ಶಿವ ಶಂಕರ ಸ್ತುತಿ

Verse 1
ಅತಿಭೀಷಣ ಕಟುಭಾಷಣ ಯಮಕಿಂಕರಪಟಲೀ- ಕೃತತಾಡನಪರಿಪೀಡನಮರಣಾಗಮಸಮಯೇ. ಉಮಯಾ ಸಹ ಮಮ ಚೇತಸಿ ಯಮಶಾಸನ ನಿವಸನ್ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೧ ..
ಈ ಮೊದಲನೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಮರಣ ಭಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮರಣದ ಸಮಯವು ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ ಯಮದೂತರು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಕಿವಿಗೆ ಕರ್ಕಶವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಟುವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಾಗ ನೀಡುವ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪೀಡನೆಯು ವರ್ಣನಾತೀತವಾದುದು. ಇಂತಹ ಅತಿಭೀಷಣವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಲೌಕಿಕ ಬಂಧುಗಳೂ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪರಮಾತ್ಮನೊಬ್ಬನೇ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲನು.
ಶಿವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಮಶಾಸನ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಯಮನಿಗೇ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀಡುವವನು ಅಥವಾ ಯಮನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ಎಂದರ್ಥ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಯಮನನ್ನೇ ಸಂಹರಿಸಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತನನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ಆ ಮರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಉಮಾದೇವಿಯೊಡನೆ ಅಂದರೆ ಶಕ್ತಿ ಸಮೇತನಾಗಿ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬೇಕು. ಶಿವಶಂಕರ ಎಂಬ ನಾಮಗಳು ಶುಭವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹರ ಎಂದರೆ ಹರಿಸುವವನು ಅಥವಾ ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮರಣದ ಭಯವನ್ನು ಹರಿಸಲು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಪ್ರಾಣೋತ್ಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುವ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ದೈವೀ ಸ್ಮರಣೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 2
ಅಸದಿಂದ್ರಿಯವಿಷಯೋದಯಸುಖಸಾತ್ಕೃತಸುಕೃತೇಃ ಪರದೂಷಣಪರಿಮೋಕ್ಷಣ ಕೃತಪಾತಕವಿಕೃತೇಃ . ಶಮನಾನನ ಭವಕಾನನನಿರತೇರ್ಭವ ಶರಣಂ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೨ ..
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮಾನವನು ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಗಳ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ತನ್ನ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸತ್ತಾದ ಎಂದರೆ ಅಶಾಶ್ವತವಾದ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ, ಕ್ಷಣಿಕ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಮಾಡಿದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳ ಫಲವನ್ನೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಸುಖಗಳೇ ಜೀವನದ ಗುರಿ ಎಂದು ನಂಬಿ ಪಾಪದ ಕೂಪಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪರದೂಷಣೆ ಎಂದರೆ ಇತರರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ನಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಆತ್ಮದ ವಿಕೃತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಸಾರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಭವಕಾನನ ಎಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನದ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಭಯವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಜನನ ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವರಿಗೆ ದುಃಖವೇ ಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಶಮನಾನನ ಎಂದರೆ ಯಮನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಮಗೆ ಶಿವನೇ ಶರಣಾಗಬೇಕು. ಶಿವನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮತ್ತು ಪರಮ ಕಾರುಣಿಕನಾಗಿದ್ದು, ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ವಿವೇಕವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಮಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಮಿಥ್ಯಾ ಸುಖಕ್ಕಿಂತ ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿಯೇ ಮುಖ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ಈ ಪದ್ಯವು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ದುರಿತಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವಂತೆ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.

