ಶಿವ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸ್ತೋತ್ರಂ
ನಾಗೇಂದ್ರಹಾರಾಯ ತ್ರಿಲೋಚನಾಯ
ಭಸ್ಮಾಂಗರಾಗಾಯ ಮಹೇಶ್ವರಾಯ.
ನಿತ್ಯಾಯ ಶುದ್ಧಾಯ ದಿಗಂಬರಾಯ
ತಸ್ಮೈ ನಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ|
ಮಂದಾಕಿನೀಸಲಿಲಚಂದನಚರ್ಚಿತಾಯ
ನಂದೀಶ್ವರಪ್ರಮಥನಾಥಮಹೇಶ್ವರಾಯ.
ಮಂದಾರಪುಷ್ಪಬಹುಪುಷ್ಪಸುಪೂಜಿತಾಯ
ತಸ್ಮೈ ಮಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ|
ಶಿವಾಯ ಗೌರೀವದನಾಬ್ಜವೃಂದ-
ಸೂರ್ಯಾಯ ದಕ್ಷಾಧ್ವರನಾಶಕಾಯ.
ಶ್ರೀನೀಲಕಂಠಾಯ ವೃಷಧ್ವಜಾಯ
ತಸ್ಮೈ ಶಿಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ|
ವಸಿಷ್ಠಕುಂಭೋದ್ಭವಗೌತಮಾರ್ಯ-
ಮುನೀಂದ್ರದೇವಾರ್ಚಿತಶೇಖರಾಯ.
ಚಂದ್ರಾರ್ಕವೈಶ್ವಾನರಲೋಚನಾಯ
ತಸ್ಮೈ ವಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ|
ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪಾಯ ಜಟಾಧರಾಯ
ಪಿನಾಕಹಸ್ತಾಯ ಸನಾತನಾಯ.
ದಿವ್ಯಾಯ ದೇವಾಯ ದಿಗಂಬರಾಯ
ತಸ್ಮೈ ಯಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ|
ಶ್ರೀ ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ವಿರಚಿಸಿದ 'ಶ್ರೀ ಶಿವ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸ್ತೋತ್ರವು' ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಅದ್ಭುತ ಸಂಗಮ. 'ನ-ಮ-ಶಿ-ವಾ-ಯ' ಎಂಬ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಿರುವ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ಮಯ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಮ ಪ್ರೇಮದ ಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
1. ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ: 'ನ' (ನಕಾರ ರೂಪ) - ಭಯವನ್ನೂ ಮೀರಿದ ವೈಭವ
ಶ್ಲೋಕ:
ನಾಗೇಂದ್ರಹಾರಾಯ ತ್ರಿಲೋಚನಾಯ
ಭಸ್ಮಾಂಗರಾಗಾಯ ಮಹೇಶ್ವರಾಯ |
ನಿತ್ಯಾಯ ಶುದ್ಧಾಯ ದಿಗಂಬರಾಯ
ತಸ್ಮೈ ನಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ||
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಸರ್ಪಗಳ ರಾಜನಾದ ವಾಸುಕಿಯನ್ನೇ ಹಾರವಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವ, ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ನನ್ನ ನಮನಗಳು. ಲೋಕವು ಹಾವಿನ ವಿಷಕ್ಕೆ ಹೆದರಿದರೆ, ಆ ವಿಷಸರ್ಪಗಳನ್ನೇ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ ಶಿವನ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಯು ನಮ್ಮನ್ನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮೈತುಂಬಾ ಪವಿತ್ರ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಆ ಸ್ವಾಮಿ, ಈ ದೇಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೂಡಿದಾಗುವುದು ಎಂಬ ಸನಾತನ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅವರು 'ನಿತ್ಯ' (ಎಂದಿಗೂ ಇರುವವರು), 'ಶುದ್ಧ' (ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದವರು). ಅವರು 'ದಿಗಂಬರರು', ಅಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳೇ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಆಕಾಶವೇ ಅವರ ವಸ್ತ್ರ. ಅಂತಹ ಅನಂತವಾದ 'ನ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನಿಗೆ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಣಾಮಗಳು.
2. ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರ: 'ಮ' (ಮಕಾರ ರೂಪ) - ಕರುಣೆಯ ಸುವಾಸನೆ
ಶ್ಲೋಕ:
ಮಂದಾಕಿನೀಸಲಿಲಚಂದನಚರ್ಚಿತಾಯ
ನಂದೀಶ್ವರಪ್ರಮಥನಾಥಮಹೇಶ್ವರಾಯ |
ಮಂದಾರಪುಷ್ಪಬಹುಪುಷ್ಪಸುಪೂಜಿತಾಯ
ತಸ್ಮೈ ಮಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ||
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ (ಮಂದಾಕಿನಿ) ಪುಣ್ಯಜಲದಿಂದ ಅಭಿಷಿಕ್ತರಾದ, ಸುಗಂಧಿತ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಲೇಪನವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ನೆನೆದರೆ ಮನಸ್ಸು ತಂಪಾಗುತ್ತದೆ. ನಂದೀಶ್ವರನಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಥ ಗಣಗಳಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರಿಯರಾದ ಒಡೆಯರು. ಸಮಾಜವು ದೂರವಿಟ್ಟ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭೂತಗಣಗಳನ್ನು ತನ್ನವರೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅವರ ಅತೀವ ಕರುಣೆಯು ನಮ್ಮ ಹೃದಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ದೇವಪುಷ್ಪಗಳಾದ ಮಂದಾರ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಆ ಶಿವನು, ಭಕ್ತರು ಅರ್ಪಿಸುವ ಪುಟ್ಟ ಹೂವಿನಲ್ಲೂ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಸುವಾಸನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ 'ಮ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮಶಿವನಿಗೆ ನನ್ನ ಅನಂತ ವಂದನೆಗಳು.
3. ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರ: 'ಶಿ' (ಶಿಕಾರ ರೂಪ) - ಮಂಗಳದಾಯಕ ಸೂರ್ಯ
ಶ್ಲೋಕ:
ಶಿವಾಯ ಗೌರೀವದನಾಬ್ಜಬೃಂದ-
ಸೂರ್ಯಾಯ ದಕ್ಷಾಧ್ವರನಾಶಕಾಯ |
ಶ್ರೀನೀಲಕಂಠಾಯ ವೃಷಧ್ವಜಾಯ
ತಸ್ಮೈ ಶಿಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ||
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಮೃದುವಾದ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಂಡವಾದ ಶಕ್ತಿ ಎರಡೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ (ಗೌರಿ) ಮುಖವೆಂಬ ಕಮಲವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಂತಿದ್ದಾರೆ ಶಿವಪ್ರಭು. ಅಂದರೆ ಅವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಗದಂಬೆಯು ಅತೀವ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಮಹಾವೀರನೂ ಅವರೇ.
ಲೋಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದು 'ನೀಲಕಂಠ'ರಾದ ಪರಮ ದಯಾಮಯಿ ಅವರು. ಆ ನೀಲವರ್ಣದ ಕಂಠವು ಅವರ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಮೇಲಿರುವ ಅಪಾರ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ವೃಷಭವನ್ನು (ನಂದಿ) ತನ್ನ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಆ 'ಶಿ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ರೂಪದ ಶಿವನಿಗೆ ನನ್ನ ಶರಣು.
4. ನಾಲ್ಕನೇ ಅಕ್ಷರ: 'ವ' (ವಕಾರ ರೂಪ) - ಜ್ಞಾನದ ಪರಮಜ್ಯೋತಿ
ಶ್ಲೋಕ:
ವಸಿಷ್ಠಕುಂಭೋದ್ಭವಗೌತಮಾರ್ಯ-
ಮುನೀಂದ್ರದೇವಾರ್ಚಿತಶೇಖರಾಯ |
ಚಂದ್ರಾರ್ಕವೈಶ್ವಾನರಲೋಚನಾಯ
ತಸ್ಮೈ ವಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ||
ಭಾವಾರ್ಥ:
ವಸಿಷ್ಠ, ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮತ್ತು ಗೌತಮರಂತಹ ಮಹಾನ್ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವತೆಗಳು ಯಾರ ಪಾದಗಳ ಮುಂದೆ ಶಿರಬಾಗುತ್ತಾರೋ, ಆ ಜ್ಞಾನದ ಶಿಖರವೇ ನಮ್ಮ ಮಹಾದೇವ. ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಅವರ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸು, ಚಂದ್ರನ ತಂಪು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಡುವ ಅಗ್ನಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ.
ಜಗತ್ತಿನ ಮಹಾನ್ ಜ್ಞಾನಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಯಾರನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನೆನೆದರೆ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಂಧಕಾರವು ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಗುರುವಿನಂತಿರುವ ಆ 'ವ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನಿಗೆ ನನ್ನ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.
5. ಐದನೇ ಅಕ್ಷರ: 'ಯ' (ಯಕಾರ ರೂಪ) - ಸನಾತನ ಶರಣಾಗತಿ
ಶ್ಲೋಕ:
ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪಾಯ ಜಟಾಧರಾಯ
ಪಿನಾಕಹಸ್ತಾಯ ಸನಾತನಾಯ |
ದಿವ್ಯಾಯ ದೇವಾಯ ದಿಗಂಬರಾಯ
ತಸ್ಮೈ ಯಕಾರಾಯ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ||
ಭಾವಾರ್ಥ:
ಶಿವನೇ ಸ್ವಯಂ ಯಜ್ಞದ ಸ್ವರೂಪ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮರ್ಪಣೆಯೂ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಪೂಜೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಜಟಾಧಾರಿಗಳಾಗಿ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪಿನಾಕವೆಂಬ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಿಶ್ವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸನಾತನ ಪುರುಷನು ಅವರು. ಕಾಲಾತೀತನಾದ ಆ ದಿವ್ಯ ಪುರುಷನೇ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ.
ಅವರು ದಿವ್ಯರು, ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶವಂತರು. ಈ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವೇ ಶಿವಮಯವಾಗಿರುವಾಗ, ನಾವು ನಮ್ಮ ಹೃದಯದ ಒಳಗೇ ಅವರನ್ನು ದರ್ಶಿಸಬಹುದು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯ ಭಾವದಿಂದ ಆ 'ಯ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ನಾನು ಅರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.
ಫಲಶ್ರುತಿ: ಶಿವಲೋಕದ ಆನಂದ
ಶ್ಲೋಕ:
ಪಂಚಾಕ್ಷರಮಿದಂ ಪುಣ್ಯಂ ಯಃ ಪಠೇಚ್ಛಿವಸನ್ನಿಧೌ |
ಶಿವಲೋಕಮವಾಪ್ನೋತಿ ಶಿವೇನ ಸಹ ಮೋದತೇ ||
ಯಾರು ಈ ಪವಿತ್ರವಾದ ಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶಿವಲೋಕ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಲ್ಲ, ಅದು ಪರಮ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಆನಂದದ ಸ್ಥಿತಿ. ಅವರು ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸದಾ ಒಂದಾಗಿ ಆನಂದದ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಾರೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ:
'ನಮಃ ಶಿವಾಯ' ಎಂಬ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳು ನಮ್ಮ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುವ ಸುವರ್ಣ ಸೇತುವೆಗಳು. ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವಾಗ ಶಿವನ ಮೇಲಿರುವ ವಿಸ್ಮಯವು ಪರಮ ಪ್ರೇಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ!
Other stotras
