శివ మానస పూజా స్తోత్రం
Lyrics:
రత్నైః కల్పితమాసనం హిమజలైః స్నానం చ దివ్యాంబరం
నానారత్నవిభూషితం మృగమదామోదాంకితం చందనం.
జాతీచంపక- బిల్వపత్రరచితం పుష్పం చ ధూపం తథా
దీపం దేవ దయానిధే పశుపతే హృత్కల్పితం గృహ్యతాం..1..
సౌవర్ణే నవరత్నఖండరచితే పాత్రే ఘృతం పాయసం
భక్ష్యం పంచవిధం పయోదధియుతం రంభాఫలం పానకం.
శాకానామయుతం జలం రుచికరం కర్పూరఖండోజ్జ్వలం
తాంబూలం మనసా మయా విరచితం భక్త్యా ప్రభో స్వీకురు..2..
ఛత్రం చామరయోర్యుగం వ్యజనకం చాదర్శకం నిర్మలం
వీణాభేరిమృదంగ- కాహలకలా గీతం చ నృత్యం తథా.
సాష్టాంగం ప్రణతిః స్తుతిర్బహువిధా హ్యేతత్సమస్తం మయా
సంకల్పేన సమర్పితం తవ విభో పూజాం గృహాణ ప్రభో..3..
ఆత్మా త్వం గిరిజా మతిః సహచరాః ప్రాణాః శరీరం గృహం
పూజా తే విషయోపభోగరచనా నిద్రా సమాధిస్థితిః.
సంచారః పదయోః ప్రదక్షిణవిధిః స్తోత్రాణి సర్వా గిరో
యద్యత్కర్మ కరోమి తత్తదఖిలం శంభో తవారాధనం..4..
కరచరణకృతం వాక్కాయజం కర్మజం వా
శ్రవణనయనజం వా మానసం వాఽపరాధం.
విహితమవిహితం వా సర్వమేతత్క్షమస్వ
శివ శివ కరుణాబ్ధే శ్రీమహాదేవ శంభో..5..
Meaning:
Verse 1
రత్నైః కల్పితమాసనం హిమజలైః స్నానం చ దివ్యాంబరం
నానారత్నవిభూషితం మృగమదామోదాంకితం చందనం।
జాతీచంపక-బిల్వపత్రరచితం పుష్పం చ ధూపం తథా
దీపం దేవ దయానిధే పశుపతే హృత్కల్పితం గృహ్యతామ్।।
ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు తన హృదయంలో నిర్మించిన ఆరాధనను భగవంతునికి సమర్పిస్తున్నాడు. రత్నాలతో అలంకరించిన ఆసనం, చల్లని హిమజలంతో స్నానం, దివ్యమైన వస్త్రాలు—all ఇవన్నీ భౌతికంగా లేవు కానీ భక్తుడి మనస్సులో సృష్టించబడినవి. “మృగమదామోదాంకితం చందనం” అంటే కస్తూరి సువాసనతో కూడిన చందనం. జాతీ, చంపక, బిల్వపత్రాలు—all ఇవి శివారాధనలో ముఖ్యమైన పుష్పాలు.
పౌరాణికంగా, పశుపతి అయిన శివుడు సర్వజీవుల అధిపతి. ఆయనకు బాహ్య వైభవం అవసరం లేదు. అయినప్పటికీ, భక్తుడు తన ప్రేమను వ్యక్తపరచడానికి ఈ విధమైన మహోపచారాలను ఊహిస్తాడు. ఇది భక్తి యొక్క రూపకల్పన.
తత్వదృష్టిలో, ఈ శ్లోకం మనసు ద్వారా చేసే ఆరాధన యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది. హృదయం దేవాలయం, భావన పూజా సామగ్రి. భక్తి ఉంటే, బాహ్య వస్తువులు అవసరం లేకుండానే పరమేశ్వరుడు సంతోషిస్తాడు.
Verse 2
సౌవర్ణే నవరత్నఖండరచితే పాత్రే ఘృతం పాయసం
భక్ష్యం పంచవిధం పయోదధియుతం రంభాఫలం పానకం।
శాకానామయుతం జలం రుచికరం కర్పూరఖండోజ్జ్వలం
తాంబూలం మనసా మయా విరచితం భక్త్యా ప్రభో స్వీకురు।।
ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు నైవేద్యాన్ని సమర్పిస్తున్నాడు. బంగారు పాత్రలో నవరత్నాలతో అలంకరించిన పాత్రలో పాయసం, నెయ్యి, ఐదు రకాల భోజనాలు, పాలు మరియు పెరుగు కలిపిన పదార్థాలు—all ఇవి సూచించబడ్డాయి. రంభాఫలం అంటే అరటి పండు, పానకం అంటే మధురమైన పానీయం.
పురాణాల్లో దేవతలకు నైవేద్యం సమర్పించడం అనేది కర్మకాండలో ముఖ్యమైన భాగం. అయితే ఇక్కడ భక్తుడు నిజమైన భోజనం కాకుండా, తన మనస్సులోనే ఇవన్నీ సృష్టించి సమర్పిస్తున్నాడు. ఇది మనసులోని శ్రద్ధను చూపిస్తుంది.
ఆధ్యాత్మికంగా చూస్తే, ఇది మన ఇంద్రియసుఖాలను దేవునికి సమర్పించడం అనే భావన. మనం అనుభవించే ప్రతి రుచికరమైన విషయం కూడా దేవునికి అర్పణగా మారాలి. భక్తి ద్వారా మన జీవితం పవిత్రమవుతుంది.
Verse 3
ఛత్రం చామరయోర్యుగం వ్యజనకం చాదర్శకం నిర్మలం
వీణాభేరిమృదంగ-కాహలకలా గీతం చ నృత్యం తథా।
సాష్టాంగం ప్రణతిః స్తుతిర్బహువిధా హ్యేతత్సమస్తం మయా
సంకల్పేన సమర్పితం తవ విభో పూజాం గృహాణ ప్రభో।।
ఈ శ్లోకంలో రాజోచిత సేవలను భగవంతునికి సమర్పిస్తున్నాడు. ఛత్రం అంటే గొడుగు, చామరం అంటే రాజసూచకమైన వాయువులు ఊదే పరికరాలు. వీణ, మృదంగం వంటి వాద్యాలతో సంగీతం, నృత్యం—all ఇవి శివుని ఆనందింపజేయడానికి.
పౌరాణికంగా, దేవతలు శివునికి నృత్యసంగీతాలతో సేవ చేస్తారు. నంది, గణాలు—all ఆయనకు సేవకులు. ఈ శ్లోకం ఆ దివ్యసేవను సూచిస్తుంది.
తత్వదృష్టిలో, మన శరీర క్రియలు, కళలు—all ఇవి దేవునికి అర్పణగా మారాలి. మనం చేసే ప్రతి కళాత్మక ప్రకటన కూడా భక్తి రూపమే. సాష్టాంగ ప్రణామం అంటే సంపూర్ణ సమర్పణ. ఇది అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టడం సూచిస్తుంది.
Verse 4
ఆత్మా త్వం గిరిజా మతిః సహచరాః ప్రాణాః శరీరం గృహం
పూజా తే విషయోపభోగరచనా నిద్రా సమాధిస్థితిః।
సంచారః పదయోః ప్రదక్షిణవిధిః స్తోత్రాణి సర్వా గిరో
యద్యత్ కర్మ కరోమి తత్తదఖిలం శంభో తవారాధనం।।
ఈ శ్లోకం అత్యంత గంభీరమైన తత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. “ఆత్మా త్వం” అంటే నీవే నా ఆత్మ. గిరిజా అంటే పార్వతి, ఆమె నా బుద్ధి. ప్రాణాలు నీ సేవకులు, శరీరం నీ ఆలయం.
పౌరాణికంగా, శివుడు మరియు పార్వతి అనేవి శక్తి మరియు శివ తత్వాల సమ్మేళనం. జీవి లోపల కూడా ఇదే సమ్మేళనం ఉంది.
ఆధ్యాత్మికంగా, ఇది అద్భుతమైన అద్వైత భావన. మనం చేసే ప్రతి పని—నడక, మాట, ఆలోచన—all ఇవి దేవుని ఆరాధనగా మారాలి. జీవితం మొత్తం ఒక యజ్ఞంలా మారుతుంది. ఇది కర్మయోగం మరియు భక్తియోగం కలయిక.
Verse 5
కరచరణకృతం వాక్కాయజం కర్మజం వా
శ్రవణనయనజం వా మానసం వా అపరాధం।
విహితమవిహితం వా సర్వమేతత్ క్షమస్వ
శివ శివ కరుణాబ్ధే శ్రీమహాదేవ శంభో।।
ఈ చివరి శ్లోకం క్షమాపణ ప్రార్థన. చేతులతో, కాళ్లతో చేసిన పాపాలు, వాక్కుతో చేసిన తప్పులు, శరీరం ద్వారా చేసిన కర్మలు—all ఇవన్నీ క్షమించమని ప్రార్థన. వినికిడి, చూపు, మనస్సు ద్వారా కూడా చేసిన అపరాధాలు ఇందులో ఉన్నాయి.
పౌరాణికంగా, శివుడు కరుణాసాగరుడు. భక్తుడి చిన్న తప్పులను కూడా క్షమించే స్వభావం ఆయనది. ఆయనకు శరణాగతి ఇస్తే పాపాలు నశిస్తాయి.
తత్వదృష్టిలో, ఇది మనలోని వినయాన్ని సూచిస్తుంది. మనిషి తప్పులు చేయడం సహజం, కానీ వాటిని అంగీకరించి క్షమాపణ కోరడం ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదలకు ముఖ్యమైన దశ. శివుడు అనుగ్రహిస్తే, మనస్సు పవిత్రమవుతుంది మరియు మోక్ష మార్గం సులభమవుతుంది.
Other stotras