Verse 3
ವಿಷಯಾಭಿಧ ಬಡಿಶಾಯುಧ ಪಿಶಿತಾಯುತಸುಖತಃ ಮಕರಾಯಿತಮತಿಸಂತತಿಕೃತಸಾಹಸವಿಪದಂ . ಪರಮಾಲಯ ಪರಿಪಾಲಯ ಪರಿಶಾಪಿತಮನಿಶಂ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೩ ..
ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವ ಗಾಳಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಡಿಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೀನು ಹೇಗೆ ಮಾಂಸದ ತುಣುಕಿನ ಆಸೆಗೆ ಬಿದ್ದು ಗಾಳಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನು ವಿಷಯ ಸುಖಗಳ ಆಸೆಗೆ ಬಿದ್ದು ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಸಂಸಾರವು ಒಂದು ಮಕರ ಅಥವಾ ಮೊಸಳೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಮುದ್ರದಂತಿದೆ. ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳು ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಹತ್ತಿರದವರ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯಾಮೋಹದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಸಾಹಸಮಯವಾದ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಮೈಮೇಲೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಅತಿ ಆಸೆಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬರುವ ದುಃಖದ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ.
ಶಿವನನ್ನು ಪರಮಾಲಯ ಅಂದರೆ ಪರಮ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಆಶ್ರಯ ತಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ನೊಂದ ಜೀವಿಗೆ ಪರಶಿವನ ಪಾದಗಳೇ ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಧಾಮ. ಪರಿಶಾಪಿತ ಎಂದರೆ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತನಾದ ಅಥವಾ ಕರ್ಮ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ವೈರಾಗ್ಯದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳು ಕೇವಲ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಾರಕವಾದ ನೋವು ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾವಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪರಮಾತ್ಮನ ಕೃಪೆಯಿಲ್ಲದೆ ಈ ವಿಷಯಗಳೆಂಬ ವಿಷದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಶಿವನಿಗೆ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವಂತೆ ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

Verse 4
ದಯಿತಾ ಮಮ ದುಹಿತಾ ಮಮ ಜನನೀ ಮಮ ಜನಕಃ ಮಮ ಕಲ್ಪಿತಮತಿಸಂತತಿಮರುಭೂಮಿಷು ನಿರತಂ . ಗಿರಿಜಾಸುಖ ಜನಿತಾಸುಖ ವಸತಿಂ ಕುರು ಸುಖಿನಂ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೪ ..
ಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಮಮಕಾರವು ಹೇಗೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿ, ನನ್ನ ಮಗಳು, ನನ್ನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಂದೆ ಎಂಬ ನನ್ನ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯು ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ನಾವು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅತಿಯಾದ ಆಸೆಯು ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲುಗುದುರೆಯ ಬೆನ್ನತ್ತಿದಂತಿದೆ. ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಿಗದೆ ಹೇಗೆ ತಳಮಳವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸುಖವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕಲ್ಪಿತವಾದವು ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವಂತಹವುಗಳಾಗಿವೆ.
ಶಿವನು ಗಿರಿಜಾಸುಖ ಅಥವಾ ಪಾರ್ವತಿಯೊಡನೆ ಸುಖವಾಗಿರುವವನು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಸುಖಗಳು ಅಸ್ಥಿರವಾದರೆ ಶಿವನಿಂದ ಲಭಿಸುವ ಆನಂದವು ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಈ ಮರುಭೂಮಿಯಂತಹ ಆಸೆಗಳಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಿ, ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಮಾಡು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವನನ್ನು ವಸತಿಂ ಕುರು ಸುಖಿನಂ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ನೆಲೆಸಿ ನನಗೆ ನಿಜವಾದ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡು ಎಂಬ ಗೂಢಾರ್ಥವಿದೆ. ಇದು ಸಂಸಾರದ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ಅನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಲೌಕಿಕ ಮೋಹವನ್ನು ತೊರೆದು ದೈವಿಕ ಪ್ರೇಮದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವುದೇ ಜೀವನದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂದೇಶ.

Verse 5
ಜನಿನಾಶನ ಮೃತಿಮೋಚನ ಶಿವಪೂಜನನಿರತೇಃ ಅಭಿತೋ ದೃಶಮಿದಮೀದೃಶಮಹಮಾಹವ ಇತಿ ಹಾ . ಗಜಕಚ್ಛಪಜನಿತಶ್ರಮ ವಿಮಲೀಕುರು ಸುಮತಿಂ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೫ ..
ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಬಲ್ಲವನು ಶಿವನೊಬ್ಬನೇ. ಜನನ ಮತ್ತು ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದಾಯಕವಾದುದು. ಭಕ್ತನು ಶಿವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಂಸಾರದ ಮಾಯೆಯು ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುತ್ತದೆ. ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಈ ಸಂಸಾರವು ಒಂದು ಮಹಾ ಯುದ್ಧದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನನ್ನದು ಇದು ನನ್ನದು ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಿಲುಕಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಹೋರಾಟವು ಎಷ್ಟು ಶ್ರಮದಾಯಕವೆಂದರೆ ಅದು ಗಜ ಮತ್ತು ಕಚ್ಛಪದ ನಡುವಿನ ಹೋರಾಟದಂತೆ ಭೀಕರವಾದುದು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಗಜೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಯ ಹೋರಾಟವು ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಡೆದು, ಕೊನೆಗೆ ಭಗವಂತನ ಶರಣಾಗತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹ ಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿಮಲೀಕುರು ಅಂದರೆ ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಹೋಗಿ ಸುಮತಿಯು ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬುದ್ಧಿಯು ಜಾಗೃತವಾಗಬೇಕು. ಶಿವನು ಜನ್ಮ ನಾಶಕನೂ ಮತ್ತು ಮೃತ್ಯು ಮುಕ್ತಿದಾಯಕನೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಶರಣು ಹೋಗುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಶುದ್ಧತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕ ಎಂಬುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿದೆ.

Verse 6
ತ್ವಯಿ ತಿಷ್ಠತಿ ಸಕಲಸ್ಥಿತಿಕರುಣಾತ್ಮನಿ ಹೃದಯೇ ವಸುಮಾರ್ಗಣಕೃಪಣೇಕ್ಷಣ ಮನಸಾ ಶಿವ ವಿಮುಖಂ . ಅಕೃತಾಹ್ನಿಕಮಸುಪೋಷಕಮವತಾದ್ಗಿರಿಸುತಯಾ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೬ ..
ಶಿವನು ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕರುಣಾಮಯಿಯಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸಕಲ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗೆ ಕಾರಣಕರ್ತನು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದೇವನನ್ನು ಮರೆತು ಹಣದ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ವಸುಮಾರ್ಗಣ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು. ಲೋಭಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅತ್ತ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ವಿಮುಖನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ನಾವು ನಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅಹ್ನಿಕಗಳನ್ನು ಮಾಡದೆ, ಕೇವಲ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ನಮ್ಮನ್ನು ಗಿರಿಜಾಸುತನಾದ ಅಂದರೆ ಪಾರ್ವತಿಯ ಪತಿಯಾದ ಶಿವನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಉಮೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಆತನ ವಾತ್ಸಲ್ಯಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರಂತೆ ಅವರು ನಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರುಣಾತ್ಮ ಎನ್ನುವ ವಿಶೇಷಣವು ಶಿವನ ಅಪಾರ ದಯೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಭೌತಿಕ ದಾಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ದೈವತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 7
ಪಿತರಾವಿತಿ ಸುಖದಾವಿತಿ ಶಿಷ್ಣುನಾಕೃತ ಹೃದಯೌ ಶಿವಯಾ ಸಹ ಭಯಕೇ ಹೃದಿ ಜನಿತಂ ತವ ಸುಕೃತಂ . ಇತಿ ಮೇ ವ ಹೃದಯಂ ಭವ ಭವತಾತ್ತವ ದಯಯಾ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೭ ..
ಜಗತ್ತಿನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಲೌಕಿಕ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳು ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವವರಾದರೂ ಅವರ ಶಕ್ತಿಯು ಸೀಮಿತವಾದುದು. ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವೆ ಪಾರ್ವತಿ ಜೋಡಿಯು ಅಖಂಡವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಹೃದಯವು ಭಯದಿಂದ ತುಂಬಿದಾಗ ಅಥವಾ ಅಶಾಂತವಾದಾಗ ಈ ದೈವೀ ದಂಪತಿಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯು ಸುಕೃತವನ್ನು ಎಂದರೆ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಪರಮಾತ್ಮನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯು ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಭಯಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ದಿವ್ಯ ಔಷಧಿಯಾಗಿದೆ.
ನನ್ನ ಹೃದಯವು ಸದಾ ನಿನ್ನ ದಯೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರಲಿ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವಾಯಾ ಸಹ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಳಿದಾಸನು ಹೇಳುವಂತೆ ಜಗತಃ ಪಿತರೌ ವಂದೇ ಪಾರ್ವತೀಪರಮೇಶ್ವರೌ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಪರಮಾತ್ಮನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನ ಹೃದಯವು ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನ ಮೇಲಿನ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಆತನ ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಶಿವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 8
ಶರಣಾಗತ ಭರಣಾಶ್ರಿತ ಕರುಣಾಮೃತಜಲಧೇ ಶರಣಂ ತವ ಚರಣೌ ಶಿವ ಮಮ ಸಂಸೃತಿವಸತೇಃ . ಪರಿಚಿನ್ಮಯ ಕರುಣಾಮಯ ಭಿಷಜೇನ ಚಿರಾವತಾತ್ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೮ ..
ಶಿವನು ಶರಣಾಗತರನ್ನು ಪೊರೆಯುವವನು ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವವನು. ಅವನು ಕರುಣೆಯೆಂಬ ಅಮೃತದ ಸಮುದ್ರದಂತಿದ್ದಾನೆ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಈ ಕ್ಷಣಿಕ ವಾಸಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಲುಗುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳೇ ಏಕೈಕ ಶರಣು. ಚರಣ ಎಂದರೆ ಪಾದಗಳು, ಅವು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿವೆ. ಸಂಸಾರವನ್ನು ಒಂದು ರೋಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಶಿವನು ಆ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ವೈದ್ಯ ಅಥವಾ ಭಿಷಜ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಪರಶಿವನ ಕೃಪೆಯೇ ಹಡಗು.
ಶಿವನನ್ನು ಪರಿಚಿನ್ಮಯ ಅಂದರೆ ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಕೇವಲ ಕರುಣೆಯಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನದ ಮೂರ್ತಿಯೂ ಹೌದು. ಅಜ್ಞಾನದ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ನಮಗೆ ಚಿರಕಾಲ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕರುಣಾಮೃತಜಲಧೇ ಎನ್ನುವ ಸಂಬೋಧನೆಯು ಶಿವನ ದಯೆಯು ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಲೌಕಿಕ ದುಃಖಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ ಚಿರಂತನವಾದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು ಆ ಮಹಾದೇವನು. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ ಶಿವನ ಅನಂತ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

Verse 9
ವಿವಿಧಾಧಿಭಿರತಿಭೀತರಕೃತಾಧಿಕಸುಕೃತಂ ಶತಕೋಟಿಷು ನರಕಾದಿಷು ಹತಪಾತಕವಿವಶಂ . ಮೃಡ ಮಾಮವ ಸುಕೃತೀಭವ ಶಿವಯಾ ಸಹ ಕೃಪಯಾ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೯ ..
ನಾನು ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಆಧಿಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಥೆಗಳಿಂದ ಅತೀವ ಭಯಭೀತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಣ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅನೇಕ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಹೊರೆಯಿಂದ ನಲುಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಪಾಪಗಳ ಫಲವಾಗಿ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ನರಕಗಳ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ವಿವಶನಾದ ನನಗೆ ಈಗ ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಶಿವನನ್ನು ಮೃಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಅಥವಾ ಸುಖಕಾರಕನು ಎಂದರ್ಥ. ಪಾಪದ ರಾಶಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಶಿವನ ದಯೆಗಿದೆ. ನೀನು ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯು ಸೇರಿ ನನ್ನನ್ನು ಈ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಸುಕೃತಶಾಲಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ. ನರಕದ ಭಯವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸನ್ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ತರುವ ಒಂದು ಪ್ರೇರಣೆಯೂ ಹೌದು. ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆಯ ಜೊತೆಗೆ ದೈವೀ ಕೃಪೆಯ ಮೇಲೆ ಅಪಾರವಾದ ಹಂಬಲವಿದೆ. ಎಂತಹ ಪಾಪಿಗಳಿಗೂ ಶಿವನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಉದ್ಧಾರವಿದೆ ಎಂಬ ಸನಾತನ ನಂಬಿಕೆ ಈ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 10
ಕಲಿನಾಶನ ಗರಲಾಶನ ಕಮಲಾಸನವಿನುತ ಕಮಲಾಪತಿನಯನಾರ್ಚಿತ ಕರುಣಾಕೃತಿಚರಣ . ಕರುಣಾಕರ ಮುನಿಸೇವಿತ ಭವಸಾಗರಹರಣ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೧೦ ..
ಶಿವನು ಕಲಿಯುಗದ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಅವನು ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿದ ಗರಲಾಶನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮದೇವನಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ವಿಷ್ಣುವು ಶಿವನಿಗೆ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವಾಗ ಒಂದು ಕಮಲ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ತನ್ನ ಕಣ್ಣನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಬಹುದು. ಇದು ಶಿವನಿಗೆ ನೀಡುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಶಿವನ ಪಾದಗಳು ಕರುಣೆಯ ಆಕಾರದಂತಿವೆ. ಅವನು ಮುನಿಗಳಿಂದ ಸದಾ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವವನು ಮತ್ತು ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಸಾಗರವನ್ನು ಹರಿಸುವವನು ಅಥವಾ ದಾಟಿಸುವವನು. ಕರುಣಾಕರ ಎಂದರೆ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಸದಾ ಮಾಡುವವನು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಿವನ ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ದಯಾಳುತ್ವವನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣುಗಳಿಗೂ ಶಿವನೇ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಾರ. ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಪರಮಾತ್ಮನ ಕೃಪೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಶಿವನ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೆ ಕಲಿಯುಗದ ಪ್ರಭಾವ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಂಟದು ಎಂಬುದು ಭಕ್ತನ ಗಾಢವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

Verse 11
ವಿಜಿತೇಂದ್ರಿಯ ವಿಬುಧಾರ್ಚಿತ ವಿಮಲಾಂಬುಜಚರಣ ಭವನಾಶನ ಭಯನಾಶನ ಭಜಿತಾಂಕಿತಹೃದಯ . ಫಣಿಭೂಷಣ ಮುನಿವೇಷಣ ಮದನಾಂತಕ ಶರಣಂ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೧೧ ..
ಶಿವನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಅವನ ಪಾದಗಳು ನಿರ್ಮಲವಾದ ತಾವರೆಗಳಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ಅವನು ಈ ಲೌಕಿಕ ಜೀವನದ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮರಣದ ಭಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಯಾರು ಅವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ರೂಪವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು, ಸರ್ಪಗಳನ್ನೇ ಆಭರಣಗಳನ್ನಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವ ಫಣಿಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಮುನಿಯ ವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು ಆತ.
ಕಾಮದೇವನನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ ಮದನಾಂತಕನು ಶಿವನೇ. ಮನುಷ್ಯನೊಳಗಿನ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ದಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಿದು. ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಂಕಿತನಾಗಿರುವ ಶಿವನು ಅವರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪದಂತೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಫಣಿಭೂಷಣ ಎಂಬುದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಶಿವನ ಅಸೀಮವಾದ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯತ್ವವು ಸಾಧಕರಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಮಹಾಪುರುಷನಿಗೆ ಶರಣಾಗುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಾದಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಭಕ್ತನು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನಿಟ್ಟು ತನ್ನ ದುರಿತಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

Verse 12
ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಶಂಭೋ ವೃಷವಾಹನ ವಿಷದೂಷಣ ಪತಿತೋದ್ಧರ ಶರಣಂ . ಕನಕಾಸನ ಕಲಿನಾಶನ ಕನಕಾಂಬರ ಶರಣಂ ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೧೨ ..
ಶಿವನು ತ್ರಿಪುರಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಮೂರು ಅಸುರ ನಗರಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನು. ಅವನು ಮೂವತ್ತು ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಸತ್ವ, ರಜಸ್ಸು ಹಾಗೂ ತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕನು. ಶಂಭೋ ಎಂದರೆ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು. ಎತ್ತು ಅವನ ವಾಹನವಾಗಿದೆ. ಅವನು ವಿಷದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು ಅಥವಾ ವಿಷವನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನು. ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿರುವ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವ ಪತಿತೋದ್ಧಾರಕನು ಅವನೇ.
ಅವನು ಚಿನ್ನದ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವನು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು. ಕಲಿಯ ದೋಷಗಳನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕುವವನು ಶಿವ. ಈ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕವು ಶಿವನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಅವನ ಪರಮ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಪುರ ದಹನದ ಕಥೆಯು ಅಹಂಕಾರದ ನಾಶವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನನ್ನು ಪತಿತನೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಅಂತಹವರನ್ನೂ ಉದ್ಧರಿಸುವ ಶಿವನ ದಯೆಯ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆಯಿಟ್ಟು ಶರಣಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಸಮಸ್ತ ಸ್ತೋತ್ರದ ಸಾರವು ಶಿವನ ದಿವ್ಯ ನಾಮ ಸ್ಮರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಜೀವನದ ಸಕಲ ಸಂಕಟಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಶಿವನ ನಾಮವು ನಮ್ಮ ದುರಿತಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಿ ಎಂಬುದು ಅಂತಿಮ ಆಶಯ.

ಅತಿಭೀಷಣ ಕಟುಭಾಷಣ ಯಮಕಿಂಕರಪಟಲೀ-
ಕೃತತಾಡನಪರಿಪೀಡನಮರಣಾಗಮಸಮಯೇ.
ಉಮಯಾ ಸಹ ಮಮ ಚೇತಸಿ ಯಮಶಾಸನ ನಿವಸನ್
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೧ ..

ಅಸದಿಂದ್ರಿಯವಿಷಯೋದಯಸುಖಸಾತ್ಕೃತಸುಕೃತೇಃ
ಪರದೂಷಣಪರಿಮೋಕ್ಷಣ ಕೃತಪಾತಕವಿಕೃತೇಃ .
ಶಮನಾನನ ಭವಕಾನನನಿರತೇರ್ಭವ ಶರಣಂ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೨ ..

ವಿಷಯಾಭಿಧ ಬಡಿಶಾಯುಧ ಪಿಶಿತಾಯುತಸುಖತಃ
ಮಕರಾಯಿತಮತಿಸಂತತಿಕೃತಸಾಹಸವಿಪದಂ .
ಪರಮಾಲಯ ಪರಿಪಾಲಯ ಪರಿಶಾಪಿತಮನಿಶಂ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೩ ..

ದಯಿತಾ ಮಮ ದುಹಿತಾ ಮಮ ಜನನೀ ಮಮ ಜನಕಃ
ಮಮ ಕಲ್ಪಿತಮತಿಸಂತತಿಮರುಭೂಮಿಷು ನಿರತಂ .
ಗಿರಿಜಾಸುಖ ಜನಿತಾಸುಖ ವಸತಿಂ ಕುರು ಸುಖಿನಂ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೪ ..

ಜನಿನಾಶನ ಮೃತಿಮೋಚನ ಶಿವಪೂಜನನಿರತೇಃ
ಅಭಿತೋ ದೃಶಮಿದಮೀದೃಶಮಹಮಾಹವ ಇತಿ ಹಾ .
ಗಜಕಚ್ಛಪಜನಿತಶ್ರಮ ವಿಮಲೀಕುರು ಸುಮತಿಂ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೫ ..

ತ್ವಯಿ ತಿಷ್ಠತಿ ಸಕಲಸ್ಥಿತಿಕರುಣಾತ್ಮನಿ ಹೃದಯೇ
ವಸುಮಾರ್ಗಣಕೃಪಣೇಕ್ಷಣ ಮನಸಾ ಶಿವ ವಿಮುಖಂ .
ಅಕೃತಾಹ್ನಿಕಮಸುಪೋಷಕಮವತಾದ್ಗಿರಿಸುತಯಾ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೬ ..

ಪಿತರಾವಿತಿ ಸುಖದಾವಿತಿ ಶಿಷ್ಣುನಾಕೃತ ಹೃದಯೌ
ಶಿವಯಾ ಸಹ ಭಯಕೇ ಹೃದಿ ಜನಿತಂ ತವ ಸುಕೃತಂ .
ಇತಿ ಮೇ ವ ಹೃದಯಂ ಭವ ಭವತಾತ್ತವ ದಯಯಾ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೭ ..

ಶರಣಾಗತ ಭರಣಾಶ್ರಿತ ಕರುಣಾಮೃತಜಲಧೇ
ಶರಣಂ ತವ ಚರಣೌ ಶಿವ ಮಮ ಸಂಸೃತಿವಸತೇಃ .
ಪರಿಚಿನ್ಮಯ ಕರುಣಾಮಯ ಭಿಷಜೇನ ಚಿರಾವತಾತ್
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೮ ..

ವಿವಿಧಾಧಿಭಿರತಿಭೀತರಕೃತಾಧಿಕಸುಕೃತಂ
ಶತಕೋಟಿಷು ನರಕಾದಿಷು ಹತಪಾತಕವಿವಶಂ .
ಮೃಡ ಮಾಮವ ಸುಕೃತೀಭವ ಶಿವಯಾ ಸಹ ಕೃಪಯಾ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೯ ..

ಕಲಿನಾಶನ ಗರಲಾಶನ ಕಮಲಾಸನವಿನುತ
ಕಮಲಾಪತಿನಯನಾರ್ಚಿತ ಕರುಣಾಕೃತಿಚರಣ .
ಕರುಣಾಕರ ಮುನಿಸೇವಿತ ಭವಸಾಗರಹರಣ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೧೦ ..

ವಿಜಿತೇಂದ್ರಿಯ ವಿಬುಧಾರ್ಚಿತ ವಿಮಲಾಂಬುಜಚರಣ
ಭವನಾಶನ ಭಯನಾಶನ ಭಜಿತಾಂಕಿತಹೃದಯ .
ಫಣಿಭೂಷಣ ಮುನಿವೇಷಣ ಮದನಾಂತಕ ಶರಣಂ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೧೧ ..

ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಶಂಭೋ
ವೃಷವಾಹನ ವಿಷದೂಷಣ ಪತಿತೋದ್ಧರ ಶರಣಂ .
ಕನಕಾಸನ ಕಲಿನಾಶನ ಕನಕಾಂಬರ ಶರಣಂ
ಶಿವಶಂಕರ ಶಿವಶಂಕರ ಹರ ಮೇ ಹರ ದುರಿತಂ .. ೧೨ ..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras