ഇന്ദുമൗലി സ്മരണ സ്തോത്രം
കലയ കലാവിത്പ്രവരം കലയാ നീഹാരദീധിതേഃ ശീർഷം .
സതതമലങ്കുർവാണം പ്രണതാവനദീക്ഷം യക്ഷരാജസഖം ..
കലകളെപ്പറ്റി അറിവുള്ളവരിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും, മഞ്ഞുകിരണങ്ങൾ പൊഴിക്കുന്ന ചന്ദ്രന്റെ കലകൊണ്ട് ശിരസ്സ് എപ്പോഴും അലങ്കരിക്കുന്നവനും, തന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നവരെ സംരക്ഷിക്കുക എന്നത് വ്രതമായി എടുത്തവനും, യക്ഷരാജാവായ കുബേരന്റെ സുഹൃത്തുമായ ഭഗവാനെ ധ്യാനിച്ചാലും.
ഇവിടെ ശിവനെ സകല കലകളുടെയും നാഥനായിട്ടാണ് (കലാവിത്പ്രവരം) വർണ്ണിക്കുന്നത്. സംഗീതം, നൃത്തം തുടങ്ങിയ 64 കലകളുടെയും അധിപനാണ് നടരാജനായ ശിവൻ. ചന്ദ്രശേഖരൻ എന്ന സങ്കൽപ്പമാണ് ചന്ദ്രക്കല ചൂടിയവൻ എന്നതുകൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ശിവനും സമ്പത്തിന്റെ ദേവനായ കുബേരനും തമ്മിലുള്ള വലിയ സൗഹൃദത്തെയാണ് ‘യക്ഷരാജസഖം’ എന്നത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
കാന്താഗേന്ദ്രസുതായാഃ ശാന്താഹങ്കാരചിന്ത്യചിദ്രൂപ .
കാന്താരഖേലനരുചേ ശാന്താന്തഃകരണം ദീനമവ ശംഭോ ..
പർവ്വതരാജനായ ഹിമവാന്റെ പുത്രിയുടെ (പാർവ്വതിയുടെ) പ്രിയപ്പെട്ടവനും, അഹങ്കാരം അടങ്ങിയവർക്ക് മാത്രം ചിന്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന ജ്ഞാനസ്വരൂപനും, വനങ്ങളിൽ വിഹരിക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവനുമായ ഹേ ശംഭോ, അശാന്തമായ മനസ്സുള്ളവനും ദീനനുമായ എന്നെ അങ്ങ് രക്ഷിക്കേണമേ.
'കാന്താഗേന്ദ്രസുത' എന്നാൽ ഹിമവാന്റെ മകളായ പാർവ്വതീദേവി. അഹങ്കാരം നശിച്ചാൽ മാത്രമേ ഈശ്വരതത്വം അറിയാൻ കഴിയൂ എന്ന് 'ശാന്താഹങ്കാരചിന്ത്യ' എന്ന പദം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. കിരാതമൂർത്തിയായി വനത്തിൽ വിഹരിച്ച ശിവന്റെ ലീലാവിനോദങ്ങളെയാണ് 'കാന്താരഖേലനരുചേ' (കാട്ടിൽ കളിക്കാൻ ഇഷ്ടമുള്ളവൻ) എന്നത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ദാക്ഷായണീമനോംബുജഭാനോ വീക്ഷാവിതീർണവിനതേഷ്ട .
ദ്രാക്ഷാമധുരിമമദഭരശിക്ഷാകത്രീം പ്രദേഹി മമ വാചം ..
ദാക്ഷായണിയുടെ (സതിദേവിയുടെ) മനസ്സാകുന്ന താമരപ്പൂവിന് സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവനും, ഒരു നോട്ടം കൊണ്ട് ഭക്തരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിച്ചുകൊടുക്കുന്നവനും ആയ ഭഗവാനേ, മുന്തിരിയുടെ മാധുര്യത്തെപ്പോലും തോൽപ്പിക്കുന്ന (അതിനെ വെല്ലുന്ന) തരത്തിലുള്ള മധുരമായ വാക്കുകൾ (കാവ്യശക്തി) എനിക്ക് നൽകിയാലും.
സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ താമര വിരിയുന്നതുപോലെ, ശിവന്റെ സാന്നിധ്യം സതീദേവിക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നു. ഭഗവാന്റെ കടാക്ഷം സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളും നൽകുന്നതാണ്. കവിക്ക് തന്റെ കവിതയിൽ മുന്തിരിപ്പഴത്തേക്കാൾ മാധുര്യമുള്ള വാക്കുകൾ ഉണ്ടാവാനായി സരസ്വതീരൂപത്തിൽ നാവിൽ വിളങ്ങാൻ ശിവനോട് ഇവിടെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
പാരദസമാനവർണോ നീരദനീകാശദിവ്യഗലദേശഃ .
പാദനതദേവസംഘഃ പശുമനിശം പാതു മാമീശഃ ..
രസം (മെർക്കുറി) പോലെ വെളുത്ത നിറമുള്ളവനും, കാർമേഘം പോലെ ഇരുണ്ട നീലനിറത്തിലുള്ള ദിവ്യമായ തിരുക്കഴുത്തുള്ളവനും, ദേവന്മാർ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിക്കുന്നവനുമായ ഈശ്വരൻ, 'പശു'വായ (അജ്ഞാനിയായ ജീവൻ) എന്നെ എപ്പോഴും രക്ഷിക്കട്ടെ.
'കർപ്പൂരഗൗരം' എന്ന് സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ശിവന്റെ വെളുത്ത നിറത്തെയാണ് പാരദവർണ്ണം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. കാളകൂടവിഷം പാനം ചെയ്തതിലൂടെ കഴുത്ത് നീലനിറമായതിനാൽ (നീലകണ്ഠൻ) അത് കാർമേഘത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ശൈവസിദ്ധാന്തപ്രകാരം ജീവാത്മാവ് 'പശു'വും (ബന്ധനസ്ഥൻ) പരമാത്മാവ് 'പതി'യുമാണ് (രക്ഷകൻ). ആ പശുവിനെ സംരക്ഷിക്കാനാണ് ഇവിടെ അപേക്ഷിക്കുന്നത്.
ഭവ ശംഭോ ഗുരുരൂപേണാശു മേഽദ്യ കരുണാബ്ധേ .
ചിരതരമിഹ വാസം കുരു ജഗതീം രക്ഷൻ പ്രബോധനാനേന ..
കരുണയുടെ കടലായ ഹേ ശംഭോ, അങ്ങ് വേഗത്തിൽ ഗുരുവിന്റെ രൂപത്തിൽ എനിക്ക് ഇന്ന് പ്രത്യക്ഷനാകണമേ. ഈ ജ്ഞാനപ്രബോധനത്തിലൂടെ ലോകത്തെ രക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് അങ്ങ് ദീർഘകാലം ഇവിടെ വസിക്കേണമേ.
ശിവനെ ആദിഗുരുവായി (ദക്ഷിणामൂർത്തിയായി) കാണുന്ന സങ്കൽപ്പമാണിത്. ഈശ്വരൻ ഗുരുരൂപത്തിൽ വന്ന് അറിവ് പകർന്നുതന്നാൽ മാത്രമേ സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ സാധിക്കൂ എന്ന് ഭക്തൻ തിരിച്ചറിയുന്നു.
യക്ഷാധിപസഖമനിശം രക്ഷാചതുരം സമസ്തലോകാനാം .
വീക്ഷാദാപിതകവിതം ദാക്ഷായണ്യാഃ പതിം നൗമി ..
കുബേരന്റെ മിത്രവും, എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും രക്ഷിക്കുന്നതിൽ അതിസമർത്ഥനും, തന്റെ കടാക്ഷം കൊണ്ട് കവിത്വത്തെ (കാവ്യശക്തിയെ) നൽകുന്നവനും, ദാക്ഷായണിയുടെ പതിയുമായ ഭഗവാനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
ഒന്നാമത്തെ ശ്ലോകത്തിലെ കുബേരസഖിത്വവും മൂന്നാമത്തെ ശ്ലോകത്തിലെ കവിത്വസിദ്ധിയും ഇവിടെ വീണ്ടും ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു. ഭക്തരെ എപ്പോഴും കാത്തുരക്ഷിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ വൈഭവത്തെയാണ് 'രക്ഷാചതുരം' എന്നത് കുറിക്കുന്നത്.
യമനിയമനിരതലഭ്യം ശമദമമുഖഷങ്കദാനകൃതദീക്ഷം .
രമണീയപദസരോജം ശമനാഹിതമാശ്രയേ സതതം ..
യമം, നിയമം തുടങ്ങിയ അനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവർക്ക് ലഭിക്കുന്നവനും, ശമം, ദമം തുടങ്ങിയ ആറ് ഗുണങ്ങളെ (ഷഡ്സമ്പത്തി) നൽകാൻ ദീക്ഷയെടുത്തവനും, അതിമനോഹരമായ പാദാരവിന്ദങ്ങൾ ഉള്ളവനും, യമദേവന്റെ (ശമനൻ) ശത്രുവുമായ ഭഗവാനെ ഞാൻ എപ്പോഴും ആശ്രയിക്കുന്നു.
യോഗശാസ്ത്രപ്രകാരം ചിട്ടയായ ജീവിതം (യമനിയമങ്ങൾ) നയിക്കുന്നവർക്കേ ഈശ്വരസാക്ഷാത്കാരം ലഭിക്കൂ. മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള കഴിവ് (ശമദമാദികൾ) ഈശ്വരകടാക്ഷം കൊണ്ട് ലഭിക്കുന്നതാണ്. മാർക്കണ്ഡേയനെ രക്ഷിക്കാൻ കാലനെ (യമനെ) നിഗ്രഹിച്ച കഥയാണ് 'ശമനാഹിതം' എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്.
യമിഹൃന്മാനസഹംസം ശമിതാഘൗഘം പ്രണാമമാത്രേണ .
അമിതായുഃപ്രദപൂജ്യം കമിതാരം നൗമി ശൈലതനയായാഃ ..
യോഗികളുടെ മനസ്സാകുന്ന തടാകത്തിലെ അരയന്നമായവനും, വെറുമൊരു നമസ്കാരം കൊണ്ട് പാപക്കൂട്ടങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും, പൂജിക്കുന്നവർക്ക് അളവറ്റ ആയുസ്സ് നൽകുന്നവനും, പാർവ്വതീദേവിയുടെ പ്രിയതമനുമായ ഭഗവാനെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
മാനസസരോവരത്തിൽ ഹംസം (അരയന്നം) വിഹരിക്കുന്നതുപോലെ, ധ്യാനിക്കുന്നവരുടെ മനസ്സിൽ ഭഗവാൻ പ്രകാശിക്കുന്നു. 'അമിതായുഃപ്രദൻ' എന്നത് മൃത്യുഞ്ജയനായ ശിവന്റെ രൂപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഭജിക്കുന്നവർക്ക് ദീർഘായുസ്സ് ലഭിക്കുന്നു.
യേന കൃതമിന്ദുമൗലേ മാനവവര്യേണ താവകസ്മരണം .
തേന ജിതം ജഗദഖിലം കോ ന ബ്രൂതേ സുരാര്യതുല്യേന ..
ചന്ദ്രശേഖരനായ ഭഗവാനേ, ഏത് മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനാണോ അങ്ങയെ സ്മരിക്കുന്നത്, അവൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ജയിച്ചവനായി മാറുന്നു. ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കൾക്ക് (അസുരന്മാർക്ക്/രാവണാദികൾക്ക്) തുല്യനായ അല്ലെങ്കിൽ ദേവന്മാരാൽ പൂജിക്കപ്പെടുന്നവന് തുല്യനായ, അങ്ങനെയുള്ള ഭക്തൻ ലോകം ജയിച്ചു എന്ന് ആര് പറയില്ല? (എല്ലാവരും സമ്മതിക്കും).
ഇത് ഈ സ്തോത്രത്തിന്റെ ഫലശ്രുതിയാണ്. ശിവനെ സ്മരിക്കുന്നവൻ ലോകം ജയിക്കുന്നു. പുരാണങ്ങളിൽ രാവണനെപ്പോലുള്ള അസുരന്മാർ ശിവഭക്തിയിലൂടെ ത്രിലോകങ്ങളും കീഴടക്കിയതുപോലെ, അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രാദിദേവന്മാർക്ക് തുല്യമായ പദവി ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, ശിവഭക്തൻ അജയ്യനായി മാറുന്നു എന്നാണ് ഇതിന്റെ ആഴമേറിയ അർത്ഥം.
കലയ കലാവിത്പ്രവരം കലയാ നീഹാരദീധിതേഃ ശീർഷം .
സതതമലങ്കുർവാണം പ്രണതാവനദീക്ഷം യക്ഷരാജസഖം ..
കാന്താഗേന്ദ്രസുതായാഃ ശാന്താഹങ്കാരചിന്ത്യചിദ്രൂപ .
കാന്താരഖേലനരുചേ ശാന്താന്തഃകരണം ദീനമവ ശംഭോ ..
ദാക്ഷായണീമനോംബുജഭാനോ വീക്ഷാവിതീർണവിനതേഷ്ട .
ദ്രാക്ഷാമധുരിമമദഭരശിക്ഷാകത്രീം പ്രദേഹി മമ വാചം ..
പാരദസമാനവർണോ നീരദനീകാശദിവ്യഗലദേശഃ .
പാദനതദേവസംഘഃ പശുമനിശം പാതു മാമീശഃ ..
ഭവ ശംഭോ ഗുരുരൂപേണാശു മേഽദ്യ കരുണാബ്ധേ .
ചിരതരമിഹ വാസം കുരു ജഗതീം രക്ഷൻ പ്രബോധനാനേന ..
യക്ഷാധിപസഖമനിശം രക്ഷാചതുരം സമസ്തലോകാനാം .
വീക്ഷാദാപിതകവിതം ദാക്ഷായണ്യാഃ പതിം നൗമി ..
യമനിയമനിരതലഭ്യം ശമദമമുഖഷങ്കദാനകൃതദീക്ഷം .
രമണീയപദസരോജം ശമനാഹിതമാശ്രയേ സതതം ..
യമിഹൃന്മാനസഹംസം ശമിതാഘൗഘം പ്രണാമമാത്രേണ .
അമിതായുഃപ്രദപൂജ്യം കമിതാരം നൗമി ശൈലതനയായാഃ ..
യേന കൃതമിന്ദുമൗലേ മാനവവര്യേണ താവകസ്മരണം .
തേന ജിതം ജഗദഖിലം കോ ന ബ്രൂതേ സുരാര്യതുല്യേന ..
Other stotras
