ఓమ్కారేశ్వర స్తుతి

Lyrics:

పార్వత్యువాచ -
మహాదేవమహానందకరుణామృతసాగర .
శ్రుతముత్తమమాఖ్యానం మహాకాలగణస్య చ ..1..

కిం వాన్యత్ ప్రీతిజనకం క్షేత్రమస్తి మహేశ్వర .
క్షేత్రాణాం త్వం పతిః శంభో విశిష్టం వక్తుమర్హసి ..2..

ఈశ్వర ఉవాచ -
క్షేత్రమస్త్యేకముత్కృష్టముత్ఫుల్లకమలాననే .
ఓంకారం నామ విమలం కలికల్మషనాశనం ..3..

తత్ర శైవవరా నిత్యం నివసంతి సహస్రశః .
తే సర్వే మమ లింగార్చాం కుర్వంత్యేవ ప్రతిక్షణం ..4..

భాసితాభాసితైర్నిత్యం శాంతా దాంతా జితేంద్రియాః .
రుద్రాక్షవరభూషాఢ్యా భాలాక్షాన్యస్తమానసాః ..5..

తత్రాస్తి సరితాం శ్రేష్ఠా లింగసంగతరంగితా .
నర్మదా శర్మదా నిత్యం స్నానాత్పానావగాహనాత్ ..6..

పాపౌఘసంఘభంగాఢ్యా వాతపోతసుశీతలా .
తత్రాస్తి కుండముత్కృష్టమోంకారాఖ్యం శుచిస్మితే ..7..

తత్కుండదర్శనాదేవ మల్లోకే నివసేచ్చిరం .
తత్కుండోదకపానేన హృది లింగం ప్రజాయతే ..8..

భావాః పిబంతి తత్కుండజలం శీతం విముక్తయే .
తృప్తిం ప్రయాంతి పితరః తత్కుండజలతర్పితాః ..9..

సదా తత్కుండరక్షార్థం గణాః సంస్థాపితా మయా .
కుండధారప్రభృతయః శూలముద్గరపాణయః ..10..

గజేంద్రచర్మవసనా మృగేంద్రసమవిక్రమాః .
హరీంద్రానపి తే హన్యుర్గిరీంద్రసమవిగ్రహాహ ..11..

ధనుఃశరకరాః సర్వే జటాశోభితమస్తకాః .
అగ్నిరిత్యాదిభిర్మంత్రైర్భస్మోద్ధూలితవిగ్రహా ..12..

సంగ్రామముఖరాః సర్వే గణా మేదురవిగ్రహాః .
కదాచిదననుజ్ఞాప్త తాన్ గణాన్ మదదర్పితః ..13..

అప్సరోభిః పరివృతో మరుతాం పతిరుద్ధతః .
ఆరుహ్యాభ్రమునాథం తం క్రీడితుం నర్మదాజలే ..14..

సమాజగామ త్వరితః శచ్యా సాకం శివే తదా .
తదా తం గణపాః క్రుద్ధాః సర్వే తే హ్యతిమన్యవః ..15..

సగజం పాతయన్నబ్ధౌ శచ్యా సాకం సురేశ్వరం .
సురాంస్తదా సవరుణాన్ బిభిదుః పవనానలాన్ ..16..

నిస్త్రింశవరధారాభిః సుతీక్ష్ణాగ్రైః శిలీముఖైః .
ముద్గరైర్బిభిదుశ్చాన్యే సవాహాయుధభూషణాన్ ..17..

వివాహనాంస్తదా దేవాన్ స్రవద్రక్తాన్ స్ఖలత్పదాన్ .
కాందిశీకాన్ ముక్తకేశాన్ క్షణాచ్చక్రుర్గణేశ్వరాః ..18..

అప్సరాస్తా వికన్నరాః రుదంత్యో ముక్తమూర్ధజాః .
హాహా బతేతి క్రందంత్యః స్రవద్రక్తార్ద్రవాససః ..19..

తథా దేవగణాః సర్వే శక్రాద్యా భయకంపితాః .
ఓంకారం తత్ర తల్లింగం శరణం జగ్మురీశ్వరం ..20..

Meaning:

Verse 1
పార్వత్యువాచ -
మహాదేవమహానందకరుణామృతసాగర ।
శ్రుతముత్తమమాఖ్యానం మహాకాलगణస్య చ ॥1॥

ఈ శ్లోకంలో పార్వతీదేవి పరమశివుని సంబోధిస్తూ తన జిజ్ఞాసను వ్యక్తపరుస్తోంది. మహాదేవ, మహానంద, కరుణామృతసాగర అనే పదాలు శివుని యొక్క అనంతమైన తత్త్వాన్ని సూచిస్తాయి. మహాదేవ అంటే దేవతలకు కూడా దేవుడని, మహానంద అంటే పరమానంద స్వరూపుడని అర్థం. కరుణామృతసాగర అనే పదం ఆయన భక్తుల పట్ల చూపే అపారమైన దయను, ఆ దయ అమృతం వలె మృత్యువును సైతం జయించేలా చేస్తుందని వివరిస్తుంది. పార్వతీదేవి ఇప్పటికే మహాకాలుని గణాల గురించి విన్నానని, ఆ విశేషాలు ఎంతో ఉత్తమమైనవని తెలుపుతోంది.
పౌరాణికంగా శివుడు సర్వజ్ఞుడు మరియు సర్వవ్యాపి. మహాకాలుడు అంటే కాలాన్ని శాసించేవాడు. ఆయన గణాలకు సంబంధించిన గాథలు ధర్మాన్ని, శౌర్యాన్ని ప్రబోధిస్తాయి. ఆధ్యాత్మికంగా చూస్తే, శివుడు జీవునిలోని ఆనంద స్థితికి ప్రతీక. కరుణామృతసాగరుడు అంటే సాధకుని హృదయంలో భక్తిరసాన్ని నింపి, సంసార సాగరాన్ని దాటించేవాడని అంతరార్థం. పార్వతీ పరమేశ్వరుల ఈ సంవాదం కేవలం ఒక సంభాషణ మాత్రమే కాదు, ఇది అజ్ఞానాన్ని పోగొట్టి జ్ఞానోదయాన్ని కలిగించే ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రక్రియగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ శ్లోకం శివుని గుణాలను కీర్తిస్తూ తదుపరి ప్రశ్నలకు నాంది పలుకుతోంది.

Verse 2
కిం వాన్యత్ ప్రీతిజనకం క్షేత్రమస్తి మహేశ్వర ।
క్షేత్రాణాం త్వం పతిః శమ్భో విశిష్టం వక్తుమర్హసి ॥2॥

పార్వతీదేవి శివునితో ఇంకా ఏదైనా అత్యంత ప్రియమైన, ఆనందాన్ని కలిగించే పుణ్యక్షేత్రం ఉందా అని అడుగుతోంది. శివుడిని ఇక్కడ మహేశ్వర మరియు శంభో అని పిలిచింది. మహేశ్వర అంటే గొప్ప ఈశ్వరుడని, శంభో అంటే సుఖాన్ని ఇచ్చేవాడని అర్థం. క్షేత్రాణాం పతిః అంటే సమస్త పవిత్ర స్థలాలకు అధిపతి అని అర్థం. లోకంలో ఎన్నో తీర్థాలు ఉన్నప్పటికీ, శివుని హృదయానికి అత్యంత దగ్గరైన మరియు విశిష్టమైన క్షేత్రం గురించి తెలుసుకోవాలని ఆమె కోరిక.
ఈ ప్రశ్న వెనుక ఉన్న గూఢార్థం ఏమిటంటే, క్షేత్రం అంటే కేవలం భూభాగం మాత్రమే కాదు, సాధన చేయడానికి అనువైన మానసిక స్థితి కూడా. శివుడు క్షేత్రజ్ఞుడు అంటే శరీరమనే క్షేత్రంలో ఉండే ఆత్మ. అందుకే ఆయనకు ఏ ప్రదేశం విశిష్టమైనదో అడగడం ద్వారా, మోక్షానికి సులభతరమైన మార్గాన్ని అన్వేషిస్తోంది పార్వతి. ఆధ్యాత్మికంగా ఇది ఒక శిష్యుడు గురువును పరమ సత్యాన్ని అడిగే విధానాన్ని పోలి ఉంటుంది. ఈ శ్లోకం భక్తులకు పవిత్ర స్థలాల ప్రాముఖ్యతను మరియు దైవానికి వాటితో ఉన్న సంబంధాన్ని గుర్తుచేస్తుంది.

Verse 3
ఈశ్వర ఉవాచ -
క్షేత్రమస్త్యేకముత్కృష్టముత్ఫుల్లకమలాననే ।
ఓఙ్కారం నామ విమలం కలికల్మషనాశనమ్ ॥3॥

పార్వతి అడిగిన ప్రశ్నకు పరమశివుడు సమాధానం చెబుతున్నాడు. ఆయన పార్వతిని ఉత్ఫుల్లకమలాననే అని సంబోధించాడు, అంటే వికసించిన పద్మం వంటి ముఖము కలదానా అని అర్థం. ఓంకారము అనే పేరు గల ఒక అత్యుత్తమమైన మరియు నిర్మలమైన క్షేత్రం ఉందని ఆయన వివరించాడు. ఈ క్షేత్రం కలియుగ దోషాలను, పాపాలను నశింపజేసే కలికల్మషనాశనం అని వర్ణించబడింది. ఓంకారం అనేది సృష్టికి మూలమైన ప్రణవ నాదం, ఆ నామంతో ఉన్న క్షేత్రం అత్యంత పవిత్రమైనదని శివుడు స్పష్టం చేస్తున్నాడు.
పౌరాణికంగా ఓంకారేశ్వరం ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి. ఇది నర్మదా నది తీరంలో ఓంకార ఆకారంలో ఉన్న ద్వీపంలో వెలసింది. ఆధ్యాత్మికంగా ఓంకారం అంటే పరబ్రహ్మ స్వరూపం. ఈ క్షేత్రాన్ని దర్శించడం అంటే ఆత్మ సాక్షాత్కారం వైపు అడుగు వేయడమే. కలియుగంలో మనస్సు కలుషితం కావడం సహజం, కానీ ఈ ఓంకార క్షేత్ర ప్రభావం వల్ల మనస్సు పవిత్రమవుతుంది. శివుడు స్వయంగా ఈ క్షేత్రాన్ని శ్రేష్ఠమైనదిగా ప్రకటించడం ద్వారా దాని ఆధ్యాత్మిక ఔన్నత్యాన్ని చాటిచెప్పాడు.

Verse 4
తత్ర శైవవరా నిత్యం నివసంతి సహస్రశః ।
తే సర్వే మమ లిఙ్గార్చాం కుర్వంత్యేవ ప్రతిక్షణమ్ ॥4॥

ఓంకార క్షేత్రం యొక్క వైభవాన్ని వివరిస్తూ, అక్కడ వేల సంఖ్యలో గొప్ప శైవ భక్తులు నివసిస్తున్నారని శివుడు చెబుతున్నాడు. వారు నిరంతరం, ప్రతి క్షణం శివలింగ అర్చనలో నిమగ్నమై ఉంటారని పేర్కొన్నాడు. శైవవరా అంటే శైవులలో శ్రేష్ఠులు అని అర్థం. వారు కేవలం బాహ్య పూజలు మాత్రమే కాదు, అంతరంగంలో కూడా శివలింగాన్ని ప్రతిష్ఠించుకుని ధ్యానిస్తారని దీని భావం. ప్రతిక్షణం అర్చన చేయడం అంటే వారి శ్వాస, ధ్యాస అన్నీ శివమయంగా మారిపోయాయని అర్థం.
ఈ శ్లోకంలో భక్తి యొక్క పరాకాష్ఠ కనిపిస్తుంది. ఒక పవిత్ర క్షేత్రంలో సాధకులు ఎలా జీవించాలో ఇది తెలియజేస్తోంది. ఆధ్యాత్మికంగా లింగం అంటే ఆకారం లేని పరమాత్మకు సంకేతం. ప్రతిక్షణం లింగపూజ చేయడం అంటే నిరంతర ఆత్మ విచారణ మరియు భగవంతుని స్మరణలో ఉండటం. అటువంటి మహాత్ములు నివసించే ప్రదేశం మరింత పవిత్రమవుతుంది. భక్తుల సమూహం వల్ల ఆ క్షేత్రంలో ఆధ్యాత్మిక శక్తి నిరంతరం ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది, ఇది సామాన్య భక్తులకు కూడా త్వరగా దైవ అనుగ్రహం కలిగేలా చేస్తుంది.

Verse 5
భాసితాభాసితైర్నిత్యం శాంతా దాంతా జితేంద్రియాః ।
రుద్రాక్షవరభూషాఢ్యా భాలాక్షాన్యస్తమానసాః ॥5॥

అక్కడ నివసించే భక్తుల లక్షణాలను శివుడు ఇక్కడ వివరిస్తున్నాడు. వారు విభూతిని ధరించి ప్రకాశిస్తూ ఉంటారు. శాంత స్వభావం కలవారు, ఇంద్రియాలను జయించినవారు (జితేంద్రియాః) మరియు మనో నిగ్రహం కలవారు. వారు శ్రేష్ఠమైన రుద్రాక్షలను ఆభరణాలుగా ధరిస్తారు. అతి ముఖ్యంగా, వారి మనస్సు ఎప్పుడూ శివుని ఫాలాక్షం (మూడవ కన్ను) మీద లగ్నమై ఉంటుంది. భాలాక్షాన్యస్తమానసాః అంటే జ్ఞాన నేత్రమైన శివుని త్రినేత్రంపై ధ్యానం చేసేవారని అర్థం.
ఆధ్యాత్మికంగా విభూతి అంటే అస్థిరమైన ఈ శరీరం చివరకు బూడిద అవుతుందనే వైరాగ్యానికి గుర్తు. రుద్రాక్షలు శివుని కన్నీటి బిందువుల నుండి ఉద్భవించినవి, ఇవి రక్షణను మరియు శాంతిని ఇస్తాయి. ఇంద్రియ నిగ్రహం అనేది యోగ సాధనలో మొదటి మెట్టు. ఫాలాక్షంపై మనస్సును నిలపడం అంటే ఆజ్ఞా చక్రంలో ధ్యానం చేయడం, ఇది జ్ఞానోదయానికి దారి తీస్తుంది. అటువంటి యోగులు ఆ క్షేత్రంలో ఉండటం వల్ల అక్కడ సాత్విక ప్రకంపనలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఈ శ్లోకం నిజమైన భక్తుడి బాహ్య మరియు అంతర రూపాలను వర్ణిస్తోంది.

Verse 6
తత్రాస్తి సరితాం శ్రేష్ఠా లిఙ్గసఙ్గతరఙ్గితా ।
నర్మదా శర్మదా నిత్యం స్నానాత్పానావగాహనాత్ ॥6॥

నర్మదా నది యొక్క గొప్పతనాన్ని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. ఓంకార క్షేత్రంలో నదులలో శ్రేష్ఠమైన నర్మద ప్రవహిస్తోంది. ఆ నది తరంగాలు శివలింగాలను స్పృశిస్తూ ప్రవహిస్తాయి, అందుకే దానికి లింగసంగతరంగితా అని పేరు. నర్మద అంటే ఆనందాన్ని ఇచ్చేది అని అర్థం. ఆమె శర్మదా, అంటే సుఖాన్ని మరియు మోక్షాన్ని ఇచ్చేది. ఈ నదిలో స్నానం చేయడం వల్ల, ఆ నీటిని తాగడం వల్ల లేదా అందులో మునగడం వల్ల మనిషికి నిత్యమైన సుఖం కలుగుతుందని శివుడు చెప్తున్నాడు.
పౌరాణికంగా నర్మదా నది శివుని చెమట బిందువు నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతారు. గంగా స్నానం ఎంత పవిత్రమో, నర్మదా దర్శనం అంత పవిత్రమనే నమ్మకం ఉంది. నర్మదా నదిలోని ప్రతి రాయి ఒక శివలింగంగా (నర్మదేశ్వర లింగం) పరిగణించబడుతుంది. ఆధ్యాత్మికంగా నది అంటే ప్రవహించే చైతన్యం. శివలింగాలను తాకుతూ వచ్చే ఆ నీరు భక్తునిలోని అజ్ఞానాన్ని కడిగివేసి, శివత్వాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఈ శ్లోకం ప్రకృతికి మరియు దైవత్వానికి ఉన్న విడదీయలేని సంబంధాన్ని చాటిచెబుతోంది.

Verse 7
పాపౌఘసఙ్ఘభఙ్గాఢ్యా వాతపోతసుశీతలా ।
తత్రాస్తి కుండముత్కృష్టమోఙ్కారాఖ్యం శుచిస్మితే ॥7॥

నర్మదా నది పాపాల సమూహాన్ని నాశనం చేసే శక్తి కలదని శివుడు వివరిస్తున్నాడు. ఆ ప్రాంతంలో వీచే గాలి ఎంతో చల్లగా, హాయిగా ఉంటుంది. శివుడు పార్వతిని శుచిస్మితే అని పిలిచాడు, అంటే పవిత్రమైన చిరునవ్వు కలదానా అని అర్థం. అక్కడ ఓంకార అనే పేరుతో ఒక అత్యుత్తమమైన కుండం (పవిత్ర జలాశయం) ఉందని ఆయన తెలిపాడు. ఈ కుండం ఆధ్యాత్మికంగా ఎంతో శక్తివంతమైనది మరియు పవిత్రమైనది.
పాపౌఘసంఘభంగ అంటే అనేక జన్మల పాపాలను ఒక్కసారిగా తుడిచిపెట్టే సామర్థ్యం. ప్రకృతి సౌందర్యం మరియు ఆధ్యాత్మిక శక్తి మిళితమైన ప్రదేశంగా దీనిని వర్ణించారు. పౌరాణికంగా ఇటువంటి కుండాలు దేవతలు లేదా మహర్షుల తపస్సు వల్ల ఏర్పడతాయి. ఆధ్యాత్మికంగా కుండం అంటే మనస్సులోని అంతర్లీన చైతన్యం. ఓంకార కుండం దగ్గర సాధన చేయడం వల్ల కలిగే ప్రశాంతత మనిషిని త్వరగా ధ్యాన స్థితికి తీసుకెళ్తుంది. శివుడు ఈ స్థలాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించడం దాని విశిష్టతను సూచిస్తుంది.

Verse 8
తత్కుండదర్శనాదేవ మల్లోకే నివసేచ్చిరమ్ ।
తత్కుండోదకపానేన హృది లిఙ్గం ప్రజాయతే ॥8॥

ఓంకార కుండం యొక్క మహిమను వివరిస్తూ, ఆ కుండాన్ని కేవలం దర్శించినంత మాత్రాన మనిషి శివలోకంలో (మల్లోకే) చిరకాలం నివసిస్తాడని శివుడు చెబుతున్నాడు. ఇంకా విశేషమేమిటంటే, ఆ కుండంలోని నీటిని తాగడం వల్ల హృదయంలో శివలింగం ఆవిర్భవిస్తుంది. హృది లింగం ప్రజాయతే అంటే భగవంతుడు భక్తుని హృదయంలో స్థిరంగా కొలువై ఉంటాడని, ఆ వ్యక్తికి ఆత్మజ్ఞానం కలుగుతుందని అర్థం.
ఇక్కడ దర్శనం మరియు పానం అనేవి కేవలం భౌతిక క్రియలు మాత్రమే కాదు. దర్శనం అంటే భగవంతుని ఉనికిని గుర్తించడం, పానం అంటే ఆయన బోధనలను లేదా తత్త్వాన్ని స్వీకరించడం. ఆధ్యాత్మికంగా హృదయంలో లింగం ఉద్భవించడం అంటే అహంకారం నశించి, పరమాత్మతో తాదాత్మ్యం చెందడం. శివలోకం అంటే మరణానంతరం వెళ్లే చోటు మాత్రమే కాదు, అది జీవించి ఉండగానే పొందే పరమ శాంతి స్థితి. ఈ శ్లోకం భక్తి మార్గంలో ఉన్న సులభతరాన్ని మరియు దాని ఫలితాలను గొప్పగా వివరిస్తోంది.

Verse 9
భావాః పిబంతి తత్కుండజలం శీతం విముక్తయే ।
తృప్తిం ప్రయాంతి పితరః తత్కుండజలతర్పితాః ॥9॥

ఈ శ్లోకంలో ఆ పవిత్ర జలం ఇచ్చే ఫలితాలను వివరిస్తున్నారు. ముముక్షువులు లేదా మోక్షాన్ని కోరుకునేవారు (భావాః) విముక్తి కోసం ఆ చల్లని జలాన్ని తాగుతారు. అలాగే, ఆ కుండ జలంతో తర్పణలు వదిలితే పితృదేవతలు గొప్ప తృప్తిని పొందుతారని శివుడు చెబుతున్నాడు. ఇది జీవులకు మోక్షాన్ని, పూర్వీకులకు సద్గతులను ప్రసాదించే దివ్య జలం.
ఆధ్యాత్మికంగా తర్పణం అంటే కృతజ్ఞతను ప్రకటించడం. మన మూలాలైన పితృదేవతలను స్మరించుకోవడం వల్ల మనలోని పితృ రుణం తీరుతుంది. శీత జలం అంటే తాపత్రయాలను తగ్గించే జ్ఞాన రసం. ముముక్షువులు ఈ జలాన్ని తాగుతారంటే, వారు సంసార తాపాన్ని వదిలి శాంతిని పొందుతారని అర్థం. పౌరాణికంగా పుణ్యతీర్థాలలో చేసే శ్రాద్ధ కర్మలు పితృదేవతలకు శాశ్వత పుణ్యలోకాలను ఇస్తాయని నమ్ముతారు. ఓంకార కుండం అటువంటి మహిమాన్వితమైన స్థలమని ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది.

Verse 10
సదా తత్కుండరక్షార్థం గణాః సంస్థాపితా మయా ।
కుండధారప్రభృతయః శూలముద్గరపాణయః ॥10॥

ఆ పవిత్రమైన ఓంకార కుండాన్ని రక్షించడానికి శివుడు తన గణాలను అక్కడ నియమించినట్లు చెబుతున్నాడు. కుండధారుడు మొదలైన ప్రసిద్ధ గణపతులు అక్కడ కాపలా ఉంటారు. వారు చేతుల్లో శూలం మరియు ముద్గరం (గద వంటి ఆయుధం) ధరించి ఉంటారు. దేవదేవుడు స్వయంగా ఆ ప్రదేశ రక్షణ బాధ్యతను తన సైన్యానికి అప్పగించాడంటే, ఆ కుండం ఎంతటి ప్రాముఖ్యత కలిగినదో మనం ఊహించవచ్చు.
పౌరాణికంగా శివగణాలు భక్తులకు రక్షకులుగా, దుష్టులకు శిక్షకులుగా ఉంటారు. ఆధ్యాత్మికంగా ఈ గణాలు మనలోని సద్గుణాలకు సంకేతం. కుండం అంటే పవిత్ర సాధన అయితే, దానికి విఘ్నాలు కలగకుండా దైవ శక్తి రక్షణగా ఉంటుంది. శూలం అంటే త్రిగుణాలను (సత్వ, రజ, తమ) నియంత్రించే శక్తి. ముద్గరం అజ్ఞానాన్ని అణచివేసే సాధనం. పవిత్ర క్షేత్రాలను సందర్శించేటప్పుడు భక్తితో వెళ్లేవారికి ఈ గణాలు తోడుగా ఉండి వారిని ఉద్ధరిస్తాయని ఈ శ్లోకం అంతరార్థం.

Verse 11
గజేంద్రచర్మవసనా మృగేంద్రసమవిక్రమాః ।
హరీంద్రానపి తే హన్యుర్గిరీంద్రసమవిగ్రహాః ॥11॥

శివగణాల శౌర్యాన్ని మరియు రూపాన్ని ఇక్కడ వర్ణిస్తున్నారు. వారు గజేంద్రుని (ఏనుగు) చర్మాన్ని వస్త్రంగా ధరిస్తారు. వారి పరాక్రమం సింహం (మృగేంద్ర) వలె ఉంటుంది. వారి దేహాలు పర్వతాల (గిరీంద్ర) వలె అతి పెద్దవిగా, దృఢంగా ఉంటాయి. వారు ఎంతటి శక్తివంతులంటే సింహాలను సైతం (హరీంద్రానపి) ఎదిరించి జయించగలరు. ఇది వారి అజేయమైన శక్తికి నిదర్శనం.
ఈ వర్ణన భయాన్ని కలిగించేదిగా ఉన్నప్పటికీ, భక్తులకు ఇది అభయాన్ని ఇస్తుంది. శివుని వంటి వేషధారణ కలిగిన ఈ గణాలు తామసిక శక్తులను నాశనం చేస్తాయి. ఆధ్యాత్మికంగా గజచర్మం అంటే అహంకారాన్ని జయించడం. సింహ విక్రమం అంటే ధైర్యం మరియు ధర్మ రక్షణ. పర్వత సమాన విగ్రహం అంటే సాధనలో స్థిరత్వం. తన భక్తులను కాపాడటానికి శివుడు ఎంతటి బలమైన శక్తులను నియమించాడో ఈ శ్లోకం ద్వారా తెలుస్తుంది. ఇది సాధకుడికి తన వెనుక దైవబలం ఉందనే ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది.

Verse 12
ధనుఃశరకరాః సర్వే జటాశోభితమస్తకాః ।
అగ్నిరిత్యాదిభిర్మంత్రైర్భస్మోద్ధూలితవిగ్రహాః ॥12॥

గణాల రూపం మరింత వివరంగా ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. వారు చేతుల్లో విల్లు మరియు అమ్ములను ధరించి ఉంటారు. వారి తలలు జటలతో శోభిస్తూ ఉంటాయి, అంటే వారు మునుల వలె తపశ్శక్తిని కలిగి ఉన్నారని అర్థం. వారు అగ్నిరిత్యాది మంత్రాలతో శరీరమంతా విభూతిని పూసుకుంటారు. ఇది వైదిక పద్ధతిలో శివారాధన చేసేవారి లక్షణం.
అగ్నిరితి భస్మ అనే మంత్రం అథర్వశిఖ ఉపనిషత్తులో ఉంటుంది, ఇది పంచభూతాలను శుద్ధి చేసే ప్రక్రియ. జటలు అంటే ఇంద్రియ నిగ్రహానికి మరియు ఏకాగ్రతకు గుర్తు. విల్లు మరియు బాణాలు లక్ష్యాన్ని చేధించడానికి సంకేతం, అంటే సాధకుడు తన పరమాత్మ లక్ష్యాన్ని మరువకూడదని దీని అర్థం. భస్మధారణ అనేది అశాశ్వతమైన లోకాన్ని త్యజించి శాశ్వతమైన దైవాన్ని ఆశ్రయించడమే. ఈ గణాలు కేవలం యోధులు మాత్రమే కాదు, వారు గొప్ప మంత్రవేత్తలు మరియు యోగులు కూడా అని ఇక్కడ తెలుస్తోంది.

Verse 13
సఙ్గ్రామముఖరాః సర్వే గణా మేదురవిగ్రహాః ।
కదాచిదననుజ్ఞాప్త తాన్ గణాన్ మదదర్పితః ॥13॥

ఈ శ్లోకం ఒక కథా సందర్భాన్ని ప్రారంభిస్తుంది. ఆ గణాలు యుద్ధంలో ఎంతో ఉత్సాహంగా ఉండేవారు మరియు వారి శరీరాలు ఎంతో బలిష్టంగా ఉండేవి. ఒకానొక సమయంలో, మదగర్వంతో నిండిన ఒక వ్యక్తి ఆ గణాల అనుమతి తీసుకోకుండా లోపలికి ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నించాడు. ఇక్కడ మదదర్పితః అనే పదం అహంకారం వల్ల కలిగే వివేకశూన్యతను సూచిస్తుంది.
ఆధ్యాత్మికంగా భగవంతుని సన్నిధిలోకి వెళ్లడానికి వినయం ముఖ్యం. అహంకారంతో దేవాలయానికి లేదా పుణ్యక్షేత్రానికి వెళ్తే అక్కడ లభించే ఫలితం అందదు సదాశివుని ఆజ్ఞ లేకుండా లేదా ఆయన అనుమతి లేకుండా ఎవరూ ఆ పవిత్ర కుండాన్ని చేరలేరు. ఈ శ్లోకం ఒక హెచ్చరిక వంటిది. మనలోని గర్వం దైవ దర్శనానికి అడ్డుగోడగా మారుతుందని, అది విపత్తులకు దారి తీస్తుందని ఇక్కడ సూచించబడింది. ఆ గర్విష్ఠి ఎవరో తర్వాతి శ్లోకాల్లో తెలుస్తుంది.

Verse 14
అప్సరోభిః పరివృతో మరుతాం పతిరుద్ధతః ।
ఆరుహ్యాభ్రమునాథం తం క్రీడితుం నర్మదాజలే ॥14॥

అనుమతి లేకుండా వచ్చింది మరెవరో కాదు, దేవతలకు రాజైన ఇంద్రుడు (మరుతాం పతిః). ఆయన అప్సరసలతో పరివేష్టితుడై, తన వాహనమైన ఐరావతం (అభ్రమునాథం) ఎక్కి ఎంతో ఉద్ధతంగా వచ్చాడు. నర్మదా జలాల్లో క్రీడలు ఆడాలనే కోరికతో ఆయన అక్కడికి చేరుకున్నాడు. ఇంద్రుని రాకలో వినయం కంటే రాజసం, భోగేచ్ఛ ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి.
ఇంద్రుడు ఇక్కడ జీవుని అహంకారానికి మరియు ఇంద్రియ వాంఛలకు ప్రతీక. పవిత్రమైన నర్మదా నదిని కేవలం తన విలాసం కోసం వాడుకోవాలనుకోవడం ఆయన అజ్ఞానాన్ని సూచిస్తుంది. ఆధ్యాత్మికంగా, ఇంద్రుడు అంటే మనస్సు. మనస్సు తన ఇంద్రియాలనే అప్సరసలతో కలిసి విషయ సుఖాల వెంట పడితే, అది పవిత్ర స్థలాల్లో కూడా తప్పులు చేసేలా చేస్తుంది. ఇంద్రుని ఈ ప్రవర్తన గణాలకు కోపం తెప్పించింది, ఇది అహంకారికి కలగబోయే శిక్షకు నాంది.

Verse 15
సమాజగామ త్వరితః శచ్యా సాకం శివే తదా ।
తదా తం గణపాః క్రుద్ధాః సర్వే తే హ్యతిమన్యువః ॥15॥

ఇంద్రుడు తన భార్య శచీదేవితో కలిసి వేగంగా అక్కడికి చేరుకున్నాడు. శివ అని పార్వతిని సంబోధిస్తూ పరమశివుడు ఈ కథ చెబుతున్నాడు. ఇంద్రుని అహంకారాన్ని, అనుమతి లేని ప్రవేశాన్ని చూసి శివగణాలు ఎంతో కోపగించుకున్నారు. అపరిమితమైన క్రోధంతో (అతిమన్యువః) వారు ఇంద్రుని అడ్డుకోవడానికి సిద్ధమయ్యారు.
శివగణాలకు శివుని ఆజ్ఞే సర్వోత్కృష్టం. భగవంతుని నిబంధనలను ఉల్లంఘించేవారు ఎంతటి వారైనా శిక్షార్హులే అని ఇక్కడ అర్థమవుతుంది. ఆధ్యాత్మికంగా క్రోధం అంటే ఇక్కడ ధర్మ రక్షణ కోసం కలిగే ఆవేశం. అహంకారం ఎప్పుడూ వినయాన్ని విస్మరిస్తుంది, కానీ దైవ శక్తి ముందు అది నిలవలేదు. దేవరాజైనప్పటికీ, ఇంద్రుడు ఒక పవిత్ర క్షేత్రం పట్ల ప్రదర్శించిన అగౌరవం గణాలకు ఆగ్రహాన్ని కలిగించింది. ఇది గర్వం వల్ల వచ్చే పతనాన్ని సూచిస్తుంది.

Verse 16
సగజం పాతయన్నబ్ధౌ శచ్యా సాకం సురేశ్వరమ్ ।
సురాంస్తదా సవరుణాన్ బిభిదుః పవనానలాన్ ॥16॥

గణాల పరాక్రమం ఎలా ఉందంటే, వారు ఇంద్రుని, ఆయన భార్య శచిని మరియు ఐరావతాన్ని అందరినీ కలిసి నర్మదా జలాల్లోకి (అబ్ధౌ అంటే ఇక్కడ జలరాశి) పడేశారు. కేవలం ఇంద్రుడినే కాకుండా, ఆయనతో వచ్చిన వరుణుడు, వాయుదేవుడు (పవన), అగ్నిదేవుడు (అనల) వంటి ఇతర దేవతలను కూడా గణాల సమూహం చీల్చి చెండాడారు. దేవతలందరూ శివగణాల దెబ్బకు విలవిలలాడిపోయారు.
పౌరాణికంగా దేవతలు ప్రకృతి శక్తులు, కానీ అవి కూడా ఈశ్వరుని ఆజ్ఞకు లోబడి ఉండాలి. ఆధ్యాత్మికంగా ఇది అహంకారం అణిచివేయబడటాన్ని సూచిస్తుంది. మనలోని శక్తులు (దేవతలు) గర్వంతో దైవ నిబంధనలు మీరితే, అవి పతనమవుతాయని దీని భావం. గణాల దాడి వల్ల దేవతలు చెల్లాచెదురు కావడం అంటే, అపవిత్రమైన ఆలోచనలు పవిత్ర క్షేత్రం ముందు నిలవలేవని అర్థం. శివుని శౌర్యం ఆయన గణాల రూపంలో వ్యక్తమైంది.

Verse 17
నిస్త్రింశవరధారాభిః సుతీక్ష్ణాగ్రైః శిలీముఖైః ।
ముద్గరైర్బిభిదుశ్చాన్యే సవాహాయుధభూషణాన్ ॥17॥

శివగణాలు వాడిన ఆయుధాల గురించి ఇక్కడ వివరించబడింది. వారు పదునైన కత్తులు (నిస్త్రింశ), అతి తీక్ష్ణమైన అంచులు గల బాణాలు (శిలీముఖైః) మరియు గదలను (ముద్గరైర్) ఉపయోగించారు. దేవతల వాహనాలు, ఆయుధాలు మరియు ఆభరణాలు అన్నీ ధ్వంసమయ్యేలా గణాల దాడి సాగింది. దేవతలు ధరించిన ఆడంబరం అంతా ఆ దెబ్బలకు ముక్కలైపోయింది.
ఆధ్యాత్మికంగా కత్తి జ్ఞానానికి, బాణాలు ఏకాగ్రతకు చిహ్నాలు. అహంకారమనే ఆభరణాలను, గర్వమనే వాహనాలను (దేనిపై ఆధారపడి మనం గర్విస్తామో అవి) దైవ శక్తి ముక్కలు చేస్తుంది. దేవతలు ఎంతటి బలవంతులైనా శివగణాల ముందు ఓడిపోవడం అంటే, లోకంలోని ఏ శక్తీ భగవంతుని కంటే గొప్పది కాదని తెలుపుతుంది. ఈ శ్లోకం భయంకరమైన యుద్ధాన్ని వర్ణించినా, అది అజ్ఞానాన్ని తొలగించే ఒక శుద్ధి ప్రక్రియగా భావించాలి.

Verse 18
వివాహనాంస్తదా దేవాన్ స్రవద్రక్తాన్ స్ఖలత్పదాన్ ।
కాందిశీకాన్ ముక్తకేశాన్ క్షణాచ్చకృర్గణేశ్వరాః ॥18॥

యుద్ధం తర్వాత దేవతల పరిస్థితి అత్యంత దయనీయంగా మారింది. వారు తమ వాహనాలను కోల్పోయారు. ఒళ్ళంతా రక్తంతో నిండిపోయింది, అడుగులు తడబడ్డాయి (స్ఖలత్పదాన్). ఎటు వెళ్లాలో తెలియక దిక్కుతోచని స్థితిలో (కాందిశీకాన్), విరబోసుకున్న జుట్టుతో భయభ్రాంతులయ్యారు. గణేశ్వరులు (గణాల నాయకులు) క్షణకాలంలోనే దేవతల గర్వాన్ని అణచివేసి ఈ స్థితికి తెచ్చారు.
ముక్తకేశాన్ అంటే జుట్టు విరబోసుకోవడం, ఇది తీవ్రమైన పరాజయానికి మరియు అవమానానికి గుర్తు. ఆధ్యాత్మికంగా మనలోని ఇంద్రియ శక్తులు దైవ వ్యతిరేకంగా పనిచేసినప్పుడు అవి కూడా ఇలాగే దిక్కుతోచని స్థితికి చేరుకుంటాయి. భయం వల్ల కలిగే వణుకు అహంకారం పతనం అవుతున్నప్పుడు కలిగే వేదనకు సంకేతం. ఈ శ్లోకం దైవ నిరసన వల్ల కలిగే అనర్థాలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపిస్తోంది. దేవతల పరిస్థితి భక్తులకు ఒక పాఠం లాంటిది.
Verse 19
అప్సరాస్తా వికన్నరాః రుదంత్యో ముక్తమూర్ధజాః ।
హాహా బతేతి క్రందంత్యః స్రవద్రక్తార్ద్రవాససః ॥19॥

ఇంద్రునితో వచ్చిన అప్సరసల స్థితి కూడా దారుణంగా తయారైంది. వారి జుట్టు విడిపోయింది, వారు బావురుమంటూ ఏడవసాగారు. ఆహా ఎంతటి ఘోరం జరిగింది అంటూ విలపించసాగారు. వారి వస్త్రాలు రక్తంతో తడిసిపోయాయి. సౌందర్యానికి మరియు విలాసానికి మారుపేరైన అప్సరసలు ఇప్పుడు భయానికి మరియు వేదనకు చిహ్నాలుగా మారారు.
ఇది లౌకిక సుఖాల అశాశ్వతతను సూచిస్తుంది. అప్సరసలు మనలోని కోరికలకు ప్రతీక. కోరికల వెంట వెళ్ళినప్పుడు ఆనందం ఉన్నట్లే ఉంటుంది, కానీ అవి దైవానికి దూరమైనప్పుడు దుఃఖానికి కారణమవుతాయి. పౌరాణికంగా ఇది ఇంద్రుని భోగేచ్ఛకు లభించిన శిక్ష. రక్తాక్తమైన వస్త్రాలు అంటే భౌతికమైన ఆకర్షణలు అంతిమంగా వేదనను మాత్రమే ఇస్తాయని ఆధ్యాత్మిక అర్థం. ఈ శ్లోకం యుద్ధం వల్ల కలిగే వినాశనాన్ని, గర్వభంగాన్ని వివరిస్తుంది.

Verse 20
తథా దేవగణాః సర్వే శక్రాద్యా భయకంపితాః ।
ఓఙ్కారం తత్ర తల్లిఙ్గం శరణం జగ్మురీశ్వరమ్ ॥20॥

చివరికి ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలందరూ భయంతో వణికిపోతూ, తమ తప్పును తెలుసుకున్నారు. వారు వేరే దారి లేక, ఆ ఓంకార క్షేత్రంలో వెలసిన ఓంకారేశ్వర లింగాన్ని శరణు వేడారు. అహంకారం పోయిన తర్వాతే మనిషికి దైవం గుర్తుకు వస్తుందని ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది. ఈశ్వరుడైన శివుడే తమను రక్షించగలడని వారు గ్రహించి ఆ జ్యోతిర్లింగాన్ని ఆశ్రయించారు.
శరణాగతి అనేది ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో అత్యున్నతమైన మెట్టు. గర్వంతో వచ్చిన దేవతలు చివరకు వినయంతో శివుని పాదాల చెంతకు చేరారు. ఓంకార లింగం అంటే ప్రణవ స్వరూపమైన పరమాత్మ. ఏదైనా సమస్య వచ్చినప్పుడు లేదా మన అపరాధం మనకు తెలిసినప్పుడు భగవంతుని శరణు వేడడమే ఏకైక మార్గం. ఈ స్తోత్రం అహంకారాన్ని విడనాడి, ఓంకారేశ్వరుని భక్తితో సేవించాలని, అప్పుడే మనకు రక్షణ మరియు మోక్షం లభిస్తాయని సందేశాన్ని ఇస్తూ ముగుస్తుంది.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras