ಶಿವ ನಾಮಾವಳಿ

1. ಓಂ ಶ್ರೀಕಂಠಾಯ ನಮಃ

ಸುಂದರವಾದ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಕಂಠವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಸಮುದ್ರ ಮಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪರಶಿವನು ಕುಡಿದು ತನ್ನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡನು. ಇದರಿಂದ ಆತನ ಕಂಠವು ನೀಲಿಯಾಯಿತು (ನೀಲಕಂಠ). ಇದು ಆತನ ಅಪಾರ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಆತನು ಮಾಡಿದ ಈ ಮಹಾತ್ಯಾಗವನ್ನು ಈ ನಾಮವು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ.

2. ಓಂ ಅನಂತಾಯ ನಮಃ

ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅನಂತನಾದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಅನಂತ' ಎಂದರೆ ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದವನು. ಶಿವನು ಕಾಲ, ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ರೂಪಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾದವನು. ಸೃಷ್ಟಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯದ ನಂತರವೂ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪವೇ ಶಿವನೆಂದು ಈ ನಾಮವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಓಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಯ ನಮಃ

ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ರೂಪವುಳ್ಳ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ, ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚೈತನ್ಯವೇ ಶಿವ. ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮದಂತೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣುವಿನೊಳಗಿನ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಆತನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಣದಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾನೆ. ಆಳವಾದ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ.

4. ಓಂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಯೇ ನಮಃ

ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಸ್ವರೂಪನಾದ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಮೂರೂ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಚೈತನ್ಯವೇ ಪರಮಶಿವನೆಂದು ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

5. ಓಂ ಅಮರೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ

ಅಮರರಾದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಅಮರರು' ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳು. ಇಂದ್ರನೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪರಮ ಒಡೆಯ ಶಿವ. ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಆತನನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಮರನಾಥ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಗೆ ಅಮರತ್ವದ (ಮೋಕ್ಷದ) ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದವನೂ ಈತನೇ.

6. ಓಂ ಅರ್ಘೀಶಾಯ ನಮಃ

ಪವಿತ್ರವಾದ ಕಾಣಿಕೆಗಳಿಗೆ (ಅರ್ಘ್ಯ) ಒಡೆಯನಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುವ ಜಲ, ಹಾಲು ಅಥವಾ ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು 'ಅರ್ಘ್ಯ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತರು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಂದು ಬಿಲ್ವಪತ್ರೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅನಂತ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಭೋಳೇಶಂಕರನೀತ.

7. ಓಂ ಭಾರಭೂತಯೇ ನಮಃ

ಜಗತ್ತಿನ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವವನು ಹಾಗೂ ಭಸ್ಮಧಾರಿಯಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಈ ಹೆಸರಿಗೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಭಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯ ವೇಗವನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತವನು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಮೈತುಂಬಾ ಪವಿತ್ರವಾದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಬಳಿದುಕೊಂಡ ಮಹಾಯೋಗಿ. ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೂದಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇದು ಸಾರುತ್ತದೆ.

8. ಓಂ ಅತಿಥಯೇ ನಮಃ

ದಿವ್ಯ ಅತಿಥಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುವ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡದೆ ಬರುವವನೇ ಅತಿಥಿ. ಶಿವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸನ್ಯಾಸಿ ಅಥವಾ ಭಿಕ್ಷುಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರಬಹುದು. ಭಗವಂತನು ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಾದರೂ ಬರಬಹುದೆಂದು, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಬೇಕೆಂಬ ಪಾಠವನ್ನು ಇದು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

9. ಓಂ ಸ್ಥಾಣವೇ ನಮಃ

ಕಂಬದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಸ್ಥಾಣು' ಎಂದರೆ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯಂತೆ ಯಾವುದೇ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದು. ಆಳವಾದ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಶಿವನ ಯೋಗಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಆತನ ಸುತ್ತ ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆತನು ಮಾತ್ರ ಚಲಿಸದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು.

10. ಓಂ ಹರಾಯ ನಮಃ

ಪಾಪ ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವವನಿಗೆ (ನಾಶಮಾಡುವವನಿಗೆ) ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಹರ' ಎಂದರೆ ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು, ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ನಾಶಮಾಡುವವನು. "ಹರ ಹರ" ಎಂಬ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಬಂಧನಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

11. ಓಂ ಝಂಟೀಶಾಯ ನಮಃ

ನಿಗೂಢ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಂಟೆಯ ನಾದಕ್ಕೆ ಒಡೆಯನಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೂಲವಾದ ಓಂಕಾರ ನಾದಕ್ಕೆ ಶಿವನೇ ಅಧಿಪತಿ. ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುವ ಗಂಟೆಯ ನಾದವು ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಶಬ್ದಗಳ ಮೂಲಕ ಆಂತರಿಕ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವವನು ಝಂಟೀಶ.

12. ಓಂ ಭೌತಿಕಾಯ ನಮಃ

ಪಂಚಭೂತಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಆಧಾರವಾದ ಪಂಚಭೂತಗಳು (ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ) ಶಿವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿವೆ. ಅಂತೆಯೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಭೂತಗಣಗಳಿಗೂ ಆತನೇ ನಾಥ (ಭೂತನಾಥ). ಕಾಣುವ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾಣದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲೋಕಗಳೆರಡೂ ಆತನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿವೆ.

13. ಓಂ ಸದ್ಯೋಜಾತಾಯ ನಮಃ

ತಕ್ಷಣವೇ ಅವತರಿಸುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಶಿವನ ಐದು ಪವಿತ್ರ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ (ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮ) ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೋಡುವ ಮುಖವೇ ಸದ್ಯೋಜಾತ. ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಕರುಣೆ ತೋರಲು ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುವ ಶಿವನ ಸ್ವರೂಪವಿದು. ಇದು ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

14. ಓಂ ಅನುಗ್ರಹೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ

ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಈಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಶಿವನ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದು 'ಅನುಗ್ರಹ'. ಆತ್ಮವನ್ನು ಜನನ-ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಅಪಾರ ದಯಾಮಯ ರೂಪವಿದು. ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಶಿವನ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅನುಗ್ರಹ ಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

15. ಓಂ ಅಕ್ರೂರಾಯ ನಮಃ

ಕ್ರೂರತೆಯಿಲ್ಲದ, ಅತ್ಯಂತ ಸೌಮ್ಯನಾದ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಲಯಕಾರಕನಾದ ರುದ್ರನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರೂ, ಶಿವನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದಯಾಮಯಿ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ. ಆತನು ಮಾಡುವ ವಿನಾಶದ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ರೂರತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಜಗತ್ತಿನ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡಲು, ಹಳೆಯದನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಹೊಸದಕ್ಕೆ ಜೀವತುಂಬಲು ಮಾತ್ರ.

16. ಓಂ ಮಹಾಸೇನಾಯ ನಮಃ

ಬೃಹತ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಭೂತಗಣಗಳು, ಪ್ರಮಥಗಣಗಳು, ಯೋಗಿನಿಯರು ಮುಂತಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಮಹಾಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಪತಿ ಶಿವ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗೂ (ಕಾರ್ತಿಕೇಯ) ಮಹಾಸೇನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ರಾಕ್ಷಸ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಧರ್ಮದ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಶಕ್ತಿಯೇ ಪರಮಶಿವನೆಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

17. ಓಂ ಕ್ರೋಧೀಶಾಯ ನಮಃ

ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಶಿವನ ಕೋಪವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದು, ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಭಂಗ ತಂದ ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಸುಡುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಈ ಕೋಪವು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಹಿಸುವ ಪವಿತ್ರವಾದ ಅಗ್ನಿ.

18. ಓಂ ಚಂಡೇಶಾಯ ನಮಃ

ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರ ರೂಪಿಯಾದ ಭಗವಂತನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಚಂಡ' ಎಂದರೆ ತೀವ್ರವಾದ ಅಥವಾ ಉಗ್ರವಾದ ಎಂದರ್ಥ. ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಶಿವನು ತಾಳುವ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರೂಪವಿದು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಡೇಶ್ವರನು ಶಿವನ ಭಕ್ತರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಸೇವಕನಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

19. ಓಂ ಪಂಚಾಂತಕಾಯ ನಮಃ

ಐದನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವನು, ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಮಾನವನನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು. ಐದು ಹೂವಿನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದವನು ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು (ಯಮ) ಎದುರಿಸಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದವನು (ಕಾಲಾಂತಕ). ಈ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮೃತ್ಯುಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ.

20. ಓಂ ಶಿವೋತ್ತಮಾಯ ನಮಃ

ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಅತ್ಯುನ್ನತನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಶಿವ' ಎಂದರೆ ಮಂಗಳಕರ, 'ಉತ್ತಮ' ಎಂದರೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮಸ್ತ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಶೈವ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಆತನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧತೆ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪರಮ ಚೈತನ್ಯದ ಶಿಖರ.

21. ಓಂ ಏಕರುದ್ರಾಯ ನಮಃ

ಅದ್ವಿತೀಯನಾದ ಏಕೈಕ ರುದ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ವೇದಗಳು ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರಿದ್ದಾರೆ (ಏಕಾದಶ ರುದ್ರರು) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ಎಲ್ಲ ರುದ್ರರು ಆವಿರ್ಭವಿಸಿದ ಅಸಲಿ ಮೂಲ ಚೈತನ್ಯವೇ ಈ ಏಕೈಕ ರುದ್ರ. ಮಹಾಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳೂ ಈ ಏಕರುದ್ರನಲ್ಲಿಯೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಅದ್ವೈತ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

22. ಓಂ ಕೂರ್ಮಾಯ ನಮಃ

ಆಮೆಯಂತೆ (ಕೂರ್ಮ) ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದ ಯೋಗಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಕೂರ್ಮಾವತಾರವು ವಿಷ್ಣುವಿನದ್ದಾದರೂ, ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಆಮೆಯು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ತನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು (ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ) ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದ ಪರಮ ಯೋಗಿ ಶಿವ.

23. ಓಂ ಏಕನೇತ್ರಾಯ ನಮಃ

ಒಂದೇ ದೃಷ್ಟಿ (ಜ್ಞಾನ ನೇತ್ರ) ಹೊಂದಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಈ ಹೆಸರು ಶಿವನ ಮೂರನೆಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುವ ಏಕೈಕ ಜ್ಞಾನ ನೇತ್ರವದು. ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆತನು ಮಾಯೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು, ಜಗತ್ತನ್ನು ಏಕತ್ವದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.

24. ಓಂ ಚತುರಾನನಾಯ ನಮಃ

ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಶಿವನಿಗೂ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳಿವೆ (ಚತುರ್ಮುಖ ಲಿಂಗ). ಈ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳು ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಆತನ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆತನು ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪಿ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಪ್ರತೀಕ.

25. ಓಂ ಅಜೇಶಾಯ ನಮಃ

ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲದವರಿಗೂ (ಅಜ) ಒಡೆಯನಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಅಜ' ಎಂದರೆ ಜನ್ಮವಿಲ್ಲದವನು (ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಅಜ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ). ಜೀವಿಗಳು ಶರೀರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮುಂಚಿನ ಮೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಒಡೆಯನಾದವನು ಶಿವ. ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಪರಮಾತ್ಮ ಆತ.

26. ಓಂ ಶರ್ವಾಯ ನಮಃ

ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನಿಗೆ (ಶರ್ವ) ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಶರ್ವ' ಎಂಬುದು ಭೂಮಿತತ್ವದೊಂದಿಗೆ ತಳುಕುಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ವೇದ ನಾಮ. ತನ್ನ ಪವಿತ್ರವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರನ್ನು ಕಾಡುವ ರೋಗಗಳನ್ನು, ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ರಕ್ಷಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಬಿಲ್ಲುಗಾರ ಪರಮಶಿವ.

27. ಓಂ ಸೋಮೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ

ಚಂದ್ರನಿಗೆ (ಸೋಮ) ಈಶ್ವರನಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಕ್ಷಯರೋಗದ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ತನ್ನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದವನು ಶಿವ (ಚಂದ್ರಶೇಖರ). ಸೋಮನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಸೋಮೇಶ್ವರನು, ತನ್ನ ಉಗ್ರ ರೂಪಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಾಂತ, ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ದಯಾಮಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

28. ಓಂ ಲಾಂಗಲಿನೇ ನಮಃ

ನೇಗಿಲನ್ನು (ಲಾಂಗಲ) ಹಿಡಿದಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಲಾಂಗಲ' ಎಂದರೆ ನೇಗಿಲು. ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಲು ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉತ್ತುವಂತೆ, ಭಕ್ತನ ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಹೊಲದಲ್ಲಿರುವ ಅಹಂಕಾರ, ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕಳೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಕಿತ್ತುಹಾಕಿ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವೆಂಬ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತುವವನು ಶಿವನೆಂದು ಇದರ ಒಳಾರ್ಥ.

29. ಓಂ ದಾರುಕಾಯ ನಮಃ

ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೀಳುವವನಿಗೆ / ದಾರುಕಾ ವನದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಕರ್ಮಕಾಂಡಗಳೇ ದೇವರಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲು ಎಂದು ಗರ್ವಪಟ್ಟ ದಾರುಕಾ ವನದ ಮುನಿಗಳ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಡಗಿಸಲು, ಶಿವನು ದಿಗಂಬರ ಭಿಕ್ಷುಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೋದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯ ಪ್ರತೀಕವಿದು. 'ದಾರುಕ' ಎಂದರೆ ಸೀಳಿಹಾಕುವವನು. ಮನುಷ್ಯರ ಮಿಥ್ಯಾ ಗರ್ವವನ್ನು ಪರಮಶಿವನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಸೀಳಿಹಾಕುತ್ತಾನೆ.

30. ಓಂ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರಾಯ ನಮಃ

ಅರ್ಧಭಾಗ ಸ್ತ್ರೀ (ಪಾರ್ವತಿ) ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಬಲ ಅರ್ಧಭಾಗ ಪುರುಷ (ಶಿವ), ಎಡ ಅರ್ಧಭಾಗ ಸ್ತ್ರೀ (ಶಕ್ತಿ/ಪಾರ್ವತಿ) ಯಾಗಿರುವ ಶಿವನ ಅದ್ಭುತ ರೂಪವಿದು. ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೂಲವಾದ ಪುರುಷ (ಚೈತನ್ಯ) ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ (ಶಕ್ತಿ) ಎಂಬ ಎರಡು ಶಕ್ತಿಗಳು ಬೇರೆಯಲ್ಲ, ಅವೆರಡೂ ಸೇರಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಜಗತ್ತು ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಸಮಾನತೆಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಕೇತ.

31. ಓಂ ಉಮಾಕಾಂತಾಯ ನಮಃ

ಉಮಾದೇವಿಗೆ (ಪಾರ್ವತಿಗೆ) ಪ್ರಿಯನಾದ ಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಉಮಾ' ಎಂದರೆ ಪಾರ್ವತಿ. ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಸನ್ಯಾಸಿಯಂತಿದ್ದರೂ, ಲೌಕಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು (ಗೃಹಸ್ಥ ಧರ್ಮ) ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಲು ಆತನು ಉಮೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು. ಇದು ಅವರ ದಿವ್ಯ ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ.

32. ಓಂ ಆಷಾಢಿಣೇ ನಮಃ

ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಹಿಡಿಯುವ ದಂಡವನ್ನು (ಆಷಾಢ) ಧರಿಸಿದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಮುತ್ತುಗದ ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ವಿಶೇಷವಾದ ದಂಡವನ್ನು ಯೋಗಿಗಳು, ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನೇ ಆಷಾಢ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಭೌತಿಕ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಮೋಹವಿಲ್ಲದೆ, ಸತ್ಯಾನ್ವೇಷಕರಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಲು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಿರುಗುವ ಸನ್ಯಾಸಿ, ಆದಿಗುರು ಪರಮಶಿವನೇ ಎಂದು ಈ ಹೆಸರು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

33. ಓಂ ದಂಡಿನೇ ನಮಃ

ಧರ್ಮ ದಂಡವನ್ನು (ಶಿಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ) ಧರಿಸಿದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ದಂಡವು ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಕೇತ. ವಿಶ್ವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು, ದುಷ್ಟರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಶಿವನು ಹಿಡಿಯುವ ನ್ಯಾಯ ದಂಡವಿದು. ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದಂಡವೆಂದರೆ ಬೆನ್ನುಹುರಿ (ಸುಷುಮ್ನಾ ನಾಡಿ), ಇದರ ಮೂಲಕವೇ ಕುಂಡಲಿನೀ ಶಕ್ತಿಯು ಮೇಲೇರುತ್ತದೆ.

34. ಓಂ ಅತ್ರಯೇ ನಮಃ

ಮೂರಕ್ಕೂ ಅತೀತನಾದವನಿಗೆ / ಅತ್ರಿ ಮಹಾಮುನಿ ಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಅ-ತ್ರಿ' ಎಂದರೆ ಮೂರು ಅಲ್ಲದ್ದು. ಸತ್ವ, ರಜೋ, ತಮೋ ಗುಣಗಳಿಗೆ; ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ ಅವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ; ಮತ್ತು ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯತ್, ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲಗಳಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ಪರಮಾತ್ಮ ಆತ. ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ದ್ವಂದ್ವಗಳಾವುವೂ ಆತನಿಗೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ.

35. ಓಂ ಮೀನಾಯ ನಮಃ

ಮೀನಿನಂತೆ (ಮತ್ಸ್ಯ) ಸದಾ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಮೀನು ಎಂದಿಗೂ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ ಶಿವನ ಚೈತನ್ಯವು ಸದಾ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದು ವಿಶ್ವವನ್ನೆಲ್ಲ ಗಮನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮತ್ಸ್ಯೇಂದ್ರನಾಥನಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಮಹಾಸಾಗರದ ಆಳದಿಂದ ಯೋಗವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಆದಿಗುರುವೂ ಶಿವನೇ.

36. ಓಂ ಮೇಷಾಯ ನಮಃ

ಟಗರಿನ (ಮೇಷ) ರೂಪದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ವೇದಕಾಲದ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಟಗರನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ಶಿವನು, ಕೊನೆಗೆ ದಕ್ಷನ ತಲೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಟಗರಿನ ತಲೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಯನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಯಜ್ಞಗಳ ಅಸಲಿ ಭೋಕ್ತೃ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ದಹಿಸುವ ಉಗ್ರಶಕ್ತಿ ಆತನೇ.

37. ಓಂ ಲೋಹಿತಾಯ ನಮಃ

ತಾಮ್ರದಂತೆ ಕೆಂಪಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಲೋಹಿತ ಎಂದರೆ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದ ಬಣ್ಣ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಆದಿಮ ಉಗ್ರ ರೂಪವನ್ನು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಗ್ನಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು, ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಆತನ ಸಕ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಗೆ ಇದು ಪ್ರತೀಕ.

38. ಓಂ ಶಿಖಿನೇ ನಮಃ

ಅಗ್ನಿ ಜ್ವಾಲೆಯಂತಹ ಜಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಶಿಖಿ ಎಂದರೆ ನವಿಲು, ಜುಟ್ಟು (ಜಟೆ) ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿ ಎಂದರ್ಥ. ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಅಗ್ನಿ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಿಂತಿರುವ ಶಿವನ ಜಟೆಯನ್ನು ಇದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಜಟೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಗಂಗಾನದಿ, ಚಂದ್ರ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವ ಕುಂಡಲಿನೀ ಅಗ್ನಿ ಶಿಖೆಗಳಿಗೂ ಇದು ಪ್ರತೀಕ.

39. ಓಂ ಝಗಲಂಟಾಯ ನಮಃ

ಪ್ರಪಂಚದ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಇದು ಆಗಮ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಪರೂಪದ ಹೆಸರು. 'ಝಗ' ಎಂದರೆ ಮಿಂಚು ಅಥವಾ ಮಾಯೆ; 'ಅಂತ' ಎಂದರೆ ಮುಕ್ತಾಯ. ಒಂದು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಂದು, ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಮಾಯೆಯನ್ನು (ಮಿಥ್ಯೆ) ಒಂದೇ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಶಿವನ ತೀವ್ರ ರೂಪವನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

40. ಓಂ ದ್ವಿರಂಡಾಯ ನಮಃ

ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ದ್ವಿ' (ಎರಡು) ಎಂಬುದು ಮಾನವ ಜೀವನದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು (ಸುಖ-ದುಃಖ, ಜನನ-ಮರಣ, ಸೃಷ್ಟಿ-ನಾಶ) ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಏಕೈಕ ಪರಮಾತ್ಮ ಪರಮಶಿವನೆಂದು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

41. ಓಂ ಮಹಾಕಾಲಾಯ ನಮಃ

ಕಾಲಕ್ಕೆ, ಮೃತ್ಯುವಿಗೆ ಮಹಾಪ್ರಭುವಾದವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಕಾಲ ಎಂದರೆ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯು. ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅತೀತನಾದ ಶಿವನು ಕೊನೆಗೆ ಆ ಕಾಲವನ್ನೇ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಈ ಮಹಾಕಾಲನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ ಮೃತ್ಯುಭಯ, ಕಾಲಭಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಲಗುತ್ತದೆ.

42. ಓಂ ಕಪಾಲಿನೇ ನಮಃ

ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕಪಾಲವನ್ನು (ತಲೆಬುರುಡೆ) ಹಿಡಿದಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಡಗಿಸಲು ಶಿವನು ಆತನ ಐದನೆಯ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಆ ತಲೆಬುರುಡೆಯನ್ನೇ ತನ್ನ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆಯಾಗಿ (ಕಪಾಲ) ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಮನುಷ್ಯ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡವನಾದರೂ, ಎಷ್ಟೇ ಸುಂದರನಾಗಿದ್ದರೂ ಕೊನೆಗೆ ಉಳಿಯುವುದು ಒಂದು ತಲೆಬುರುಡೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೂದಿ ಮಾತ್ರ ಎಂಬ ಬೆತ್ತಲೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

43. ಓಂ ಪಿನಾಕಿನೇ ನಮಃ

ಪಿನಾಕವೆಂಬ ಧನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಪಿನಾಕ ಎಂಬುದು ಪರಮಶಿವನ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರವಾದ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ದಿವ್ಯ ಧನಸ್ಸು. ಈ ಅಸ್ತ್ರದಿಂದಲೇ ಆತನು ರಾಕ್ಷಸರ ಮೂರು ಹಾರುವ ನಗರಗಳನ್ನು (ತ್ರಿಪುರ) ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಕ್ಷಸ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಅಜೇಯ ಮಹಾವೀರ ಶಿವ.

44. ಓಂ ಖಡ್ಗೀಶಾಯ ನಮಃ

ಖಡ್ಗವನ್ನು (ಕತ್ತಿ) ಹಿಡಿದಿರುವ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಖಡ್ಗವೆಂಬುದು ಅಜ್ಞಾನ, ಮಾಯೆ, ಲೌಕಿಕ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಶಿವನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕತ್ತಿಯು ವಿವೇಕದ ನಿದರ್ಶನ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾನದ ಪದರಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೀಳಿ, ಅಸಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಬಲ್ಲರು.

45. ಓಂ ಬಕಾಯ ನಮಃ

ಕೊಕ್ಕರೆಯಂತೆ (ಬಕ) ಅತ್ಯಂತ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಒಂದು ಕೊಕ್ಕರೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನಿಗಾಗಿ ಎಷ್ಟು ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಕಾಯುತ್ತದೆಯೋ, ಪರಮ ಯೋಗಿಯಾದ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನಸ್ಥಿತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹರಿಸದೆ, ಗುರಿಯ ಮೇಲೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ (ಬಕ ಧ್ಯಾನ) ಇಡಬೇಕೆಂದು ಇದು ನಮಗೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.

46. ಓಂ ಶ್ವೇತಾಯ ನಮಃ

ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಬಿಳಿ (ಶ್ವೇತ) ಬಣ್ಣವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪವಿತ್ರತೆ, ಪ್ರಶಾಂತತೆ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣದ ಸಂಕೇತ. ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಬೆಳ್ಳಗಿರುವ (ಕರ್ಪೂರ ಗೌರಂ) ಶಿವನು, ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಯಾವುದೇ ಪಾಪಗಳು ಅಂಟದ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶುದ್ಧ ಎಂದು ಈ ನಾಮವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

47. ಓಂ ಭೃಗವೇ ನಮಃ

ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವ ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿ ಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಭೃಗು ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೇದ ಮಹರ್ಷಿ. ಶಿವನ ಪರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹುರಿದ ಬೀಜವು ಹೇಗೆ ಮತ್ತೆ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ತನ್ನ ತೀವ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸಿನ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಭಕ್ತರ ಕರ್ಮಫಲಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಮರುಹುಟ್ಟು ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುವವನು ಪರಮಶಿವನೆಂದು ಇದರ ಒಳಾರ್ಥ.

48. ಓಂ ನಕುಲೀಶಾಯ ನಮಃ

ಪಾಶುಪತ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾದ ಲಕುಲೀಶ ಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ 'ಪಾಶುಪತ ಶೈವ' ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಶಿವನೇ 'ಲಕುಲೀಶ' (ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದವನು) ಎಂಬ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜನ್ಮತಾಳಿದನೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಾನವರಿಗೆ ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ, ಮೋಕ್ಷ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರುವ ಆದಿಗುರು ಆತನೇ.

49. ಓಂ ಶಿವಾಯ ನಮಃ

ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಶಿವ' ಎಂದರೆ 'ಮಂಗಳಕರ' ಅಥವಾ 'ಕರುಣಾಮಯಿ'. ಲಯಕಾರಕನೆಂಬ ಭಯಂಕರವಾದ ಹೊರರೂಪದ ಹಿಂದೆ, ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪರಮಾತ್ಮ ಆತ. ಈ ಐದು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭೌತಿಕ ಸುಖಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮೋಕ್ಷವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

50. ಓಂ ಸಂವರ್ತ್ತಕಾಯ ನಮಃ

ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿ ಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

'ಸಂವರ್ತಕ' ಎಂದರೆ ಒಂದು ಕಲ್ಪ (ಯುಗ) ಅಂತ್ಯವಾಗುವಾಗ ವಿಶ್ವವನ್ನು ದಹಿಸುವ ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮೋಡಗಳು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಧರ್ಮ ಮಿತಿಮೀರಿದಾಗ, ಹಳೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿ, ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ನಾಂದಿಹಾಡುವ ಶಿವನ ಭಯಂಕರ ಶಕ್ತಿ ಇದು.

ಓಂ ಶ್ರೀಕಂಠಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅನಂತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ತ್ರಿಮೂ್ರ್ತಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಅಮರೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅರ್ಘೀಶಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಭಾರಭೂತಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಅತಿಥಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಸ್ಥಾಣವೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಹರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಝಂಟೀಶಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಭೌತಿಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಸದ್ಯೋಜಾತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅನುಗ್ರಹೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅಕ್ರೂರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾಸೇನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಕ್ರೋಧೀಶಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಚಂಡೇಶಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಪಂಚಾಂತಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಶಿವೋತ್ತಮಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಏಕರುದ್ರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಕೂರ್ಮಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಏಕನೇತ್ರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಚತುರಾನನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅಜೇಶಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಶರ್ವಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಸೋಮೇಶ್ವರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಲಾಂಗಲಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ದಾರುಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಉಮಾಕಾಂತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಆಷಾಢಿಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ದಂಡಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಅತ್ರಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಮೀನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮೇಷಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಲೋಹಿತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಶಿಖಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಝಗಲಂಟಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ದ್ವಿರಂಡಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾಕಾಲಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಕಪಾಲಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಪಿನಾಕಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಖಡ್ಗೀಶಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಬಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಶ್ವೇತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಭೃಗವೇ ನಮಃ.
ಓಂ ನಕುಲೀಶಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಶಿವಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಸಂವರ್ತ್ತಕಾಯ ನಮಃ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras