ഓംകാരേശ്വര സ്തുതി

Lyrics:

പാർവത്യുവാച -
മഹാദേവമഹാനന്ദകരുണാമൃതസാഗര .
ശ്രുതമുത്തമമാഖ്യാനം മഹാകാലഗണസ്യ ച ..1..

കിം വാന്യത് പ്രീതിജനകം ക്ഷേത്രമസ്തി മഹേശ്വര .
ക്ഷേത്രാണാം ത്വം പതിഃ ശംഭോ വിശിഷ്ടം വക്തുമർഹസി ..2..

ഈശ്വര ഉവാച -
ക്ഷേത്രമസ്ത്യേകമുത്കൃഷ്ടമുത്ഫുല്ലകമലാനനേ .
ഓങ്കാരം നാമ വിമലം കലികല്മഷനാശനം ..3..

തത്ര ശൈവവരാ നിത്യം നിവസന്തി സഹസ്രശഃ .
തേ സർവേ മമ ലിംഗാർചാം കുർവന്ത്യേവ പ്രതിക്ഷണം ..4..

ഭാസിതാഭാസിതൈർനിത്യം ശാന്താ ദാന്താ ജിതേന്ദ്രിയാഃ .
രുദ്രാക്ഷവരഭൂഷാഢ്യാ ഭാലാക്ഷാന്യസ്തമാനസാഃ ..5..

തത്രാസ്തി സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ ലിംഗസംഗതരംഗിതാ .
നർമദാ ശർമദാ നിത്യം സ്നാനാത്പാനാവഗാഹനാത് ..6..

പാപൗഘസംഘഭംഗാഢ്യാ വാതപോതസുശീതലാ .
തത്രാസ്തി കുണ്ഡമുത്കൃഷ്ടമോങ്കാരാഖ്യം ശുചിസ്മിതേ ..7..

തത്കുണ്ഡദർശനാദേവ മല്ലോകേ നിവസേച്ചിരം .
തത്കുണ്ഡോദകപാനേന ഹൃദി ലിംഗം പ്രജായതേ ..8..

ഭാവാഃ പിബന്തി തത്കുണ്ഡജലം ശീതം വിമുക്തയേ .
തൃപ്തിം പ്രയാന്തി പിതരഃ തത്കുണ്ഡജലതർപിതാഃ ..9..

സദാ തത്കുണ്ഡരക്ഷാർഥം ഗണാഃ സംസ്ഥാപിതാ മയാ .
കുണ്ഡധാരപ്രഭൃതയഃ ശൂലമുദ്ഗരപാണയഃ ..10..

ഗജേന്ദ്രചർമവസനാ മൃഗേന്ദ്രസമവിക്രമാഃ .
ഹരീന്ദ്രാനപി തേ ഹന്യുർഗിരീന്ദ്രസമവിഗ്രഹാഹ ..11..

ധനുഃശരകരാഃ സർവേ ജടാശോഭിതമസ്തകാഃ .
അഗ്നിരിത്യാദിഭിർമന്ത്രൈർഭസ്മോദ്ധൂലിതവിഗ്രഹാ ..12..

സംഗ്രാമമുഖരാഃ സർവേ ഗണാ മേദുരവിഗ്രഹാഃ .
കദാചിദനനുജ്ഞാപ്ത താൻ ഗണാൻ മദദർപിതഃ ..13..

അപ്സരോഭിഃ പരിവൃതോ മരുതാം പതിരുദ്ധതഃ .
ആരുഹ്യാഭ്രമുനാഥം തം ക്രീഡിതും നർമദാജലേ ..14..

സമാജഗാമ ത്വരിതഃ ശച്യാ സാകം ശിവേ തദാ .
തദാ തം ഗണപാഃ ക്രുദ്ധാഃ സർവേ തേ ഹ്യതിമന്യവഃ ..15..

സഗജം പാതയന്നബ്ധൗ ശച്യാ സാകം സുരേശ്വരം .
സുരാംസ്തദാ സവരുണാൻ ബിഭിദുഃ പവനാനലാൻ ..16..

നിസ്ത്രിംശവരധാരാഭിഃ സുതീക്ഷ്ണാഗ്രൈഃ ശിലീമുഖൈഃ .
മുദ്ഗരൈർബിഭിദുശ്ചാന്യേ സവാഹായുധഭൂഷണാൻ ..17..

വിവാഹനാംസ്തദാ ദേവാൻ സ്രവദ്രക്താൻ സ്ഖലത്പദാൻ .
കാന്ദിശീകാൻ മുക്തകേശാൻ ക്ഷണാച്ചക്രുർഗണേശ്വരാഃ ..18..

അപ്സരാസ്താ വികന്നരാഃ രുദന്ത്യോ മുക്തമൂർധജാഃ .
ഹാഹാ ബതേതി ക്രന്ദന്ത്യഃ സ്രവദ്രക്താർദ്രവാസസഃ ..19..

തഥാ ദേവഗണാഃ സർവേ ശക്രാദ്യാ ഭയകമ്പിതാഃ .
ഓങ്കാരം തത്ര തല്ലിംഗം ശരണം ജഗ്മുരീശ്വരം ..20..

Meaning:

Verse 1
പാർവത്യുവാച -
മഹാദേവമഹാനന്ദകരുണാമൃതസാഗര ।
ശ്രുതമുത്തമമാഖ്യാനം മഹാകാലഗണസ്യ ച ॥1॥

ശ്രീ പാർവതീദേവി ഭഗവാൻ പരമേശ്വരനെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതിലൂടെയാണ് ഈ സ്തോത്രം ആരംഭിക്കുന്നത്. ലോകഗുരുവായ മഹാദേവൻ ആനന്ദത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠയാണെന്നും കാരുണ്യമാകുന്ന അമൃതം നിറഞ്ഞ സാഗരമാണെന്നും ദേവി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. മഹാകാലന്റെ ഗണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഉത്തമമായ പുരാണകഥകൾ താൻ ഇതിനോടകം കേട്ടുകഴിഞ്ഞു എന്ന് പാർവതി ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദേവിയുടെ ഈ വാക്കുകളിൽ മഹത്തായ ജ്ഞാനത്തോടുള്ള ആദരവും കൂടുതൽ അറിയാനുള്ള ജിജ്ഞാസയും പ്രകടമാണ്.
ഈ ശ്ലോകത്തിലെ വിശേഷണങ്ങൾക്ക് ആഴമേറിയ ദാർശനിക അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. മഹാദേവൻ എന്നത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആത്യന്തിക സത്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മഹാനന്ദ എന്നത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഉന്നതമായ സുഖത്തെയാണ് കുറിക്കുന്നത്. കരുണാമൃതസാഗര എന്ന പ്രയോഗം ഭക്തരോടുള്ള ഭഗവാന്റെ അളവറ്റ സ്നേഹത്തെയും അനുഗ്രഹത്തെയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. സമുദ്രം പോലെ അഗാധവും അമൃതം പോലെ അമരത്വമേകുന്നതുമായ കാരുണ്യമാണ് ശിവന്റേതെന്ന് ഇവിടെ അർത്ഥമാക്കുന്നു.
ആത്മീയമായ അന്വേഷണത്തിൽ ഒരു ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനോട് പുലർത്തേണ്ട വിനയവും ശ്രദ്ധയുമാണ് പാർവതിയുടെ ഈ വരികളിൽ കാണുന്നത്. പ്രപഞ്ചശക്തിയുടെ സംഹാരരൂപമായ മഹാകാലന്റെ സേവകരായ ഗണങ്ങളുടെ കഥകൾ കേൾക്കുന്നതിലൂടെ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മുക്തിയും ധൈര്യവും ലഭിക്കുമെന്ന സൂചനയും ഇതിലുണ്ട്. ജ്ഞാനം അമൃതം പോലെയാണെന്നും അത് നൽകാൻ കരുണാമയനായ ഈശ്വരന് മാത്രമേ സാധിക്കൂ എന്നും ദേവി നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 2
കിം വാനൃത് പ്രീതിജനകം ക്ഷേത്രമസ്തി മഹേശ്വര ।
ക്ഷേത്രാണാം ത്വം പതിഃ ശംഭോ വിശിഷ്ടം വക്തുമർഹസി ॥2॥

ഭഗവാനേ, അവിടുത്തേക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമായ മറ്റൊരു പുണ്യസ്ഥലം ഏതെങ്കിലും ഉണ്ടോ എന്ന് പാർവതി ചോദിക്കുന്നു. സമസ്ത പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളുടെയും അധിപനും ഉടമസ്ഥനും അവിടുന്ന് തന്നെയാണല്ലോ. അതിനാൽ തന്നെ അത്യന്തം വിശിഷ്ടമായ ആ പുണ്യഭൂമിയെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കാൻ അങ്ങേക്ക് മാത്രമേ സാധിക്കൂ എന്ന് ദേവി വിനയപൂർവ്വം അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ സന്തോഷത്തിന് കാരണമാകുന്ന ആ വിശേഷപ്പെട്ട ഇടം ഏതാണെന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ തീർത്ഥാടനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യമാണ് ഇവിടെ വെളിപ്പെടുന്നത്.
മഹേശ്വരൻ എന്ന സംബോധനയിലൂടെ ശിവൻ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സർവ്വാധിപതിയാണെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു. ശംഭോ എന്ന പേര് മംഗളം നൽകുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ലോകത്തിലെ എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളും ആത്യന്തികമായി ഭഗവാന്റെ ചൈതന്യത്തെയാണ് വഹിക്കുന്നത്. എങ്കിലും ചില സ്ഥലങ്ങൾ കൂടുതൽ ദിവ്യമായി കരുതപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള ഒരു സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ച് അറിവുണ്ടാവുക എന്നത് ആത്മീയ ഉന്നതിക്ക് അത്യാവശ്യമാണ്.
ദാർശനികമായി നോക്കുമ്പോൾ ശരീരം തന്നെ ഒരു ക്ഷേത്രമാണ്. അതിൽ വസിക്കുന്ന പരമാത്മാവാണ് ശിവൻ. എന്നാൽ ഭൗതിക ലോകത്ത് മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന പുണ്യഭൂമികൾക്ക് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. അങ്ങനെയൊരു മഹാക്ഷേത്രത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം വെളിപ്പെടുത്താനാണ് പാർവതി ആവശ്യപ്പെടുന്നത്. ഇത് ഭക്തർക്ക് വഴികാട്ടിയാകാനുള്ള ദേവിയുടെ കാരുണ്യമായി വേണം കരുതാൻ.

Verse 3
ഈശ്വര ഉവാച -
ക്ഷേത്രമസ്ത്യേകമുത്കൃഷ്ടമുത്ഫുല്ലകമലാനനേ ।
ഓങ്കാരം നാമ വിമലം കലികല്മഷനാശനം ॥3॥

പാർവതിയുടെ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരമായി പരമേശ്വരൻ സംസാരിച്ചു തുടങ്ങുന്നു. വിടർന്ന താമരപ്പൂവു പോലുള്ള മുഖത്തോടു കൂടിയവളേ എന്ന് ദേവിയെ വിശേഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഭഗവാൻ മറുപടി നൽകുന്നത്. എല്ലാ പുണ്യസ്ഥലങ്ങളിലും വെച്ച് ഏറ്റവും ഉൽകൃഷ്ടമായ ഒരു ക്ഷേത്രമുണ്ട്. ഓങ്കാരം എന്ന് പേരുള്ള ആ സ്ഥലം അത്യന്തം നിർമ്മലവും കലിയുഗത്തിലെ സകല പാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളതുമാണെന്ന് ശിവൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഓങ്കാരം എന്നത് വെറുമൊരു പേരല്ല, അത് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആദിമ ശബ്ദമായ പ്രണവത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. കലികല്മഷനാശനം എന്ന പ്രയോഗം ഈ ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിലെ അശുദ്ധികളെയും അശാന്തിയെയും ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള ആ സ്ഥലത്തിന്റെ കഴിവിനെ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. നിർമ്മലമായ ഭക്തിയോടെ അവിടെ എത്തുന്നവർക്ക് മാനസികമായ ശുദ്ധി കൈവരുന്നു. നർമ്മദാ നദീതീരത്തുള്ള ഓങ്കാരേശ്വർ എന്ന മഹാക്ഷേത്രത്തെയാണ് ഭഗവാൻ ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
ഉത്ഫുല്ലകമലാനനേ എന്ന വിളിയിലൂടെ ജ്ഞാനം സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറായി നിൽക്കുന്ന മനസ്സിന്റെ വികാസത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. താമര വിരിയുന്നതുപോലെ വികസിതമായ ബോധമുള്ളവർക്കേ ഓങ്കാരത്തിന്റെ പൊരുൾ മനസ്സിലാകൂ. ഈ ക്ഷേത്രം കേവലം ഒരു ഭൂപ്രദേശമല്ല, മറിച്ച് മുക്തിയുടെ കവാടമാണെന്നും അവിടെയെത്തുന്ന ഭക്തർക്ക് സംസാരസാഗരം കടക്കാൻ എളുപ്പമാകുമെന്നും ഭഗവാൻ ഇവിടെ ഉറപ്പുനൽകുന്നു.

Verse 4
തത്ര ശൈവവരാ നിത്യം നിവസന്തി സഹസ്രശഃ ।
തേ സർവേ മമ ലിംഗാർച്ചാം കുർവന്ത്യേവ പ്രതിക്ഷണം ॥4॥

ആ പുണ്യക്ഷേത്രത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ശ്രേഷ്ഠരായ ശിവഭക്തർ എപ്പോഴും വസിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഭഗവാൻ വിവരിക്കുന്നു. അവർ കേവലം താമസിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്, മറിച്ച് ഓരോ നിമിഷവും ഭക്തിപൂർവ്വം ശിവലിംഗത്തെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. നിരന്തരമായ ഈ ആരാധന ആ പ്രദേശത്തെ കൂടുതൽ ദിവ്യവും ഊർജ്ജസ്വലവുമാക്കുന്നു എന്ന് ഭഗവാൻ പറയുന്നു. ഭക്തരുടെ സാന്നിധ്യമാണ് ഒരു പുണ്യസ്ഥലത്തിന്റെ ചൈതന്യം നിലനിർത്തുന്നത്.
ശൈവവര എന്ന പ്രയോഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ശിവതത്വത്തിൽ ആമഗ്നരായ ഉത്തമ പുരുഷന്മാരെയാണ്. അവർ ലൗകിക സുഖങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഈശ്വരചിന്തയിൽ മാത്രം മുഴുകിയിരിക്കുന്നു. ലിംഗാർച്ചന എന്നത് ശിവലിംഗത്തിൽ ഭഗവാനെ ആവാഹിച്ച് നടത്തുന്ന പൂജയാണ്. പ്രതിക്ഷണം എന്ന വാക്ക് അർത്ഥമാക്കുന്നത് അവരുടെ ഭക്തി മുറിഞ്ഞുപോകാത്ത ഒന്നാണെന്നാണ്. ശ്വാസോച്ഛ്വാസം പോലെ സ്വാഭാവികമായി അവർ ശിവനെ സ്മരിക്കുന്നു.
ദാർശനികമായി ഇതിനർത്ഥം സദാസമയവും ഈശ്വരസ്മരണയിൽ ഇരിക്കുന്നവരാണ് യഥാർത്ഥ ഭക്തർ എന്നാണ്. ഓങ്കാരക്ഷേത്രത്തിലെ ഈ ഭക്തസമൂഹം ലോകത്തിന് തന്നെ മാതൃകയാണ്. ശിവലിംഗം എന്നത് നിർഗുണനായ ദൈവത്തിന്റെ സഗുണമായ അടയാളമാണ്. അതിനെ ആരാധിക്കുന്നതിലൂടെ ഭക്തർ തങ്ങളുടെ ഉള്ളിലുള്ള ശിവചൈതന്യത്തെ ഉണർത്തുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള സാധുക്കളുടെ കൂടിച്ചേരലാണ് ആ ക്ഷേത്രത്തെ മഹത്തരമാക്കുന്നത്.

Verse 5
ഭാസിതാഭാസിതൈർനിത്യം ശാന്താ ദാന്താ ജിതേന്ദ്രിയാഃ ।
രുദ്രാക്ഷവരഭൂഷാഢ്യാ ഭാലാക്ഷാന്യസ്തമാനസാഃ ॥5॥

അവിടെയുള്ള ഭക്തരുടെ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ അവസ്ഥയെ ഭഗവാൻ ഇവിടെ വർണ്ണിക്കുന്നു. അവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ദേഹമാസകലം ഭസ്മം പൂശിയവരാണ്. മനഃശാന്തി ഉള്ളവരും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും അടക്കി ഭരിക്കുന്നവരുമാണ് അവർ. ഉത്തമമായ രുദ്രാക്ഷ മാലകൾ അവർക്ക് ആഭരണങ്ങളാണ്. ഇതിനെല്ലാമുപരിയായി അവരുടെ മനസ്സ് എപ്പോഴും ശിവന്റെ തൃക്കണ്ണിൽ അഥവാ ജ്ഞാനനേത്രത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണെന്ന് ശിവൻ പറയുന്നു.
ഭാസിത എന്നാൽ ഭസ്മം എന്നാണ് അർത്ഥം. ഭൗതിക ലോകത്തിന്റെ നശ്വരതയെയാണ് ഭസ്മം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ശാന്തരും ദാന്തരും ജിതേന്ദ്രിയരും ആയ ഭക്തർ ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന്റെ പ്രതീകങ്ങളാണ്. പുറമെയുള്ള വേഷവിധാനങ്ങൾ പോലെ തന്നെ ആന്തരീകമായ പരിശുദ്ധിയും അവർക്കുണ്ട്. രുദ്രാക്ഷം ഭഗവാന്റെ കണ്ണുനീരിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായതാണെന്നാണ് വിശ്വാസം, അത് ധരിക്കുന്നത് ഭഗവാനുമായുള്ള ആത്മബന്ധത്തെ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
ഭാലാക്ഷാന്യസ്തമാനസാഃ എന്ന പ്രയോഗം അതീവ പ്രധാനമാണ്. നെറ്റിയിലെ കണ്ണിൽ മനസ്സ് ഉറപ്പിക്കുക എന്നാൽ ജ്ഞാനത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ധ്യാനത്തിൽ ഇരിക്കുക എന്നാണ് അർത്ഥം. ലൗകികമായ കാഴ്ചകൾക്ക് അപ്പുറം ആത്മീയമായ സത്യത്തെ ദർശിക്കാൻ അവർക്ക് സാധിക്കുന്നു. ഒരു യഥാർത്ഥ ശിവഭക്തൻ എങ്ങനെയായിരിക്കണം എന്നതിന്റെ കൃത്യമായ നിർവ്വചനം കൂടിയാണ് ഈ ശ്ലോകം നൽകുന്നത്. ശാരീരികമായ അടയാളങ്ങൾക്കൊപ്പം ആത്മീയമായ അച്ചടക്കവും അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

Verse 6
തത്രാസ്തി സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ ലിംഗസംഗതരംഗിതാ ।
നർമദാ ശർമദാ നിത്യം സ്നാനാത്പാനാവഗാഹനാത് ॥6॥

ആ പുണ്യഭൂമിയിൽ നദികളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ നർമ്മദ ഒഴുകുന്നു എന്ന് ഭഗവാൻ പറയുന്നു. ഈ നദിയുടെ തിരമാലകൾ അസംഖ്യം ശിവലിംഗങ്ങളെ സ്പർശിച്ചുകൊണ്ടാണ് വരുന്നത്. നർമ്മദാനദിയിലെ ഓരോ കല്ലും ശിവലിംഗമാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഈ നദിയിൽ കുളിക്കുന്നതും ഇതിലെ ജലം കുടിക്കുന്നതും ഇതിൽ മുങ്ങുന്നതും ഭക്തർക്ക് നിത്യവും സന്തോഷവും ആനന്ദവും നൽകുന്നു. നർമ്മദ എന്ന പേരിന്റെ അർത്ഥം തന്നെ സന്തോഷം നൽകുന്നവൾ എന്നാണ്.
സരിതാം ശ്രേഷ്ഠാ എന്ന വിശേഷണം നർമ്മദയുടെ പവിത്രതയെ വിളിച്ചോതുന്നു. പുണ്യനദികളിൽ ഗംഗയെപ്പോലെ തന്നെ പ്രാധാന്യമുള്ള നദിയാണ് നർമ്മദ. ശർമദാ എന്നാൽ സുഖത്തെ പ്രദാനം ചെയ്യുന്നവൾ എന്നാണ് അർത്ഥം. ശാരീരികമായ സുഖമല്ല, മറിച്ച് മാനസികവും ആത്മീയവുമായ ശാന്തിയാണ് ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. നർമ്മദയുടെ തീരത്തുള്ള വാസം പോലും മുക്തിദായകമാണെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു.
ലിംഗസംഗതരംഗിതാ എന്ന പ്രയോഗം പ്രകൃതിയും ദൈവവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ കാണിക്കുന്നു. നർമ്മദയുടെ വെള്ളം ശിവലിംഗങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നതിലൂടെ അത് തീർത്ഥമായി മാറുന്നു. പ്രകൃതിയിലെ ഓരോ അംശത്തിലും ഈശ്വരനെ കാണാനുള്ള ഭാരതീയ ദർശനമാണിവിടെ തെളിയുന്നത്. ജലത്തിലൂടെ ശരീരവും സ്മരണയിലൂടെ ആത്മാവും ഒരേപോലെ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന തത്വമാണ് ഈ ശ്ലോകം പങ്കുവെക്കുന്നത്.

Verse 7
പാപൗഘസംഘഭംഗാഢ്യാ വാതപോതസുശീതലാ ।
തത്രാസ്തി കുണ്ഡമുത്കൃഷ്ടമോങ്കാരാഖ്യം ശുചിസ്മിതേ ॥7॥

പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരത്തെ തകർക്കാൻ കഴിവുള്ളവളാണ് ഈ നദി എന്ന് ഭഗവാൻ തുടരുന്നു. കുളിർമ്മയുള്ള കാറ്റേറ്റ് നർമ്മദാ തീരം എപ്പോഴും ശാന്തമാണ്. ഹേ ശുചിസ്മിതേ, നിർമ്മലമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവളേ, ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഓങ്കാരം എന്ന് പേരുള്ള അത്യന്തം വിശിഷ്ടമായ ഒരു കുളമുണ്ടെന്ന് ശിവൻ പാർവതിയോട് പറയുന്നു. ആ കുണ്ഡത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം വിവരിക്കാനായി ഭഗവാൻ ദേവിയെ അതീവ വാത്സല്യത്തോടെയാണ് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നത്.
പാപൗഘസംഘഭംഗാഢ്യാ എന്ന വാക്ക് ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളായി നാം ചെയ്തുകൂട്ടിയിട്ടുള്ള വിനകളെ നശിപ്പിക്കാനുള്ള ശക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പുണ്യനദികളുടെയും തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സാമീപ്യം മനസ്സിനെ നിർമ്മലമാക്കുന്നു. വാതപോതസുശീതലാ എന്നത് പ്രകൃതിരമണീയമായ ആ അന്തരീക്ഷം ഭക്തർക്ക് നൽകുന്ന ശാരീരിക ആശ്വാസത്തെയാണ് കുറിക്കുന്നത്. ഭൗതികമായ താപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകുന്ന തണലാണത്.
ശുചിസ്മിതേ എന്ന വിശേഷണം മനസ്സിന്റെ തെളിച്ചത്തെ കാണിക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ പാർവതിയുടെ മുഖത്തുണ്ടാകുന്ന ഭാവമാണിത്. ഓങ്കാരകുണ്ഡം എന്നത് പ്രണവത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ജലാശയമാണ്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് സാധാരണ കുളിയല്ല, മറിച്ച് തത്വജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങുന്നതിന് തുല്യമാണ്. ആത്മീയ സാധനയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ഒരു അന്തരീക്ഷമാണ് അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നത് എന്ന് ഭഗവാൻ അടിവരയിട്ടു പറയുന്നു.

Verse 8
തത്കുണ്ഡദർശനാദേവ മല്ലോകേ നിവസേച്ചിരം ।
തത്കുണ്ഡോദകപാനേന ഹൃദി ലിംഗം പ്രജായതേ ॥8॥

ആ പുണ്യകുളത്തെ ദർശിച്ചാൽ മാത്രം മതി ഒരാൾക്ക് ദീർഘകാലം ശിവലോകത്തിൽ വസിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് ഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്യുന്നു. അതിലെ ജലം കുടിക്കുന്നതാകട്ടെ അതിലും വലിയ ഫലം നൽകുന്നു. ആ തീർത്ഥം കുടിക്കുന്നവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ശിവലിംഗം സ്വയം ഉദയം ചെയ്യുന്നു എന്നാണ് ഭഗവാന്റെ വാഗ്ദാനം. അതായത്, പുറമെയുള്ള ആരാധന എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് ഈശ്വരൻ ഭക്തന്റെ ആത്മാവിന്റെ ഭാഗമായി മാറുന്നു.
മല്ലോകേ നിവസേച്ചിരം എന്നത് ശിവസായൂജ്യം ലഭിക്കുന്നതിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ശിവലോകം എന്നത് കേവലം ഒരു സ്ഥലമല്ല, മറിച്ച് പരമാനന്ദത്തിന്റെ അവസ്ഥയാണ്. ദർശനം എന്നതുകൊണ്ട് കേവലമായ കാഴ്ചയല്ല, മറിച്ച് ഭക്തിപൂർവ്വമുള്ള ബോധത്തെയാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഒരു തീർത്ഥത്തെ ദൈവമായി കാണുന്നതിലൂടെ ഭക്തന്റെ ഉള്ളിലെ അന്ധകാരം മാറുന്നു.
ഹൃദി ലിംഗം പ്രജായതേ എന്നത് ഈ ശ്ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആത്മീയ രഹസ്യമാണ്. ഹൃദയത്തിൽ ശിവലിംഗം ഉണ്ടാവുക എന്നാൽ ആത്മസാക്ഷാത്കാരം സംഭവിക്കുക എന്നാണ് അർത്ഥം. പുറമെയുള്ള പുണ്യജലം ഉള്ളിലെത്തുന്നതോടെ ചിന്തകൾ ശുദ്ധമാവുകയും ജ്ഞാനോദയം ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ദൈവം എവിടെയോ ദൂരെയുള്ളവനല്ല, മറിച്ച് തന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെ ഉള്ളവനാണെന്ന് ഭക്തൻ തിരിച്ചറിയുന്ന അവസ്ഥയാണിത്. ഓങ്കാരകുണ്ഡം ഈ പരമമായ തിരിച്ചറിവിലേക്ക് വഴികാട്ടുന്നു.

Verse 9
ഭാവാഃ പിബന്തി തത്കുണ്ഡജലം ശീതം വിമുക്തയേ ।
തൃപ്തിം പ്രയാന്തി പിതരഃ തത്കുണ്ഡജലതർപിതാഃ ॥9॥

ഭക്തിയുള്ളവർ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നതിനായി ആ തണുത്ത ജലം പാനം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനുപുറമെ, ഈ കുളത്തിലെ ജലം കൊണ്ട് തർപ്പണം നടത്തിയാൽ പിതൃക്കൾ അത്യന്തം സംതൃപ്തരാകുന്നു. ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്ക് മുക്തിയും മരിച്ചുപോയ മുൻഗാമികൾക്ക് ശാന്തിയും നൽകാൻ ഈ പുണ്യതീർത്ഥത്തിന് കഴിവുണ്ട്. സമസ്ത ജീവജാലങ്ങൾക്കും ഒരേപോലെ അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന വിശ്വതീർത്ഥമായി ഓങ്കാരകുണ്ഡത്തെ ഇവിടെ ചിത്രീകരിക്കുന്നു.
ഭാവാഃ എന്ന പ്രയോഗം കൊണ്ട് ഭക്തിരസത്തിൽ മുങ്ങിയവരെയാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. കേവലം ദാഹം തീർക്കാനല്ല, മറിച്ച് സംസാരദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തി നേടാനാണ് അവർ ഈ ജലം കുടിക്കുന്നത്. ശീതം എന്ന വിശേഷണം ലൗകിക ജീവിതത്തിലെ ദുരിതങ്ങളുടെ ചൂടിനെ ശമിപ്പിക്കുന്ന ശാന്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിമുക്തി എന്നാൽ പുനർജന്മത്തിൽ നിന്നുള്ള മോചനമാണ്.
പിതൃതർപ്പണം ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിൽ വളരെ പ്രധാനമാണ്. നമ്മുടെ പിൻഗാമികളോടുള്ള കടമ തീർക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. ഓങ്കാരകുണ്ഡത്തിലെ ജലം കൊണ്ട് അത് ചെയ്യുമ്പോൾ പിതൃക്കൾക്ക് ഉന്നതമായ ഗതി ലഭിക്കുന്നു. ഇത് പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ കാലത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഒരു പുണ്യമാണെന്ന് പറയാം. ഭക്തൻ തന്റെ മാത്രം രക്ഷയല്ല, മറിച്ച് തന്റെ വംശത്തിന്റെ മുഴുവൻ നന്മയുമാണ് ഈ പുണ്യത്തിലൂടെ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.

Verse 10
സദാ തത്കുണ്ഡരക്ഷാർഥം ഗണാഃ സംസ്ഥാപിതാ മയാ ।
കുണ്ഡധാരപ്രഭൃതയഃ ശൂലമുദ്ഗരപാണയഃ ॥10॥

ആ പുണ്യകുണ്ഡം എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി താൻ തന്നെ ഗണങ്ങളെ അവിടെ നിയമിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് ശിവൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. കുണ്ഡധാരൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ ഗണങ്ങൾ അവിടെ കാവൽ നിൽക്കുന്നു. അവർ വെറുതെയിരിക്കുകയല്ല, മറിച്ച് കയ്യിൽ ശൂലവും മുദ്ഗരവും (ഒരു തരം ഗദ) ഏന്തിക്കൊണ്ടാണ് അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നത്. അശുദ്ധമായ ശക്തികൾക്ക് ആ പുണ്യഭൂമിയിലേക്ക് പ്രവേശനം തടയാനും ഭക്തരെ സംരക്ഷിക്കാനുമാണ് അവർ അവിടെയുള്ളത്.
ഗണങ്ങൾ എന്നത് ഭഗവാന്റെ സൈന്യമാണ്. അവർ ഭക്തിയുടെയും അച്ചടക്കത്തിന്റെയും കാവൽക്കാരാണ്. കുണ്ഡധാരൻ എന്ന പേര് തന്നെ ആ കുളത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ശൂലം ത്രിഗുണങ്ങളെയും (സത്വം, രജസ്സ്, തമസ്സ്) മുദ്ഗരം അജ്ഞാനത്തെയും ഇല്ലാതാക്കുന്ന ആയുധങ്ങളായി ആത്മീയതയിൽ കരുതപ്പെടുന്നു. ഭഗവാന്റെ അധികാരവും സംരക്ഷണവും ആ സ്ഥലത്തുണ്ടെന്ന ഉറപ്പാണ് ഈ വരികൾ നൽകുന്നത്.
ദൈവികമായ സങ്കേതങ്ങൾ കേവലം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവയല്ല, മറിച്ച് സജീവമായ കാവലുള്ള ഇടങ്ങളാണെന്ന വിശ്വാസം ഇത് ഭക്തർക്ക് നൽകുന്നു. ഗണങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം ആ പ്രദേശത്തെ ഊർജ്ജത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. ആത്മീയ സാധന ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഭയമില്ലാതെ അവിടെ വരാമെന്നും ഭഗവാന്റെ സേവകർ അവരെ കാത്തുകൊള്ളുമെന്നും ശിവൻ പാർവതിയോട് പറയുന്നു.

Verse 11
ഗജേന്ദ്രചർമവസനാ മൃഗേന്ദ്രസമവിക്രമാഃ ।
ഹരീന്ദ്രാനപി തേ ഹന്യൂർഗിരീന്ദ്രസമവിഗ്രഹാഹ ॥11॥

ആ ഗണങ്ങളുടെ കരുത്തിനെ ഭഗവാൻ കൂടുതൽ വിശദമായി വിവരിക്കുന്നു. അവർ ആനത്തോൽ വസ്ത്രമായി ധരിച്ചവരാണ്. സിംഹത്തെപ്പോലെ പരാക്രമശാലികളായ അവർക്ക് ഇന്ദ്രന്റെ ആനയെപ്പോലും (ഐരാവതം) തോൽപ്പിക്കാൻ ശേഷിയുണ്ട്. പർവ്വതശ്രേഷ്ഠനെപ്പോലെ കൂറ്റൻ ശരീരമുള്ളവരാണ് അവർ. അവരുടെ രൂപം തന്നെ ശത്രുക്കളിൽ ഭയം ഉളവാക്കുന്നതും ഭക്തർക്ക് ആത്മവിശ്വാസം നൽകുന്നതുമാണ്.
ഗജേന്ദ്രചർമവസനാ എന്ന വിശേഷണം ഭഗവാൻ ശിവന്റെ തന്നെ രൂപത്തോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്. ആനത്തോൽ അഹങ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്, അത് ധരിക്കുക എന്നാൽ അഹങ്കാരത്തെ നശിപ്പിച്ചു എന്നാണ് അർത്ഥം. മൃഗേന്ദ്രസമവിക്രമാഃ എന്നത് അവരുടെ അജയ്യമായ ശക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഗിരീന്ദ്രസമവിഗ്രഹാഹ എന്നത് അവർ അചഞ്ചലരും ഉറച്ചവരുമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രന്റെ ഐരാവതത്തെപ്പോലും വധിക്കാൻ അവർക്ക് കഴിയുമെന്ന പരാമർശം ദേവന്മാരേക്കാളും വലിയ ശക്തിയുള്ളവരാണ് ശിവഗണങ്ങൾ എന്ന് കാണിക്കാനാണ്. ഭൗതികമായ കരുത്തിനപ്പുറം ആത്മീയമായ ശക്തിയാണ് അവർക്കുള്ളത്. ഭഗവാന്റെ ഇച്ഛയ്ക്ക് അനുസരിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തെപ്പോലും വിറപ്പിക്കാൻ അവർക്ക് സാധിക്കും. ആത്മീയ പാതയിൽ വരുന്ന വിഘ്നങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യാൻ ഇത്തരം ഉഗ്രരൂപികളായ കാവൽക്കാർ അത്യാവശ്യമാണെന്ന് ഇതിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം.

Verse 12
ധനുഃശരകരാഃ സർവേ ജടാശോഭിതമസ്തകാഃ ।
അഗ്നിരിത്യാദിഭിർമന്ത്രൈർഭസ്മോദ്ധൂലിതവിഗ്രഹാ ॥12॥

ആ ഗണങ്ങൾ എല്ലാവരും കൈകളിൽ വില്ലും അമ്പും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരുടെ തലയിൽ ഭംഗിയുള്ള ജടകളുണ്ട്. തൈത്തിരീയ ആരണ്യകത്തിലെ അഗ്നിരിതി തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് അവർ തങ്ങളുടെ ദേഹമാസകലം ഭസ്മം പൂശിയിരിക്കുന്നു. അവർ യോദ്ധാക്കൾ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് വേദവിധിപ്രകാരം ജീവിക്കുന്ന തപസ്വികൾ കൂടിയാണെന്ന് ഭഗവാൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആയോധനകലയും ആത്മീയതയും ഒത്തുചേർന്ന രൂപമാണ് അവരുടേത്.
ധനുസ്സും അമ്പും ഏകാഗ്രതയുടെയും ലക്ഷ്യബോധത്തിന്റെയും അടയാളങ്ങളാണ്. ജട എന്നത് ലൗകിക മോഹങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച വൈരാഗിയുടെ ചിഹ്നമാണ്. അഗ്നിരിതി മന്ത്രം ഭസ്മധാരണത്തിന്റെ മഹത്വത്തെ വിളിച്ചോതുന്നതാണ്. അഗ്നി, ജലം, വായു, പൃഥ്വി തുടങ്ങി എല്ലാം ഭസ്മമാണെന്ന വലിയ സത്യത്തെയാണ് അവർ ശരീരം മുഴുവൻ ഭസ്മം വാരിപ്പൂശുന്നതിലൂടെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്.
ഈ ഗണങ്ങൾ ശിവഭക്തിയുടെ മൂർത്തരൂപങ്ങളാണ്. മന്ത്രങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട ശരീരവും ധ്യാനത്താൽ ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ട മനസ്സും അവർക്കുണ്ട്. ഭക്തൻ തന്റെ ഉള്ളിലുള്ള ദുഷ്ടചിന്തകളെ വധിക്കാൻ വില്ലും അമ്പും പോലുള്ള വിവേകവും വൈരാഗ്യവും ഉപയോഗിക്കണമെന്ന സന്ദേശം കൂടി ഇവിടെയുണ്ട്. ജടയും ഭസ്മവും അവരെ ഭൗതിക ലോകത്ത് നിന്ന് വേറിട്ടു നിർത്തുന്നു.

Verse 13
സംഗ്രാമമുഖരാഃ സർവേ ഗണാ മേദുരവിഗ്രഹാഃ ।
കദാചിദനനുജ്ഞാപ്ത താൻ ഗണാൻ മദദർപിതഃ ॥13॥

എപ്പോഴും യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി നിൽക്കുന്നവരും ദൃഢമായ ശരീരമുള്ളവരുമാണ് ആ ഗണങ്ങൾ. ഒരിക്കൽ, ഈ ഗണങ്ങളുടെ അനുവാദം വാങ്ങാതെ, അഹങ്കാരത്താൽ ഉന്മത്തനായ ഒരാൾ അവിടേക്ക് കടന്നു ചെന്നു. ഭഗവാന്റെ ഗണങ്ങളെയും ആ പുണ്യഭൂമിയുടെ നിയമങ്ങളെയും വകവെക്കാതെ വന്ന ആ വ്യക്തിയുടെ കഥയാണ് ഭഗവാൻ ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അഹങ്കാരം എങ്ങനെ ഒരാളെ വിവേകശൂന്യനാക്കുന്നു എന്നതിലേക്കാണ് ശിവൻ വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്.
സംഗ്രാമമുഖരാഃ എന്നാൽ യുദ്ധത്തിന് ആവേശത്തോടെ നിൽക്കുന്നവർ എന്നാണ് അർത്ഥം. മേദുരവിഗ്രഹാഃ എന്നാൽ ബലവത്തായ ദേഹമുള്ളവർ എന്നും. ഇവരെ മറികടന്ന് ഒരാൾക്ക് അവിടേക്ക് പ്രവേശിക്കുക അസാധ്യമാണ്. അനുവാദം വാങ്ങാതെ വരിക എന്നത് ആത്മീയമായ അച്ചടക്കമില്ലായ്മയെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. മദദർപിതഃ എന്ന വാക്ക് അഹങ്കാരം കൊണ്ട് കണ്ണുകാണാത്ത അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഈ ശ്ലോകം ഒരു പുതിയ സംഭവത്തിലേക്ക് കഥയെ നയിക്കുന്നു. ദേവേന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരവും അതിന്റെ പരിണതഫലവുമാണ് വരാനിരിക്കുന്നത്. എത്ര വലിയ പദവിയിലുള്ളവരാണെങ്കിലും നിയമങ്ങളെ ലംഘിക്കുന്നത് ശരിയല്ലെന്ന വലിയ തത്വം ഇതിലുണ്ട്. ഭഗവാന്റെ സന്നിധിയിൽ വിനയമാണ് ഏറ്റവും വലിയ യോഗ്യത, അഹങ്കാരമല്ല.

Verse 14
അപ്സരോഭിഃ പരിവൃതോ മരുതാം പതിരുദ്ധതഃ ।
ആരുഹ്യാഭ്രമുനാഥം തം ക്രീഡിതും നർമദാജലേ ॥14॥

അപ്സരസ്സുകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, അഹങ്കാരത്തോടെ ദേവേന്ദ്രൻ അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു. മേഘങ്ങളുടെ നാഥനായ ഐരാവതത്തിന്റെ പുറത്ത് കയറി നർമ്മദയിലെ ജലത്തിൽ വിനോദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാനാണ് അവൻ വന്നത്. ദേവന്മാരുടെ രാജാവായ തനിക്ക് ആരെയും ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ലെന്നും എവിടെയും പോകാൻ അവകാശമുണ്ടെന്നും ഇന്ദ്രൻ കരുതി. ഒരു പുണ്യഭൂമിയെ വെറുമൊരു വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രമായി കണ്ടതാണ് ഇന്ദ്രന്റെ തെറ്റ്.
മരുതാം പതിഃ എന്നത് ഇന്ദ്രന്റെ ഒരു വിശേഷണമാണ്. ഉദ്ധതഃ എന്നത് അവന്റെ ഗർവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആഭ്രമുനാഥം എന്നത് ഐരാവതത്തെയാണ് കുറിക്കുന്നത്. അപ്സരസ്സുകൾ സ്വർഗ്ഗീയ സുഖങ്ങളുടെ പ്രതീകമാണ്. ലൗകികമായ ആനന്ദങ്ങളിലും താൽക്കാലികമായ സുഖങ്ങളിലും മുങ്ങിപ്പോകുമ്പോഴാണ് മനുഷ്യൻ ആത്മീയമായ മര്യാദകൾ മറന്നുപോകുന്നത്.
നർമ്മദാനദി ഒരു പുണ്യതീർത്ഥമാണ്, അവിടെ കുളിക്കേണ്ടത് ഭക്തിയോടെയാണ്. എന്നാൽ ഇന്ദ്രൻ അവിടെ വന്നത് കളിക്കാനാണ് (ക്രീഡിതും). ഇത് ഭഗവാന്റെ സന്നിധിയിൽ കാണിക്കേണ്ട ആദരവിനെ ലംഘിക്കുന്ന പ്രവൃത്തിയായിരുന്നു. അധികാരവും പണവും കൂടെ സുന്ദരിമാരും ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ആർക്കും വരാവുന്ന പതനമാണ് ഇന്ദ്രന് ഇവിടെ സംഭവിച്ചത്. ഇത് എല്ലാവർക്കും ഒരു പാഠമാണ്.

Verse 15
സമാജഗാമ ത്വരിതഃ ശച്യാ സാകം ശിവേ തദാ ।
തദാ തം ഗണപാഃ ക്രുദ്ധാഃ സർവേ തേ ഹ്യതിമന്യവഃ ॥15॥

തന്റെ പത്നിയായ ശചിദേവിയോടൊപ്പം ഇന്ദ്രൻ പെട്ടെന്ന് അവിടെ വന്നുചേർന്നു. ആ സമയത്ത് ഇത് കണ്ട ശിവഗണങ്ങൾ അത്യന്തം കോപാകുലരായി. ഗണങ്ങളുടെ തലവന്മാരും മറ്റ് സേവകരും ഇന്ദ്രന്റെ ഈ ആദരവില്ലാത്ത പെരുമാറ്റത്തിൽ ക്രുദ്ധരായി. പുണ്യമായ ഓങ്കാരകുണ്ഡത്തിന്റെ പവിത്രതയെ ഇന്ദ്രൻ ലംഘിച്ചു എന്ന് അവർക്ക് തോന്നി. ഭഗവാന്റെ ഭക്തരായ ഗണങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ നാഥന്റെ ഇഷ്ടമില്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ സഹിക്കാനാവില്ല.
ശചി എന്നത് ഇന്ദ്രന്റെ പത്നിയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെ പ്രതീകവുമാണ്. ത്വരിതഃ എന്നാൽ വേഗത്തിൽ എന്നാണ് അർത്ഥം. ആലോചനയില്ലാതെ വന്ന ഇന്ദ്രന്റെ ധൃതിയെയാണ് ഇത് കാണിക്കുന്നത്. ശിവേ എന്ന് ഭഗവാൻ പാർവതിയെ വിളിക്കുന്നത് കഥയിലെ ആവേശത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. അതിമന്യവഃ എന്നാൽ അതിയായ കോപമുള്ളവർ എന്നാണ് അർത്ഥം.
ഗണങ്ങളുടെ കോപം തങ്ങൾക്കു വേണ്ടിയല്ല, മറിച്ച് ഭഗവാന്റെ നിയമങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനാണ്. ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഒരാൾ ഇങ്ങനെയൊരു തെറ്റ് ചെയ്യുമ്പോൾ അത് ലോകത്തിന് തെറ്റായ സന്ദേശം നൽകുമെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഭക്തിയും നിയമങ്ങളും പാലിക്കപ്പെടാത്ത ഒരിടത്ത് സമാധാനം ഉണ്ടാവില്ല. ഗണങ്ങളുടെ ഈ പ്രതികരണം നീതിക്ക് വേണ്ടിയുള്ളതായിരുന്നു.

Verse 16
സഗജം പാതയന്നബ്ധൗ ശച്യാ സാകം സുരേശ്വരം ।
സുരാംസ്തദാ സവരുണാൻ ബിഭിദുഃ പവനാനലാൻ ॥16॥

കോപാകുലരായ ഗണങ്ങൾ ഇന്ദ്രനെ അവന്റെ ആനയോടും ശചിദേവിയോടും കൂടി വെള്ളത്തിലേക്ക് തള്ളിയിട്ടു. വെറുതെ തള്ളിയിടുക മാത്രമല്ല, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം വന്ന വരുണൻ, വായു, അഗ്നി തുടങ്ങിയ മറ്റ് ദേവന്മാരെയും അവർ ആക്രമിക്കാൻ തുടങ്ങി. ദേവന്മാരുടെ രാജാവായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലും ശിക്ഷിക്കാൻ ശിവഗണങ്ങൾക്ക് മടിയുണ്ടായില്ല. പ്രകൃതിശക്തികളായ മറ്റ് ദേവന്മാരും ഗണങ്ങളുടെ പ്രഹരമേറ്റ് വലഞ്ഞു.
സഗജം എന്നാൽ ആനയോടൊപ്പം എന്നാണ് അർത്ഥം. ഐരാവതത്തെപ്പോലും അവർ വകവെച്ചില്ല. സുരേശ്വരം എന്നത് ഇന്ദ്രനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വരുണൻ ജലത്തിന്റെ നാഥനും പവനൻ വായുവും അനലൻ അഗ്നിയുമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ പ്രധാന ശക്തികളായ ഇവർക്കെല്ലാം ഗണങ്ങളുടെ മുന്നിൽ പരാജയം സമ്മതിക്കേണ്ടി വന്നു. ഭഗവാൻ ശിവന്റെ ഗണങ്ങളുടെ കരുത്ത് എത്രത്തോളമുണ്ടെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ആത്മീയമായ നിയമങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്നവർക്ക് പ്രപഞ്ചശക്തികൾ പോലും തുണയാകില്ല എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പൊരുൾ. ഇന്ദ്രന്റെ സ്ഥാനമോ വരുണന്റെ കരുത്തോ അവിടെ രക്ഷയ്ക്കെത്തിയില്ല. തെറ്റ് ചെയ്തവർ ശിക്ഷിക്കപ്പെടണം എന്ന നീതിയാണ് ഇവിടെ നടപ്പായത്. ഗണങ്ങളുടെ ഈ പ്രവർത്തി പുണ്യഭൂമിയുടെ അന്തസ്സ് വീണ്ടെടുക്കുന്നതിനായിരുന്നു.

Verse 17
നിസ്ത്രിംശവരധാരാഭിഃ സുതീക്ഷ്ണാഗ്രൈഃ ശിലിമുഖൈഃ ।
മുദ്ഗരൈർബിഭിദുശ്ചാന്യേ സവാഹായുധഭൂഷണാൻ ॥17॥

യുദ്ധം കഠിനമായിരുന്നു. മൂർച്ചയുള്ള വാളുകൾ കൊണ്ടും തീക്ഷ്ണമായ അഗ്രങ്ങളുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ടും ഗണങ്ങൾ ദേവന്മാരെ നേരിട്ടു. ചില ഗണങ്ങൾ വലിയ മുദ്ഗരങ്ങൾ (ഗദകൾ) ഉപയോഗിച്ച് ദേവന്മാരെ അടിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ വാഹനങ്ങളെയും ആയുധങ്ങളെയും ആഭരണങ്ങളെയും അവർ തകർത്തു. ഗണങ്ങളുടെ കരുത്തിന് മുന്നിൽ ദേവന്മാരുടെ സ്വർഗ്ഗീയ ആയുധങ്ങൾ പോലും ഫലമില്ലാതായി മാറി.
നിസ്ത്രിംശ എന്നാൽ വാൾ എന്നാണ് അർത്ഥം. ശിലിമുഖൈഃ എന്നാൽ അമ്പുകൾ എന്നാണ്. സവാഹായുധഭൂഷണാൻ എന്ന പ്രയോഗം ദേവന്മാരുടെ എല്ലാ ഗർവിനെയും ഗണങ്ങൾ തകർത്തു എന്ന് കാണിക്കുന്നു. അവരുടെ അലങ്കാരങ്ങളും ആയുധങ്ങളും എല്ലാം നാമാവശേഷമായി. പദവിയും സൗന്ദര്യവും ആയുധബലവും കൊണ്ട് ഈശ്വരന്റെ നിയമങ്ങളെ ജയിക്കാനാവില്ല എന്ന സത്യം ഇവിടെ തെളിയുന്നു.
ദാർശനികമായി പറഞ്ഞാൽ, മനുഷ്യന്റെ അഹങ്കാരമാകുന്ന ആഭരണങ്ങളെ ജ്ഞാനമാകുന്ന ശരങ്ങൾ കൊണ്ട് തകർക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. ദേവന്മാർ ലൗകിക സുഖങ്ങളുടെയും അധികാരത്തിന്റെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. അവയെ ശിവഗണങ്ങൾ തോൽപ്പിക്കുന്നത് ലൗകികതയ്ക്ക് മുകളിൽ ആത്മീയതയ്ക്കുള്ള വിജയം കാണിക്കാനാണ്. ഭഗവാന്റെ ദാസന്മാർക്ക് മുന്നിൽ ലോകത്തിലെ ഒന്നിനും പിടിച്ചുനിൽക്കാനാവില്ല.

Verse 18
വിവാഹനാംസ്തദാ ദേവാൻ സ്രവദ്രക്താൻ സ്ഖലത്പദാൻ ।
കാന്ദിശീകാൻ മുക്തകേശാൻ ക്ഷണാച്ചക്രുർഗണേശ്വരാഃ ॥18॥

ക്ഷണനേരം കൊണ്ട് ദേവന്മാരുടെ അവസ്ഥ പരിതാപകരമായി മാറി. അവർക്ക് വാഹനങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു, ദേഹം മുഴുവൻ രക്തം വാൊഴുകി, നടക്കാൻ പോലും വയ്യാതെ അവർ കാലിടറി വീണു. പേടിച്ചരണ്ട അവർ മുടി അഴിഞ്ഞുലഞ്ഞ രൂപത്തിൽ ചിതറിയോടാൻ തുടങ്ങി. ഗണനാഥന്മാർ അവരെ അത്രമേൽ ദയനീയമായ ഒരു അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തിച്ചു. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അഹങ്കരിച്ചു നടന്നിരുന്നവർ ഭൂമിയിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കണ്ട് ലോകം അതിശയിച്ചു.
വിവാഹനാൻ എന്നാൽ വാഹനം നഷ്ടപ്പെട്ടവർ എന്നാണ് അർത്ഥം. സ്രവദ്രക്താൻ എന്നാൽ രക്തം ഒലിക്കുന്നവർ. കാന്ദിശീകാൻ എന്നത് എങ്ങോട്ടെന്നില്ലാതെ പേടിച്ച് ഓടുന്നവരെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മുക്തകേശാൻ എന്നാൽ അഴിഞ്ഞ മുടിയോടു കൂടിയവർ. ഭയത്തിന്റെയും പരാജയത്തിന്റെയും പരമമായ അവസ്ഥയാണിത്.
അഹങ്കാരം നശിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന മാനസിക തകർച്ചയെയാണ് ഇത് കാണിക്കുന്നത്. ദേവന്മാർ അജയ്യരാണെന്ന തോന്നൽ ഇവിടെ അവസാനിച്ചു. ഭഗവാന്റെ നിയമം ലംഘിച്ചാൽ എത്ര വലിയവനും ശിക്ഷ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുമെന്ന് ഗണങ്ങൾ തെളിയിച്ചു. ഇത് ദേവന്മാർക്ക് ലഭിച്ച ഒരു ശുദ്ധീകരണ പ്രക്രിയ കൂടിയായിരുന്നു, കാരണം ദുഃഖം വരുമ്പോഴാണ് അവർക്ക് ഈശ്വരനെ ഓർമ്മ വന്നത്.

Verse 19
അപ്സരാസ്താ വികന്നരാഃ രുദന്ത്യോ മുക്തമൂർധജാഃ ।
ഹാഹാ ബതേതി ക്രന്ദന്ത്യഃ സ്രവദ്രക്താർദ്രവാസസഃ ॥19॥

ദേവന്മാരുടെ അവസ്ഥ മാത്രമല്ല, അവരോടൊപ്പം വന്ന അപ്സരസ്സുകളുടെയും നില പരിതാപകരമായി. അവർ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും ഓടി. അവരുടെ മുടിയും വസ്ത്രങ്ങളും അഴിഞ്ഞുലഞ്ഞു. ഹാ കഷ്ടം എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഹാഹാ ബത എന്ന നിലവിളികൾ ഉയർന്നു. രക്തം പുരണ്ട വസ്ത്രങ്ങളുമായി അവർ ആർക്കും സഹതാപം തോന്നുന്ന രൂപത്തിലായി. സ്വർഗ്ഗീയ സുന്ദരിമാരുടെ ഗർവ്വ് മുഴുവൻ ഇവിടെ മണ്ണിലടിഞ്ഞു.
വികന്നരാഃ എന്നാൽ ചിതറിയോടുന്നവർ എന്നാണ്. ക്രന്ദന്ത്യഃ എന്നാൽ നിലവിളിക്കുന്നവർ. സ്രവദ്രക്താർദ്രവാസസഃ എന്നത് അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ പോലും രക്തത്തിൽ കുതിർന്നിരുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. സുഖഭോഗങ്ങളിൽ മാത്രം മുഴുകിയിരുന്നവർ പെട്ടെന്നുണ്ടായ ഈ വിപത്തിൽ സ്തംഭിച്ചുപോയി. സുഖങ്ങൾ എന്നേക്കും നിലനിൽക്കില്ല എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം അവർക്ക് മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കാനാണ് ഈ സംഭവം നടന്നത്.
സൗന്ദര്യവും പണവും കണ്ട് അഹങ്കരിക്കുന്നവർക്ക് ഇതൊരു താക്കീതാണ്. വിപത്തുകൾ വരുമ്പോൾ ബാഹ്യമായ അലങ്കാരങ്ങളൊന്നും രക്ഷയ്ക്ക് വരില്ല. ആത്മീയമായ പിൻബലമില്ലാത്ത സൗന്ദര്യം വെറും ചപ്പടാച്ചി മാത്രമാണെന്ന് ഈ ശ്ലോകം പറയുന്നു. അപ്സരസ്സുകളുടെ കരച്ചിൽ അവരുടെ അജ്ഞാനത്തിന്റെ അവസാനത്തെ കൂടിയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

Verse 20
തഥാ ദേവഗണാഃ സർവേ ശക്രാദ്യാ ഭയകമ്പിതാഃ ।
ഓങ്കാരം തത്ര തല്ലിംഗം ശരണം ജഗ്മുരീശ്വരം ॥20॥

ഒടുവിൽ ഭയം കൊണ്ട് വിറയ്ക്കുന്ന ഇന്ദ്രനും മറ്റ് ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ തെറ്റ് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. അവർ രക്ഷപ്പെടാൻ വഴിയില്ലാതെ വന്നപ്പോൾ, ആ പുണ്യഭൂമിയിലെ ഓങ്കാരലിംഗത്തെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ജഗദീശ്വരനായ പരമശിവന്റെ ലിംഗരൂപത്തിന് മുന്നിൽ അവർ നമസ്കരിച്ചു അഭയം തേടി. അഹങ്കാരം വെടിഞ്ഞ് ഈശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ രക്ഷയുള്ളൂ എന്ന പരമമായ സത്യത്തിൽ അവർ എത്തിച്ചേർന്നു.
ശക്രാദ്യാ എന്നാൽ ഇന്ദ്രൻ മുതലായവർ എന്ന് അർത്ഥം. ഭയകമ്പിതാഃ എന്നാൽ പേടിച്ച് വിറയ്ക്കുന്നവർ. ശരണം ജഗ്മുഃ എന്നത് ആത്മസമർപ്പണത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. തങ്ങളുടെ ശക്തി കൊണ്ട് ഒന്നും നേടാനാവില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ അവർ ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു. ഓങ്കാരലിംഗം എന്നത് എല്ലാ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും പരിഹാരമായ ആത്യന്തിക സത്യമാണ്.
ഈ കഥയുടെ ഗുണപാഠം ശരണാഗതിയാണ്. എത്ര തെറ്റുകൾ ചെയ്താലും ഹൃദയപൂർവ്വം ഈശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിച്ചാൽ അവൻ രക്ഷിക്കും. ഭഗവാൻ ദയാമയനാണ്, എന്നാൽ ഭക്തന്റെ അഹങ്കാരം മാറ്റാൻ അവൻ ചിലപ്പോൾ കഠിനമായ വഴികൾ സ്വീകരിക്കും. ഓങ്കാരക്ഷേത്രം ഭക്തർക്ക് മാത്രമല്ല, തെറ്റ് തിരുത്തി വരുന്നവർക്കും ഒരു അഭയസ്ഥാനമാണെന്ന് ഈ സമാപ്തി ശ്ലോകം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras