രസേശ്വര പഞ്ചാക്ഷര സ്തോത്രം

Verse 1

രമ്യായ രാകാപതിശേഖരായ

രാജീവനേത്രായ രവിപ്രഭായ.

രാമേശവര്യായ സുബുദ്ധിദായ

നമോഽസ്തു രേഫായ രസേശ്വരായ.

   ഈ ശ്ലോകത്തിൽ പരമശിവനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന രസേശ്വരനെ ഭക്തിപൂർവ്വം സ്തുതിക്കുന്നു. രമ്യായ എന്ന പദം ഭഗവാന്‍റെ അതിരുകളില്ലാത്ത മനോഹാരിതയെയും ശാന്തമായ സ്വരൂപത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാകാപതിശേഖരായ എന്നത് പ്രകാശിക്കുന്ന പൂർണ്ണചന്ദ്രനെ ശിരസ്സിൽ അണിഞ്ഞവൻ എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. രാജീവനേത്രായ എന്നാൽ വിടർന്ന താമരപ്പൂവുപോലെ മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ളവൻ എന്നും രവിപ്രഭായ എന്നാൽ ഉദിച്ചുയരുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നവൻ എന്നുമാണ് അർത്ഥം. രാമേശവര്യായ എന്നത് മര്യാദാപുരുഷോത്തമനായ ശ്രീരാമനാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടവൻ എന്ന് അർത്ഥം നൽകുന്നു. സുബുദ്ധിദായ എന്നാൽ വിവേകവും നല്ല ബുദ്ധിയും നൽകുന്നവൻ. രേഫായ എന്നതിലൂടെ ര എന്ന അക്ഷരത്തെയും പരമശിവനെയും വന്ദിക്കുന്നു.

   പുരാണങ്ങളിൽ ശിവൻ ചന്ദ്രനെ ശിരസ്സിൽ ചൂടിയത് പ്രപഞ്ചത്തിന്‍റെ താപമകറ്റാനും കാലത്തെ നിയന്ത്രിക്കാനുമാണ് എന്നാണ് വിശ്വാസം. സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഭഗവാന്‍റെ രണ്ട് കണ്ണുകളായി സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. രാമേശ്വരത്ത് ശ്രീരാമൻ ശിവലിംഗം പ്രതിഷ്ഠിച്ച് പൂജിച്ചുവെന്ന പ്രശസ്തമായ ഐതിഹ്യം ഈ ശ്ലോകത്തിൽ വ്യക്തമാണ്. ഇത് ഭഗവാന്‍റെ പരമോന്നതമായ ദൈവീകതയെയും ഭക്തവാത്സല്യത്തെയും സുവ്യക്തമായി എടുത്തുകാണിക്കുന്നു. താമരക്കണ്ണുകൾ ഭഗവാന്‍റെ കാരുണ്യത്തിന്‍റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതീകമാണ്.

   ആത്മീയമായി ഈ ശ്ലോകം ജ്ഞാനത്തിന്‍റെ ശാശ്വതമായ പ്രകാശത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. സൂര്യപ്രഭ എന്നത് അജ്ഞാനമാകുന്ന ഇരുട്ടിനെ പൂർണ്ണമായി അകറ്റുന്ന ആത്മീയ വെളിച്ചമാണ്. ചന്ദ്രൻ മനസ്സിനെയും അതിന്‍റെ അഗാധമായ ശാന്തതയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. സുബുദ്ധി നൽകുക വഴി ഭഗവാൻ മനുഷ്യരെ മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള ശരിയായ പാതയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ര എന്ന അക്ഷരം അഗ്നിബീജമാണ്. ഇത് നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ എല്ലാവിധ മാലിന്യങ്ങളെയും ദഹിപ്പിച്ച് ആത്മീയമായ ഉണർവ്വ് നൽകുന്നു. ഭഗവാനിലുള്ള ഭക്തിയിലൂടെ അഹങ്കാരം നീങ്ങി പരമമായ ശാന്തിയും ബോധവും ലഭിക്കുമെന്ന വലിയ ദാർശനിക സത്യമാണ് ഇതിലൂടെ കവി അനാവരണം ചെയ്യുന്നത്.

Verse 2

സോമായ ഗംഗാതടസംഗതായ

ശിവാജിരാജേന വിവന്ദിതായ.

ദീപാദ്യലങ്കാരകൃതിപ്രിയായ

നമഃ സകാരായ രസേശ്വരായ.

   സോമായ എന്ന പദത്തിന് ഉമയോടുകൂടിയവൻ അഥവാ പാർവ്വതീസമേതനായ ശിവൻ എന്നാണ് അർത്ഥം. അതുപോലെ കുളിർമയുള്ള ചന്ദ്രൻ എന്ന അർത്ഥവും ഈ പദത്തിനുണ്ട്. ഗംഗാതടസംഗതായ എന്നാൽ പുണ്യനദിയായ ഗംഗയുടെ തീരത്ത് എപ്പോഴും വസിക്കുന്നവൻ. ശിവാജിരാജേന വിവന്ദിതായ എന്ന വരി ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജാവിനാൽ ഭക്തിയോടെ വന്ദിക്കപ്പെട്ടവൻ എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നു. ദീപാദ്യലങ്കാരകൃതിപ്രിയായ എന്നത് ദീപങ്ങൾ കൊണ്ടും മറ്റുമുള്ള മനോഹരമായ അലങ്കാരങ്ങളിൽ പ്രിയമുള്ളവൻ എന്നാണ്. സകാരായ എന്നത് സ എന്ന അക്ഷരത്തെയും അതിലൂടെ രസേശ്വരനായ ശിവനെയും സൂചിപ്പിച്ചുള്ള ആത്മാർത്ഥമായ നമസ്കാരമാണ്.

   ഐതിഹ്യപരമായി ഗംഗയെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നും ഭൂമിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ അതിന്‍റെ വലിയ ഗർവ്വ് ശമിപ്പിക്കാൻ ശിവൻ തന്‍റെ ജടയിൽ ഗംഗയെ തളച്ചിട്ടു. അതിനുശേഷം ഗംഗാതീരങ്ങളിൽ ഭഗവാന്‍റെ അനേകം പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു. ഛത്രപതി ശിവാജി മഹാരാജാവ് ഭവാനീദേവിയുടെയും പരമശിവന്‍റെയും പരമഭക്തനായിരുന്നുവെന്ന് ചരിത്രം പറയുന്നു. തന്‍റെ രാജ്യഭാരത്തിനും ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിനും വേണ്ടി അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ശിവനെ ആരാധിച്ചിരുന്നുവെന്ന ചരിത്രവും പുരാണവും ഈ ശ്ലോകത്തിൽ മനോഹരമായി ഇഴചേർന്നിരിക്കുന്നു. ദീപാലങ്കാരങ്ങൾ ഭഗവാന് ഏറ്റവും പ്രിയങ്കരമാണെന്ന് ഈ വരികൾ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

   ദാർശനിക തലത്തിൽ ഉമയോടുകൂടിയ ശിവൻ പ്രപഞ്ചത്തിലെ പുരുഷപ്രകൃതി തത്വങ്ങളുടെ അപൂർവ്വമായ സംഗമമാണ്. ഗംഗാതീരത്തെ വാസം എന്നത് ജീവജലത്തിന്‍റെ സാന്നിധ്യവും പ്രപഞ്ചത്തിന്‍റെ വിശുദ്ധിയുമാണ് കാണിക്കുന്നത്. ദീപം എന്നത് കേവലം വെളിച്ചമല്ല, അത് അറിവിന്‍റെയും ചൈതന്യത്തിന്‍റെയും പ്രതീകം കൂടിയാണ്. നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ അജ്ഞാനമാകുന്ന കനത്ത ഇരുട്ടിനെ മാറ്റി ആത്മീയമായ പ്രകാശം നിറയ്ക്കാനാണ് ഭഗവാൻ ദീപാലങ്കാരങ്ങൾ എപ്പോഴും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നത്. സ എന്ന അക്ഷരം സത്വഗുണത്തെയും പരമസത്യത്തെയും പൂർണ്ണമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് സാധകന് വലിയ ഏകാഗ്രതയും ആന്തരികമായ ശാന്തിയും പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഒരു ഉപാസനാമാർഗ്ഗമാണ്.

Verse 3

ജലേന ദുഗ്ധേന ച ചന്ദനേന

ദധ്നാ ഫലാനാം സുരസാമൃതൈശ്ച.

സദാഽഭിഷിക്തായ ശിവപ്രദായ

നമോ വകാരായ രസേശ്വരായ.

   ഈ ശ്ലോകത്തിൽ രസേശ്വരനായ ഭഗവാനു നൽകുന്ന വിവിധ അഭിഷേകങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് പ്രധാനമായും വർണ്ണിക്കുന്നത്. ജലേന എന്നാൽ ശുദ്ധമായ വെള്ളം കൊണ്ടും ദുഗ്ധേന എന്നാൽ പശുവിൻ പാൽ കൊണ്ടും ചന്ദനേന എന്നാൽ സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനം കൊണ്ടും എന്നാണ് അർത്ഥം. ദധ്നാ എന്നാൽ തൈര് കൊണ്ടും ഫലാനാം സുരസാമൃതൈശ്ച എന്നാൽ പലവിധ പഴങ്ങളുടെ മധുരമായ നീരുകൊണ്ടും അമൃതുപോലുള്ള വിശിഷ്ട ദ്രവ്യങ്ങൾ കൊണ്ടും എന്നാണ് മനസ്സിലാക്കേണ്ടത്. സദാഽഭിഷിക്തായ എന്നാൽ എപ്പോഴും ഭക്തരാൽ അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടുന്നവൻ എന്നും ശിവപ്രദായ എന്നാൽ എപ്പോഴും മംഗളം നൽകുന്നവൻ എന്നുമാണ് അർത്ഥം. വകാരായ എന്നതിലൂടെ വ എന്ന അക്ഷരത്തെയാണ് ഇവിടെ ഭക്തിയോടെ സ്തുതിക്കുന്നത്.

   ഹൈന്ദവ പൂജാവിധിയിൽ അഭിഷേകത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ശിവലിംഗത്തിൽ ജലം, പാൽ, തൈര്, നെയ്യ്, തേൻ എന്നിവകൊണ്ടുള്ള പഞ്ചാമൃതാഭിഷേകവും മറ്റും നടത്തുന്നത് ഭഗവാനെ വേഗത്തിൽ പ്രസാദിപ്പിക്കാനാണ്. പുരാണങ്ങളിൽ പാലാഴി മഥന സമയത്ത് ഉയർന്നുവന്ന കാളകൂടവിഷം കുടിച്ചതുമൂലം ഭഗവാന്‍റെ ശരീരത്തിലുണ്ടായ അസഹനീയമായ താപം കുറയ്ക്കാനാണ് ഈ കുളിർമയുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ കൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നത് എന്ന് പരക്കെ വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ഭഗവാന്‍റെ മഹത്തായ ത്യാഗത്തെയും ഭക്തരുടെ അതിരറ്റ സ്നേഹത്തെയും എടുത്തുകാണിക്കുന്നു.

   ദാർശനികമായി ഈ അഭിഷേകദ്രവ്യങ്ങൾ ഓരോന്നും മനുഷ്യന്‍റെ വിവിധ ഗുണങ്ങളെയാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. ശുദ്ധജലം മനസ്സിന്‍റെ നൈർമ്മല്യത്തെയും പാൽ മനുഷ്യനിലെ സാത്വികഗുണത്തെയും ചന്ദനം മനസ്സിന്‍റെ ശാന്തിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പുണ്യദ്രവ്യങ്ങൾ ഭഗവാന് അർപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ ഭക്തൻ തന്‍റെ അഹംഭാവത്തെയും സ്വാർത്ഥതയെയും പൂർണ്ണമായി സമർപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ശിവപ്രദായ എന്നത് ഈ സമർപ്പണത്തിലൂടെ ഭക്തന് ലഭിക്കുന്ന പരമമായ മംഗളത്തെയും ആത്മീയമായ ഉണർവ്വിനെയും അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. വ എന്ന അക്ഷരം അമൃതബീജമായും ജലതത്വമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ഭക്തരുടെ ഹൃദയത്തിൽ കാരുണ്യത്തിന്‍റെയും സ്നേഹത്തിന്‍റെയും അമൃതം നിറയ്ക്കുകയും അവരെ ശാശ്വതമായ മോക്ഷപ്രാപ്തിക്ക് അർഹരാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 4

ഭക്തൈസ്തു ഭക്ത്യാ പരിസേവിതായ

ഭക്തസ്യ ദുഃഖസ്യ വിശോധകായ.

ഭക്താഭിലാഷാപരിദായകായ

നമോഽസ്തു രേഫായ രസേശ്വരായ.

   ഭക്തൈസ്തു ഭക്ത്യാ പരിസേവിതായ എന്നാൽ ഭക്തന്മാരാൽ അത്യധികം ഭക്തിയോടെ എപ്പോഴും സേവിക്കപ്പെടുന്നവൻ എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ഭക്തസ്യ ദുഃഖസ്യ വിശോധകായ എന്ന വരി ഭക്തരുടെ എല്ലാവിധ ദുഃഖങ്ങളെയും പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കി അവരെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഭക്താഭിലാഷാപരിദായകായ എന്നാൽ ഭക്തരുടെ ന്യായമായ ആഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം പൂർണ്ണമായി സാധിച്ചുകൊടുക്കുന്നവൻ എന്നാണ് അർത്ഥം. നമോഽസ്തു രേഫായ രസേശ്വരായ എന്നതിലൂടെ ര എന്ന അക്ഷരത്തെയും രസേശ്വരനായ പരമശിവനെയും വീണ്ടും വലിയ ആദരവോടെ നമസ്കരിക്കുകയാണ് ഈ മനോഹരമായ ശ്ലോകത്തിൽ ചെയ്യുന്നത്.

   ശിവപുരാണം ഉൾപ്പെടെയുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ ശിവൻ ക്ഷിപ്രപ്രസാദിയാണ്. ആത്മാർത്ഥമായ ഭക്തിയോടെ വിളിച്ചാൽ ഏത് അപകടത്തിൽ നിന്നും തന്‍റെ ഭക്തരെ രക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ ഓടിയെത്തും. മാർക്കണ്ഡേയനെ മരണത്തിൽ നിന്നും രക്ഷിച്ചതും കണ്ണപ്പനായനാരുടെ നിഷ്കളങ്കമായ ഭക്തിയിൽ സംപ്രീതനായതുമെല്ലാം ഈ ഭക്തവാത്സല്യത്തിന്‍റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഭൗതികമായ സമ്പത്തോ വലിയ ആർഭാടങ്ങളോ അല്ല, മറിച്ച് കളങ്കമില്ലാത്ത ഭക്തി മാത്രമാണ് ഭഗവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എന്നാണ് പുരാണകഥകൾ നമ്മെ എപ്പോഴും പഠിപ്പിക്കുന്നത്. ദുഃഖങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുക എന്നത് ഭഗവാന്‍റെ അളവറ്റ കാരുണ്യത്തിന്‍റെ പ്രതീകമാണ്.

   ആത്മീയദർശനത്തിൽ ഭക്തി എന്നത് പരമാത്മാവും ജീവാത്മാവും തമ്മിലുള്ള അദൃശ്യമായ ആത്മബന്ധമാണ്. ഭക്തന്‍റെ ദുഃഖം എന്നത് കേവലം ശാരീരികമായ വേദനകളല്ല, മറിച്ച് ജനനമരണങ്ങളാകുന്ന സംസാരസാഗരത്തിലെ അവസാനമില്ലാത്ത അലച്ചിലാണ്. അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നും ഉടലെടുക്കുന്ന ഈ ദുഃഖങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കി ആത്മജ്ഞാനം നൽകുന്ന പരമഗുരുവാണ് ഭഗവാൻ. ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിച്ചുകൊടുക്കുന്നവൻ എന്നത് ക്രമേണ ഭക്തനെ നിഷ്കാമകർമ്മത്തിലേക്ക് നയിക്കാനാണ്. വീണ്ടും വരുന്ന ര എന്ന അക്ഷരം ആന്തരികമായ ഊർജ്ജത്തെയും ധർമ്മപ്രവർത്തനത്തെയും ശക്തമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആത്മാർത്ഥമായ ഭക്തിയിലൂടെ ജീവാത്മാവ് പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്ന അദ്വൈത ദർശനമാണ് ഇവിടെ വളരെ വ്യക്തമാവുന്നത്.

erse 5

നാഗേന കണ്ഠേ പരിഭൂഷിതായ

രാഗേന രോഗാദിവിനാശകായ.

യാഗാദികാര്യേഷു വരപ്രദായ

നമോ യകാരായ രസേശ്വരായ.

   നാഗേന കണ്ഠേ പരിഭൂഷിതായ എന്നാൽ കഴുത്തിൽ പാമ്പിനെ മനോഹരമായ ആഭരണമായി അണിഞ്ഞവൻ എന്നാണ് അർത്ഥം. രാഗേന രോഗാദിവിനാശകായ എന്നത് സ്നേഹം കൊണ്ടോ ഭക്തികൊണ്ടോ എല്ലാവിധ രോഗങ്ങളെയും ആസക്തികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവൻ എന്നാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. യാഗാദികാര്യേഷു വരപ്രദായ എന്നാൽ യാഗങ്ങൾ പോലെയുള്ള പുണ്യകർമ്മങ്ങളിൽ വേഗത്തിൽ പ്രസാദിച്ച് അനുഗ്രഹങ്ങളും വരങ്ങളും നൽകുന്നവൻ എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. നമോ യകാരായ രസേശ്വരായ എന്നതിലൂടെ യ എന്ന അക്ഷരസ്വരൂപനായ രസേശ്വരനെ ഭക്തർ അങ്ങേയറ്റം ഭക്തിപൂർവ്വം വന്ദിക്കുന്നു.

   പുരാണങ്ങളിൽ ശിവൻ വാസുകി എന്ന സർപ്പത്തെയാണ് തന്‍റെ കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. പാലാഴി മഥനത്തിൽ കയറായി പ്രവർത്തിച്ച വാസുകിയെ ഭഗവാൻ അനുഗ്രഹിച്ച് ആഭരണമാക്കുകയായിരുന്നു. കൂടാതെ കാളകൂടവിഷം കഴിച്ച ഭഗവാന്‍റെ കഴുത്തിൽ ആ ചൂട് കുറയ്ക്കാനാണ് സർപ്പം കിടക്കുന്നത് എന്നും ഐതിഹ്യമുണ്ട്. രോഗനാശകൻ എന്ന നിലയിൽ ഭഗവാൻ വൈദ്യനാഥനായും മൃത്യുഞ്ജയനായും പരക്കെ അറിയപ്പെടുന്നു. ദക്ഷയാഗത്തിന്‍റെ കഥയിൽ യാഗത്തിന്‍റെ യഥാർത്ഥ ഫലം നൽകുന്നത് ശിവനാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും ഒരുപോലെ വരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഭഗവാനാണ് ശിവൻ.

   ദാർശനികമായി കഴുത്തിലെ പാമ്പ് മനുഷ്യനിലെ കുണ്ഡലിനി ശക്തിയുടെ പ്രതീകമാണ്. ഇത് മൂലാധാരത്തിൽ നിന്നും സഹസ്രാരത്തിലേക്ക് ഉയരുന്ന ആത്മീയോർജ്ജത്തെ കൃത്യമായി കാണിക്കുന്നു. പാമ്പ് സമയത്തെയും മരണത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ഭഗവാൻ ഇവയെ പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കുന്ന കാലകാലനാണ്. രോഗം എന്നത് ശാരീരികമായ വ്യാധികൾ മാത്രമല്ല, കാമക്രോധലോകമോഹങ്ങളാകുന്ന മാനസികരോഗങ്ങൾ കൂടിയാണ്. ഈ ഭവരോഗത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഒരേയൊരു ഔഷധം ഭഗവാനോടുള്ള അചഞ്ചലമായ ഭക്തിയാണ്. യ എന്ന അക്ഷരം പ്രപഞ്ചത്തിലെ വായുതത്വത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ജീവന്‍റെ ശ്വാസവും പ്രാണനുമാണ്. യാഗങ്ങളിലൂടെ അർപ്പിക്കുന്ന പൂർണ്ണമായ സമർപ്പണം നമ്മിലെ അഹങ്കാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കി പരമമായ ശാന്തിയും അന്തിമമായ മോക്ഷവും നൽകുന്നു എന്നാണ് ഈ വരികളുടെ യഥാർത്ഥ ഉൾപ്പൊരുൾ.

Verse 6

പഠേദിദം സ്തോത്രമഹർനിശം യോ

രസേശ്വരം ദേവവരം പ്രണമ്യ.

സ ദീർഘമായുർലഭതേ മനുഷ്യോ

ധർമാർഥകാമാംല്ലഭതേ ച മോക്ഷം.

   പഠേദിദം സ്തോത്രമഹർനിശം യോ എന്നാൽ ആരാണോ ഈ പുണ്യകരമായ സ്തോത്രം രാവും പകലും അഥവാ എപ്പോഴും പഠിക്കുകയോ ഭക്തിയോടെ ജപിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. രസേശ്വരം ദേവവരം പ്രണമ്യ എന്നാൽ ദേവന്മാരിൽ അതിശ്രേഷ്ഠനായ രസേശ്വരനെ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ പ്രണമിച്ചുകൊണ്ട് എന്നാണ് അർത്ഥം. സ ദീർഘമായുർലഭതേ മനുഷ്യോ എന്ന വരി അത്തരത്തിലുള്ള മനുഷ്യർക്ക് എപ്പോഴും നല്ല ആരോഗ്യവും ദീർഘായുസ്സും ലഭിക്കുമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ധർമാർഥകാമാംല്ലഭതേ ച മോക്ഷം എന്നാൽ അവർക്ക് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്‍റെ പരമമായ നാല് ലക്ഷ്യങ്ങളായ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയെല്ലാം ലഭിക്കുമെന്നും ഇത് ഉറപ്പുനൽകുന്നു.

   ഏതൊരു സ്തോത്രത്തിന്‍റെയും അവസാനത്തിൽ ഫലശ്രുതി അഥവാ ആ സ്തോത്രം ജപിച്ചാലുള്ള ഗുണങ്ങൾ പറയുക എന്നത് ഹൈന്ദവ ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ ഒരു പൊതുവായ രീതിയാണ്. ദേവവരം എന്നതിലൂടെ മഹാദേവനായ ശിവൻ എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും മുകളിലാണെന്നും സർവ്വവ്യാപിയാണെന്നും പുരാണങ്ങൾ ഒന്നടങ്കം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ദീർഘായുസ്സ് എന്നത് വെറുമൊരു നീണ്ട ജീവിതമല്ല, മറിച്ച് യാതൊരു രോഗങ്ങളില്ലാതെ പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തുകൊണ്ടുള്ള അർത്ഥപൂർണ്ണമായ ജീവിതമാണ്. ശിവനെ മൃത്യുഞ്ജയനായി ആരാധിക്കുന്നവർക്ക് കാലദോഷങ്ങൾ ഏൽക്കില്ല എന്ന വലിയ വിശ്വാസമാണ് ഇതിലൂടെ ഭക്തർക്ക് പൂർണ്ണമായും ലഭിക്കുന്നത്.

   ആത്മീയ തലത്തിൽ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്‍റെ സമ്പൂർണ്ണതയെയാണ് എപ്പോഴും സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ധർമ്മത്തിലൂടെ അർത്ഥവും കാമവും നേടി അവസാനം എല്ലാം ത്യജിച്ച് മോക്ഷത്തിലേക്ക് എത്തുക എന്നതാണ് സനാതന ധർമ്മത്തിന്‍റെ അടിസ്ഥാനം. രാവും പകലും സ്തോത്രം ജപിക്കുക എന്നത് അവിരാമമായ ഈശ്വരസ്മരണയെ അഥവാ അജപാ ജപത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. മനസ്സ് എപ്പോഴും ഈശ്വരനിൽ ലയിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഭൗതികമായ ആഗ്രഹങ്ങളെല്ലാം തനിയെ ഇല്ലാതാവുകയും ജീവാത്മാവ് പരമാത്മാവിൽ ലയിച്ച് പരമാനന്ദം അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ സ്തോത്രം വെറുമൊരു പ്രാർത്ഥന മാത്രമല്ല, അത് മനുഷ്യനെ പൂർണ്ണതയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഒരു ഉത്തമമായ ആത്മീയ വഴികാട്ടിയാണ്.

രമ്യായ രാകാപതിശേഖരായ
രാജീവനേത്രായ രവിപ്രഭായ.
രാമേശവര്യായ സുബുദ്ധിദായ
നമോഽസ്തു രേഫായ രസേശ്വരായ.
സോമായ ഗംഗാതടസംഗതായ
ശിവാജിരാജേന വിവന്ദിതായ.
ദീപാദ്യലങ്കാരകൃതിപ്രിയായ
നമഃ സകാരായ രസേശ്വരായ.
ജലേന ദുഗ്ധേന ച ചന്ദനേന
ദധ്നാ ഫലാനാം സുരസാമൃതൈശ്ച.
സദാഽഭിഷിക്തായ ശിവപ്രദായ
നമോ വകാരായ രസേശ്വരായ.
ഭക്തൈസ്തു ഭക്ത്യാ പരിസേവിതായ
ഭക്തസ്യ ദുഃഖസ്യ വിശോധകായ.
ഭക്താഭിലാഷാപരിദായകായ
നമോഽസ്തു രേഫായ രസേശ്വരായ.
നാഗേന കണ്ഠേ പരിഭൂഷിതായ
രാഗേന രോഗാദിവിനാശകായ.
യാഗാദികാര്യേഷു വരപ്രദായ
നമോ യകാരായ രസേശ്വരായ.
പഠേദിദം സ്തോത്രമഹർനിശം യോ
രസേശ്വരം ദേവവരം പ്രണമ്യ.
സ ദീർഘമായുർലഭതേ മനുഷ്യോ
ധർമാർഥകാമാംല്ലഭതേ ച മോക്ഷം.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras