ವಿಶ್ವನಾಥ ಪಂಚಕ ಸ್ತೋತ್ರ
ತರಂಗಭಂಗಶೋಭಿಗಂಗಯಾಭಿಷಿಕ್ತಪಾರ್ವತೀ-
ಪತೇ ಪದಂ ಸಮಸ್ತಪಾಪತಾಪತಾರಕಂ ತವ.
ಶ್ರಯೇ ಶಿವಾಶುತೋಷ ಲೋಕಪಾಶಮಾಶು ನಾಶಯ
ಪ್ರಮತ್ತಮತ್ತಮೋವೃತಂ ಮನಃಪ್ರಬೋಧಯ ಪ್ರಭೋ ..೧..
ಅಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಗಂಗೆಯಿಂದ ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾದ ಪಾರ್ವತಿಯ ಪತಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳು ಸಕಲ ಪಾಪ ಮತ್ತು ತಾಪಗಳಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುವಂತಹವು. ಬೇಗನೆ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುವ ಶಿವನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಲೌಕಿಕ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡು. ಪ್ರಭುವೇ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸು.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಕವಿಯು ಶಿವನನ್ನು 'ಪಾರ್ವತೀಪತಿ' ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಅವನ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗೆಯು ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಅಂತಹ ಗಂಗೆಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಶಿವನ ಪಾದಗಳು ಭಕ್ತರ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವರ ದೈಹಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಕಟಗಳನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 'ಆಶುತೋಷ' ಎಂದರೆ ಅಲ್ಪ ಸಂತೋಷಿ, ಭಕ್ತನ ಸಣ್ಣ ಸೇವೆಗೂ ಒಲಿಯುವವನು. ಅಂತಹ ಭೋಳೆಶಂಕರನಿಗೆ, ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವ್ಯಾಮೋಹಗಳೆಂಬ ಪಾಶಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡು ಎಂದು ಕವಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ.
ನೂತನೋಢಸುಂದರೀಸಮಾನಮಂಡಿತಾಂ ಭುವಂ
ಮಂದಿರೇ ವಿಲೋಕಿತುಂ ಸಮುತ್ಸುಕಂ ಮನೋ ಮಮ.
ವ್ಯಾವ್ಯ ಗರ್ಭಗೇಹಗರ್ತಭೂಮಿಭಾಗಮಾಯತಂ
ಶಂಕರಃ ಪ್ರಕರ್ಷತಿ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯ ವಿಕ್ರಮಂ ನಿಜಂ ..೨..
ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ನವವಧುವಿನಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕೃತವಾದ ನೆಲವನ್ನು ನೋಡಲು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಶಂಕರನು ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರುತ್ತಾ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಆಳವಾದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಬಾಹ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಸತ್ಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗಿನ ಅಲಂಕಾರಗಳು, ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕುವ ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಾರಗಳು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಸಂಕೇತ. ಸಹಜವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಈ ಬಾಹ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮರುಳಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗಿನ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ನಿಜವಾದ ಪರಾಕ್ರಮವಿರುವುದು ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಅವನ ದಿವ್ಯ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಆ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯು ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮಾಯೆಯ ಆವರಣದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ, ತನ್ನತ್ತ ಬಲವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಸೌಂದರ್ಯವು ಕ್ಷಣಿಕ, ಆದರೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯೊಳಗಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭೂತಿಯು ಶಾಶ್ವತ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಗೂಢಾರ್ಥ.
ವಿನಿರ್ಗತಾಂಬುಮೇಘವೃಂದಸುಪ್ರಭಾಸಹೋದರ-
ಶ್ಮಶಾನಭಸ್ಮಲೇಪಿತಾಂಗಸುಂದರಂ ಮಹೇಶ್ವರಂ.
ಚಲದ್ಭುಜಂಗಕಂಕಣಪ್ರಜಾತರೋಮಹರ್ಷಣಂ
ಮುಹುರ್ಮುಹುಸ್ಸ್ಮರನ್ನುಪೈಮಿ ರೋಮಹರ್ಷಣಂ ಭೃಶಂ..೩..
ಮಳೆಗರೆದು ಹಗುರಾದ ಮೋಡದಂತೆ ಶುಭ್ರಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನೂ, ಸ್ಮಶಾನದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವವನೂ ಆದ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು, ಮತ್ತು ಅವನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಸರ್ಪಗಳೆಂಬ ಕಂಕಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಮಾಂಚನವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ, ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ರೋಮಾಂಚನವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಿವನ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪದ ಧ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಸ್ಮಶಾನದ ಬೂದಿಯು ಸಂಸಾರದ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿವನ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಮೈತುಂಬಾ ಬೂದಿ ಬಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಮಳೆ ಸುರಿದ ನಂತರದ ಬಿಳಿಯ ಮೋಡದಂತೆ ತೇಜೋಮಯನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿನ ಹಾವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದರೂ, ಭಕ್ತನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಕುಂಡಲಿನೀ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಲವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ. ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಹ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದಾಗ, ಭಕ್ತನಿಗೆ ಭಯದ ಬದಲು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೈ ರೋಮಾಂಚನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಕ್ತಿಯು ಭಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಆನಂದವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ನಾತಿದೂರತೋಽಗ್ರತಃ ಪ್ರಸಾರಿತೇನ ಪಾಣಿನಾ
ಭಾವುಕೈಃ ಕೃತಂ ಜಲಾರ್ಚನಂ ಹಿ ಪೂರ್ಣಕುಂಭತಃ.
ಲಾಲಯಾ ಪ್ರಪೂರಿತಂ ಶಿಶೋರ್ಮನೋಜ್ಞಚುಂಬನಂ
ಮೋದಕಂ ಪಿತುರ್ಯಥಾ ತಥಾ ವಿಭಾತಿ ನಿಶ್ಚಯಂ..೪..
ನನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ, ತುಂಬಿದ ಕೊಡದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ಚಾಚಿ ಭಕ್ತರು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಜಲಾಭಿಷೇಕವು, ಮಗುವೊಂದು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀಡುವ ಮುದ್ದಾದ ಮುತ್ತಿನಂತೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೂ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಭಾವ’ದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವ ನೀರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಭೌತಿಕ ಮೌಲ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯು, ಮುಗ್ಧ ಮಗುವೊಂದು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ನೀಡುವ ಮುತ್ತಿನಷ್ಟೇ ಅಮೂಲ್ಯವಾದುದು. ತಂದೆಗೆ ಮಗುವಿನ ಮುತ್ತು ಹೇಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಭಕ್ತನ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾದ ಅರ್ಚನೆಯು ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೇವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯಾಗಲೀ, ಆಡಂಬರವಾಗಲೀ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಹೃದಯದ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶವಾದ ಪ್ರೀತಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ನಿರಂತರಂ ಹೃದಂಗಣೇ ವಿಭಾಸಮಾನವಿಗ್ರಹಂ
ಚಿರಂತನಂ ವಿಭಾವಯಾಮಿ ಲಿಂಗರೂಪಿಣಂ ಶಿವಂ.
ತನೋತು ಲೋಕಮಂಗಲಂ ದಿಶೇಚ್ಚ ಸತ್ಪಥಂ ನೃಣಾಂ
ನಿಜಾತ್ಮಭಾವಜಾಗ್ರತೌ ತದಸ್ತು ಕಾರಣಂ ದ್ರುತಂ..೫..
ನನ್ನ ಹೃದಯವೆಂಬ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ, ಶಾಶ್ವತನಾದ ಆ ಲಿಂಗರೂಪಿ ಶಿವನನ್ನು ನಾನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆತನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮಂಗಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಿ, ಮನುಜರಿಗೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಲಿ. ಮತ್ತು ಜನರ ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಅವನೇ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕಾರಣನಾಗಲಿ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಕವಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಅವನ ಹೃದಯದೊಳಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಅವನು ನಮ್ಮ 'ಹೃದಯವೆಂಬ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ' ಸದಾ ಬೆಳಗುವ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪಿ ಎಂದು ಕವಿ ಸಾರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆಂತರಿಕ ಧ್ಯಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕವಿ ಕೇವಲ ತನ್ನ ಮುಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು 'ಸ್ವ'ದಿಂದ 'ಸರ್ವ'ದ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. 'ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸನ್ಮಾರ್ಗ ದೊರೆಯಲಿ' ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ('ನಿಜಾತ್ಮಭಾವಜಾಗ್ರತೌ') ಶಿವನೇ ಕಾರಣನಾಗಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು, ಭಕ್ತಿಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ವಿಶ್ವಪ್ರೇಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಶೋಭನೇ ಸಿತೇ ಶಿವಸ್ಯ ಮಾಘಮಾಸಿಕೇ ದಿನೇ
ಧೇನುಧೂಲಿಸಂಯುತೇಽತಿಪಾವನೇ ಮುಹೂರ್ತಕೇ.
ಕಾಶಿಕಾಪುರಾಧಿನಾಥ ದರ್ಶನಂ ಪ್ರಪೂಜನಂ
ಜಾತಮದ್ಯ ತೇ ಕೃಪಾಭರೇಣ ಚಂದ್ರಶೇಖರ..೬..
ಚಂದ್ರಶೇಖರನೇ, ಮಂಗಳಕರವಾದ ಮಾಘ ಮಾಸದ, ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಈ ಶುಭದಿನದಂದು, ಗೋಧೂಳಿ ಲಗ್ನದ ಅತ್ಯಂತ ಪಾವನವಾದ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ, ನಿನ್ನ ಅಪಾರ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ನನಗೆ ಇಂದು ಕಾಶಿಯ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಭಾಗ್ಯ ಲಭಿಸಿತು.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಕವಿಯು ತಾನು ಈ ದಿವ್ಯಾನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಕೃತಜ್ಞತಾಭಾವದಿಂದ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಮಾಘ ಮಾಸದ ಪವಿತ್ರ ದಿನ, ಸಂಜೆಯ ಗೋಧೂಳಿ ಸಮಯದ ಅತ್ಯಂತ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತ. ಅಂತಹ ಸುಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾದ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸೌಭಾಗ್ಯ ತನಗೆ ಲಭಿಸಿದ್ದು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಥವಾ ಯೋಗ್ಯತೆಯಿಂದಲ್ಲ, ಅದು ಕೇವಲ ಚಂದ್ರಶೇಖರನಾದ ಶಿವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಪೆಯಿಂದ ('ತೇ ಕೃಪಾಭರೇಣ') ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಕವಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.
ದೃಷ್ಟಾ ಕಾಶೀತಿ ಹರ್ಷೇಣ ವಿಶ್ವನಾಥಸ್ಯ ಪಂಚಕಂ.
ಶಿವರಾತ್ರೌ ಶಿವಾಯೇದಂ ಬಾಲಚಂದ್ರೇಣ ನಿರ್ಮಿತಂ..೭..
ಕಾಶಿಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಈ ‘ವಿಶ್ವನಾಥ ಪಂಚಕ’ವನ್ನು ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು, ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ‘ಬಾಲಚಂದ್ರ’ನು ರಚಿಸಿದನು.
ಇದು ಸ್ತೋತ್ರದ ಅಂಕಿತ ಅಥವಾ ಫಲಶ್ರುತಿ ಶ್ಲೋಕ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು, ರಚನೆಯ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಕವಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಶೀಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶ್ವನಾಥನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅಪಾರವಾದ ಆನಂದದ ('ಹರ್ಷೇಣ') ಫಲವಾಗಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಐದು ಮುಖ್ಯ ಶ್ಲೋಕಗಳಿರುವ ಕಾರಣ ಇದಕ್ಕೆ ‘ವಿಶ್ವನಾಥ ಪಂಚಕ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಪುಣ್ಯ ದಿನದಂದು, ಯಾವುದೇ ಲೌಕಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿಯಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಶಿವನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ('ಶಿವಾಯ') ‘ಬಾಲಚಂದ್ರ’ ಎಂಬ ಕವಿಯು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಈ ಕೃತಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ನಿರ್ಮಲ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ತರಂಗಭಂಗಶೋಭಿಗಂಗಯಾಭಿಷಿಕ್ತಪಾರ್ವತೀ-
ಪತೇ ಪದಂ ಸಮಸ್ತಪಾಪತಾಪತಾರಕಂ ತವ.
ಶ್ರಯೇ ಶಿವಾಶುತೋಷ ಲೋಕಪಾಶಮಾಶು ನಾಶಯ
ಪ್ರಮತ್ತಮತ್ತಮೋವೃತಂ ಮನಃಪ್ರಬೋಧಯ ಪ್ರಭೋ ..೧..
ನೂತನೋಢಸುಂದರೀಸಮಾನಮಂಡಿತಾಂ ಭುವಂ
ಮಂದಿರೇ ವಿಲೋಕಿತುಂ ಸಮುತ್ಸುಕಂ ಮನೋ ಮಮ.
ವ್ಯಾವ್ಯ ಗರ್ಭಗೇಹಗರ್ತಭೂಮಿಭಾಗಮಾಯತಂ
ಶಂಕರಃ ಪ್ರಕರ್ಷತಿ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯ ವಿಕ್ರಮಂ ನಿಜಂ ..೨..
ವಿನಿರ್ಗತಾಂಬುಮೇಘವೃಂದಸುಪ್ರಭಾಸಹೋದರ-
ಶ್ಮಶಾನಭಸ್ಮಲೇಪಿತಾಂಗಸುಂದರಂ ಮಹೇಶ್ವರಂ.
ಚಲದ್ಭುಜಂಗಕಂಕಣಪ್ರಜಾತರೋಮಹರ್ಷಣಂ
ಮುಹುರ್ಮುಹುಸ್ಸ್ಮರನ್ನುಪೈಮಿ ರೋಮಹರ್ಷಣಂ ಭೃಶಂ..೩..
ನಾತಿದೂರತೋಽಗ್ರತಃ ಪ್ರಸಾರಿತೇನ ಪಾಣಿನಾ
ಭಾವುಕೈಃ ಕೃತಂ ಜಲಾರ್ಚನಂ ಹಿ ಪೂರ್ಣಕುಂಭತಃ.
ಲಾಲಯಾ ಪ್ರಪೂರಿತಂ ಶಿಶೋರ್ಮನೋಜ್ಞಚುಂಬನಂ
ಮೋದಕಂ ಪಿತುರ್ಯಥಾ ತಥಾ ವಿಭಾತಿ ನಿಶ್ಚಯಂ..೪..
ನಿರಂತರಂ ಹೃದಂಗಣೇ ವಿಭಾಸಮಾನವಿಗ್ರಹಂ
ಚಿರಂತನಂ ವಿಭಾವಯಾಮಿ ಲಿಂಗರೂಪಿಣಂ ಶಿವಂ.
ತನೋತು ಲೋಕಮಂಗಲಂ ದಿಶೇಚ್ಚ ಸತ್ಪಥಂ ನೃಣಾಂ
ನಿಜಾತ್ಮಭಾವಜಾಗ್ರತೌ ತದಸ್ತು ಕಾರಣಂ ದ್ರುತಂ..೫..
ಶೋಭನೇ ಸಿತೇ ಶಿವಸ್ಯ ಮಾಘಮಾಸಿಕೇ ದಿನೇ
ಧೇನುಧೂಲಿಸಂಯುತೇಽತಿಪಾವನೇ ಮುಹೂರ್ತಕೇ.
ಕಾಶಿಕಾಪುರಾಧಿನಾಥ ದರ್ಶನಂ ಪ್ರಪೂಜನಂ
ಜಾತಮದ್ಯ ತೇ ಕೃಪಾಭರೇಣ ಚಂದ್ರಶೇಖರ..೬..
ದೃಷ್ಟಾ ಕಾಶೀತಿ ಹರ್ಷೇಣ ವಿಶ್ವನಾಥಸ್ಯ ಪಂಚಕಂ.
ಶಿವರಾತ್ರೌ ಶಿವಾಯೇದಂ ಬಾಲಚಂದ್ರೇಣ ನಿರ್ಮಿತಂ..೭..
Other stotras
