വിശ്വേശ സ്തോത്രം

നമാമി ദേവം വിശ്വേശം വാമനം വിഷ്ണുരൂപിണം .

ബലിദർപഹരം ശാന്തം ശാശ്വതം പുരുഷോത്തമം ..1..

ധീരം ശൂരം മഹാദേവം ശംഖചക്രഗദാധരം .

വിശുദ്ധം ജ്ഞാനസമ്പന്നം നമാമി ഹരിമച്യുതം ..2..

സർവശക്തിമയം ദേവം സർവഗം സർവഭാവനം .

അനാദിമജരം നിത്യം നമാമി ഗരുഡധ്വജം ..3..

സുരാസുരൈർഭക്തിമദ്ഭിഃ സ്തുതോ നാരായണഃ സദാ .

പൂജിതം ച ഹൃഷീകേശം തം നമാമി ജഗദ്ഗുരും ..4..

ഹൃദി സങ്കല്പ്യ യദ്രൂപം ധ്യായന്തി യതയഃ സദാ .

ജ്യോതീരൂപമനൗപമ്യം നരസിംഹം നമാമ്യഹം ..5..

ന ജാനന്തി പരം രൂപം ബ്രഹ്മാദ്യാ ദേവതാഗണാഃ .

യസ്യാവതാരരൂപാണി സമർചന്തി നമാമി തം ..6..

ഏതത്സമസ്തം യേനാദൗ സൃഷ്ടം ദുഷ്ടവധാത്പുനഃ .

ത്രാതം യത്ര ജഗല്ലീനം തം നമാമി ജനാർദനം ..7..

ഭക്തൈരഭ്യർചിതോ യസ്തു നിത്യം ഭക്തപ്രിയോ ഹി യഃ .

തം ദേവമമലം ദിവ്യം പ്രണമാമി ജഗത്പതിം ..8..

ദുർലഭം ചാപി ഭക്താനാം യഃ പ്രയച്ഛതി തോഷിതഃ .

തം സർവസാക്ഷിണം വിഷ്ണും പ്രണമാമി സനാതനം ..9..

Verse 1

നമാമി ദേവം വിശ്വേശം വാമനം വിഷ്ണുരൂപിണം ।

ബലിദർപ്പഹരം ശാന്തം ശാശ്വതം പുരുഷോത്തമം ॥

ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ഭക്തൻ ദൈവത്തെ വിനയത്തോടെ നമസ്കരിക്കുന്നു. നമാമി ദേവം എന്നത് ഞാൻ ആ ദിവ്യനായ ദേവനെ നമസ്കരിക്കുന്നു എന്നർത്ഥമാണ്. വിശ്വേശം എന്നത് സർവ്വലോകങ്ങളുടെയും അധിപതി എന്നർത്ഥം. വാമനം എന്നത് വിഷ്ണുവിന്റെ വാമനാവതാരത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചെറിയ ബ്രാഹ്മണ ബാലന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും അദ്ദേഹം യഥാർത്ഥത്തിൽ വിഷ്ണുവാണ് എന്നതിനാൽ വിഷ്ണുരൂപിണം എന്ന് പറയുന്നു.

ബലിദർപ്പഹരം എന്നത് മഹാബലി രാജാവിന്റെ അഹങ്കാരം ഇല്ലാതാക്കിയവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പുരാണങ്ങളിൽ പറയുന്ന കഥപ്രകാരം മഹാബലി മഹാദാനിയായിരുന്നുവെങ്കിലും തന്റെ ശക്തിയിൽ അഭിമാനം ഉണ്ടായി. അപ്പോൾ ഭഗവാൻ വാമനരൂപത്തിൽ വന്ന് മൂന്നു അടിയോളം ഭൂമി ചോദിച്ചു. തുടർന്ന് വിശ്വരൂപം സ്വീകരിച്ച് രണ്ട് അടികളിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളും അളന്നു. ഇതിലൂടെ മഹാബലിയുടെ അഹങ്കാരം നീങ്ങി.

ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ഭഗവാനെ ശാന്തം എന്നും വിളിക്കുന്നു. അതായത് അദ്ദേഹം പരമശാന്തനായവൻ. ശാശ്വതം എന്നത് നിത്യമായ നിലനിൽപ്പ്. പുരുഷോത്തമം എന്നത് എല്ലാറ്റിനും മുകളിലുള്ള പരമപുരുഷൻ എന്നർത്ഥം. ഇങ്ങനെ ഈ ശ്ലോകം വാമനരൂപത്തിലും പരമാത്മരൂപത്തിലും ഉള്ള വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 2

ധീരം ശൂരം മഹാദേവം ശങ്കചക്രഗദാധരം ।

വിശുദ്ധം ജ്ഞാനസമ്പന്നം നമാമി ഹരിമച്യുതം ॥

ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാന്റെ മഹത്തായ ഗുണങ്ങളെ വിവരിക്കുന്നു. ധീരം എന്നത് ധൈര്യവും സ്ഥിരതയും ഉള്ളവൻ എന്നർത്ഥം. ഏത് സാഹചര്യത്തിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് ചാഞ്ചാട്ടപ്പെടുകയില്ല. ശൂരം എന്നത് വീരൻ. ലോകത്തിൽ അധർമ്മം ഉയരുമ്പോൾ അതിനെ നേരിട്ട് ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ ഭഗവാനാണ്.

മഹാദേവം എന്നത് മഹത്തായ ദൈവം എന്നാണ്. ഇവിടെ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമ ദൈവിക മഹിമയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ശങ്കചക്രഗദാധരം എന്നത് ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈകളിൽ ധരിക്കുന്നവൻ എന്നാണ്. ശംഖം സൃഷ്ടിയുടെ ആദി നാദത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ചക്രം ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ദൈവിക ശക്തിയാണ്. ഗദ ശക്തിയുടെയും നീതിയുടെയും അടയാളമാണ്.

വിശുദ്ധം എന്നത് പൂർണ്ണമായ ശുദ്ധിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ മായയുടെയും ദോഷങ്ങളുടെയും അതീതനാണ്. ജ്ഞാനസമ്പന്നം എന്നത് സമ്പൂർണ്ണ ജ്ഞാനത്തോടെ നിറഞ്ഞവൻ എന്നർത്ഥം. ഹരി എന്നത് ദുഃഖവും അജ്ഞാനവും നീക്കുന്നവൻ. അച്യുതം എന്നത് ഒരിക്കലും തന്റെ സത്യസ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് വഴുതിപ്പോകാത്തവൻ. അതുകൊണ്ട് ഈ ശ്ലോകം നിത്യപരിപൂർണ്ണനായ ഹരിയെ വണങ്ങുന്നു.

Verse 3

സർവശക്തിമയം ദേവം സർവഗം സർവഭാവനം ।

അനാദിമജരം നിത്യം നമാമി ഗരുഡധ്വജം ॥

ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാന്റെ സർവ്വവ്യാപകമായ ദൈവിക സ്വഭാവത്തെ വിവരിക്കുന്നു. സർവശക്തിമയം എന്നത് എല്ലാ ശക്തികളുടെയും ഉറവിടം എന്നർത്ഥം. ലോകത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന എല്ലാ ശക്തികളും അവസാനം ഭഗവാനിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

സർവഗം എന്നത് എല്ലായിടത്തും നിലകൊള്ളുന്നവൻ എന്നാണ്. ഭഗവാൻ ഒരു സ്ഥലത്ത് മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നവനല്ല. സർവഭാവനം എന്നത് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുകയും പോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ എന്നർത്ഥം.

അനാദി എന്നത് ആരംഭമില്ലാത്തവൻ. അദ്ദേഹം മറ്റൊരാളാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവനല്ല. അജരം എന്നത് വാർദ്ധക്യം ഇല്ലാത്തവൻ. നിത്യം എന്നത് എന്നും നിലനിൽക്കുന്നവൻ.

ഗരുഡധ്വജം എന്നത് ഗരുഡനെ ചിഹ്നമാക്കിയ ധ്വജമുള്ളവൻ. ഗരുഡൻ വിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനം ആണ്. പുരാണങ്ങളിൽ ഗരുഡൻ ശക്തിയുടെയും വേഗത്തിന്റെയും ആത്മീയ ഉയർച്ചയുടെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈ ശ്ലോകം ഗരുഡധ്വജനായ വിഷ്ണുവിനെ സ്തുതിക്കുന്നു.

Verse 4

സുരാസുരൈർഭക്തിമദ്ഭിഃ സ്തുതോ നാരായണഃ സദാ ।

പൂജിതം ച ഹൃഷീകേശം തം നമാമി ജഗദ്ഗുരും ॥

ഈ ശ്ലോകം നാരായണന്റെ മഹത്വത്തെ വിവരിക്കുന്നു. നാരായണൻ എന്നത് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും അന്തിമ ആശ്രയം എന്നർത്ഥം. നര എന്നത് ജീവികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആയനം എന്നത് താമസസ്ഥലം എന്നർത്ഥം. അതായത് എല്ലാ ജീവികളും ആശ്രയിക്കുന്ന പരമാധാരം നാരായണൻ ആണ്.

ശ്ലോകത്തിൽ പറയുന്നത് ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഭക്തിയോടെ നാരായണനെ സ്തുതിക്കുന്നു എന്നാണ്. ഇതിലൂടെ ഭഗവാൻ മുഴുവൻ സൃഷ്ടിയുടെയും അധിപതി ആണെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു.

ഹൃഷീകേശം എന്നത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അധിപതി എന്നാണ്. മനുഷ്യൻ ലോകത്തെ അനുഭവിക്കുന്നത് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മുഖേനയാണ്. ആ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ആന്തരിക നിയന്ത്രകൻ ഭഗവാനാണ്.

ജഗദ്ഗുരു എന്നത് ലോകത്തിന്റെ ഗുരു എന്നാണ്. വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും അവതിരണങ്ങളും വഴി ഭഗവാൻ മനുഷ്യരെ ധർമ്മത്തിന്റെ വഴിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഭക്തൻ അദ്ദേഹത്തെ ലോകഗുരുവായി വണങ്ങുന്നു.

Verse 5

ഹൃദി സങ്കല്പ്യ യദ്രൂപം ധ്യായന്തി യതയഃ സദാ ।

ജ്യോതിരൂപമനൗപമ്യം നരസിംഹം നമാമ്യഹം ॥

ഈ ശ്ലോകം സന്യാസികളും യോഗികളും ധ്യാനിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ രൂപത്തെ കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്. ഹൃദി സങ്കല്പ്യ എന്നത് ഹൃദയത്തിൽ ഭഗവാന്റെ രൂപം ചിന്തിക്കുക എന്നാണ്.

യതയഃ എന്നത് തപസ്സിലൂടെ ആത്മസാക്ഷാത്കാരം തേടുന്ന സന്യാസികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവർ എപ്പോഴും ഭഗവാന്റെ രൂപത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു.

ജ്യോതിരൂപം എന്നത് പ്രകാശസ്വരൂപം എന്നാണ്. ഭഗവാന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ദിവ്യപ്രകാശവും ശുദ്ധചൈതന്യവും ആണെന്ന ആശയം ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നു.

നരസിംഹം വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രശസ്തമായ അവതാരങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഭക്തനായ പ്രഹ്ലാദനെ രക്ഷിക്കാനാണ് അദ്ദേഹം ഈ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. ഹിരണ്യകശിപു എന്ന അസുരനെ സംഹരിച്ചും ധർമ്മത്തെ സ്ഥാപിച്ചും അദ്ദേഹം ലോകത്തെ രക്ഷിച്ചു.

അനൗപമ്യം എന്നത് താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തത് എന്നാണ്. നരസിംഹാവതാരം അത്രയും അത്ഭുതകരവും അപൂർവ്വവുമാണ്. അതുകൊണ്ട് ഭക്തൻ ആ നരസിംഹഭഗവാനെ വണങ്ങുന്നു.

Verse 6

ന ജാനന്തി പരം രൂപം ബ്രഹ്മാദ്യാ ദേവതാഗണാഃ ।

യസ്യാവതാരരൂപാണി സമർച്ചന്തി നമാമി തം ॥

ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാന്റെ പരമസ്വരൂപത്തിന്റെ അതിഗൗരവവും അഗാധതയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാദ്യാ ദേവതാഗണാഃ എന്നത് ബ്രഹ്മാവിനെ ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവർക്ക് പോലും ഭഗവാന്റെ പരമസ്വരൂപം പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ കഴിയില്ല.

പരം രൂപം എന്നത് എല്ലാത്തിനും അതീതമായ ദൈവിക സത്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അത് മനുഷ്യബുദ്ധിക്ക് പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാനാകാത്തതാണ്.

എന്നാൽ ഭഗവാൻ കരുണയാൽ വിവിധ അവതാരങ്ങളായി ലോകത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഈ അവതാരങ്ങളിലൂടെ മനുഷ്യർക്കും ദേവന്മാർക്കും ഭഗവാനെ ആരാധിക്കാൻ കഴിയും.

വാമനൻ, നരസിംഹൻ, രാമൻ, കൃഷ്ണൻ എന്നിവ പോലുള്ള അവതാരങ്ങൾ ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടവയാണ്. അതിനാൽ ഈ ശ്ലോകം അവയുടെ പിന്നിലുള്ള പരമദൈവത്തെ വണങ്ങുന്നു.

Verse 7

ഏതത്സമസ്തം യേനാദൗ സൃഷ്ടം ദുഷ്ടവധാത്പുനഃ ।

ത്രാതം യത്ര ജഗല്ലീനം തം നമാമി ജനാർദനം ॥

ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാനെ സൃഷ്ടിയുടെ സ്രഷ്ടാവായും സംരക്ഷകനായും വിവരിക്കുന്നു. ഏതത്സമസ്തം എന്നത് ഈ മുഴുവൻ ലോകം എന്നാണ്. യേനാദൗ സൃഷ്ടം എന്നത് ആദിയിൽ ഇതിനെ സൃഷ്ടിച്ചവൻ എന്നർത്ഥം.

ദുഷ്ടവധം എന്നത് ദുഷ്ടശക്തികളുടെ നാശം. പുരാണങ്ങളിൽ ഭഗവാൻ പല അവതാരങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു അധർമ്മത്തെ നശിപ്പിക്കുകയും ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ത്രാതം എന്നത് സംരക്ഷണം എന്നാണ്. ഭഗവാൻ ദുഷ്ടരെ ശിക്ഷിക്കുന്നതോടൊപ്പം സജ്ജനരെ രക്ഷിക്കുന്നു.

യത്ര ജഗല്ലീനം എന്നത് സൃഷ്ടിയുടെ അവസാനം എല്ലാം ഭഗവാനിൽ ലയിക്കുന്നു എന്ന ആശയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ചക്രവാളത്തിൽ സൃഷ്ടിയും സംഹാരവും ഭഗവാന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.

ജനാർദനൻ എന്നത് ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ. ജീവികളുടെ കഷ്ടങ്ങളെ നീക്കുന്നവൻ. അതിനാൽ ഭക്തൻ ആ ജനാർദനനെ വണങ്ങുന്നു.

Verse 8

ഭക്തൈരഭ്യർച്ചിതോ യസ്തു നിത്യം ഭക്തപ്രിയോ ഹി യഃ ।

തം ദേവമമലം ദിവ്യം പ്രണമാമി ജഗത്പതിം ॥

ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാനും ഭക്തരും തമ്മിലുള്ള സ്നേഹബന്ധത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഭക്തൈരഭ്യർച്ചിതഃ എന്നത് ഭക്തന്മാർ നിരന്തരം ആരാധിക്കുന്നവൻ എന്നർത്ഥം.

ഭക്തപ്രിയോ എന്നത് ഭക്തരെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ. ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും ഭഗവാൻ തന്റെ ഭക്തരുടെ പ്രാർത്ഥന കേട്ട് അവരെ രക്ഷിക്കുന്ന നിരവധി കഥകൾ കാണാം.

അമലം എന്നത് മലിനതയില്ലാത്ത ശുദ്ധത. ദിവ്യം എന്നത് ദൈവികമായ സ്വഭാവം.

ജഗത്പതി എന്നത് ലോകത്തിന്റെ അധിപതി. ലോകത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന പരമദൈവമായിട്ടും ഭഗവാൻ ഭക്തരോടുള്ള സ്നേഹം കൊണ്ടാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ഭക്തൻ ആ ദിവ്യനായ ജഗത്പതിയെ വണങ്ങുന്നു.

Verse 9

ദുർലഭം ചാപി ഭക്താനാം യഃ പ്രയച്ഛതി തോശിതഃ ।

തം സർവസാക്ഷിണം വിഷ്ണും പ്രണമാമി സനാതനം ॥

ഈ അവസാന ശ്ലോകം ഭഗവാന്റെ കൃപയും സർവജ്ഞതയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ദുർലഭം എന്നത് ലഭിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ളത്. ഭഗവാൻ സന്തോഷിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഭക്തർക്ക് അതുപോലുള്ള അപൂർവ്വ അനുഗ്രഹങ്ങളും നൽകുന്നു.

തോഷിതഃ എന്നത് പ്രസന്നനായവൻ. സത്യഭക്തി ഭഗവാനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.

സർവസാക്ഷിണം എന്നത് എല്ലാറ്റിനും സാക്ഷിയായവൻ. മനുഷ്യരുടെ എല്ലാ ചിന്തകളും പ്രവർത്തികളും ഭഗവാന്റെ അറിവിൽ തന്നെയാണ്.

വിഷ്ണു എന്നത് എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന പരമശക്തി. സനാതനം എന്നത് നിത്യവും ആരംഭമില്ലാത്തതുമായ സത്യം.

ഇങ്ങനെ ഭക്തൻ സർവസാക്ഷിയായ ആ സനാതന വിഷ്ണുവിനെ വിനയത്തോടെ വണങ്ങുന്നു.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras