അഷ്ടമൂർത്തി ശിവ സ്തോത്രം

Verse 1

ത്വം ഭാഭിരാഭിരഭിഭൂയ തമഃ സമസ്തമസ്തം 

നയസ്യഭിമതാനി നിശാചരാണാം.

ദേദീപ്യസേ ദിവമണേ ഗഗനേ ഹിതായ

ലോകത്രയസ്യ ജഗദീശ്വര തന്നമസ്തേ.

ഈ ശ്ലോകം ശിവന്‍റെ അഷ്ടമൂർത്തി സങ്കൽപ്പത്തിലെ സൂര്യരൂപത്തെ പ്രകീർത്തിക്കുന്നു. ഹേ ജഗദീശ്വരാ, ആകാശത്തിലെ രത്നമെന്നു പ്രകീർത്തിക്കപ്പെടുന്ന സൂര്യഭഗവാനേ, അങ്ങ് അങ്ങയുടെ പ്രകാശകിരണങ്ങളാൽ എല്ലാവിധ അന്ധകാരത്തെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നു. നിശാചരന്മാരുടെ, അതായത് രാത്രിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന അസുരശക്തികളുടെയും തമോവൃത്തികളുടെയും അഭീഷ്ടങ്ങളെ അങ്ങ് അസ്തമിപ്പിക്കുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും നന്മയ്ക്കായും ശ്രേയസ്സിനായും അങ്ങ് ആകാശത്തിൽ ശോഭിക്കുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള അങ്ങേക്ക് എന്‍റെ നമസ്കാരം. ഈ വർണ്ണനയിൽ, 'തമസ്സ്' എന്ന വാക്ക് ലൗകികമായ ഇരുട്ടിനെയും ആന്തരികമായ അജ്ഞാനത്തെയും ഒരുപോലെ കുറിക്കുന്നു. ശിവൻ സൂര്യരൂപത്തിൽ ഈ രണ്ടു തമസ്സിനെയും ഇല്ലാതാക്കുന്നവനാണ്.

പുരാണപരമായി, സൂര്യനെ ത്രിലോകങ്ങളുടെയും കണ്ണായി കണക്കാക്കുന്നു. ശിവന്‍റെ എട്ടു രൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ ഈശാനനാണ് സൂര്യന്‍റെ അധിഷ്ഠാനമൂർത്തി. സൂര്യൻ പ്രപഞ്ചത്തിന് ഊർജ്ജവും ജീവനും നൽകുന്നതുപോലെ, ശിവൻ ജ്ഞാനത്തിന്‍റെ പ്രകാശമായി വർത്തിച്ച് ജീവജാലങ്ങളുടെ അജ്ഞാനമാകുന്ന അന്ധകാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. നിശാചരന്മാർ എന്നത് കേവലം രാക്ഷസന്മാർ മാത്രമല്ല, മനുഷ്യന്‍റെ ഉള്ളിലെ ദുഷ്ചിന്തകളും തമോ ഗുണങ്ങളുമാണ്. സൂര്യന്‍റെ ഉദയത്തോടെ ഇവയ്ക്കെല്ലാം നാശം സംഭവിക്കുന്നു. ആത്മീയമായി, ഈ ശ്ലോകം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്, നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ ഈശ്വരചൈതന്യം ഉണരുമ്പോൾ, അജ്ഞാനവും ദുർവാസനകളും പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാകുമെന്നാണ്. ആ ജ്ഞാനസൂര്യന്‍റെ പ്രകാശത്തിലാണ് യഥാർത്ഥ ലോകഹിതം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്.

Verse 2

ലോകേഽതിവേല- മതിവേലമഹാമഹോഭിർ-

നിർഭാസിതൗ ച ഗഗനേഽഖിലലോകനേത്രഃ.

വിദ്രാവിതാഖിലതമാഃ സുതമോ ഹിമാംശോ

പീയൂഷപൂരപരിപൂരിത തന്നമസ്തേ.

ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ശിവന്‍റെ ചന്ദ്രരൂപത്തെയാണ് സ്തുതിക്കുന്നത്. ഹേ തണുത്ത രശ്മികളോടുകൂടിയ ചന്ദ്രദേവാ, അമൃതം കൊണ്ടു നിറഞ്ഞവനേ, അങ്ങ് അതിയായ ശോഭയോടുകൂടി ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു. അങ്ങ് ആകാശത്തിൽ സർവ്വലോകത്തിനും നേത്രമായി ശോഭിക്കുന്നു. എല്ലാവിധത്തിലുള്ള അന്ധകാരത്തെയും അങ്ങ് അകറ്റുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള അങ്ങേക്ക് എന്‍റെ പ്രണാമം. ഇവിടെ സൂര്യൻ ഉഷ്ണപ്രകാശത്തിന്‍റെ പ്രതീകമാണെങ്കിൽ, ചന്ദ്രൻ ശാന്തിയും കുളിർമ്മയും നൽകുന്ന ശീതള പ്രകാശത്തിന്‍റെ പ്രതീകമാണ്. ചന്ദ്രന്‍റെ ശോഭ ലൗകികമായ രാത്രിയിലെ ഇരുട്ടിനെ മാത്രമല്ല, താപത്രയങ്ങൾ (ആധിദൈവികം, ആധ്യാത്മികം, ആധിഭൗതികം) കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന ദുഃഖങ്ങളെയും ശമിപ്പിക്കുന്നു.

ശിവപുരാണമനുസരിച്ച്, ശിവന്‍റെ എട്ടു രൂപങ്ങളിൽ ഒന്നായ മഹാദേവനാണ് ചന്ദ്രന്‍റെ അധിഷ്ഠാനമൂർത്തി. ചന്ദ്രൻ അമൃതം വർഷിക്കുന്നവനാണ്, അത് സസ്യജാലങ്ങളെ പോഷിപ്പിക്കുകയും ജീവജാലങ്ങൾക്ക് ആശ്വാസം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ആത്മീയ തലത്തിൽ, ചന്ദ്രൻ മനസ്സിന്‍റെ പ്രതീകമാണ്. ശാന്തവും പ്രകാശപൂർണ്ണവുമായ മനസ്സ് ആന്തരികമായ ശാന്തിയും ആനന്ദവും നൽകുന്നു. 'പീയൂഷപൂരപരിപൂരിത' എന്ന പ്രയോഗം ഭൗതികമായ അമൃതിനപ്പുറം, ഭക്തിയുടെയും ജ്ഞാനത്തിന്‍റെയും അമൃതരസത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈശ്വരഭക്തിയാകുന്ന അമൃതം കൊണ്ടു നിറഞ്ഞ ഒരു മനസ്സിന് ജീവിതത്തിലെ എല്ലാ താപങ്ങളെയും അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് ഈ ശ്ലോകം പഠിപ്പിക്കുന്നു. ശിവൻ ചന്ദ്രരൂപത്തിൽ ഭക്തരുടെ മനസ്സിനെ നിർമ്മലമാക്കുകയും ആനന്ദം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 3

ത്വം പാവനേ പഥി സദാഗതിരപ്യുപാസ്യഃ

കസ്ത്വാം വിനാ ഭുവനജീവന ജീവതീഹ.

സ്തബ്ധപ്രഭഞ്ജന- വിവർധിതസർവജന്തോഃ

സന്തോഷിതാഹികുല സർവഗ വൈ നമസ്തേ.

ഈ ശ്ലോകം ശിവന്‍റെ വായുരൂപത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഹേ പ്രഭോ, അങ്ങ് എപ്പോഴും സഞ്ചരിക്കുന്നവനും പവിത്രമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ ചരിക്കുന്നവനും സർവ്വോപരി ഉപാസിക്കപ്പെടേണ്ടവനുമാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിന്‍റെ ജീവനായ അങ്ങയെ കൂടാതെ ഈ ലോകത്തിൽ ആർക്കാണ് ജീവിക്കാൻ സാധിക്കുക? എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും നിലനിർത്തുകയും വളർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന അങ്ങ് ചലനമറ്റ കൊടുങ്കാറ്റായും വർത്തിക്കുന്നു. സർപ്പകുലത്തെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവനും സർവവ്യാപിയുമായ അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം. ഈ ശ്ലോകത്തിലെ 'സദാഗതി' എന്ന പ്രയോഗം വായുവിന്‍റെ നിരന്തരമായ ചലനത്തെയും ജീവന്‍റെ നിലനിൽപ്പിന് അത് എത്രത്തോളം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. പ്രാണവായു ഇല്ലാതെ ഒരു ജീവിക്കും നിലനിൽപ്പില്ല.

പുരാണങ്ങളിൽ, ശിവന്‍റെ ഉഗ്രരൂപമാണ് വായുവിന്‍റെ അധിഷ്ഠാനമൂർത്തി. വായു ജീവന്‍റെ ആധാരമായ പ്രാണനാണ്. ഇത് മൃദുവായി തലോടുമ്പോൾ ആശ്വാസവും, കൊടുങ്കാറ്റായി മാറുമ്പോൾ സംഹാരരൂപിയുമാകുന്നു. 'സ്തബ്ധപ്രഭഞ്ജന' എന്ന പ്രയോഗം ശിവന്‍റെ ഈ ദ്വന്ദ്വസ്വഭാവത്തെ, അതായത് സംരക്ഷകനും സംഹാരകനുമായ ഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'സന്തോഷിതാഹികുല' എന്ന വിശേഷണം ശ്രദ്ധേയമാണ്. ശിവൻ നാഗാഭരണനാണ്, വായു ഭക്ഷിക്കുന്നവരാണ് സർപ്പങ്ങൾ എന്നൊരു സങ്കൽപ്പമുണ്ട്, അതിനാൽ വായുരൂപിയായ ശിവൻ സർപ്പങ്ങൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നു. ആത്മീയമായി, വായു നമ്മുടെ ചിന്തകളെയും പ്രാണനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയാണ്. പ്രാണായാമത്തിലൂടെ പ്രാണനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. സർവവ്യാപിയായ വായുവിനെപ്പോലെ, ഈശ്വരചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നുവെന്നും, ആ ചൈതന്യമാണ് എല്ലാ ജീവന്‍റെയും ആധാരമെന്നും ഈ ശ്ലോകം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 4

വിശ്വൈകപാവക ന താവകപാവകൈക-

ശക്തേ-ര്ഋതേ മൃതവതാമൃതദിവ്യകായം.

പ്രാണിഷ്യദോ ജഗദഹോ ജഗദന്തരാത്മം-

സ്ത്വം പാവകഃ പ്രതിപദം ശമദോ നമസ്തേ.

ഈ ശ്ലോകം ശിവന്‍റെ അഗ്നിരൂപത്തെ പ്രകീർത്തിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരേയൊരു ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ശക്തിയായ അഗ്നിരൂപിയായ ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ അഗ്നി എന്ന അതുല്യമായ ശക്തി ഇല്ലാതെ, മരിക്കുന്നവർക്ക് അമൃതത്വപദമായ ദിവ്യശരീരം എങ്ങനെ ലഭിക്കാനാണ്? ഈ പ്രപഞ്ചം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും? ഹേ ജഗത്തിന്‍റെ അന്തരാത്മാവേ, അങ്ങ് ഓരോ ചുവടിലും ശാന്തി നൽകുന്നവനാണ്, അങ്ങനെയുള്ള അഗ്നിരൂപിയായ അങ്ങേക്ക് എന്‍റെ നമസ്കാരം. ഇവിടെ 'പാവക' എന്ന വാക്കിന് അഗ്നി എന്നും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നത് എന്നും അർത്ഥമുണ്ട്. അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കുന്ന ശക്തി മാത്രമല്ല, ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഒരു ഉപാധി കൂടിയാണ്. യജ്ഞാഗ്നിയിലൂടെ ദേവന്മാർക്ക് ഹവിസ്സ് എത്തിക്കുന്നതും, ശരീരത്തിലെ ജഠരാഗ്നിയായി ആഹാരം ദഹിപ്പിക്കുന്നതും, പ്രപഞ്ചത്തെ സംഹരിക്കുന്ന പ്രളയാഗ്നിയാകുന്നതും ശിവന്‍റെ ഈ രൂപം തന്നെയാണ്.

പുരാണങ്ങളിൽ, ശിവന്‍റെ രുദ്രരൂപമാണ് അഗ്നിയുടെ അധിഷ്ഠാനമൂർത്തി. രുദ്രൻ സംഹാരമൂർത്തിയാണെങ്കിലും ആത്യന്തികമായി ആ സംഹാരം പുതിയൊരു സൃഷ്ടിക്കും ശാന്തിക്കും വേണ്ടിയാണ്. ഭൗതികശരീരം നശ്വരമാണ്, എന്നാൽ ആത്മാവ് അമരമാണ്. അഗ്നിയിൽ ഭൗതികശരീരം ദഹിക്കുമ്പോൾ ജീവൻ അമരത്വം നേടുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് 'മൃതവതാമൃതദിവ്യകായം' എന്നതിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ആത്മീയ തലത്തിൽ, ഇത് ജ്ഞാനാഗ്നിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ജ്ഞാനമാകുന്ന അഗ്നി ഒരുവന്‍റെ കർമ്മങ്ങളെയും വാസനകളെയും ദഹിപ്പിച്ച് അവനെ ശുദ്ധീകരിച്ച് മോക്ഷത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഈ ജ്ഞാനാഗ്നി നമ്മിലെ അഹങ്കാരത്തെയും ദുഷ്ചിന്തകളെയും ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് യഥാർത്ഥ 'ശമം' അഥവാ പരമമായ ശാന്തി. അതിനാൽ അഗ്നിരൂപിയായ ശിവൻ സംഹാരത്തിലൂടെ ശാന്തി നൽകുന്നവനാകുന്നു.

Verse 5

പാനീയരൂപ പരമേശ ജഗത്പവിത്ര

ചിത്രാഽതിചിത്രസുചരിത്രകരോഽസി നൂനം.

വിശ്വം പവിത്രമമലം കില വിശ്വനാഥ

പാനീയഗാഹനത ഏതദതോ നതോഽസ്മി.

ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ശിവന്‍റെ ജലരൂപത്തെയാണ് സ്തുതിക്കുന്നത്. ഹേ പരമേശ്വരാ, ജലരൂപിയായ അങ്ങ് ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനാണ്. അങ്ങ് തീർച്ചയായും വിചിത്രവും അതിവിചിത്രവുമായ നല്ല ചരിതങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനാണ്. ഹേ വിശ്വനാഥാ, ഈ ലോകം അങ്ങയുടെ ജലരൂപത്തിൽ മുങ്ങുന്നതുകൊണ്ട് പവിത്രവും നിർമ്മലവുമായിത്തീരുന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ അങ്ങയെ നമിക്കുന്നു. ജലം ജീവന്‍റെ അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങളിലൊന്നാണ്. ദാഹം ശമിപ്പിക്കാനും ശരീരത്തെയും പരിസരത്തെയും ശുദ്ധീകരിക്കാനും ജലം അത്യാവശ്യമാണ്. ശിവൻ ഇവിടെ പ്രപഞ്ചത്തിന്‍റെ ജീവദായകനും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനുമായി വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു.

പുരാണങ്ങൾ ശിവനെ ഗംഗാധരനായി ചിത്രീകരിക്കുന്നു. സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നും ഭൂമിയിലേക്ക് പതിച്ച ഗംഗയുടെ പ്രവാഹത്തെ തന്‍റെ ജടയിൽ താങ്ങി ലോകത്തെ രക്ഷിച്ചത് ശിവനാണ്. ഈ ഗംഗാജലം പാപങ്ങളെ കഴുകിക്കളഞ്ഞ് മോക്ഷം നൽകുന്ന പുണ്യതീർത്ഥമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 'പാനീയഗാഹനത' എന്ന പ്രയോഗം പുണ്യനദികളിലെ സ്നാനത്തിന്‍റെ പ്രാധാന്യം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ബാഹ്യമായ ശുദ്ധീകരണം മാത്രമല്ല, ആന്തരികമായ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തി നേടുന്നതിന്‍റെ പ്രതീകം കൂടിയാണ്. ആത്മീയമായി, ജലം ഭക്തിയെയും സ്നേഹത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഭക്തിയാകുന്ന ജലത്തിൽ മനസ്സു മുങ്ങുമ്പോൾ അത് നിർമ്മലമാകുന്നു. ശിവന്‍റെ ഭവരൂപമാണ് ജലത്തിന്‍റെ അധിഷ്ഠാനമൂർത്തിയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ഭവമെന്നാൽ 'ഉണ്ടാകുന്നത്' എന്നർത്ഥം, ജലത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവൻ ഉത്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന ശാസ്ത്രീയ സത്യവുമായി ഇതിനെ ബന്ധിപ്പിക്കാം.

Verse 6

ആകാശരൂപ ബഹിരന്തരുതാവകാശ-

ദാനാദ്വികസ്വരമിഹേശ്വര വിശ്വമേതത്.

ത്വത്തഃ സദാ സദയ സംശ്വസിതി സ്വഭാവാത്

സങ്കോചമേതി ഭവതോഽസ്മി നതസ്തതസ്ത്വാം.

ഈ ശ്ലോകം ശിവന്‍റെ ആകാശരൂപത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഹേ ഈശ്വരാ, ആകാശരൂപിയായ അങ്ങ് അകത്തും പുറത്തും ഇടം നൽകുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ പ്രപഞ്ചം വികസിക്കുന്നത്. ദയാനിധിയായ അങ്ങയിൽ നിന്നുമാണ് ഈ ലോകം എല്ലായ്പ്പോഴും സ്വാഭാവികമായി ശ്വാസമെടുക്കുന്നതും അങ്ങയിലേക്ക് തന്നെ സങ്കോചിക്കുന്നതും. അതിനാൽ ഞാൻ അങ്ങയെ നമിക്കുന്നു. പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും സൂക്ഷ്മമായ തത്ത്വമാണ് ആകാശം. എല്ലാ വസ്തുക്കൾക്കും നിലനിൽക്കാൻ ഇടം നൽകുന്നത് ആകാശമാണ്. ഈ ശ്ലോകം പ്രപഞ്ചത്തിന്‍റെ വികാസത്തിനും സങ്കോചത്തിനും കാരണമായ ആത്യന്തികമായ ആ ശൂന്യതയെ, അഥവാ ബോധത്തെ ശിവനായി കാണുന്നു.

പുരാണങ്ങളിൽ, ശിവന്‍റെ ഭീമരൂപമാണ് ആകാശത്തിന്‍റെ അധിഷ്ഠാനം. 'ഭീമം' എന്നത് ഭയാനകം എന്നതിനപ്പുറം അതിബൃഹത്തായത്, അളക്കാനാവാത്തത് എന്ന അർത്ഥത്തിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു. ആകാശം അനന്തവും അളവറ്റതുമാണ്. ആത്മീയമായി, ആകാശം ചിദാകാശത്തെ, അതായത് ബോധത്തിന്‍റെ അനന്തമായ ഇടത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. എല്ലാ ചിന്തകളും അനുഭവങ്ങളും ഈ ബോധമാകുന്ന ആകാശത്തിലാണ് ഉണ്ടാകുന്നതും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതും. 'ബഹിരന്തരുതാവകാശ-ദാനാത്' എന്ന പ്രയോഗം ഈശ്വരൻ നമ്മുടെ ഉള്ളിലും പുറത്തും ഒരുപോലെ വർത്തിക്കുന്നു എന്ന വേദാന്ത തത്ത്വത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. പ്രപഞ്ചം ഈശ്വരനിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച്, ഈശ്വരനിൽ നിലനിന്ന്, ഒടുവിൽ ഈശ്വരനിലേക്ക് തന്നെ ലയിക്കുന്നു എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് 'സംശ്വസിതി', 'സങ്കോചമേതി' എന്നീ വാക്കുകളിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ആകാശരൂപിയായ ശിവൻ എല്ലാത്തിനും സാക്ഷിയായ, നിർവികാരനായ പരമാത്മാവാണ്.

Verse 7

വിശ്വംഭരാത്മക ബിഭർഷി വിഭോഽത്ര വിശ്വം

കോ വിശ്വനാഥ ഭവതോഽന്യതമസ്തമോഽരിഃ.

സ ത്വം വിനാശയ തമോ മമ ചാഹിഭൂഷ

സ്തവ്യാത്പരഃ പരപരം പ്രണതസ്തതസ്ത്വാം.

ഈ ശ്ലോകം ശിവന്‍റെ ഭൂമിരൂപത്തെ (പൃഥ്വി) പ്രകീർത്തിക്കുന്നു. ഹേ വിഭോ, ഭൂമിയുടെ ആത്മാവായവനേ, അങ്ങ് ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ താങ്ങിനിർത്തുന്നു. ഹേ വിശ്വനാഥാ, അങ്ങയെക്കാൾ അന്ധകാരത്തെ (അജ്ഞാനത്തെ) നശിപ്പിക്കുന്ന മറ്റാരുണ്ട്? നാഗങ്ങളെ ആഭരണമാക്കിയവനേ, അങ്ങ് എന്‍റെ അജ്ഞാനമാകുന്ന അന്ധകാരത്തെ നശിപ്പിക്കേണമേ. സ്തുതികൾക്കും അപ്പുറത്തുള്ള പരമമായ സത്യമായ അങ്ങയെ ഞാൻ പ്രണമിക്കുന്നു. പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും സ്ഥൂലമായ തത്ത്വമാണ് ഭൂമി. അത് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ആശ്രയം നൽകുകയും അവയെ ക്ഷമയോടെ താങ്ങിനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ശിവൻ ഇവിടെ പ്രപഞ്ചത്തിന്‍റെയാകെ ആധാരശിലയായി, രക്ഷകനായി വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.

പുരാണങ്ങളിൽ ശിവന്‍റെ ശർവ്വരൂപമാണ് ഭൂമിയുടെ അധിഷ്ഠാനം. 'ശർവ്വൻ' എന്ന വാക്കിന് എല്ലാം തന്നിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവൻ എന്നോ സംഹരിക്കുന്നവൻ എന്നോ അർത്ഥം പറയാം. ഭൂമി എല്ലാത്തിനെയും തന്നിലേക്ക് ആകർഷിക്കുകയും ഒടുവിൽ എല്ലാം മണ്ണിൽ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ശ്ലോകത്തിൽ, ഭക്തൻ തന്‍റെ ആന്തരികമായ 'തമസ്സ്' അഥവാ അജ്ഞാനത്തെ ഇല്ലാതാക്കാൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഭൂമി എങ്ങനെ ഭൗതികമായ આધારം നൽകുന്നുവോ, അതുപോലെ ശിവൻ എന്ന ആധ്യാത്മികമായ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നാൽ മാത്രമേ അജ്ഞാനത്തെ മറികടക്കാൻ സാധിക്കൂ. 'അഹിഭൂഷ' എന്ന സംബോധന കുണ്ഡലിനീ ശക്തിയുടെ പ്രതീകമാണ്. മൂലാധാരത്തിൽ സർപ്പരൂപത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ ശക്തിയെ ഉണർത്തി സഹസ്രാരത്തിലെത്തിക്കുന്നതിലൂടെയാണ് ആത്മജ്ഞാനം നേടുന്നത്. സ്തുതികൾക്കും വാക്കുകൾക്കും അതീതമായ പരമതത്ത്വമാണ് ശിവൻ എന്ന് അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഭക്തൻ പൂർണ്ണമായി സ്വയം സമർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 8

ആത്മസ്വരൂപ തവരൂപപരമ്പരാഭി-

രാഭിസ്തതം ഹര ചരാചരരൂപേതത്.

സർവാന്തരാത്മനിലയ പ്രതിരൂപരൂപ

നിത്യം നതോഽസ്മി പരമാത്മജനോഽഷ്ടമൂർതേ.

ഈ ശ്ലോകം ശിവന്‍റെ ആത്മരൂപത്തെ അഥവാ യജമാനരൂപത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു. ഹേ ആത്മസ്വരൂപനായ ശിവ, ചലിക്കുന്നതും ചലിക്കാത്തതുമായ ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ അങ്ങയുടെ വിവിധ രൂപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും ഉള്ളിൽ കുടികൊള്ളുന്നവനും, ഓരോ രൂപത്തിലും പ്രതിരൂപമായി വർത്തിക്കുന്നവനും, പരമാത്മാവിൽ നിന്നും ജനിച്ചവനുമായ അഷ്ടമൂർത്തീ, ഞാൻ അങ്ങയെ നിത്യവും നമിക്കുന്നു. ഈ ശ്ലോകം മുൻപ് വർണ്ണിച്ച ഏഴു രൂപങ്ങളെയും ഒരുമിപ്പിച്ച്, അവയെല്ലാം ആത്യന്തികമായി ഒരേയൊരു ആത്മതത്ത്വത്തിന്‍റെ വിവിധ പ്രകടനങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. സൂര്യനും ചന്ദ്രനും പഞ്ചഭൂതങ്ങളും ശിവന്‍റെ ബാഹ്യരൂപങ്ങളാണെങ്കിൽ, ആത്മാവ് അവിടുത്തെ ആന്തരിക രൂപമാണ്.

അഷ്ടമൂർത്തി സങ്കൽപ്പത്തിൽ ഈ രൂപത്തെ പശുപതി എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. 'പശു' എന്നാൽ ജീവൻ അഥവാ ജീവാത്മാവ്, 'പതി' എന്നാൽ നാഥൻ. അങ്ങനെ പശുപതി എന്നാൽ ജീവജാലങ്ങളുടെയെല്ലാം അധിപൻ എന്നാണർത്ഥം. ഈ ലോകത്തിലെ ഓരോ ജീവിയും, ഓരോ വസ്തുവും ആ പരമാത്മാവിന്‍റെ ഓരോ പ്രതിരൂപമാണ് ('പ്രതിരൂപരൂപ'). ആ പരമചൈതന്യം എല്ലാത്തിന്‍റെ ഉള്ളിലും ('സർവാന്തരാത്മനിലയ') വർത്തിക്കുന്നു. ഈ തിരിച്ചറിവാണ് അദ്വൈത ദർശനത്തിന്‍റെ കാതൽ. പ്രപഞ്ചത്തിന്‍റെ വൈവിധ്യങ്ങളെല്ലാം ഏകമായ ഒരു സത്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്ന് ഈ ശ്ലോകം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ജ്ഞാനത്തോടെ അഷ്ടമൂർത്തിയെ ഉപാസിക്കുമ്പോൾ, ആരാധകൻ ആരാധനാമൂർത്തിയിൽ നിന്ന് ഭിന്നനല്ല എന്ന സത്യം വെളിപ്പെടുന്നു.

Verse 9

ഇത്യഷ്ടമൂർതിഭി- രിമാഭിരബന്ധുബന്ധോ

യുക്തഃ കരോഷി ഖലു വിശ്വജനീനമൂർതേ.

ഏതത്തതം സുവിതതം പ്രണതപ്രണീത

സർവാർഥസാർഥപരമാർഥ തതോ നതോഽസ്മി.

ഈ സ്തോത്രത്തിലെ അവസാന ശ്ലോകം ഒരു ഫലസ്തുതിയാണ്. ഇത് അഷ്ടമൂർത്തിയുടെ തത്ത്വത്തെയും ഉപാസനയുടെ ഫലത്തെയും സംഗ്രഹിക്കുന്നു. ബന്ധുക്കളില്ലാത്തവർക്ക് ബന്ധുവായവനേ, സാർവ്വലൗകികമായ രൂപത്തോടുകൂടിയവനേ, ഈ എട്ടു രൂപങ്ങളോടും ചേർന്നുകൊണ്ട് അങ്ങ് ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു. അങ്ങ് പ്രണമിക്കുന്നവർക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവനും, എല്ലാ അർത്ഥങ്ങളുടെയും സാരമായ പരമമായ സത്യവുമാണ്. അതിനാൽ ഞാൻ അങ്ങയെ നമസ്ക്കുന്നു. ഈ ശ്ലോകം ശിവനെ കേവലം ഒരു ദേവനായിട്ടല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പരമമായ തത്ത്വമായിട്ടാണ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

'അബന്ധുബന്ധോ' എന്ന പ്രയോഗം അനാഥർക്കും ആശ്രയമില്ലാത്തവർക്കും ഈശ്വരൻ തുണയാണെന്ന ഭക്തിസാഹിത്യത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആശയം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു. 'വിശ്വജനീനമൂർത്തേ' എന്ന സംബോധന ശിവൻ ഏതെങ്കിലും ഒരു വിഭാഗത്തിന്‍റെയോ ദേശത്തിന്‍റെയോ ദേവനല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിലെ സർവർക്കും അവകാശപ്പെട്ടവനാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ, ആത്മാവ് എന്നീ എട്ടു രൂപങ്ങളിലൂടെ ശിവൻ ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ ('ഏതത്തതം സുവിതതം') പൂർണ്ണമായി വ്യാപിച്ച് നിൽക്കുന്നു. ഭക്തർക്ക് അദ്ദേഹം എല്ലാ അർത്ഥങ്ങളുടെയും പരമമായ അർത്ഥമാണ് ('സർവാർഥസാർഥപരമാർഥ'). ഈ അഷ്ടമൂർത്തി സ്തോത്രം ചൊല്ലി ഭഗവാനെ ഉപാസിക്കുന്നതിലൂടെ, ഒരുവന് ഈ പ്രപഞ്ചവ്യാപ്തമായ ചൈതന്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവുണ്ടാകുകയും, ആ പരമമായ സത്യത്തിൽ അഭയം പ്രാപിക്കാൻ സാധിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്നാണ് ഈ ശ്ലോകം നൽകുന്ന സന്ദേശം.

ത്വം ഭാഭിരാഭിരഭിഭൂയ തമഃ സമസ്ത-
മസ്തം നയസ്യഭിമതാനി നിശാചരാണാം.
ദേദീപ്യസേ ദിവമണേ ഗഗനേ ഹിതായ
ലോകത്രയസ്യ ജഗദീശ്വര തന്നമസ്തേ.
ലോകേഽതിവേല- മതിവേലമഹാമഹോഭിർ-
നിർഭാസിതൗ ച ഗഗനേഽഖിലലോകനേത്രഃ.
വിദ്രാവിതാഖിലതമാഃ സുതമോ ഹിമാംശോ
പീയൂഷപൂരപരിപൂരിത തന്നമസ്തേ.
ത്വം പാവനേ പഥി സദാഗതിരപ്യുപാസ്യഃ
കസ്ത്വാം വിനാ ഭുവനജീവന ജീവതീഹ.
സ്തബ്ധപ്രഭഞ്ജന- വിവർധിതസർവജന്തോഃ
സന്തോഷിതാഹികുല സർവഗ വൈ നമസ്തേ.
വിശ്വൈകപാവക ന താവകപാവകൈക-
ശക്തേ-ര്ഋതേ മൃതവതാമൃതദിവ്യകായം.
പ്രാണിഷ്യദോ ജഗദഹോ ജഗദന്തരാത്മം-
സ്ത്വം പാവകഃ പ്രതിപദം ശമദോ നമസ്തേ.
പാനീയരൂപ പരമേശ ജഗത്പവിത്ര
ചിത്രാഽതിചിത്രസുചരിത്രകരോഽസി നൂനം.
വിശ്വം പവിത്രമമലം കില വിശ്വനാഥ
പാനീയഗാഹനത ഏതദതോ നതോഽസ്മി.
ആകാശരൂപ ബഹിരന്തരുതാവകാശ-
ദാനാദ്വികസ്വരമിഹേശ്വര വിശ്വമേതത്.
ത്വത്തഃ സദാ സദയ സംശ്വസിതി സ്വഭാവാത്
സങ്കോചമേതി ഭവതോഽസ്മി നതസ്തതസ്ത്വാം.
വിശ്വംഭരാത്മക ബിഭർഷി വിഭോഽത്ര വിശ്വം
കോ വിശ്വനാഥ ഭവതോഽന്യതമസ്തമോഽരിഃ.
സ ത്വം വിനാശയ തമോ മമ ചാഹിഭൂഷ
സ്തവ്യാത്പരഃ പരപരം പ്രണതസ്തതസ്ത്വാം.
ആത്മസ്വരൂപ തവരൂപപരമ്പരാഭി-
രാഭിസ്തതം ഹര ചരാചരരൂപേതത്.
സർവാന്തരാത്മനിലയ പ്രതിരൂപരൂപ
നിത്യം നതോഽസ്മി പരമാത്മജനോഽഷ്ടമൂർതേ.
ഇത്യഷ്ടമൂർതിഭി- രിമാഭിരബന്ധുബന്ധോ
യുക്തഃ കരോഷി ഖലു വിശ്വജനീനമൂർതേ.
ഏതത്തതം സുവിതതം പ്രണതപ്രണീത
സർവാർഥസാർഥപരമാർഥ തതോ നതോഽസ്മി.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras