രംഗനാഥ അഷ്ടക സ്തോത്രം
ആനന്ദരൂപേ നിജബോധരൂപേ ബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ശ്രുതിമൂർത്തിരൂപേ ।
ശശാങ്കരൂപേ രമണീയരൂപേ ശ്രീരംഗരൂപേ രമതാം മനോ മേ ॥
ആനന്ദം തന്നെ രൂപമായവനേ, ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെ സ്വരൂപമായവനേ, പരംപൊരുളായ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായവനേ, വേദങ്ങളുടെ മൂർത്തീഭാവമായവനേ, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശീതളമായ രൂപത്തോടുകൂടിയവനേ, അതിമനോഹരമായ രൂപമുള്ളവനേ, ശ്രീരംഗത്ത് കുടികൊള്ളുന്ന അങ്ങയുടെ ദിവ്യരൂപത്തിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് രമിക്കുമാറാകട്ടെ.
ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാൻ ശ്രീരംഗനാഥന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. അദ്ദേഹം സന്തോഷം നൽകുന്നവൻ എന്നതിലുപരി, പരമമായ ആനന്ദം തന്നെയാണ്. ഭഗവാനെക്കുറിച്ചുള്ള ജ്ഞാനം ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നമല്ല, അതിനാൽ അദ്ദേഹം 'നിജബോധരൂപൻ' ആണ്. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെയെല്ലാം ആധാരമായ പരബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് ഭക്തർക്കായി ശ്രീരംഗത്ത് രൂപമെടുത്തിരിക്കുന്നത്. സകല വേദങ്ങളുടെയും സാരമാണ് ആ രൂപം. സംസാരദുഃഖമാകുന്ന ചൂടേൽക്കുന്ന ഭക്തർക്ക് ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശാന്തിയും കുളിർമ്മയും നൽകുന്നവനാണ് അദ്ദേഹം. ഈ ഗുണങ്ങളെല്ലാമിണങ്ങിയ ശ്രീരംഗനാഥന്റെ മനോഹര രൂപത്തിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി ലയിച്ചുചേരട്ടെ എന്ന് ഭക്തൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
കാവേരിതീരേ കരുണാവിലോലേ മന്ദാരമൂലേ ധൃതചാരുചേലേ ।
ദൈത്യാന്തകാലേഽഖിലലോകലീലേ ശ്രീരംഗലീലേ രമതാം മനോ മേ ॥
പുണ്യനദിയായ കാവേരിയുടെ തീരത്ത് വസിക്കുന്നവനേ, കരുണ തുളുമ്പുന്ന നയനങ്ങളോടുകൂടിയവനേ, കല്പവൃക്ഷമായ മന്ദാരത്തിന്റെ ചുവട്ടിലിരിക്കുന്നവനേ, മനോഹരമായ പീതാംബരം ധരിച്ചവനേ, അസുരന്മാരുടെ അന്തകനായവനേ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ അങ്ങയുടെ ലീലകളായി നടത്തുന്നവനേ, ശ്രീരംഗത്തെ ലീലകളിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് രമിക്കുമാറാകട്ടെ.
ഈ ശ്ലോകം ശ്രീരംഗത്ത് ഭഗവാൻ കുടികൊള്ളുന്ന ഭൗതികസാഹചര്യങ്ങളെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലീലകളെയും വർണ്ണിക്കുന്നു. കാവേരിയുടെ തീരത്തുള്ള ശ്രീരംഗം എന്ന പുണ്യഭൂമിയിലാണ് ഭഗവാന്റെ വാസം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കടാക്ഷം കൊണ്ടുമാത്രം ഭക്തരുടെ ദുരിതങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നു. ദേവലോകവൃക്ഷമായ മന്ദാരത്തിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം അവിടുത്തെ ദൈവികത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ദുഷ്ടനിഗ്രഹവും ശിഷ്ടപരിപാലനവും നടത്തുന്ന അദ്ദേഹം, ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടിസ്ഥിതിസംഹാരങ്ങളെ ഒരു ലീലയായി, ഒരു ദൈവിക വിനോദമായി കാണുന്നു. ആ ലീലാവിലാസനായ ശ്രീരംഗനാഥനിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് ആനന്ദം കണ്ടെത്തട്ടെ എന്നാണ് പ്രാർത്ഥന.
ലക്ഷ്മീനിവാസേ ജഗതാം നിവാസേ ഹൃത്പദ്മവാസേ രവിബിംബവാസേ ।
കൃപാനിവാസേ ഗുണവൃന്ദവാസേ ശ്രീരംഗവാസേ രമതാം മനോ മേ ॥
ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ വാസസ്ഥാനമായവനേ, സർവ്വ പ്രപഞ്ചങ്ങളുടെയും ആശ്രയമായവനേ, ഭക്തരുടെ ഹൃദയകമലത്തിൽ വസിക്കുന്നവനേ, സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ തേജസ്സായി പ്രകാശിക്കുന്നവനേ, കൃപയുടെ ഇരിപ്പിടമായവനേ, എല്ലാ സദ്ഗുണങ്ങളുടെയും ഉറവിടമായവനേ, ശ്രീരംഗത്ത് വസിക്കുന്ന അങ്ങയിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് രമിക്കുമാറാകട്ടെ.
ഭഗവാൻ സർവ്വതിന്റെയും 'നിവാസം' അഥവാ ആശ്രയകേന്ദ്രമാണെന്ന് ഈ ശ്ലോകം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഐശ്വര്യദേവതയായ ലക്ഷ്മി അദ്ദേഹത്തിന്റെ വക്ഷസ്സിൽ വസിക്കുന്നു. ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അതേസമയം, ഓരോ ജീവന്റെയും ഹൃദയത്തിൽ അദ്ദേഹം അന്തര്യാമിയായി കുടികൊള്ളുന്നു. സൂര്യന് പ്രകാശം നൽകുന്ന ഊർജ്ജവും അദ്ദേഹം തന്നെ. കാരുണ്യത്തിന്റെയും സകല ഗുണങ്ങളുടെയും പൂർണ്ണതയായ ശ്രീരംഗനാഥനിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും അഭയം പ്രാപിക്കട്ടെ.
ബ്രഹ്മാദിവന്ദ്യേ ജഗദേകവന്ദ്യേ മുകുന്ദവന്ദ്യേ സുരനാഥവന്ദ്യേ ।
വ്യാസാദിവന്ദ്യേ സനകാദിവന്ദ്യേ ശ്രീരംഗവന്ദ്യേ രമതാം മനോ മേ ॥
സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിനാൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവനേ, ലോകം മുഴുവനും ആരാധിക്കുന്ന ഒരേയൊരു ഈശ്വരനേ, മോക്ഷദായകനായ മുകുന്ദനാൽ പോലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവനേ, ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ ഇന്ദ്രനാൽ വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവനേ, വ്യാസനെപ്പോലെയുള്ള മഹർഷിമാരാലും സനകാദി ബ്രഹ്മർഷികളാലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവനേ, ശ്രീരംഗത്തിൽ സർവ്വരാലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്ന അങ്ങയിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് രമിക്കുമാറാകട്ടെ.
ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാന്റെ പരമോന്നതമായ സ്ഥാനത്തെ എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവരാൽ പോലും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവനാണ് അദ്ദേഹം. സൃഷ്ടികർത്താവായ ബ്രഹ്മാവ്, ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രൻ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വേദവ്യാസൻ, ചിരംജീവികളായ സനകാദി മുനിമാർ എന്നിവരെല്ലാം ശ്രീരംഗനാഥനെ വണങ്ങുന്നു. ഇതിലൂടെ, അദ്ദേഹം മാത്രമാണ് പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഏക ആരാധ്യൻ എന്ന തത്വം സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള ശ്രീരംഗനാഥനിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് ഏകാഗ്രമായി ഭവിക്കട്ടെ.
ബ്രഹ്മാധിരാജേ ഗരുഡാധിരാജേ വൈകുണ്ഠരാജേ സുരരാജരാജേ ।
ത്രൈലോക്യരാജേഽഖിലലോകരാജേ ശ്രീരംഗരാജേ രമതാം മനോ മേ ॥
ബ്രഹ്മാവിന്റെയും അധിപനായവനേ, പക്ഷികളുടെ രാജാവായ ഗരുഡന്റെ നാഥനായവനേ, വൈകുണ്ഠത്തിന്റെ അധിപനായവനേ, ദേവരാജനായ ഇന്ദ്രന്റെയും രാജാവായവനേ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ചക്രവർത്തിയായവനേ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെയും രാജാധിരാജനായവനേ, ശ്രീരംഗത്തിലെ രാജാവേ, അങ്ങയിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് രമിക്കുമാറാകട്ടെ.
ഭഗവാനെ 'രാജാധിരാജനായി' ഈ ശ്ലോകം വാഴ്ത്തുന്നു. അദ്ദേഹം കേവലം ഒരു ലോകത്തിന്റെ അധിപനല്ല. ബ്രഹ്മാവ്, ഗരുഡൻ, ഇന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയ അധികാരികളുടെയെല്ലാം മേലധികാരിയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാസസ്ഥാനമായ വൈകുണ്ഠം സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും മുകളിലാണ്. അങ്ങനെ ഭൗതികവും ദിവ്യവുമായ എല്ലാ മണ്ഡലങ്ങളുടെയും ഒരേയൊരു ചക്രവർത്തി ശ്രീരംഗരാജനാണ്. ആ പരമാധികാരിയിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് അഭയം തേടുന്നു.
അമോഘമുദ്രേ പരിപൂർണനിദ്രേ ശ്രീയോഗനിദ്രേ സസമുദ്രനിദ്രേ ।
ശ്രിതൈകഭദ്രേ ജഗദേകനിദ്രേ ശ്രീരംഗഭദ്രേ രമതാം മനോ മേ ॥
അമോഘമായ യോഗമുദ്രയോടുകൂടിയവനേ, പരിപൂർണ്ണമായ നിദ്രയിൽ കാണപ്പെടുന്നവനേ, ഐശ്വര്യദായകമായ യോഗനിദ്രയിൽ കഴിയുന്നവനേ, പാൽക്കടലിൽ ശയിക്കുന്നവനേ, ആശ്രയിക്കുന്നവർക്ക് സർവ്വമംഗളങ്ങളും നൽകുന്നവനേ, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പ്രളയകാലത്തെ ഒരേയൊരു ആശ്രയമായവനേ, മംഗളസ്വരൂപനായ ശ്രീരംഗനാഥനിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് രമിക്കുമാറാകട്ടെ.
ഇവിടെ ഭഗവാന്റെ യോഗനിദ്രയെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇത് സാധാരണമായ ഉറക്കമല്ല. പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ തന്നിലേക്ക് ലയിപ്പിച്ച്, അടുത്ത സൃഷ്ടിക്കായി തയ്യാറെടുക്കുന്ന ഒരു സവിശേഷമായ ധ്യാനാവസ്ഥയാണിത്. പാൽക്കടലിൽ അനന്തന്റെ മുകളിൽ ശയിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹം എല്ലാം അറിയുന്നവനും ലോകത്തെ പരിപാലിക്കുന്നവനുമാണ്. തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്നവർക്ക് എല്ലാ മംഗളങ്ങളും (ഭദ്രം) നൽകുന്നവനാണ് അദ്ദേഹം. ആ മംഗളമൂർത്തിയായ ശ്രീരംഗനാഥനിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് ശാന്തിയടയട്ടെ.
സ ചിത്രശായീ ഭുജഗേന്ദ്രശായീ നന്ദാങ്കശായീ കമലാങ്കശായീ ।
ക്ഷീരാബ്ധിശായീ വടപത്രശായീ ശ്രീരംഗശായീ രമതാം മനോ മേ ॥
അത്ഭുതകരമായി ശയിക്കുന്നവനേ, സർപ്പരാജനായ അനന്തന്റെ മുകളിൽ ശയിക്കുന്നവനേ, നന്ദഗോപരുടെ മടിയിൽ (കൃഷ്ണനായി) ശയിച്ചവനേ, ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ മടിയിൽ ശയിക്കുന്നവനേ, പാൽക്കടലിൽ ശയിക്കുന്നവനേ, പ്രളയജലത്തിൽ ആലിലയിൽ ശയിക്കുന്നവനേ, ശ്രീരംഗത്ത് ശയിക്കുന്ന രൂപമേ, അങ്ങയിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് രമിക്കുമാറാകട്ടെ.
ഭഗവാൻ പല രൂപങ്ങളിലും ഭാവങ്ങളിലും ശയിക്കുന്നതായി പുരാണങ്ങൾ വർണ്ണിക്കുന്നു. പാൽക്കടലിൽ ആദിശേഷന്റെ മുകളിലുള്ള യോഗനിദ്ര, പ്രളയകാലത്ത് ഒരു ശിശുവായി ആലിലയിലുള്ള ശയനം, കൃഷ്ണാവതാരത്തിൽ നന്ദഗോപരുടെയും ലക്ഷ്മീദേവിയുടെയും മടിയിലുള്ള ലീലകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇതിൽ സ്മരിക്കുന്നു. ഈ ശയനരൂപങ്ങളുടെയെല്ലാം ദിവ്യമായ സമ്മേളനമാണ് ശ്രീരംഗത്തെ ശയനരൂപം. ആ രംഗശായിയായ ഭഗവാനിൽ എൻ്റെ മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി അർപ്പിക്കുന്നു.
ഇദം ഹി രംഗം ത്യജതാമിഹാംഗം പുനർനചാംഗം യദി ചാംഗമേതി ।
പാണൗ രഥാംഗം ചരണേംബു ഗാംഗം യാനേ വിഹംഗം ശയനേ ഭുജംഗം ॥
ഈ പുണ്യഭൂമിയായ ശ്രീരംഗത്തുവെച്ച് ദേഹം വെടിയുന്നവർക്ക് പുനർജന്മം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. അഥവാ ജന്മം ലഭിക്കുകയാണെങ്കിൽ തന്നെ, അത് കയ്യിൽ സുദർശനചക്രവും, പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗംഗയും, ഗരുഡൻ വാഹനവും, ആദിശേഷൻ ശയ്യയുമായ ഭഗവാന്റെ സാരൂപ്യമണിഞ്ഞ ദിവ്യമായ ജന്മമായിരിക്കും.
ഈ ശ്ലോകം ശ്രീരംഗം എന്ന പുണ്യസ്ഥലത്തിന്റെ (ക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യം) മഹിമയെ വാഴ്ത്തുന്നു. ഇവിടെ വെച്ച് മരിക്കുന്നവർക്ക് ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുമെന്ന് പറയുന്നു. ഇനി അവർക്ക് ഒരു ജന്മം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ തന്നെ അത് സാധാരണ മനുഷ്യജന്മമായിരിക്കില്ല, മറിച്ച് വിഷ്ണുവിന്റേതിന് തുല്യമായ ചിഹ്നങ്ങളോടു കൂടിയ, ദിവ്യമായ ഒരു രൂപം (സാരൂപ്യ മുക്തി) ആയിരിക്കും അവർക്ക് ലഭിക്കുക. ഇത് ശ്രീരംഗത്തിന്റെ മോക്ഷദായകമായ കഴിവിനെ പ്രകീർത്തിക്കുന്നു.
രംഗനാഥാഷ്ടകം പുണ്യം പ്രാതരുത്ഥായ യഃ പഠേത് ।
സർവാൻ കാമാനവാപ്നോതി രംഗിസായുജ്യമാപ്നുയാത് ॥
പുണ്യദായകമായ ഈ രംഗനാഥാഷ്ടകം ആര് പ്രഭാതത്തിൽ ഉണർന്ന് ഭക്തിയോടെ ജപിക്കുന്നുവോ, അവർക്ക് ലൗകികമായ എല്ലാ അഭീഷ്ടങ്ങളും സാധിക്കുകയും ഒടുവിൽ രംഗനാഥന്റെ സായുജ്യം (ഭഗവാനിൽ ലയിച്ചുചേരൽ) പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യും.
ഈ സ്തോത്രത്തിന്റെ ഫലശ്രുതിയാണിത്. ഇത് ഭക്തിയോടെ ജപിക്കുന്നവർക്ക് ഇഹലോകത്തിലെ ആഗ്രഹസാഫല്യവും പരലോകത്തിലെ പരമമായ ഗതിയായ മോക്ഷവും ലഭിക്കുമെന്ന് ഈ ശ്ലോകം ഉറപ്പുനൽകുന്നു. ഭൗതികവും ആത്മീയവുമായ എല്ലാ നന്മകളും ഈ സ്തോത്രപാരായണത്തിലൂടെ ഭക്തന് സിദ്ധിക്കുമെന്ന് സാരം.
ആനന്ദരൂപേ നിജബോധരൂപേ ബ്രഹ്മസ്വരൂപേ ശ്രുതിമൂർതിരൂപേ .
ശശാങ്കരൂപേ രമണീയരൂപേ ശ്രീരംഗരൂപേ രമതാം മനോ മേ ..
കാവേരിതീരേ കരുണാവിലോലേ മന്ദാരമൂലേ ധൃതചാരുചേലേ .
ദൈത്യാന്തകാലേഽഖിലലോകലീലേ ശ്രീരംഗലീലേ രമതാം മനോ മേ ..
ലക്ഷ്മീനിവാസേ ജഗതാം നിവാസേ ഹൃത്പദ്മവാസേ രവിബിംബവാസേ .
കൃപാനിവാസേ ഗുണവൃന്ദവാസേ ശ്രീരംഗവാസേ രമതാം മനോ മേ ..
ബ്രഹ്മാദിവന്ദ്യേ ജഗദേകവന്ദ്യേ മുകുന്ദവന്ദ്യേ സുരനാഥവന്ദ്യേ .
വ്യാസാദിവന്ദ്യേ സനകാദിവന്ദ്യേ ശ്രീരംഗവന്ദ്യേ രമതാം മനോ മേ ..
ബ്രഹ്മാധിരാജേ ഗരുഡാധിരാജേ വൈകുണ്ഠരാജേ സുരരാജരാജേ .
ത്രൈലോക്യരാജേഽഖിലലോകരാജേ ശ്രീരംഗരാജേ രമതാം മനോ മേ ..
അമോഘമുദ്രേ പരിപൂർണനിദ്രേ ശ്രീയോഗനിദ്രേ സസമുദ്രനിദ്രേ .
ശ്രിതൈകഭദ്രേ ജഗദേകനിദ്രേ ശ്രീരംഗഭദ്രേ രമതാം മനോ മേ ..
സ ചിത്രശായീ ഭുജഗേന്ദ്രശായീ നന്ദാങ്കശായീ കമലാങ്കശായീ .
ക്ഷീരാബ്ധിശായീ വടപത്രശായീ ശ്രീരംഗശായീ രമതാം മനോ മേ ..
ഇദം ഹി രംഗം ത്യജതാമിഹാംഗം പുനർനചാങ്കം യദി ചാംഗമേതി .
പാണൗ രഥാംഗം ചരണേംബു ഗാംഗം യാനേ വിഹംഗം ശയനേ ഭുജംഗം ..
രംഗനാഥാഷ്ടകം പുണ്യം പ്രാതരുത്ഥായ യഃ പഠേത് .
സർവാൻ കാമാനവാപ്നോതി രംഗിസായുജ്യമാപ്നുയാത് ..
Other stotras
