ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರ ಸ್ತೋತ್ರ

Verse 1

ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬಾಧಿಪತೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಗಾಃ ಸುರಾಃ ಸ್ತುವಂತಿ ತ್ವಾಂ . ವ್ಯುಷ್ಟಾ ರಜನೀ ಶಯನಾದುತ್ಥಾಯೈಷಾಮನುಗ್ರಹಃ ಕ್ರಿಯತಾಂ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸರಳ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ಎಲೈ ಬೃಹದಂಬಾ ಮಾತೆಯ ಪತಿಯಾದ ಪರಶಿವನೇ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವನೇ ಮೊದಲಾದ ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಾತ್ರಿಯು ಕಳೆದು ಬೆಳಕಾಗಿದೆ, ಆದುದರಿಂದ ನೀನು ನಿನ್ನ ಶಯ್ಯೆಯಿಂದ ಎದ್ದು ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಒಂದು ಸುಪ್ರಭಾತ ಸೇವೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ನಿನಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರ ಗತಿಯೇನು ಎಂಬ ವಿನಯದ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

ಪುರಾಣಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿನದ ಆರಂಭವು ದೈವೀ ಶಕ್ತಿಯ ಜಾಗೃತಿಯಿಂದಲೇ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೃಹದಂಬಾಧಿಪತಿ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯು ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಬೃಹದಂಬೆ ಎಂದರೆ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ತಾಯಿ ಎಂದರ್ಥ. ಅವಳ ಪತಿಯಾದ ಶಿವನು ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭ. ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಗಾಃ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಪುರುಷನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ದೇವತೆಗಳ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿ ದೇವದೇವನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿರುವ ಪರಶಿವನು ಜಾಗೃತಗೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುರಾಃ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಎನ್ನುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಸತ್ವಗುಣಗಳು ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಸತ್ವಗುಣಗಳು ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಾವು ದೈವತ್ವದ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಗೂಢಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನೇ ಶಯ್ಯೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ದಿನದ ಶುಭಾರಂಭವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 2

ಗೋಕರ್ಣನಾಥ ಗೌರ್ಯಾ ಸಹಸುತಯಾರುಹ್ಯ ಪಾದುಕೇ ಹೈಮೇ . ಮೌಕ್ತಿಕಮಂಟಪಮೇಹಿ ಸ್ನಾತುಮವಷ್ಟಭ್ಯ ಮಾಮಕಂ ಹಸ್ತಂ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗೋಕರ್ಣನಾಥನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಎಲೈ ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರನೇ, ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಗೌರಿ ಮತ್ತು ಪುತ್ರರಾದ ಗಣೇಶ-ಕುಮಾರರೊಂದಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಹೊರಬಾ. ಮುತ್ತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಆಗಮಿಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಬರುವಾಗ ನನ್ನ ಕೈಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ನಡೆದು ಬಾ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ನಡುವಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾದ ಸಖ್ಯ ಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಗೋಕರ್ಣವು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಗೋಕರ್ಣ ಎಂದರೆ ಹಸುವಿನ ಕಿವಿ ಎಂದರ್ಥ. ಭೂಮಿಯು ಹಸುವಿನ ರೂಪ ತಾಳಿದಾಗ ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದ ಸ್ಥಳವಿದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣನಾಥನನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ದೇವನನ್ನಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಇಡೀ ಸಂಸಾರದ ಒಡೆಯನನ್ನಾಗಿ ನೋಡಲಾಗಿದೆ. ಗೌರಿ ಮತ್ತು ಸುತರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪೂಜಿಸುವುದು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಸೌಮ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹೈಮೇ ಪಾದುಕೆ ಅಂದರೆ ಬಂಗಾರದ ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳು ಭಗವಂತನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ.

ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಮೌಕ್ತಿಕ ಮಂಟಪವು ಭಕ್ತನ ಶುದ್ಧವಾದ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮುತ್ತುಗಳು ಹೇಗೆ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ತನ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಬರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಆಶಯ. ಮಾಮಕಂ ಹಸ್ತಂ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ತಾನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆದು ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲವನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ದ್ವೈತ ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತದ ನಡುವಿನ ಸುಂದರ ಸೇತುವೆಯಂತಿದೆ.

Verse 3

ತೈಲೈಃ ಸಪ್ತಮಹಾರ್ಣವೀಪರಿಮಿತೈಸ್ತಾವದ್ಭಿರುಷ್ಣೋದಕೈ - ರಾಜ್ಯಕ್ಷೀರದಧೀಕ್ಷುಚೂತರಸಸತ್ಕ್ಷೌದ್ರೈಸ್ತಥಾನ್ಯೈರಪಿ . ಸ್ನಾನಾರ್ಹೈರಭಿಷೇಚಯಾಮಿ ಚತುರೋ ವೇದಾನ್ ಪಠನ್ ಭಕ್ತಿತಃ ಸ್ವಾಮಿನ್ ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬಿಕೇಶ ಕೃಪಯಾ ತತ್ ಸರ್ವಮಂಗೀಕುರು ..

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮಾನಸ ಪೂಜೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಹಂತವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನು ಪರಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲು ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳಷ್ಟು ತೈಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿಸಿನೀರನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸ, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಇತರ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವಾಗ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಇದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ವೀಕರಿಸು ಎಂದು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಇಲ್ಲಿನ ಹದಿನಾರು ಬಗೆಯ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಷೋಡಶೋಪಚಾರ ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಸಪ್ತ ಮಹಾರ್ಣವ ಎಂದರೆ ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳು, ಇದು ಭಕ್ತನ ಹಿರಿದಾದ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನಿಗೆ ಮಾಡುವ ಉಪಚಾರಗಳು ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮೀರಿದ್ದರೂ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನೇ ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ತಾತ್ಪರ್ಯ. ಬೃಹದಂಬಿಕೇಶ ಎಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ ಶಿವನು, ಇಂತಹ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾದ ಪರಮ ಪುರುಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ವೇದಗಳ ಪಠಣವು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಲದು, ಶಬ್ದ ಬ್ರಹ್ಮನಾದ ವೇದಗಳಿಂದಲೂ ಅವನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ, ಈ ದ್ರವ್ಯಗಳು ನಮ್ಮ ವಿವಿಧ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಲು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು, ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮಧುರವಾದ ಮಾತನ್ನು, ತುಪ್ಪ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳನ್ನು ದ್ರವ್ಯಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅವನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

Verse 4

ಅಂಡಭಿತ್ತಿಪರಿವೇಷ್ಟನಯೋಗ್ಯಾನ್ ಹಂಸಚಿತ್ರಿತದಶಾನುಪವೀತೈಃ . ಅರ್ಪಯಾಮಿ ಭವತೇ ಬೃಹದಂಬಾಧೀಶ ಧತ್ಸ್ವ ನವಪೀತಪಟಾಂಸ್ತ್ವಂ ..

ಅಭಿಷೇಕದ ನಂತರ ಭಕ್ತನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ವಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಗೋಡೆಯನ್ನೇ ಸುತ್ತುವರಿಯುವಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ, ಹಂಸದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಂಚಿನ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಭಕ್ತನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ನೂತನವಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವಂತೆ ಬೃಹದಂಬಾಧೀಶನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಹಂಸವು ಪರಮಹಂಸ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಲತೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಈ ವಸ್ತ್ರದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಶಿವನು ದಿಗಂಬರನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಮಾನಸ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಅವನನ್ನು ರಾಜೋಪಚಾರದಿಂದ ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಉಪವೀತ ಎಂದರೆ ಜನಿವಾರ, ಇದು ಬ್ರಹ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು ಮಂಗಳಕರವಾದುದು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಅಂಡಭಿತ್ತಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ಮುಚ್ಚುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಬಟ್ಟೆ ಎಂದರೆ ಭಗವಂತನ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದಂತಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಜನಿವಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಖಂಡ ವಿಶ್ವದ ವಸ್ತ್ರದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನದ್ದೇ ಆಗಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೊಡಿಸುವುದು. ಹಂಸವು ಹೇಗೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಹಾಲನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ತನು ಅಸತ್ತಿನಿಂದ ಸತ್ತನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ವಿವೇಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಅಂತಹ ವಿವೇಕಯುತವಾದ ಭಕ್ತಿಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಹಂಸಚಿತ್ರಿತ ವಸ್ತ್ರ. ಬೃಹದಂಬಾಧೀಶನು ಈ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮ ನಗ್ನವಾದ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ದೈವೀ ಗುಣಗಳ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಈ ಪೂಜೆಯಾಗಿದೆ.

Verse 5

ಭಸ್ಮೋದ್ಧೂಲನಪೂರ್ವಕಂ ಶಿವ ಭವದ್ದೇಹಂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರೈರಲಂ- ಕೃತ್ಯಾದಾವನು ಚಂದನೈರ್ಮಲಯಜೈಃ ಕರ್ಪೂರಸಂವಾಸಿತೈಃ . ಸರ್ವಾಂಗಂ ತವ ಭೂಷಯಾಮಿ ತಿಲಕೇನಾಲೀಕಮಪ್ಯಾದರಾತ್ ಪಶ್ಯಾತ್ಮಾನಮನೇಕಮನ್ಮಥಸಮಚ್ಛಾಯಂ ಸ್ವಮಾದರ್ಶಗಂ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡುವ ಸುಂದರ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಮೈಗೆಲ್ಲಾ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿ, ಹಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರಗಳನ್ನು (ಮೂರು ಅಡ್ಡ ರೇಖೆಗಳು) ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮಲಯ ಪರ್ವತದ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಲೇಪವನ್ನು ಕರ್ಪೂರದ ಸುಗಂಧದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಮೈಗೆಲ್ಲಾ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ತಿಲಕವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಕನ್ನಡಿಯೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಮ್ಮ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೀವೇ ನೋಡಿ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವನ ಈ ರೂಪವು ಅನೇಕ ಮನ್ಮಥರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಶಿವನಿಗೆ ಭಸ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು. ಭಸ್ಮವು ವೈರಾಗ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಶ್ರೀಗಂಧವು ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ತಂಪಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಶಿವನು ಸ್ಮಶಾನವಾಸಿಯಾದರೂ ಅವನು ಸತ್ಯಂ ಶಿವಂ ಸುಂದರಂ. ಅವನು ಕಾಮದೇವನನ್ನು ದಹಿಸಿದವನಾದರೂ, ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸುಂದರ ಕಾಮದೇವನಿಗಿಂತಲೂ ಲಾವಣ್ಯಮಯನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತೆನೆ. ಆದರ್ಶ ಎಂದರೆ ಕನ್ನಡಿ, ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ತನ್ನದೇ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದೆಂದರೆ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಎಂದರ್ಥ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರವು ಜ್ಞಾನ, ಇಚ್ಛಾ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಗಂಧದ ಪರಿಮಳವು ನಮ್ಮ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳ ಸುಗಂಧವಾಗಬೇಕು. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ನೋಡುವುದು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಸಂಕೇತ. ಅಂದರೆ, ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳೇ ಆಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು. ಭಕ್ತನು ಶಿವನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಗಿಂತ ದೈವೀ ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಭಸ್ಮ ಮತ್ತು ಚಂದನಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನವು ಜೀವನದ ನಶ್ವರತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 6

ಯಾವಂತಸ್ತ್ರಿಜಗತ್ಸು ರತ್ನನಿಕರಾ ಯಾವದ್ಧಿರಣಂ ಚ ತೈ- ಸ್ಟೇನಾಪೀಶ ತವಾಂಗಕೇಷು ರಚಯಾಮ್ಯಾಪಾದಕೇಶಂ ಹೃದಾ . ಯಾವ್ಯಂ ಭೂಷಣಜಾತಮದ್ಯ ಬೃಹದಂಬೇಶ ತ್ವಯಾಥಾಂಬಿಕಾ- ಪುತ್ರೇಣ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯತಾಂ ಮಯಿ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ವಿಸ್ತಾರ್ಯತಾಂ ..

ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಮಸ್ತ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬಂಗಾರವನ್ನು ಶಿವನ ಪಾದದಿಂದ ಮಸ್ತಕದವರೆಗೆ ಆಭರಣಗಳನ್ನಾಗಿ ತೊಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಬೃಹದಂಬೇಶನೇ, ಅಂಬಿಕಾಪುತ್ರರಾದ ಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ನೀನು ಈ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಇರಿಸು ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಲೋಕದ ಅತಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಂದು ಈ ಜಗತ್ಪತಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಉದಾತ್ತ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಶಿವನು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನಲ್ಲ, ಅವನು ಸರ್ಪಗಳನ್ನೇ ಭೂಷಣವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದವನು. ಆದರೆ ಭಕ್ತನಿಗೆ ತನ್ನ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವನ್ನು ಸಕಲ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನೋಡುವ ಹಂಬಲ. ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ರತ್ನ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ರತ್ನಗಳಲ್ಲ, ದೇವಲೋಕ ಮತ್ತು ಪಾತಾಳ ಲೋಕಗಳ ಸಂಪತ್ತು ಕೂಡ ಅವನದೇ. ಅಂಬಿಕಾಪುತ್ರರ ಉಲ್ಲೇಖವು ಶಿವನ ಕುಟುಂಬದ ಸಾಂಗತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪತ್ತು ಬಂದಾಗ ಅದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂದೇಶ.

ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ರತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಗಾರವು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ದೈವೀ ಗುಣಗಳ ಸಂಕೇತ. ಶಾಂತಿ, ಕ್ಷಮೆ, ದಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಗಳೇ ಆ ರತ್ನಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನೇ ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಹೃದಾ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಈ ಪೂಜೆಯು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯವಾದುದಲ್ಲ, ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾದುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯು ನಮಗೆ ದೊರೆತರೆ, ಲೋಕದ ಸಕಲ ರತ್ನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಗಿಂತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಪತ್ತೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಅಂತರಾರ್ಥ.

Verse 7

ನಂದನಚೈತ್ರರಥಾದಿಷು ದೇವೋದ್ಯಾನೇಷು ಯಾನಿ ಪುಷ್ಪಾಣಿ . ತೈರ್ಭೂಷಯಾಮಿ ನಾಗಾಭರಣ ಬೃಹನ್ನಾಯಿಕೇಶ ತೇ ಗಾತ್ರಂ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆಯ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ಇಂದ್ರನ ನಂದನವನ ಮತ್ತು ಕುಬೇರನ ಚೈತ್ರರಥದಂತಹ ದೇವಲೋಕದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಳುವ ದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ತಂದು ಶಿವನ ದೇಹವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಸರ್ಪಗಳನ್ನೇ ಆಭರಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವ ಎಲೈ ನಾಗಾಭರಣನೇ, ಬೃಹನ್ನಾಯಕಿಯ ಪತಿಯೇ, ಈ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು ಎಂಬುದು ಭಕ್ತನ ಮೊರೆ. ಹೂವುಗಳು ಮೃದುತ್ವ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ಭಗವಂತನ ರುದ್ರ ರೂಪವನ್ನು ಸೌಮ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ನಂದನ ಮತ್ತು ಚೈತ್ರರಥಗಳು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ವನಗಳು. ಅಲ್ಲಿನ ಪಾರಿಜಾತ, ಮಂದಾರ ಮುಂತಾದ ಹೂವುಗಳು ಎಂದೂ ಬಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಹೂವುಗಳು ಕೇವಲ ಪರಶಿವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಹವಾಗಿವೆ. ನಾಗಾಭರಣ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಶಿವನ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾವುಗಳು ವಿಷದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೂ ಶಿವನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅವು ಅಲಂಕಾರವಾಗಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮ ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳೂ ಶಿವಾರ್ಪಣವಾದಾಗ ಹೂವುಗಳಂತೆ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೂವುಗಳು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿವಿಧ ವಿಕಾಸದ ಹಂತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅರಳಿದ ಹೂವು ಅರಳಿದ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ದೇವೋದ್ಯಾನದ ಹೂವುಗಳು ಎಂದರೆ ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳಿಂದ ದೂರವಾದ ನಿಷ್ಕಾಮ ಭಕ್ತಿ. ಬೃಹನ್ನಾಯಿಕೇಶ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಮಿಲನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಹೂವುಗಳ ಮೂಲಕ ಸುರಿಸುವಾಗ, ಅವನ ಅಹಂಕಾರವು ಕರಗಿ ಭಗವಂತನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಷ್ಪವೂ ಒಂದು ಮಂತ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾದಾಗ ಪೂಜೆಯು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 8

ಕೋಟಿಕೋಟಿಗುಣಿತೈಃ ಶಿವ ಬಿಲ್ವೈಃ ಕೋಮಲೈರ್ವಕುಲವೃಕ್ಷವನೇಶ . ಸ್ವರ್ಣಪುಷ್ಪಸಹಿತೈಃ ಶ್ರುತಿಭಿಸ್ತ್ವಾಂ ಪೂಜಯಾಮಿ ಪದಯೋಃ ಪ್ರತಿಮಂತ್ರಂ ..

ಶಿವ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಕೋಮಲವಾದ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ವಕುಲವನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಎಲೈ ವಕುಲವನೇಶನೇ, ವೇದಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲಗಳಿಗೆ ಈ ಬಿಲ್ವಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತಿ ಮಂತ್ರಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಬಿಲ್ವದ ಸಮರ್ಪಣೆಯು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ.

ವಕುಲವನೇಶ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಒಡೆಯ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಬಿಲ್ವವು ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು (ಸತ್ವ, ರಜಸ್ಸು, ತಮಸ್ಸು) ಅಥವಾ ತ್ರಿಕಾಲಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನಿಗೆ ಒಂದು ಬಿಲ್ವವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಸಾಕು ಅವನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ, ಅಂದ ಮೇಲೆ ಕೋಟಿ ಬಿಲ್ವಗಳ ಅರ್ಪಣೆ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತನ ಅನಂತವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಸಂಕೇತ. ವಕುಲವನವು ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಣಪುಷ್ಪ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶ. ಶ್ರುತಿ ಅಥವಾ ವೇದಗಳ ಪಠಣವು ಶಬ್ದ ಬ್ರಹ್ಮದ ಆರಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆಲಸವೂ ಭಗವಂತನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಬಿಲ್ವದಂತಿರಬೇಕು. ಪದಯೋಃ ಪ್ರತಿಮಂತ್ರಂ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಮನ್ವಯವಿದೆ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಶಿವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಈ ಅರ್ಚನೆ. ಇದು ಭಕ್ತನ ಹಿರಿದಾದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 9

ಗುಗ್ಗುಳುಭಾರಸಹಸ್ರೈರ್ಬಾಡವವಹ್ನೌ ಪ್ರಧೂಪಿತೋ ಧೂಪಃ . ಚಕುಲವನೇಶ ಸ್ವಾಮಿನ್ನಗರುಸಮೇತಸ್ತವಾಸ್ತು ಮೋದಾಯ ..

ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಧೂಪವು ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ದೈವೀ ಭಾವವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನು ಇಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಾರದಷ್ಟು ಗುಗ್ಗುಳು ಎಂಬ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಬಡಬಾಗ್ನಿಯಂತಹ ತೀವ್ರವಾದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಧೂಪವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅಗರು ಎಂಬ ಸುಗಂಧ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಹೊಗೆಯೂ ಇದೆ. ಎಲೈ ವಕುಲವನೇಶನೇ, ಈ ದಿವ್ಯವಾದ ಧೂಪವು ನಿನಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಿ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಹಾರೈಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಗುಗ್ಗುಳು ಮತ್ತು ಅಗರುಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸುಗಂಧಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದವು. ಧೂಪವು ಹೇಗೆ ತಾನು ಉರಿದು ಇತರರಿಗೆ ಸುಗಂಧವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ತನೂ ತನ್ನ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಬಾಡವವಹ್ನಿ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದೊಳಗಿನ ಅಗ್ನಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಈ ಧೂಪದ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಲ್ಲ, ಅವು ಅಪಾರವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಭಕ್ತನ ಆಶಯ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಧೂಪವು ನಮ್ಮ ವಾಸನೆಗಳ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ದಹನವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಧೂಪವು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗುವಂತೆ, ಭಕ್ತಿಯ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳು ದಹಿಸಿ ಹೋಗಿ ಜ್ಞಾನದ ಸುಗಂಧ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬೇಕು. ಇದು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಮೋದ ಅಥವಾ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವ ನಿಜವಾದ ಮಾರ್ಗ. ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರವೆಂಬ ಗುಗ್ಗುಳವು ಸುಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಅಂತರಾತ್ಮದ ಸುಗಂಧವು ಹೊರಬರಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ನಿಗೂಢಾರ್ಥ.

Verse 10

ಬಿಸತಂತುವರ್ತಿವಿಹಿತಾಃ ಸಗೋಘೃತಾಃ ಶತಕೋಟಿಕೋಟಿಗಣನೋಪರಿ ಸ್ಥಿತಾಃ ಪ್ರಭಯಾಧರೀಕೃತರವೀಂದುಪಾವಕಾ ವಕುಲಾಟವೀಶ ತವ ಸಂತು ದೀಪಿಕಾಃ ..

ದೀಪಾರಾಧನೆಯು ಪೂಜೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ. ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಈ ದೀಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬತ್ತಿಗಳು ಕಮಲದ ನಾರಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಹಸುವಿನ ತುಪ್ಪದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಈ ದೀಪಗಳ ಪ್ರಕಾಶವು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಮೀರಿಸುವಂತಿದೆ. ವಕುಲಾರಣ್ಯದ ಒಡೆಯನಾದ ಶಿವನೇ, ಈ ದೀಪಗಳು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ಸದಾ ಬೆಳಗಲಿ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಕಮಲದ ನಾರಿನ ಬತ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾದುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಸುವಿನ ತುಪ್ಪವು ಸಾತ್ವಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು ಭಗವಂತನ ಕಣ್ಣುಗಳೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಜ್ಯೋತಿಯಿಂದ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ದೀಪಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯು ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಭಗವಂತನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದಲೇ ತುಂಬಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ದೀಪವು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುವ ದೀಪವು ನಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಪರಶಿವನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಪ್ರಕಾಶವು ಲೌಕಿಕವಾದುದು, ಆದರೆ ಆತ್ಮಜ್ಯೋತಿಯ ಪ್ರಕಾಶವು ಅಲೌಕಿಕವಾದುದು. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನೇ ದೀಪವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ತೈಲವನ್ನು ಸುರಿದು ಜ್ಞಾನದ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಬೆಳಕು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಬೆಳಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರಂಗದ ಕತ್ತಲನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸತ್ಯ.

Verse 11

ಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ಕನಕಾಭಸೂಪಸಹಿತಂ ಸದ್ಯೋಘೃತೈರನ್ವಿತಂ ಸೋಷ್ಣಂ ಹಾಟಕಭಾಜನಸ್ಥಮಚಲಸ್ಪರ್ಧಾಲು ಸವ್ಯಂಜನಂ . ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರ ಗೃಹ್ಯತಾಂ ಕರುಣಯಾ ಸಚ್ಛರ್ಕರಾನ್ನಂ ತಥಾ ಮುದ್ಗಾನ್ನಂ ಕೃಸರಾನ್ನಮಪ್ಯತಿಸುಧಂ ಪಾನೀಯಮಪ್ಯಂತರಾ ..

ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಭಕ್ತನು ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರವಾದ ಭೋಜನವನ್ನು ಶಿವನ ಮುಂದೆ ಇರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಉತ್ತಮವಾದ ಅನ್ನ, ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಬೇಳೆ ಸಾರು, ತಾಜಾ ತುಪ್ಪ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಬಿಸಿಯಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅನ್ನದ ರಾಶಿಯು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆ ಅನ್ನ, ಹೆಸರು ಬೇಳೆಯ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶೇಷ ಅನ್ನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕುಡಿಯಲು ಅಮೃತದಂತಹ ನೀರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಾತನನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತಾರನನ್ನಾಗಿ ನೋಡಲಾಗಿದೆ. ಅನ್ನವೇ ಪ್ರಾಣ, ಅಂತಹ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಕಲ ಜೀವಚರಾಚರಗಳಿಗೆ ನೀಡುವವನು ಶಿವನೇ. ಅನ್ನವು ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಇರಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಭಕ್ತನ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಹಾಟಕಭಾಜನ ಎಂದರೆ ಚಿನ್ನದ ತಟ್ಟೆ, ಇದು ರಾಜೋಪಚಾರದ ಸಂಕೇತ. ಭಕ್ತನು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಹಸಿವನ್ನಲ್ಲ, ಜಗತ್ತಿನ ಹಸಿವನ್ನೇ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅನ್ನವು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ. ನಾವು ಉಣ್ಣುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತುತ್ತೂ ಅವನಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಆಹುತಿ. ಸಕ್ಕರೆ ಅನ್ನವು ಜೀವನದ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು, ಮುದ್ಗಾನ್ನವು ಸಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಬಿಸಿಯಾದ ಅನ್ನವು ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನೈವೇದ್ಯವು ಭಕ್ತನ ಕಾಯಕದ ಫಲವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭಗವಂತನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಭಕ್ತನ ಬದುಕನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಭೋಜನದ ನಡುವೆ ನೀರನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮರ್ಯಾದೆಯ ಲಕ್ಷಣ.

Verse 12

ಕೃಸರಮನೋಹರಲಡ್ಡುಕಮೋದಕಶಷ್ಕುಲ್ಯಪೂಪವಟಕಾದೀನ್ . ಸಪ್ತಸಮುದ್ರಮಿತಾನ್ ಶ್ರೀವಕುಲವನಾಧೀಶ ಭುಂಕ್ಷ್ವ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಸ್ತ್ವಂ ..

ಭೋಜನದ ನಂತರ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಭಕ್ತನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ರುಚಿಕರವಾದ ಲಡ್ಡುಗಳು, ಮೋದಕಗಳು, ಚಕ್ಕುಲಿಗಳು, ಅಪ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ವಡೆಗಳನ್ನು ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಕುಲವನಾಧೀಶನೇ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ನೀನು ಸವಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನ ಮೇಲಿರುವ ಅತೀವ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೋದಕವು ಗಣೇಶನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದಾದರೂ ಶಿವನಿಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಿಯ. ಶಷ್ಕುಲಿ ಎಂದರೆ ಚಕ್ಕುಲಿ, ಅಪ್ಪ ಮತ್ತು ವಡೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಬ್ಬದ ತಿಂಡಿಗಳು. ಏಳು ಸಮುದ್ರಗಳಷ್ಟು ತಿಂಡಿ ಎನ್ನುವುದು ಭಗವಂತನ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಭಕ್ತನ ತೃಪ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಶಿವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಉಣಬಲ್ಲವನು, ಅವನು ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೇ ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ನುಂಗುವವನು. ಆದುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಇಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಆಹಾರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಸಮಂಜಸವೇ ಆಗಿದೆ.

ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಈ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಸಿಹಿಯಾದ ಲಡ್ಡುಗಳು ಸುಖವನ್ನೂ, ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಖಾರವಾದ ತಿಂಡಿಗಳು ಸವಾಲುಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಜೀವನದ ಏರಿಳಿತಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೈವೇದ್ಯವು ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಲ್ಲ, ಅದು ಭಗವಂತನೊಂದಿಗೆ ಸಮರಸವಾಗುವ ಕ್ರಿಯೆ. ವಕುಲವನಾಧೀಶನು ಈ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತನಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ನೀಡಿ ಹರಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 13

ಕ್ಷೋಣೀಸಂಸ್ಥೈಃ ಸಮಸ್ತೈಃ ಪನಸಫಲಬೃಹನ್ನಾಲಿಕೇರಾಮ್ರರಂಭಾ- ದ್ರಾಕ್ಷಾಖರ್ಜೂರಜಂಬೂಬದರಫಲಲಸನ್ಮಾತುಲಂಗೈಃ ಕಪಿತ್ಯೈಃ . ನಾರಂಗೈರಿಕ್ಷುಖಂಡೈರಪಿ ನಿಜಜಠರಂ ಪೂರ್ಯತಾಂ ಮಾಮಕಂ ಚಾ- ಭೀಷ್ಟಂ ಗೋಕರ್ಣಸಂಜ್ಞಸ್ಥಲನಿಲಯ ಮಹಾದೇವ ಸರ್ವಜ್ಞ ಶಂಭೋ ..

ಫಲಾಹಾರದ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಹಲಸು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಮಾವು, ಬಾಳೆಹಣ್ಣು, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಖರ್ಜೂರ, ನೇರಳೆ, ಬೋರೆಹಣ್ಣು, ಲಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಬೇಲದ ಹಣ್ಣು, ಕಿತ್ತಳೆ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿನ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಾದೇವನೇ, ಈ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ನಿನ್ನ ಜಠರವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಶಂಭೋ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಉಂಟಾಗಲಿ ಎಂಬ ಹಾರೈಕೆಯಿದೆ.

ಪ್ರಕೃತಿಯು ನೀಡುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆಗಳೇ ಈ ಹಣ್ಣುಗಳು. ಮನುಷ್ಯನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಹಣ್ಣುಗಳು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಹಲಸು ಮತ್ತು ಮಾವು ಸಸ್ಯಲೋಕದ ರಾಜರು. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಸಂಕೇತ. ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಹಣ್ಣುಗಳ ರಸದಂತೆ ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸು ಹದವಾಗಿರಬೇಕು. ಮಹಾದೇವನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾದುದರಿಂದ ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕೇಳದೆಯೇ ಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಫಲಗಳ ಸಂಕೇತ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳ ಫಲವು ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಸವಿಯಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಾವೇ ಉಣ್ಣದೆ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಜಠರಂ ಪೂರ್ಯತಾಂ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ತೃಪ್ತನಾದರೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ತೃಪ್ತವಾದಂತೆ ಎಂಬ ಭಾವವಿದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಎರಡೂ ಸುಖಗಳಿಗಾಗಿ ಆಗಿದೆ.

Verse 14

ಕ್ಷೀರಾಂಭೋಧಿಗತಂ ಪಯಸ್ತದುಚಿತೇ ಪಾತ್ರೇ ಸಮರ್ಯೋಪರಿ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾರ್ಜುನಶರ್ಕರಾಶ್ಚಣಕಗೋಧೂಮಾನ್ ಸಹೈಲಾನಪಿ . ಪಕ್ಕಂ ಪಾಯಸಸಂಜ್ಞಮದ್ಭುತತಮಂ ಮಧ್ವಾಜ್ಯಸಮ್ಮ್ಮಿಶ್ರಿತಂ ಭಕ್ತ್ಯಾಹಂ ವಿತರಾಮಿ ತೇನ ಬೃಹದಮ್ವೇಶಾತಿಸಂತುಪ್ಯತಾಂ ..

ಪಾಯಸದ ಅರ್ಪಣೆಯು ಪೂಜೆಯ ಒಂದು ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿ. ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರದಿಂದ ತಂದ ಹಾಲನ್ನು ಒಂದು ಸುಂದರ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಬಿಳಿ ಸಕ್ಕರೆ, ಕಡಲೆ ಬೇಳೆ, ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪಾಯಸವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಜೇನುತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಬೆರೆಸಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತನು ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬೃಹದಂಬೇಶನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ, ಅವನು ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರವು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಸಸ್ಥಾನ, ಅಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾಯಸವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಪಾಯಸವನ್ನು ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಸಕ್ಕರೆಯು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು, ಏಲಕ್ಕಿಯು ಸುಗಂಧವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಮಧು ಮತ್ತು ಆಜ್ಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣವು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ರುಚಿಗೆ ಪೂರಕ. ಬೃಹದಂಬೇಶನಿಗೆ ಈ ಪಾಯಸವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಎಂದರೆ ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಪರಮಾನಂದವನ್ನೇ ಧಾರೆಯೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರ್ಥ.

ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಪಾಯಸವು ಭಕ್ತಿಯ ಮಧುರವಾದ ಪಾಕವಾಗಿದೆ. ಹಾಲು ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ, ಸಕ್ಕರೆ ಪ್ರೇಮವನ್ನೂ ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಬೆರೆತಾಗ ಅದು ಪಾಯಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಭಕ್ತಿ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದ್ಭುತತಮಂ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಈ ಅನುಭವದ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನು ಈ ಪಾಯಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು.

Verse 15

ಮಲ್ಲೀಪುಷ್ಪಸಮಾನಕಾಂತಿಮೃದುಲಾನನ್ನಾಚಲಾನಂಬುಧೌ ದಘ್ನಸ್ತದ್ವದಮರ್ತ್ಯಧೇನುದಧಿಜಾನ್ ಹೈಯಂಗವೀನಾಚಲಾನ್ . ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬಿಕೇಶ ಲವಣೈಃ ಕಿಂಚಿತ್ ಸಮೇತಂ ಮಯಾ ದಾಸ್ಯಾಮೋಽಪಿಚುಮಂದಚೂರ್ಣಸಹಿತಂ ದಧ್ಯೋದನಂ ಭುಜ್ಯತಾಂ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದಧ್ಯೋದನ ಅಥವಾ ಮೊಸರನ್ನದ ನೈವೇದ್ಯವಿದೆ. ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾಗಿರುವ ಅನ್ನದ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು, ದೇವಲೋಕದ ಕಾಮಧೇನುವಿನ ಹಾಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊಸರಿನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಣ್ಣೆಯ ರಾಶಿಗಳನ್ನು, ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪ್ಪನ್ನು ಮತ್ತು ಶುಂಠಿ ಅಥವಾ ಬೇವಿನ ಪುಡಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಕರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೃಹದಂಬಿಕೇಶನೇ, ಈ ದಧ್ಯೋದನವನ್ನು ನೀನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ದಧ್ಯೋದನವು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಭೋಜನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಆಹಾರ. ಮೊಸರು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಂಪು ನೀಡುವ ವಸ್ತು. ಅಮರ್ತ್ಯಧೇನು ಅಂದರೆ ಕಾಮಧೇನುವಿನ ಹಾಲಿನ ಮೊಸರು ಲೋಕೋತ್ತರವಾದುದು. ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂತೆ ಅನ್ನ ಬೆಳ್ಳಗಿರುವುದು ಅನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪ್ಪು ರುಚಿಗೆ ಆಧಾರವಾದರೆ, ಶುಂಠಿ ಅಥವಾ ಬೇವು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕ. ಇಡೀ ನೈವೇದ್ಯವು ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಸಮ್ಮಿಲನದಂತಿದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣವು ಸಾತ್ವಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಅನ್ನದ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮೊಸರಿನ ಸಮುದ್ರಗಳು ಭಕ್ತನ ವಿಶಾಲವಾದ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಗಳು ಹಾಲಿನಂತೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಮೊಸರಾಗಿ ಅಂದರೆ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಬೇಕು. ಲವಣ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪು ಅಹಂಕಾರದ ಲೇಪವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನು ಈ ದಧ್ಯೋದನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲಾ ತಾಪತ್ರಯಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ತಂಪು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ನಂಬಿಕೆ.

Verse 16

ಅರ್ಘ್ಯಾಂ ಚಾಚಮನೀಯಂ ಪಾನೀಯಂ ಕ್ಷಾಲನೀಯಮಪ್ಯಂಬು . ಸ್ವಾಮಿನ್ ವಕುಲವನೇಶ ಸ್ವಃಸರಿದದ್ಭಿಃ ಸುಧಾಭಿರಪಿ ದದ್ಯಾಂ ..

ಭೋಜನದ ನಂತರ ಕೈಕಾಲು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಕುಡಿಯಲು ನೀರನ್ನು ನೀಡುವುದು ಪದ್ಧತಿ. ಭಕ್ತನು ಇಲ್ಲಿ ಗಂಗಾನದಿಯ ಪವಿತ್ರ ಜಲವನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವಲೋಕದ ಅಮೃತವನ್ನೇ ನೀರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅರ್ಘ್ಯ (ಕೈಗೆ), ಆಚಮನೀಯ (ಕುಡಿಯಲು), ಮತ್ತು ಕ್ಷಾಲನೀಯ (ಕಾಲುಗಳಿಗೆ) ನೀರನ್ನು ವಕುಲವನೇಶನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಯುತವಾದ ಸೇವೆಯಾಗಿದೆ.

ಗಂಗೆಯನ್ನು ಶಿವನು ತನ್ನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೂ ಭಕ್ತನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವಳನ್ನೇ ತಂದು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಭಗವಂತನ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅವನಿಗೇ ಅರ್ಪಿಸುವ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಸ್ವಃಸರಿತ್ ಅಂದರೆ ಆಕಾಶಗಂಗೆ, ಇದು ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ. ಅಮೃತದಂತಹ ನೀರು ಭಗವಂತನ ದಣಿವಾರಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ. ವಕುಲವನೇಶನು ಈ ಸೇವೆಯಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ನೀರು ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಸಂಕೇತ. ನಮ್ಮ ಮಾತು, ನಡತೆ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಗಂಗೆಯಂತೆ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಜ್ಞಾನದ ಅಮೃತವು ನಮ್ಮ ಅಂತರಾತ್ಮವನ್ನು ತಣಿಸಬೇಕು. ಪೂಜೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ. ಇದು ಕೃತಜ್ಞತಾ ಭಾವದ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು.

Verse 17

ಹರ್ಮ್ಯೇ ರತ್ನಪರಿಷ್ಕೃತೇ ಮರತಕಸ್ತಂಭಾಯುತಾಲಂಕೃತೇ ದೀಪ್ಯದ್ಧೇಮಘಟೈರಲಂಕೃತಶಿರಸ್ಯಾಲಂಬಿಮುಕ್ತಾಸರೇ . ದಿವ್ಯೈರಾಸ್ತರಣೈರ್ವಿಭೂಷಿತಮಹಾಮಂಚೇಽಭಿತೋ ವಾಸಿತೇ ಸಾಕಂ ಶ್ರೀಬೃಹೃದಂಬಯಾ ಸಕುತುಕಂ ಸಂವಿಶ್ಯ ವಿಶ್ರಮ್ಯತಾಂ ..

ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಭಕ್ತನು ಶಿವನಿಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ರತ್ನಗಳಿಂದ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ, ಸಾವಿರಾರು ಮರತಕದ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಅರಮನೆಯು ಚಿನ್ನದ ಕಲಶಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಸರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸುಗಂಧಿತವಾದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಿವ್ಯವಾದ ಮಂಚವಿದೆ. ಎಲೈ ಪರಶಿವನೇ, ಬೃಹದಂಬೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಶಿವನು ಲೋಕದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಭಕ್ತನು ಅವನಿಗೆ ಮಾನವೀಯ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಮರತಕ ಕಂಬಗಳು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ. ಮುತ್ತಿನ ಸರಗಳು ಶಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಹೃದಯವನ್ನೇ ಒಂದು ಸುಂದರ ಅರಮನೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬೃಹದಂಬೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯು ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಯರ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಎಂದರೆ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಿತಿ. ಲೌಕಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೆಲ್ಲ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವುದೇ ನಿಜವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ. ಈ ದಿವ್ಯ ಮಂಚವು ನಮ್ಮ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ನೆಲೆಸಿದಾಗ ನಮಗೆ ಪರಮ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹರ್ಮ್ಯ ಅಥವಾ ಅರಮನೆಯು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಉನ್ನತ ಹಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಇಡೀ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಿಸುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 18

ಪಂಚಾಕ್ಷರೇಣ ಮನುನಾ ಪಂಚಮಹಾಪಾಪಭಂಜನಪ್ರಭುಣಾ . ಪಂಚಪರಾರ್ಧ್ಯೈರ್ಬಿಲ್ವೈರ್ದಕ್ಷಿಣಗೋಕರ್ಣನಾಯಕಾರ್ಚಾಮಿ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪೂಜೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಐದು ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಂದರೆ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ನಾನು ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾದ ಅಥವಾ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಕರ್ಣದ ನಾಯಕನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಗಾಢವಾಗಿದೆ.

ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರವು ಶಿವತತ್ವದ ಸಾರ. ಇದು ಐದು ಭೂತಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಪೃಥ್ವಿ, ಅಪ್ಪು, ತೇಜಸ್ಸು, ವಾಯು, ಆಕಾಶಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮಂತ್ರವೂ ಹೌದು. ದಕ್ಷಿಣ ಗೋಕರ್ಣ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತರ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆಗಳು ಭಕ್ತನ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಬಿಲ್ವವು ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು, ಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಫಲವು ಅನಂತವಾಗುತ್ತದೆ.

ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಪಾಪಭಂಜನ ಎಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶ. ಪಂಚಾಕ್ಷರಿಯು ನಮ್ಮ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ದೈವತ್ವದತ್ತ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಚಾಮಿ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಕೇವಲ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವ. ಜೀವನದ ಸಕಲ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಶಿವನ ಪಾದಗಳೇ ಆಧಾರ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂದೇಶ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಣಿತದ ಮಿತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸದೆ ಅಪರಿಮಿತವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಭಕ್ತಿಯು ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 19

ಏಲಾಕ್ರಮುಕಕರ್ಪೂರಜಾತಿಕಾಜಾತಿಪತ್ರಿಭಿಃ . ತಾಂಬೂಲಂ ಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರ ಗೃಹ್ಯತಾಂ ..

ಭೋಜನ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ತಾಂಬೂಲ ಸಮರ್ಪಣೆಯು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಭಾಗ. ಏಲಕ್ಕಿ, ಅಡಿಕೆ, ಕರ್ಪೂರ, ಜಾಜಿಕಾಯಿ, ಜಾಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರನೇ, ಈ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹರಸು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ತಾಂಬೂಲವು ಮುಖಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಂಗಳದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ತಾಂಬೂಲವು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವದ ಕುರುಹು. ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಅಥವಾ ದೇವರಿಗೆ ತಾಂಬೂಲ ನೀಡುವುದು ಒಂದು ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಪದ್ಧತಿ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವೂ ಒಂದೊಂದು ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಣ್ಣವು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು, ಅಡಿಕೆ ದೃಢತೆಯನ್ನು, ಎಲೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ಪೂರ ಮತ್ತು ಜಾಪತ್ರೆಗಳು ಘಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಭಗವಂತನಿಗೆ ನೀಡುವ ಅಂತಿಮ ಉಪಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ತಾಂಬೂಲವು ಜೀವನದ ಸಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಅನುಭವಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳನ್ನು ಅರೆದು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಸುಣ್ಣವು ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಉಳಿದ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಾಗ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಬರುವಂತೆ, ಭಕ್ತಿಯು ಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಾಗ ಅನುರಾಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರನು ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಯಾಮ ಮತ್ತು ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 20

ಬೃಹದಂಬಾಪತೇ ಹೇಮಪಾತ್ರಯಿತ್ವಾ ಮಹೀತಲಂ . ಕರ್ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಹೇಮಾದ್ರಿಂ ತವ ನೀರಾಜಯಾಮ್ಯಹಂ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನೀರಾಜನ ಅಥವಾ ಆರತಿಯ ದಿವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಕ್ತನು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಯ ಬದಲಾಗಿ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ಚಿನ್ನದ ತಟ್ಟೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಕರ್ಪೂರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಬೃಹದಂಬಾಪತಿಯಾದ ಪರಶಿವನೇ, ಇಡೀ ಭೂಮಿಯ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೇರು ಪರ್ವತದ ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ಬೆಳಗಿ ನಿನಗೆ ನೀರಾಜನವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪೂಜೆಯಾಗಿದೆ.

ಹೇಮಾದ್ರಿ ಎಂದರೆ ಬಂಗಾರದ ಪರ್ವತ, ಇದು ಶಿವನಿಗೆ ಬಿಲ್ಲು ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಪರ್ವತವನ್ನೇ ಕರ್ಪೂರವನ್ನಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಕ್ತನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯೇ ತಟ್ಟೆಯಾದಾಗ ಭಗವಂತನ ವಿಶ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಅದು ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ. ನೀರಾಜನವು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ. ಬೃಹದಂಬಾಪತಿಯು ಜಗದ ಒಡೆಯನಾದುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಜಗದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತುಗಳೇ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಬೇಕು.

ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಆರತಿಯು ಅಹಂಕಾರದ ದಹನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ಪೂರವು ಹೇಗೆ ಉರಿದು ಯಾವುದೇ ಶೇಷವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ತನ ಅಹಂಕಾರವು ದೈವಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಯವಾಗಬೇಕು. ಬೆಳಗುವ ಜ್ಯೋತಿಯು ನಮಗೆ ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ನಿರಂತರ ಆರತಿ ಇದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅರಿಯುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ.

Verse 21

ಛತ್ರಂ ತೇ ಶಶಿಮಂಡಲೇನ ರಚಯಾಮ್ಯಾಕಾಶಗಂಗಾಝರೈಃ ಶ್ವೇತಂ ಚಾಮರಮಷ್ಟದಿಕ್ಕರಿಘಟಾಕರ್ಣಾನಿಲೈರ್ಬೀಜನಂ . ಆದರ್ಶಂ ರವಿಮಂಡಲೇನ ಜಲದಾರಾವೇಣ ಭೇರೀರವಂ ಗಂಧರ್ವಾಪ್ಸರಸಾಂ ಗಣೈರ್ವಕುಲಭೂವಾಸೇಶ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕಂ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಜೋಪಚಾರದ ವೈಭವದ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ. ಚಂದ್ರಮಂಡಲವನ್ನೇ ಛತ್ರಿಯನ್ನಾಗಿ, ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ ಧಾರೆಗಳನ್ನೇ ಬಿಳಿಯ ಚಾಮರವನ್ನಾಗಿ ಭಕ್ತನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಎಂಟು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳ ಕಿವಿಗಳ ಗಾಳಿಯೇ ಬೀಸಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವೇ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ, ಮೋಡಗಳ ಗುಡುಗೇ ಭೇರಿ ವಾದನವಾಗಿದೆ. ಗಂಧರ್ವರು ಮತ್ತು ಅಪ್ಸರೆಯರು ಸಂಗೀತ-ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಕುಲಭೂವಾಸೇಶನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಈ ಸಮಸ್ತ ವೈಭವವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇದು ಭಗವಂತನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುವ ಕ್ರಮ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವೂ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ತಂಪು ಛತ್ರಿಯಂತೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶವು ಅವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟದಿಗ್ಗಜಗಳ ಸೇವೆ ಶಿವನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ತೌರ್ಯತ್ರಿಕ ಎಂದರೆ ಗೀತೆ, ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳ ಸಂಗಮ. ಇದು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸರ್ವಂ ಶಿವಮಯಂ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲವೂ ದೈವದ ವಿಭೂತಿಗಳೇ. ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಸಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಸಣ್ಣತನಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವು ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು. ನಾವು ಕೂಡ ಈ ವಿಶ್ವ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಅವನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂದೇಶ.

Verse 22

ಕಲ್ಯಾಣಾಚಲವರ್ಚಸೋ ರಥವರಾನ್ ಕಾರ್ತಸ್ವರಾಲಂಕೃತಾನ್ ಕೈಲಾಸಾದ್ರಿನಿಭಾನಿಭಾನತಿಮರುದ್ವೇಗಾಂಸ್ತುರಂಗಾನಪಿ . ಕಾಮಾಭೀಪ್ಸಿತರೂಪಪೌರುಷಜುಷಃ ಸಂಖ್ಯಾವಿಹೀನಾನ್ ಭಟಾ- ನಾಲೋಕ್ಯಾಂಬಿಕಯೋರರೀಕುರು ಬೃಹನ್ಮಾತುಃ ಪ್ರಿಯೇಶಾದರಾತ್ ..

ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಶಿವನಿಗೆ ಚತುರಂಗ ಬಲವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಬಂಗಾರದ ಪರ್ವತದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ರಥಗಳು, ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದಂತೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಆನೆಗಳು, ಗಾಳಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುದುರೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಭಕ್ತನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಬೃಹನ್ಮಾತೆಯ ಪ್ರಿಯ ಪತಿಯಾದ ಶಿವನೇ, ಅಂಬಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಈ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸು ಎಂದು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಶಿವನು ಅತಿರಥ ಮಹಾರಥಿ, ಅವನಿಗೆ ಸೈನ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಭಕ್ತನು ಅವನನ್ನು ಮಹಾರಾಜನಾಗಿ ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ತಸ್ವರ ಎಂದರೆ ಚಿನ್ನ. ಕೈಲಾಸಾದ್ರಿನಿಭ ಅಂದರೆ ಬಿಳಿ ಆನೆಗಳು ಅಥವಾ ಪರ್ವತದಂತಹ ಗಜರಾಜರು. ಕಾಮಾಭೀಪ್ಸಿತ ರೂಪದ ಸೈನಿಕರು ಎಂದರೆ ಅವರು ದೇವಸೈನ್ಯದಂತೆ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು. ಅಂಬಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸ್ವೀಕರಿಸು ಎನ್ನುವುದು ದೈವೀ ದಂಪತಿಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ರಥ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ದೇಹವೇ ರಥ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ಕುದುರೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ದೈವೀ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸುವುದು. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಭಟರು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಸತ್ಚಿಂತನೆಗಳು. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಭಗವಂತನ ಸೈನಿಕರಂತೆ ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಅಂತರಾರ್ಥ.

Verse 23

ಕಾಶ್ಮೀರಚೋಲದೇಶಾನಪಿ ನಿಜವಿಭವೈರ್ವಿನಿಂದತಃ ಶಶ್ವತ್ . ಸಂತತಫಲದಾನ್ ದೇಶಾನ್ ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬೇಶ ಚಿತ್ತಜಾನ್ ಪ್ರದದೇ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಶಿವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಚೋಲ ದೇಶಗಳಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವಂತಹ, ಸದಾಕಾಲ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ ದೇಶಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಬೃಹದಂಬೇಶನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಮಾನಸಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಹಂಬಲ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಕಾಶ್ಮೀರವು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಚೋಲ ದೇಶವು ಅದರ ಐಶ್ವರ್ಯ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಗೆ ಹೆಸರಾದವು. ಆದರೆ ಭೌತಿಕ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಿತಿಗಳಿವೆ. ಭಕ್ತನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಚಿತ್ತಜ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ದೇಶಗಳು ಅಪರಿಮಿತವಾದವು ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾದವು. ಸಂತತಫಲ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾಮವಿಲ್ಲ, ಸದಾ ಸುಖವೇ ತುಂಬಿದೆ. ಭಗವಂತನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದರೂ, ಭಕ್ತನು ತನ್ನದೇ ಆದ ಒಂದು ಪ್ರೇಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.

ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಇದು ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವದ ಉತ್ತುಂಗ. ನಾವು ಹೊಂದಿರುವ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಪವಿತ್ರ ಭಾವನೆಗಳು ಶಾಶ್ವತ. ನಮ್ಮ ಹೃದಯವನ್ನೇ ಒಂದು ಸುಂದರ ದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಆಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಉದ್ದೇಶ. ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಮಮಕಾರವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆಯುವುದು. ಬೃಹದಂಬೇಶನು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದಾಗ ಜೀವನವು ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 24

ಸ್ವರ್ಗಂ ಭರ್ತ್ಸಯತೋ ನಿಮೀಲಿತದೃಶಃ ಸತ್ಯಂ ಹ್ರಿಯಾಲೋಕಿತುಂ ವೈಕುಂಠಂ ಹಸತಃ ಕಚಾಕಚಿಜುಷಃ ಕೈಲಾಸಧಾಮ್ನಾ ತವ . ಅತ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯಯುತಾನ್ ಗೃಹಾನಭಿಮತಾನುತ್ಪಾದ್ಯ ಬುದ್ಧಯಾ ಸ್ವಯಾ ಭಕ್ತ್ಯಾಹಂ ವಿತರಾಮಿ ದೇವ ವಕುಲಾರಣ್ಯಾಶ್ರಯಾಂಗೀಕುರು ..

ಭಕ್ತನು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಗಾಗಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮನೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ ಎಂದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವೈಕುಂಠವು ಇವುಗಳ ಮುಂದೆ ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಧಾಮವಾದ ಕೈಲಾಸದೊಂದಿಗೆ ಇವು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿವೆ. ವಕುಲಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಎಲೈ ದೇವನೇ, ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಅದ್ಭುತ ಗೃಹಗಳನ್ನು ನೀನು ಸ್ವೀಕರಿಸು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ವೈಕುಂಠಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಭಕ್ತನ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ. ಕಚಾಕಚಿ ಎಂದರೆ ಸಮಬಲದ ಸ್ಪರ್ಧೆ. ಈ ಮನೆಗಳು ಕೈಲಾಸದಷ್ಟೇ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ಭೌತಿಕ ಮನೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಕ್ತನ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಮನೆಗಳು ದೇವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯ. ವಕುಲಾರಣ್ಯದಂತಹ ಶಾಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಭಕ್ತಿಯ ಗೃಹಗಳು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಗೃಹ ಅಥವಾ ಮನೆ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ನಿವಾಸ. ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದಾಗ ಅದು ಸುಂದರ ಅರಮನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ವೈಕುಂಠಗಳು ಲೌಕಿಕ ಪುಣ್ಯದ ಫಲಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಭಕ್ತಿಗೃಹವು ನಿಷ್ಕಾಮ ಪ್ರೇಮದ ಫಲವಾಗಿದೆ. ಭಗವಂತನು ನಮ್ಮೊಳಗೆ ನೆಲೆಸಬೇಕಾದರೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿರಬೇಕು. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಇಡೀ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ದೇವರಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕಲ್ಪವಿದು.

Verse 25

ವಿಶ್ವಸ್ಯಾಂತರ್ಬಹಿರಪಿ ವಿಭೋ ವರ್ತಸೇ ತೇನ ತೇ ಸ್ತಃ ತತ್ ತ್ವಾಂ ನಂತುಂ ಕ್ರಮಿತುಮಭಿತೋಽಸಂಭವಾನ್ನಾಸ್ಮಿ ಶಕ್ತಃ . ಭಕ್ತಾಧೀನಸ್ತ್ವಮಸಿ ಬಕುಲಾಟವ್ಯಧೀಶೋಪಚಾರಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ಕುರ್ವೇ ಪ್ರಣಮನಮುಖಾನಾಶಯೇನಾನಿಶಂ ತೇ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪೂಜೆಯ ಹಿಂದಿನ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲೈ ವಿಭುವೇ, ನೀನು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ನೀನು ಇಲ್ಲದ ಜಾಗವೇ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಲು ನಿನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವುದು ಅಥವಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಎಲ್ಲೂ ಇದ್ದೀಯೆ. ಆದರೂ ನೀನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಧೀನನಾದವನು, ಆದುದರಿಂದ ನಾನು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಇದು ಅದ್ವೈತ ತತ್ವದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ. ಭಗವಂತನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದಾಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವವನು ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಒಬ್ಬನೇ ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಾಧೀನ ಎಂಬ ಗುಣವು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನ ಪ್ರೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಂತನು ಒಂದು ರೂಪ ತಾಳಿ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಕುಲಾಟವ್ಯಧೀಶ ಅಥವಾ ವಕುಲವನೇಶ ಎಂಬುದು ಆ ಸಗುಣ ರೂಪದ ಸಂಕೇತ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪೂಜೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪೂಜೆ ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಭಗವಂತನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ನಮಸ್ಕಾರವು ಅಹಂಕಾರದ ವಿನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಇಲ್ಲಿನ ಜೀವಾಳವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನವೇ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸಾರ.

Verse 26

ಶ್ರೀಮನ್ಮಂಗಲತೀರ್ಥಪಶ್ಚಿಮತಟಪ್ರಾಸಾದಭದ್ರಾಸನಾ- ಜಸ್ರಾವಾಸಕೃತಾಂತರಂಗಮಹನೀಯಾಂಗೇಂದುಗಂಗಾಧರ . ಸ್ತೋತ್ರಂ ತೇ ಕಲಯಾಮಿ ಶಶ್ವದಖಿಲಾಮ್ನಾಯೈಃ ಸಹಾಂಗೈಃ ಪುನಃ ಸರ್ವೈಶ್ಚೋಪನಿಷತ್ಪುರಾಣಕವಿತಾಗುಂಭೈರ್ಭವಚ್ಛಂಸಿಭಿಃ ..

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ. ಮಂಗಳತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕೆರೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅರಮನೆಯಂತಹ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವವನೇ, ನಿನ್ನ ಅಂಗಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀಯೆ. ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಸಕಲ ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸದಾ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಮಂಗಳತೀರ್ಥವು ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ತಟದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಇಂದುಗಂಗಾಧರ ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ಇದು ಶಿವನ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಭಗವಂತನ ಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರೆ, ಪುರಾಣಗಳು ಅವನ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕವಿತಾಗುಂಭ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತ ಕವಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಸುಂದರವಾದ ಸ್ತುತಿಗಳು.

ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಇದು ಜ್ಞಾನದ ವಿವಿಧ ಮಜಲುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನವು ಕೇವಲ ಕಣ್ಣಿನಿಂದಲ್ಲ, ಶಬ್ದ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ಆಗಬೇಕು. ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಭದ್ರಾಸನಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತ. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಪರಶಿವನನ್ನೇ ಸ್ತುತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅರಿಯುವುದು. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಡೀ ವಾಙ್ಮಯ ಲೋಕದ ಮೂಲಕ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ.

Verse 27

ಸಕಲತ್ರಪುತ್ರಪೌತ್ರಂ ಸಹಪರಿವಾರಂ ಸಹೋಪಕರಣಂ ಚ . ಆತ್ಮಾನಮರ್ಪಯಾಮಿ ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬೇಶ ಪಾಹಿ ಮಾಂ ಕೃಪಯಾ ..

ಪೂಜೆಯ ಅಂತಿಮ ಹಂತವಾಗಿ ಭಕ್ತನು ಸರ್ವಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಆತ್ಮನಿವೇದನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಎಲೈ ಬೃಹದಂಬೇಶನೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ, ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು, ಸಮಸ್ತ ಪರಿವಾರ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಬಳಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಲಕರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಶರಣಾಗತಿ ತತ್ವದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಲೌಕಿಕವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಮೋಹವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಮೋಹವೇ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಭಕ್ತನು ಈ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವೂ ಅವನದ್ದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಬದುಕುವುದು. ಬೃಹದಂಬೇಶನು ಈ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವ ಹೊಣೆ ಹೊರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆತ್ಮಾನಮರ್ಪಯಾಮಿ ಎಂದರೆ ಅಹಂಕಾರದ ಪೂರ್ಣ ಸಮರ್ಪಣೆ. ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನದು ಎಂಬ ಭಾವನೆಗಳು ಅಳಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಭಗವಂತನೊಂದಿಗೆ ಐಕ್ಯವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಪತ್ನಿ, ಪುತ್ರ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಜೀವನದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು. ಆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ದೇವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಒಳಾರ್ಥ. ಪಾಹಿ ಮಾಂ ಎನ್ನುವ ಮೊರೆ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಬಲವಾದ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.

Verse 28

ಕಾಯಕೃತಂ ವಚನಕೃತಂ ಹೃದಯಕೃತಂ ಚಾಪಿ ಮಾಮಕಂ ಮಂತುಂ . ಪರಿಹೃತ್ಯ ಮಾಮಜಸ್ರಂ ತ್ವಯಿ ಕೃತಭಾರಂ ಮಹೇಶ ಪರಿಪಾಹಿ ..

ಇದು ಕ್ಷಮಾಪಣಾ ಸ್ತೋತ್ರದ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ನನ್ನಿಂದ ದೇಹದಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿಯದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಯಾವುದಾದರೂ ತಪ್ಪುಗಳು ಅಥವಾ ಅಪರಾಧಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಕ್ಷಮಿಸು. ಮಹೇಶನೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಪೂರ್ಣ ಭಾರವನ್ನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ, ನನ್ನನ್ನು ಸದಾಕಾಲ ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಭಕ್ತಿಯ ಪೂರ್ಣತೆಯ ಸಂಕೇತ.

ಮನುಷ್ಯನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಕಾಯ, ವಾಚಾ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪಾಪಗಳು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮಹೇಶ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡವನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮನ್ನಿಸುವವನು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ವಯಿ ಕೃತಭಾರಂ ಎಂದರೆ ನನ್ನ ಹೊಣೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಿನಗೇ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂದರ್ಥ. ಒಮ್ಮೆ ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಭಾರವನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರೆ, ಆತನು ನಿಶ್ಚಿಂತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಸರ್ಜನೆ. ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೇ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಮೂಲ. ಯಾವಾಗ ನಾವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇವೆಯೋ, ಆಗ ಪಾಪದ ಲೇಪವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಪಾಹಿ ಎನ್ನುವುದು ನಿರಂತರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಬೇಡಿಕೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಭಕ್ತನ ವಿನಯ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯೊಂದಿದ್ದರೆ ಜೀವನದ ಯಾವುದೇ ಸಂಕಷ್ಟವೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಇದು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬಾಧಿಪತೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಗಾಃ ಸುರಾಃ ಸ್ತುವಂತಿ ತ್ವಾಂ .
ವ್ಯುಷ್ಟಾ ರಜನೀ ಶಯನಾದುತ್ಥಾಯೈಷಾಮನುಗ್ರಹಃ ಕ್ರಿಯತಾಂ ..

ಗೋಕರ್ಣನಾಥ ಗೌರ್ಯಾ ಸಹಸುತಯಾರುಹ್ಯ ಪಾದುಕೇ ಹೈಮೇ .
ಮೌಕ್ತಿಕಮಂಟಪಮೇಹಿ ಸ್ನಾತುಮವಷ್ಟಭ್ಯ ಮಾಮಕಂ ಹಸ್ತಂ ..

ತೈಲೈಃ ಸಪ್ತಮಹಾರ್ಣವೀಪರಿಮಿತೈಸ್ತಾವದ್ಭಿರುಷ್ಣೋದಕೈ -
ರಾಜ್ಯಕ್ಷೀರದಧೀಕ್ಷುಚೂತರಸಸತ್ಕ್ಷೌದ್ರೈಸ್ತಥಾನ್ಯೈರಪಿ .
ಸ್ನಾನಾರ್ಹೈರಭಿಷೇಚಯಾಮಿ ಚತುರೋ ವೇದಾನ್ ಪಠನ್ ಭಕ್ತಿತಃ
ಸ್ವಾಮಿನ್ ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬಿಕೇಶ ಕೃಪಯಾ ತತ್ ಸರ್ವಮಂಗೀಕುರು ..

ಅಂಡಭಿತ್ತಿಪರಿವೇಷ್ಟನಯೋಗ್ಯಾನ್ ಹಂಸಚಿತ್ರಿತದಶಾನುಪವೀತೈಃ .
ಅರ್ಪಯಾಮಿ ಭವತೇ ಬೃಹದಂಬಾಧೀಶ ಧತ್ಸ್ವ ನವಪೀತಪಟಾಂಸ್ತ್ವಂ ..

ಭಸ್ಮೋದ್ಧೂಲನಪೂರ್ವಕಂ ಶಿವ ಭವದ್ದೇಹಂ ತ್ರಿಪುಂಡ್ರೈರಲಂ-
ಕೃತ್ಯಾದಾವನು ಚಂದನೈರ್ಮಲಯಜೈಃ ಕರ್ಪೂರಸಂವಾಸಿತೈಃ .
ಸರ್ವಾಂಗಂ ತವ ಭೂಷಯಾಮಿ ತಿಲಕೇನಾಲೀಕಮಪ್ಯಾದರಾತ್
ಪಶ್ಯಾತ್ಮಾನಮನೇಕಮನ್ಮಥಸಮಚ್ಛಾಯಂ ಸ್ವಮಾದರ್ಶಗಂ ..

ಯಾವಂತಸ್ತ್ರಿಜಗತ್ಸು ರತ್ನನಿಕರಾ ಯಾವದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ಚ ತೈ-
ಸ್ತೇನಾಪೀಶ ತವಾಂಗಕೇಷು ರಚಯಾಮ್ಯಾಪಾದಕೇಶಂ ಹೃದಾ .
ಯೋಗ್ಯಂ ಭೂಷಣಜಾತಮದ್ಯ ಬೃಹದಂಬೇಶ ತ್ವಯಾಥಾಂಬಿಕಾ-
ಪುತ್ರೇಣ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯತಾಂ ಮಯಿ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ವಿಸ್ತಾರ್ಯತಾಂ ..

ನಂದನಚೈತ್ರರಥಾದಿಷು ದೇವೋದ್ಯಾನೇಷು ಯಾನಿ ಪುಷ್ಪಾಣಿ .
ತೈರ್ಭೂಷಯಾಮಿ ನಾಗಾಭರಣ ಬೃಹನ್ನಾಯಿಕೇಶ ತೇ ಗಾತ್ರಂ ..

ಕೋಟಿಕೋಟಿಗುಣಿತೈಃ ಶಿವ ಬಿಲ್ವೈಃ ಕೋಮಲೈರ್ವಕುಲವೃಕ್ಷವನೇಶ .
ಸ್ವರ್ಣಪುಷ್ಪಸಹಿತೈಃ ಶ್ರುತಿಭಿಸ್ತ್ವಾಂ ಪೂಜಯಾಮಿ ಪದಯೋಃ ಪ್ರತಿಮಂತ್ರಂ ..

ಗುಗ್ಗುಳುಭಾರಸಹಸ್ರೈರ್ಬಾಡವವಹ್ನೌ ಪ್ರಧೂಪಿತೋ ಧೂಪಃ .
ಚಕುಲವನೇಶ ಸ್ವಾಮಿನ್ನಗರುಸಮೇತಸ್ತವಾಸ್ತು ಮೋದಾಯ ..

ಬಿಸತಂತುವರ್ತಿವಿಹಿತಾಃ ಸಗೋಘೃತಾಃ ಶತಕೋಟಿಕೋಟಿಗಣನೋಪರಿ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಪ್ರಭಯಾಧರೀಕೃತರವೀಂದುಪಾವಕಾ ವಕುಲಾಟವೀಶ ತವ ಸಂತು ದೀಪಿಕಾಃ ..

ಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ಕನಕಾಭಸೂಪಸಹಿತಂ ಸದ್ಯೋಘೃತೈರನ್ವಿತಂ
ಸೋಷ್ಣಂ ಹಾಟಕಭಾಜನಸ್ಥಮಚಲಸ್ಪರ್ಧಾಲು ಸವ್ಯಂಜನಂ .
ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರ ಗೃಹ್ಯತಾಂ ಕರುಣಯಾ ಸಚ್ಛರ್ಕರಾನ್ನಂ ತಥಾ
ಮುದ್ಗಾನ್ನಂ ಕೃಸರಾನ್ನಮಪ್ಯತಿಸುಧಂ ಪಾನೀಯಮಪ್ಯಂತರಾ ..

ಕೃಸರಮನೋಹರಲಡ್ಡುಕಮೋದಕಶಷ್ಕುಲ್ಯಪೂಪವಟಕಾದೀನ್ .
ಸಪ್ತಸಮುದ್ರಮಿತಾನ್ ಶ್ರೀವಕುಲವನಾಧೀಶ ಭುಂಕ್ಷ್ವ ಭಕ್ಷ್ಯಾಂಸ್ತ್ವಂ ..

ಕ್ಷೋಣೀಸಂಸ್ಥೈಃ ಸಮಸ್ತೈಃ ಪನಸಫಲಬೃಹನ್ನಾಲಿಕೇರಾಮ್ರರಂಭಾ-
ದ್ರಾಕ್ಷಾಖರ್ಜೂರಜಂಬೂಬದರಫಲಲಸನ್ಮಾತುಲಂಗೈಃ ಕಪಿತ್ಯೈಃ .
ನಾರಂಗೈರಿಕ್ಷುಖಂಡೈರಪಿ ನಿಜಜಠರಂ ಪೂರ್ಯತಾಂ ಮಾಮಕಂ ಚಾ-
ಭೀಷ್ಟಂ ಗೋಕರ್ಣಸಂಜ್ಞಸ್ಥಲನಿಲಯ ಮಹಾದೇವ ಸರ್ವಜ್ಞ ಶಂಭೋ ..

ಕ್ಷೀರಾಂಭೋಧಿಗತಂ ಪಯಸ್ತದುಚಿತೇ ಪಾತ್ರೇ ಸಮರ್ಯೋಪರಿ
ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯಾರ್ಜುನಶರ್ಕರಾಶ್ಚಣಕಗೋಧೂಮಾನ್ ಸಹೈಲಾನಪಿ .
ಪಕ್ಕಂ ಪಾಯಸಸಂಜ್ಞಮದ್ಭುತತಮಂ ಮಧ್ವಾಜ್ಯಸಮ್ಮ್ಮಿಶ್ರಿತಂ
ಭಕ್ತ್ಯಾಹಂ ವಿತರಾಮಿ ತೇನ ಬೃಹದಮ್ವೇಶಾತಿಸಂತುಪ್ಯತಾಂ ..

ಮಲ್ಲೀಪುಷ್ಪಸಮಾನಕಾಂತಿಮೃದುಲಾನನ್ನಾಚಲಾನಂಬುಧೌ
ದಘ್ನಸ್ತದ್ವದಮರ್ತ್ಯಧೇನುದಧಿಜಾನ್ ಹೈಯಂಗವೀನಾಚಲಾನ್ .
ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬಿಕೇಶ ಲವಣೈಃ ಕಿಂಚಿತ್ ಸಮೇತಂ ಮಯಾ
ದಾಸ್ಯಾಮೋಽಪಿಚುಮಂದಚೂರ್ಣಸಹಿತಂ ದಧ್ಯೋದನಂ ಭುಜ್ಯತಾಂ ..

ಅರ್ಘ್ಯಾಂ ಚಾಚಮನೀಯಂ ಪಾನೀಯಂ ಕ್ಷಾಲನೀಯಮಪ್ಯಂಬು .
ಸ್ವಾಮಿನ್ ವಕುಲವನೇಶ ಸ್ವಃಸರಿದದ್ಭಿಃ ಸುಧಾಭಿರಪಿ ದದ್ಯಾಂ ..

ಹರ್ಮ್ಯೇ ರತ್ನಪರಿಷ್ಕೃತೇ ಮರತಕಸ್ತಂಭಾಯುತಾಲಂಕೃತೇ
ದೀಪ್ಯದ್ಧೇಮಘಟೈರಲಂಕೃತಶಿರಸ್ಯಾಲಂಬಿಮುಕ್ತಾಸರೇ .
ದಿವ್ಯೈರಾಸ್ತರಣೈರ್ವಿಭೂಷಿತಮಹಾಮಂಚೇಽಭಿತೋ ವಾಸಿತೇ
ಸಾಕಂ ಶ್ರೀಬೃಹೃದಂಬಯಾ ಸಕುತುಕಂ ಸಂವಿಶ್ಯ ವಿಶ್ರಮ್ಯತಾಂ ..

ಪಂಚಾಕ್ಷರೇಣ ಮನುನಾ ಪಂಚಮಹಾಪಾಪಭಂಜನಪ್ರಭುಣಾ .
ಪಂಚಪರಾರ್ಧ್ಯೈರ್ಬಿಲ್ವೈರ್ದಕ್ಷಿಣಗೋಕರ್ಣನಾಯಕಾರ್ಚಾಮಿ ..

ಏಲಾಕ್ರಮುಕಕರ್ಪೂರಜಾತಿಕಾಜಾತಿಪತ್ರಿಭಿಃ .
ತಾಂಬೂಲಂ ಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರ ಗೃಹ್ಯತಾಂ ..

ಬೃಹದಂಬಾಪತೇ ಹೇಮಪಾತ್ರಯಿತ್ವಾ ಮಹೀತಲಂ .
ಕರ್ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಹೇಮಾದ್ರಿಂ ತವ ನೀರಾಜಯಾಮ್ಯಹಂ ..

ಛತ್ರಂ ತೇ ಶಶಿಮಂಡಲೇನ ರಚಯಾಮ್ಯಾಕಾಶಗಂಗಾಝರೈಃ
ಶ್ವೇತಂ ಚಾಮರಮಷ್ಟದಿಕ್ಕರಿಘಟಾಕರ್ಣಾನಿಲೈರ್ಬೀಜನಂ .
ಆದರ್ಶಂ ರವಿಮಂಡಲೇನ ಜಲದಾರಾವೇಣ ಭೇರೀರವಂ
ಗಂಧರ್ವಾಪ್ಸರಸಾಂ ಗಣೈರ್ವಕುಲಭೂವಾಸೇಶ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕಂ ..

ಕಲ್ಯಾಣಾಚಲವರ್ಚಸೋ ರಥವರಾನ್ ಕಾರ್ತಸ್ವರಾಲಂಕೃತಾನ್
ಕೈಲಾಸಾದ್ರಿನಿಭಾನಿಭಾನತಿಮರುದ್ವೇಗಾಂಸ್ತುರಂಗಾನಪಿ .
ಕಾಮಾಭೀಪ್ಸಿತರೂಪಪೌರುಷಜುಷಃ ಸಂಖ್ಯಾವಿಹೀನಾನ್ ಭಟಾ-
ನಾಲೋಕ್ಯಾಂಬಿಕಯೋರರೀಕುರು ಬೃಹನ್ಮಾತುಃ ಪ್ರಿಯೇಶಾದರಾತ್ ..

ಕಾಶ್ಮೀರಚೋಲದೇಶಾನಪಿ ನಿಜವಿಭವೈರ್ವಿನಿಂದತಃ ಶಶ್ವತ್ .
ಸಂತತಫಲದಾನ್ ದೇಶಾನ್ ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬೇಶ ಚಿತ್ತಜಾನ್ ಪ್ರದದೇ ..

ಸ್ವರ್ಗಂ ಭರ್ತ್ಸಯತೋ ನಿಮೀಲಿತದೃಶಃ ಸತ್ಯಂ ಹ್ರಿಯಾಲೋಕಿತುಂ
ವೈಕುಂಠಂ ಹಸತಃ ಕಚಾಕಚಿಜುಷಃ ಕೈಲಾಸಧಾಮ್ನಾ ತವ .
ಅತ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯಯುತಾನ್ ಗೃಹಾನಭಿಮತಾನುತ್ಪಾದ್ಯ ಬುದ್ಧಯಾ ಸ್ವಯಾ
ಭಕ್ತ್ಯಾಹಂ ವಿತರಾಮಿ ದೇವ ವಕುಲಾರಣ್ಯಾಶ್ರಯಾಂಗೀಕುರು ..

ವಿಶ್ವಸ್ಯಾಂತರ್ಬಹಿರಪಿ ವಿಭೋ ವರ್ತಸೇ ತೇನ ತೇ ಸ್ತಃ
ತತ್ ತ್ವಾಂ ನಂತುಂ ಕ್ರಮಿತುಮಭಿತೋಽಸಂಭವಾನ್ನಾಸ್ಮಿ ಶಕ್ತಃ .
ಭಕ್ತಾಧೀನಸ್ತ್ವಮಸಿ ಬಕುಲಾಟವ್ಯಧೀಶೋಪಚಾರಾನ್
ಸರ್ವಾನ್ ಕುರ್ವೇ ಪ್ರಣಮನಮುಖಾನಾಶಯೇನಾನಿಶಂ ತೇ ..

ಶ್ರೀಮನ್ಮಂಗಲತೀರ್ಥಪಶ್ಚಿಮತಟಪ್ರಾಸಾದಭದ್ರಾಸನಾ-
ಜಸ್ರಾವಾಸಕೃತಾಂತರಂಗಮಹನೀಯಾಂಗೇಂದುಗಂಗಾಧರ .
ಸ್ತೋತ್ರಂ ತೇ ಕಲಯಾಮಿ ಶಶ್ವದಖಿಲಾಮ್ನಾಯೈಃ ಸಹಾಂಗೈಃ ಪುನಃ
ಸರ್ವೈಶ್ಚೋಪನಿಷತ್ಪುರಾಣಕವಿತಾಗುಂಭೈರ್ಭವಚ್ಛಂಸಿಭಿಃ ..

ಸಕಲತ್ರಪುತ್ರಪೌತ್ರಂ ಸಹಪರಿವಾರಂ ಸಹೋಪಕರಣಂ ಚ .
ಆತ್ಮಾನಮರ್ಪಯಾಮಿ ಶ್ರೀಬೃಹದಂಬೇಶ ಪಾಹಿ ಮಾಂ ಕೃಪಯಾ ..

ಕಾಯಕೃತಂ ವಚನಕೃತಂ ಹೃದಯಕೃತಂ ಚಾಪಿ ಮಾಮಕಂ ಮಂತುಂ .
ಪರಿಹೃತ್ಯ ಮಾಮಜಸ್ರಂ ತ್ವಯಿ ಕೃತಭಾರಂ ಮಹೇಶ ಪರಿಪಾಹಿ ..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras