ഭജ ഗോവിന്ദം

Verse 1

ഭജ ഗോവിന്ദം ഭജ ഗോവിന്ദം ഗോവിന്ദം ഭജ മൂഢമതേ. സമ്പ്രാപ്തേ സന്നിഹിതേ കാലേ നഹി നഹി രക്ഷതി ഡുകൃഞ്കരണേ.

അല്ലയോ മൂഢമായ മനസ്സേ, നീ ഗോവിന്ദനെ ഭജിക്കുക, ഗോവിന്ദനെത്തന്നെ ഭജിക്കുക. നിന്‍റെ ആയുസ്സിന്‍റെ അന്ത്യസമയം അടുത്തു വരുമ്പോൾ നീ പഠിച്ചുവെച്ചിട്ടുള്ള വ്യാകരണ നിയമങ്ങളൊന്നും നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ പോകുന്നില്ല എന്നതാണ് ഈ വരികളുടെ ലളിതമായ അർത്ഥം. കാശിയിലെ മണികർണ്ണികാ ഘട്ടത്തിലൂടെ തന്‍റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം നടന്നുപോകുമ്പോൾ ഒരു വൃദ്ധൻ പാണിനീയ വ്യാകരണത്തിലെ സൂത്രങ്ങൾ ഉരുവിടുന്നത് കണ്ടാണ് ആദിശങ്കരാചാര്യർ ഈ വരികൾ രചിച്ചത്. ജീവിതത്തിന്‍റെ സായാഹ്നത്തിലും മോക്ഷത്തിന് പകരം ലൗകിക വിദ്യകളിൽ അഭിരമിക്കുന്ന മനുഷ്യന്‍റെ അവസ്ഥയിൽ ദയ തോന്നിയാണ് അദ്ദേഹം ഈ ഉപദേശം നൽകിയത്.

ഇവിടെ ഗോവിന്ദൻ എന്ന വാക്കിന് നിരവധി ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. ഗോ എന്നാൽ വേദങ്ങൾ എന്നും വിന്ദ എന്നാൽ അറിയപ്പെടേണ്ടവൻ എന്നുമാണ് അർത്ഥം. വേദങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടേണ്ട പരമാത്മാവാണ് ഗോവിന്ദൻ. കൂടാതെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ എന്നും പശുക്കളെ മേയ്ക്കുന്ന കണ്ണൻ എന്നും ഇതിന് അർത്ഥമുണ്ട്. വ്യാകരണ നിയമങ്ങളെ കുറിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ച ഡുകൃഞ്കരണേ എന്നത് എല്ലാവിധ ലൗകിക അറിവുകളുടെയും പ്രതീകമാണ്. ലൗകികമായ അറിവുകൾ ഭൗതിക ലോകത്ത് വിജയിക്കാൻ സഹായിക്കുമെങ്കിലും ആത്മാവിന്‍റെ മോചനത്തിന് അവ അപര്യാപ്തമാണെന്ന് ശങ്കരൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

മരണം എന്നത് ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു സത്യമാണ്. ആ നിമിഷത്തിൽ നമ്മെ സഹായിക്കാൻ ദൈവഭക്തിക്കും ആത്മജ്ഞാനത്തിനും മാത്രമേ സാധിക്കൂ. മൂഢമതി എന്ന പ്രയോഗത്തിലൂടെ വിവേകമില്ലാതെ നശ്വരമായ ലോകത്തിന് പിന്നാലെ പായുന്ന മനുഷ്യനെയാണ് അദ്ദേഹം അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നത്. ഭക്തിയെന്നത് കേവലം നാമജപമല്ല, മറിച്ച് ഈശ്വരനിലേക്കുള്ള പൂർണ്ണമായ സമർപ്പണമാണെന്ന് ഈ ശ്ലോകം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സമയം കളയാതെ പരമമായ സത്യമായ ഗോവിന്ദനെ ആശ്രയിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.

Verse 2

മൂഢ ജഹീഹി ധനാഗമതൃഷ്ണാം കുരു സദ്ബുദ്ധിം മനസി വിതൃഷ്ണാം. യല്ലഭസേ നിജകർമോപാത്തം വിത്തം തേന വിനോദയ ചിത്തം.

ഹേ മൂഢാ, സമ്പത്ത് സമ്പാദിക്കാനുള്ള നിന്‍റെ അടങ്ങാത്ത ദാഹം ഉപേക്ഷിക്കുക. നിന്‍റെ മനസ്സിൽ സദ്ബുദ്ധിയും വിരക്തിയും വളർത്തിയെടുക്കുക. നിന്‍റെ പ്രയത്നത്താൽ അല്ലെങ്കിൽ കർമ്മഫലമായി നിനക്ക് എന്ത് ലഭിക്കുന്നുവോ അതുകൊണ്ട് നിന്‍റെ മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുക. ഈ വരികളിലൂടെ ആർത്തിക്കും അമിതമായ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും എതിരെ ശങ്കരാചാര്യർ ശക്തമായ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. ധനാഗമതൃഷ്ണ എന്നത് സമ്പത്തിനോടുള്ള അടങ്ങാത്ത ആഗ്രഹമാണ്. ഇത് മനുഷ്യനെ സ്വാർത്ഥതയിലേക്കും ദുരന്തത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു.

പുരാണങ്ങളിൽ പലയിടത്തും സമ്പത്തിനോടുള്ള ആർത്തി എങ്ങനെയാണ് നാശത്തിന് കാരണമാകുന്നത് എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഇവിടെ വിതൃഷ്ണാം എന്ന വാക്ക് തൃഷ്ണ അഥവാ ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്ത അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനസ്സിനെ സദാ ശുഭകരമായ ചിന്തകളിൽ വ്യാപരിപ്പിക്കാനാണ് സദ്ബുദ്ധി എന്ന വാക്ക് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. തനിക്ക് ലഭിച്ചതിൽ സംതൃപ്തി കണ്ടെത്തുക എന്നതാണ് സമാധാനത്തിലേക്കുള്ള ഏക വഴി. നിജകർമോപാത്തം എന്നാൽ സ്വന്തം കഠിനാധ്വാനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നത് എന്നാണ് അർത്ഥം. മറ്റൊരാളുടെ സമ്പത്തിലോ അന്യായമായ വഴികളിലോ കണ്ണുവെക്കാതെ ധർമ്മനിഷ്ഠമായ ജീവിതം നയിക്കാൻ ഇത് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

ആത്മീയമായ തലത്തിൽ നോക്കിയാൽ ആഗ്രഹങ്ങളാണ് പുനർജന്മത്തിന് കാരണമെന്നാണ് ഉപനിഷത്തുകൾ പറയുന്നത്. ആഗ്രഹങ്ങൾ കുറയുമ്പോൾ മനസ്സ് ശാന്തമാകുന്നു. ലോകത്തിലെ എല്ലാ വസ്തുക്കളും നശ്വരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവയോടുള്ള ഒട്ടിനിൽപ്പ് കുറയ്ക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. സമ്പത്ത് ജീവിതത്തിന് ആവശ്യമാണ്, പക്ഷേ അത് ജീവിതത്തിന്‍റെ ലക്ഷ്യമാകരുത്. ഉള്ളതുകൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടാനും ഈശ്വരചിന്തയിൽ സമയം ചിലവഴിക്കാനും സാധിച്ചാൽ മാത്രമേ ഒരുവന് യഥാർത്ഥ ആനന്ദം അനുഭവിക്കാൻ കഴിയൂ എന്ന് ഈ ശ്ലോകം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

Verse 3

നാരീസ്തനഭരനാഭീദേശം ദൃഷ്ട്വാ മാ ഗാ മോഹാവേശം. ഏതന്മാംസവസാദിവികാരം മനസി വിചിന്തയ വാരം വാരം.

സ്ത്രീകളുടെ ശാരീരിക ഭംഗി കണ്ട് മോഹാവേശത്തിൽ അകപ്പെടരുത് എന്ന് ഈ ശ്ലോകത്തിലൂടെ ആചാര്യൻ ഉപദേശിക്കുന്നു. മനോഹരമെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന ഈ ശരീരം വെറും മാംസത്തിന്‍റെയും കൊഴുപ്പിന്‍റെയും അസ്ഥികളുടെയും സങ്കലനം മാത്രമാണെന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിക്കുക. കാമക്രോധങ്ങൾ മനുഷ്യനെ ആത്മീയ പാതയിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിപ്പിക്കുന്നു. പുറമെ കാണുന്ന സൗന്ദര്യം താല്ക്കാലികമാണെന്നും അതിനുള്ളിലെ യാഥാർത്ഥ്യം അശുദ്ധമാണെന്നും തിരിച്ചറിയാൻ വിവേകം ആവശ്യമാണ്.

ഇവിടെ വാരം വാരം അഥവാ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിക്കുക എന്നത് ഒരു തരം ധ്യാനമാണ്. ഇതിനെ പ്രതിപക്ഷ ഭാവന എന്ന് യോഗശാസ്ത്രത്തിൽ വിളിക്കുന്നു. ഒരു വസ്തുവിനോട് അമിതമായ അനുരാഗം തോന്നുമ്പോൾ അതിന്‍റെ ദോഷവശങ്ങളെ കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുക എന്നതാണ് ഇതിന്‍റെ രീതി. മാംസവസാദിവികാരം എന്നത് ശരീരത്തിന്‍റെ നശ്വരതയെയും ഭൗതികതയെയും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ശരീരം എന്നത് ആത്മാവിന് വസിക്കാനുള്ള ഒരു ഉപകരണം മാത്രമാണെന്നും അത് ആരാധനാ പാത്രമാകരുത് എന്നും ഇവിടെ ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

ആത്മീയ വികാസത്തിന് ബ്രഹ്മചര്യം അഥവാ ഇന്ദ്രിയ നിയന്ത്രണം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. ലൗകികമായ ആകർഷണങ്ങൾ മനസ്സിനെ ചഞ്ചലമാക്കുകയും ഭക്തിയിൽ നിന്ന് തടയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭൗതികമായ സൗന്ദര്യത്തിന് പിന്നാലെ പായുന്നവൻ സത്യത്തെ ദർശിക്കുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നു. ഈ ശ്ലോകം സ്ത്രീവിരുദ്ധമല്ല, മറിച്ച് പുരുഷന്‍റെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ ആവശ്യമായ ഒരു വൈരാഗ്യ പരിശീലനമാണ്. മായയുടെ വലക്കണ്ണികളെ തിരിച്ചറിയാനും അതിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാനും നശ്വരമായ ശരീരത്തേക്കാൾ അനശ്വരമായ ആത്മാവിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാനുമാണ് ശങ്കരൻ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നത്.

Verse 4

നലിനീദലഗതജലമതിതരലം തദ്വജ്ജീവിതമതിശയചപലം. വിദ്ധി വ്യാധ്യഭിമാനഗ്രസ്തം ലോകം ശോകഹതം ച സമസ്തം.

താമരയിലയിലെ ജലത്തുള്ളി എപ്പോഴും ഇളകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നത് പോലെ മനുഷ്യജീവിതം അങ്ങേയറ്റം ചഞ്ചലമാണ്. രോഗങ്ങളാലും അഹങ്കാരത്താലും ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ ലോകം മുഴുവൻ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുകയാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കുക. നലിനീദലഗതജലം എന്ന ഉപമയിലൂടെ ജീവിതത്തിന്‍റെ നശ്വരതയെ എത്ര മനോഹരമായാണ് ആചാര്യൻ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഏത് നിമിഷവും താഴെ വീഴാവുന്ന ഒരു തുള്ളി വെള്ളം പോലെയാണ് ഓരോ ശ്വാസവും.

ലോകം എന്നത് വ്യാധികളാൽ അഥവാ രോഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ശരീരത്തിന് രോഗങ്ങളും മനസ്സിന് അഹങ്കാരവും ബാധിക്കുന്നു. അഭിമാനം അഥവാ ഞാൻ എന്ന ഭാവം മനുഷ്യനെ സത്യത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്നു. ലോകം ശോകഹതം എന്ന് പറയുമ്പോൾ ഭൗതികമായ സുഖങ്ങളെല്ലാം ഒടുവിൽ ദുഃഖത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത് എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നു. ബുദ്ധദർശനത്തിലെ ദുഃഖസത്യത്തോട് ഇത് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. എവിടെയൊക്കെ സന്തോഷമുണ്ടെന്ന് നാം കരുതുന്നുവോ അവിടെയെല്ലാം അദൃശ്യമായ ദുഃഖം പതിയിരിക്കുന്നുണ്ട്.

ആത്മീയമായി നോക്കിയാൽ ഈ ശ്ലോകം വൈരാഗ്യം ജനിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണ്. ജീവിതം ഇത്രത്തോളം അസ്ഥിരമാണെങ്കിൽ എന്തിനാണ് നാം അഹങ്കരിക്കുന്നത്? നശ്വരമായ കാര്യങ്ങളിൽ അഭിമാനം കൊള്ളുന്നത് അറിവില്ലായ്മയാണ്. വിവേകമുള്ള ഒരുവൻ ഈ ലോകത്തിന്‍റെ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ശാശ്വതമായ മുക്തിക്ക് വേണ്ടി ശ്രമിക്കും. ജീവിതത്തിന്‍റെ ചഞ്ചലത തിരിച്ചറിയുന്നവൻ ഓരോ നിമിഷവും വിലപ്പെട്ടതാണെന്ന് കരുതി അത് പുണ്യകർമ്മങ്ങൾക്കായി വിനിയോഗിക്കും. ഈ ബോധം നമ്മെ വിനയമുള്ളവരും ഈശ്വരവിശ്വാസികളുമാക്കി മാറ്റുന്നു.

Verse 5

യാനദ്വിത്തോപാർജനസക്തസ്താവന്നിജപരിവാരോ രക്തഃ. പശ്ചാജ്ജീവതി ജർജരദേഹേ വാർതാം കോഽപി ന പൃച്ഛതി ഗേഹേ.

ധനം സമ്പാദിക്കാൻ കഴിവുള്ള കാലത്തോളം മാത്രമേ ബന്ധുക്കളും കുടുംബാംഗങ്ങളും നിന്നോട് സ്നേഹം കാണിക്കുകയുള്ളൂ. പിന്നീട് ശരീരം തളരുകയും വാർദ്ധക്യം ബാധിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ നിന്‍റെ വീട്ടിൽ പോലും ആരും നിന്‍റെ ക്ഷേമം അന്വേഷിക്കുകയില്ല. ലോകജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കയ്പേറിയ സത്യമാണ് ആചാര്യൻ ഇവിടെ വരച്ചുകാട്ടുന്നത്. മനുഷ്യബന്ധങ്ങൾ പലപ്പോഴും സ്വാർത്ഥതയിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്നും പ്രയോജനമില്ലാത്തവനെ ലോകം ഉപേക്ഷിക്കുമെന്നും ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ജർജരദേഹേ എന്നത് തകർന്നടിഞ്ഞ അല്ലെങ്കിൽ ശക്തിയില്ലാത്ത ശരീരത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സമ്പാദിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളപ്പോൾ എല്ലാവരും കൂടെയുണ്ടാകും. എന്നാൽ ഒന്നും നൽകാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിൽ സ്വന്തം മക്കൾ പോലും അവഗണിച്ചേക്കാം. പുരാണങ്ങളിൽ പലയിടത്തും ഇത്തരം സന്ദർഭങ്ങൾ വിവരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. മനുഷ്യൻ തന്‍റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ ആർക്ക് വേണ്ടിയാണോ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് അവർ തന്നെ ഒടുവിൽ അവനെ തള്ളിക്കളയുന്നു എന്നതാണ് ഈ ലോകത്തിന്‍റെ വിചിത്രമായ രീതി.

ഇതൊരു നിരാശാവാദമല്ല, മറിച്ച് യാഥാർത്ഥ്യബോധമാണ്. നശ്വരമായ ബന്ധങ്ങളിൽ അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്നതിന് പകരം ഒരിക്കലും കൈവിടാത്ത ഈശ്വരനെ ആശ്രയിക്കാനാണ് ശങ്കരൻ ഉപദേശിക്കുന്നത്. വിത്തോപാർജനസക്തഃ അഥവാ പണം ഉണ്ടാക്കുന്നതിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുന്നവൻ ഒടുവിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുന്നു. ആത്മീയമായ സമ്പാദ്യം ഉള്ളവന് ഏത് അവസ്ഥയിലും മനഃശാന്തി ലഭിക്കുന്നു. ലോകത്തിന്‍റെ കപടത തിരിച്ചറിയുന്നവൻ ലൗകിക ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മാനസികമായി അകന്നു നിൽക്കുകയും പരമമായ സത്യത്തെ തേടുകയും ചെയ്യും.

Verse 6

യാവത്പവനോ നിവസതി ദേഹേ താവത്പൃച്ഛതി കുശലം ഗേഹേ. ഗതവതി വായൗ ദേഹാപായേ ഭാര്യാ ബിഭ്യതി തസ്മിൻ കായേ.

ശരീരത്തിൽ പ്രാണവായു ഉള്ളിടത്തോളം കാലം മാത്രമേ വീട്ടിലുള്ളവർ നിന്‍റെ സുഖവിവരങ്ങൾ ചോദിക്കുകയുള്ളൂ. പ്രാണൻ പോയി ശരീരം ചേതനയറ്റതായാൽ നിന്‍റെ പ്രിയപ്പെട്ട ഭാര്യ പോലും ആ ശരീരത്തെ കണ്ട് ഭയപ്പെടും. ജീവനുള്ളപ്പോൾ കെട്ടിപ്പിടിക്കുകയും ചുംബിക്കുകയും ചെയ്ത അതേ ആളുകൾ മരണം സംഭവിക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ ആ ശരീരത്തെ ശവം എന്ന് വിളിക്കുകയും ഭയത്തോടെ ദൂരെ നിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജീവിതത്തിന്‍റെ അനിശ്ചിതത്വത്തെയും ശരീരത്തോടുള്ള മോഹത്തിന്‍റെ വ്യർത്ഥതയെയും ഇത് കാണിക്കുന്നു.

ഇവിടെ വായു എന്നത് പ്രാണനെയാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. പ്രാണൻ ഉള്ളതുകൊണ്ടാണ് ഈ ശരീരത്തിന് മൂല്യം ലഭിക്കുന്നത്. പ്രാണൻ പോയാൽ അത് പഞ്ചഭൂതങ്ങളിൽ ലയിക്കുന്ന വെറുമൊരു മൺകൂടം മാത്രമായി മാറുന്നു. ഭാര്യാ ബിഭ്യതി എന്നത് ഏറ്റവും അടുത്ത ബന്ധത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഏറ്റവും സ്നേഹിക്കുന്നു എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നവർ പോലും മൃതദേഹത്തിന് അരികിൽ നിൽക്കാൻ മടിക്കുന്നു. ഇത് ലൗകിക പ്രണയത്തിന്‍റെ പരിമിതിയെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ആത്മീയമായ ദർശനത്തിൽ ശരീരം എന്നത് ആത്മാവ് ധരിക്കുന്ന വസ്ത്രം പോലെയാണ്. വസ്ത്രം പഴകുമ്പോൾ അത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. നാം ശരീരമാണെന്ന് കരുതുന്നതാണ് സകല ദുഃഖങ്ങൾക്കും കാരണം. നാം ശരീരമല്ല, മറിച്ച് അതിനുള്ളിലെ അനശ്വരമായ ആത്മാവാണെന്ന് തിരിച്ചറിയണം. മരണശേഷവും നമ്മെ അനുഗമിക്കുന്നത് നാം ചെയ്ത പുണ്യപാപങ്ങൾ മാത്രമാണ്. അതുകൊണ്ട് അനിശ്ചിതമായ ഈ ജീവിതത്തിൽ ശരീരത്തോടുള്ള മമത വെടിഞ്ഞ് ആത്മാവിന്‍റെ ഉദ്ധാരണത്തിനായി പ്രവർത്തിക്കണമെന്ന് ഈ ശ്ലോകം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 7

ബാലസ്താവത് ക്രീഡാസക്തസ്തരുണസ്താവത് തരുണീസക്തഃ. വൃദ്ധസ്താവച്ചിന്താസക്തഃ പരേ ബ്രഹ്മണി കോഽപി ന സക്തഃ.

ബാല്യകാലം കളികളിൽ മുഴുകി കടന്നുപോകുന്നു. യൗവനത്തിലാകട്ടെ സ്ത്രീകളോടുള്ള അനുരാഗത്തിലും ലൗകിക സുഖങ്ങളിലും മുഴുകുന്നു. വാർദ്ധക്യം വരുമ്പോൾ പഴയ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ആകുലതകളിലും ഉത്കണ്ഠകളിലും മനസ്സ് വ്യാപരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജീവിതത്തിന്‍റെ ഒരു ഘട്ടത്തിലും പരബ്രഹ്മത്തിൽ അനുരക്തനാകാൻ ആർക്കും തോന്നുന്നില്ല എന്നത് കഷ്ടമാണ്. ജീവിതത്തിന്‍റെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും മായ മനുഷ്യനെ എങ്ങനെയൊക്കെ വഴിതെറ്റിക്കുന്നു എന്ന് ഈ ശ്ലോകം വിവരിക്കുന്നു.

മനുഷ്യൻ തന്‍റെ വിലയേറിയ സമയം മുഴുവൻ അപ്രധാനമായ കാര്യങ്ങൾക്കായി ചിലവഴിക്കുന്നു. ബാല്യം അജ്ഞതയിൽ തീരുന്നു, യൗവനം കാമത്തിൽ ഹോമിക്കപ്പെടുന്നു, വാർദ്ധക്യം വ്യാകുലതകളിൽ എരിഞ്ഞുതീരുന്നു. പരേ ബ്രഹ്മണി അഥവാ പരമമായ സത്യത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ ആരും തയ്യാറാകുന്നില്ല. നാം ജനിച്ചത് എന്തിനാണെന്നും നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം എന്താണെന്നും ചിന്തിക്കാൻ ആർക്കും സമയമില്ല. ഓരോ പ്രായത്തിലും ഓരോ തരം തടസ്സങ്ങൾ നമ്മെ ഈശ്വരനിൽ നിന്ന് അകറ്റുന്നു.

ആത്മീയമായ ഉണർവ് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും സംഭവിക്കാം. പക്ഷേ പലരും അത് വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് മാറ്റിവെക്കുന്നു. എന്നാൽ വാർദ്ധക്യത്തിൽ ശാരീരികമായ അവശതകളും മാനസികമായ ആകുലതകളും കാരണം ഭക്തിയിൽ ശ്രദ്ധിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ശങ്കരൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ജീവിതം മുഴുവൻ പാഴാക്കാതെ ഏത് പ്രായത്തിലും ഈശ്വരനെ സ്മരിക്കാൻ തുടങ്ങണം. സമയം ആർക്കും വേണ്ടി കാത്തുനിൽക്കില്ല. അതുകൊണ്ട് ഈ നിമിഷം മുതൽ ബ്രഹ്മചിന്തയിൽ ഏർപ്പെടുക എന്നതാണ് വിവേകമുള്ളവന്‍റെ ലക്ഷണം.

Verse 8

കാ തേ കാന്താ കസ്തേ പുത്രഃ സംസാരോഽയമതീവ വിചിത്രഃ. കസ്യ ത്വം കഃ കുത ആയാതസ്തത്ത്വം ചിന്തയ യദിദം ഭ്രാന്തഃ.

നിന്‍റെ ഭാര്യ ആരാണ്? നിന്‍റെ മകൻ ആരാണ്? ഈ സംസാരം അഥവാ ലൗകിക ജീവിതം വളരെ വിചിത്രമാണ്. നീ ആരുടേതാണ്? നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരാണ്? നീ എവിടെ നിന്ന് വന്നു? ഈ ചോദ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുക. ഈ ലോകമെന്നത് ഒരു ഭ്രാന്തി അഥവാ ഒരു വിഭ്രാന്തി പോലെയാണ്. ഇവിടെ കാണുന്ന ബന്ധങ്ങളെല്ലാം താല്ക്കാലികമായ വേഷപ്പകർച്ചകൾ മാത്രമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയണം. ആത്മീയമായ അന്വേഷണത്തിലേക്ക് (Atma Vichara) നമ്മെ നയിക്കുന്ന വരികളാണിവ.

സംസാരോഽയമതീവ വിചിത്രഃ എന്ന പ്രയോഗം ലോകത്തിന്‍റെ മാറ്റമില്ലാത്ത മാറ്റങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ന് മകനായിരിക്കുന്നവൻ അടുത്ത ജന്മത്തിൽ മറ്റൊരാളായി മാറാം. ഓരോ ജന്മത്തിലും നമ്മുടെ ബന്ധങ്ങൾ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സ്ഥിരമല്ലാത്ത ഈ ബന്ധങ്ങളിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നത് ബുദ്ധിയല്ല. തത്ത്വം ചിന്തയ എന്നത് പരമമായ സത്യത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാനുള്ള ആഹ്വാനമാണ്. ഞാൻ ഈ ശരീരമാണോ അതോ മനസ്സമാണോ അതോ ഇതിനപ്പുറമുള്ള ആത്മാവാണോ എന്ന അന്വേഷണം തുടങ്ങണം.

വേദാന്തം അനുസരിച്ച് ഈ ലോകം ഒരു സ്വപ്നം പോലെയാണ്. സ്വപ്നത്തിൽ നാം പല ബന്ധങ്ങളും കാണുന്നു, പക്ഷേ ഉണരുമ്പോൾ അവയൊന്നും സത്യമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതുപോലെ ജ്ഞാനമാകുന്ന ഉണർവ് ലഭിക്കുമ്പോൾ ലൗകിക ബന്ധങ്ങളുടെ മിഥ്യാബോധം നീങ്ങും. നമ്മൾ എവിടെ നിന്ന് വന്നു എന്ന് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ ഉറവിടം പരമാത്മാവാണെന്ന് വ്യക്തമാകും. ഈ ബോധം നമ്മെ ഭയത്തിൽ നിന്നും മോഹത്തിൽ നിന്നും മോചിപ്പിക്കും. ലൗകികമായ ബന്ധങ്ങളെ സ്നേഹിക്കുമ്പോഴും അവയിൽ ഒട്ടിനിൽക്കാതെ സാക്ഷീഭാവത്തോടെ ജീവിക്കാനാണ് ശങ്കരൻ പറയുന്നത്.

Verse 9

സത്സംഗത്വേ നിഃസംഗത്വം നിഃസംഗത്വേ നിർമോഹത്വം. നിർമോഹത്വേ നിശ്ചലിതത്വം നിശ്ചലിതത്വേ ജീവന്മുക്തി.

സത്തുക്കളുടെ അഥവാ ജ്ഞാനികളുടെ സഹവാസം ലൗകിക വിഷയങ്ങളോടുള്ള പറ്റിനിൽപ്പ് കുറയ്ക്കുന്നു. ആസക്തി ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ മോഹം അഥവാ അറിവില്ലായ്മ നീങ്ങുന്നു. മോഹം മാറുമ്പോൾ മനസ്സ് ഇളക്കമില്ലാത്തതും ശാന്തവുമായി മാറുന്നു. മനസ്സ് പൂർണ്ണമായും നിശ്ചലമാകുമ്പോൾ ഒരുവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മുക്തി പ്രാപിക്കുന്നു. മുക്തിയിലേക്കുള്ള പടവുകൾ എങ്ങനെയാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന് ഈ ശ്ലോകം വളരെ ലളിതമായി വിശദീകരിക്കുന്നു.

സത്സംഗം എന്നത് ഭക്തിമാർഗ്ഗത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യമാണ്. നല്ലവരായ മനുഷ്യരുടെ കൂടെയിരിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ ചിന്തകളും ശുദ്ധമാകുന്നു. നിഃസംഗത്വം എന്നാൽ ഒന്നിനോടും അമിതമായ മമതയില്ലാത്ത അവസ്ഥയാണ്. ഇത് വൈരാഗ്യത്തിന്‍റെ ലക്ഷണമാണ്. നിർമോഹത്വം എന്നത് സത്യത്തെ മറയ്ക്കുന്ന മായയുടെ തിരശീല നീങ്ങുന്ന അവസ്ഥയാണ്. ഈ അവസ്ഥയിൽ മാത്രമേ പരമാത്മാവിനെ ദർശിക്കാൻ കഴിയൂ. മനസ്സ് ശാന്തമാകുമ്പോൾ അത് സമാധിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

ജീവന്മുക്തി എന്നത് മരണത്തിന് ശേഷം ലഭിക്കുന്ന ഒന്നല്ല. ഈ ലോകത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ എല്ലാ കെട്ടുപാടുകളിൽ നിന്നും സ്വതന്ത്രനായി പരമാനന്ദം അനുഭവിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണിത്. സത്സംഗത്തിലൂടെ തുടങ്ങുന്ന ഈ യാത്ര ജീവന്മുക്തിയിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ആത്മീയ വളർച്ചയ്ക്ക് ശരിയായ കൂട്ടുകെട്ട് എത്രത്തോളം അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു. മനസ്സിന്‍റെ ചഞ്ചലതയാണ് നമ്മുടെ സകല പ്രശ്നങ്ങൾക്കും കാരണം. നിശ്ചലിതത്വം എന്ന ശാന്തി കൈവരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ സത്തുക്കളെ ആശ്രയിക്കണം.

Verse 10

വയസി ഗതേ കഃ കാമവികാരഃ ശുഷ്കേ നീരേ കഃ കാസാരഃ. ക്ഷീണേ വിത്തേ കഃ പരിവാരോ ജ്ഞാതേ തത്ത്വേ കഃ സംസാരഃ.

പ്രായം കടന്നുപോയാൽ കാമവികാരങ്ങൾക്ക് എവിടെയാണ് പ്രസക്തി? വെള്ളം വറ്റിയാൽ പിന്നെ അതിനെ എങ്ങനെയാണ് ഒരു തടാകം എന്ന് വിളിക്കാൻ കഴിയുക? സമ്പത്ത് ഇല്ലാതായാൽ ബന്ധുക്കൾ എവിടെ പോകും? അതുപോലെ പരമമായ സത്യം അഥവാ ആത്മജ്ഞാനം ലഭിച്ചുകഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ലൗകിക ജീവിതമെന്ന സംസാരത്തിന് എന്ത് പ്രസക്തിയാണുള്ളത്? ഓരോ കാര്യത്തിനും ഒരു ആധാരമുണ്ടെന്നും ആ ആധാരം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ആ കാര്യം നിലനിൽക്കില്ലെന്നും ഇവിടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ശുഷ്കേ നീരേ കഃ കാസാരഃ എന്ന ഉപമ വളരെ അർത്ഥവത്താണ്. ജലമാണ് ഒരു തടാകത്തിന്‍റെ സത്ത. അതുപോലെ ആഗ്രഹങ്ങളാണ് സംസാരത്തിന്‍റെ സത്ത. ആഗ്രഹങ്ങൾ വറ്റുമ്പോൾ സംസാരവും ഇല്ലാതാകുന്നു. ജ്ഞാതേ തത്ത്വേ എന്നത് എല്ലാ ദുഃഖങ്ങൾക്കും അറുതിവരുത്തുന്ന ജ്ഞാനോദയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇരുട്ടുള്ളിടത്ത് മാത്രമേ പാമ്പിനെ കണ്ട് ഭയപ്പെടുകയുള്ളൂ. വെളിച്ചം വരുമ്പോൾ അത് വെറുമൊരു കയറാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതുപോലെ ജ്ഞാനം ലഭിക്കുമ്പോൾ ലോകം മിഥ്യയാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടും.

തത്ത്വജ്ഞാനം ലഭിച്ച ഒരുവന് ലോകം ഒരു കളിസ്ഥലം മാത്രമാണ്. അയാൾ അതിൽ പങ്കാളിയാകുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിലെ ലാഭനഷ്ടങ്ങൾ അയാളെ ബാധിക്കുന്നില്ല. ലൗകികമായ ആസക്തികൾ സ്വാഭാവികമായും അവനിൽ നിന്ന് കൊഴിഞ്ഞുപോകുുന്നു. സമുദ്രത്തിൽ ലയിച്ച നദിക്ക് പിന്നെ പ്രത്യേക അസ്തിത്വമില്ലാത്തത് പോലെ ജ്ഞാനി ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്നു. ഈ ലോകം അസത്യമാണെന്നും ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ് സത്യമെന്നുമുള്ള അദ്വൈത ദർശനത്തിന്‍റെ കാതലാണ് ഈ വരികൾ.

Verse 11

മാ കുരു ധനജനയൗവനഗർവം ഹരതി നിമേഷാത് കാലഃ സർവം. മായാമയമിദമഖിലം ഹിത്വാ ബ്രഹ്മപദം ത്വം പ്രവിശ വിദിത്വാ.

സമ്പത്ത്, ബന്ധുബലം, യൗവനം എന്നിവയിൽ നീ ഒരുകാലത്തും അഹങ്കരിക്കരുത്. കാരണം കാലം നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഇതെല്ലാം തട്ടിയെടുത്തേക്കാം. ഈ ലോകം മുഴുവൻ മായാമയമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, നശ്വരമായ ഇതിനെയെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു നീ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മപദത്തെ അറിയാൻ ശ്രമിക്കുക. അഹങ്കാരം മനുഷ്യന്‍റെ ഏറ്റവും വലിയ ശത്രുവാണെന്നും അത് ആത്മീയ പാതയെ തടയുന്നുവെന്നും ശങ്കരൻ ഇവിടെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

കാലം എന്ന ശക്തിക്ക് മുന്നിൽ ആർക്കും പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയില്ല. ഹരതി നിമേഷാത് എന്ന പ്രയോഗം കാലത്തിന്‍റെ വേഗതയെയും ശക്തിയെയും കാണിക്കുന്നു. ഇന്ന് നാം പെരുമയോടെ കാണുന്നവയെല്ലാം നാളെ ഇല്ലാതായേക്കാം. പുരാണങ്ങളിലെ വലിയ രാജാക്കന്മാരും വീരന്മാരും പോലും കാലത്തിന്‍റെ കുത്തൊഴുക്കിൽ പെട്ട് പോയിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ഇല്ലാത്ത പദവികളിലും സൗന്ദര്യത്തിലും അഭിമാനം കൊള്ളുന്നത് അറിവില്ലായ്മയാണ്.

മായാമയമിദമഖിലം എന്നത് ഈ പ്രപഞ്ചം ഒരു മായയാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. കയറിൽ പാമ്പിനെ കാണുന്നത് പോലെ നാം സത്യമായ ബ്രഹ്മത്തിന് മുകളിൽ ഈ ജഗത്തിനെ കാണുന്നു. ഈ മായയെ മുറിച്ചു കടക്കണമെങ്കിൽ ജ്ഞാനം ആവശ്യമാണ്. ബ്രഹ്മപദം എന്നത് എല്ലാ മാറ്റങ്ങൾക്കും അപ്പുറമുള്ള ശാശ്വത നിലയാണ്. ആ നിലയിലെത്താൻ ലൗകികമായ താല്ക്കാലിക സുഖങ്ങളോടുള്ള ആസക്തി ഉപേക്ഷിക്കണം. സത്യത്തെ അറിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ മരണത്തെയും ദുഃഖത്തെയും മറികടക്കാൻ കഴിയൂ.

Verse 12

ദിനയാമിന്യൗ സായം പ്രാതഃ ശിശിരവസന്തൗ പുനരായാതഃ. കാലഃ ക്രീഡതി ഗച്ഛത്യായുസ്തദപി ന മുഞ്ചത്യാശാവായുഃ.

പകലും രാത്രിയും, വൈകുന്നേരവും രാവിലെയും, ശിശിരവും വസന്തവും വീണ്ടും വീണ്ടും വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കാലം അതിന്‍റെ കളി തുടരുന്നു, അതോടൊപ്പം നമ്മുടെ ആയുസ്സും കുറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇത്രയൊക്കെ മാറ്റങ്ങൾ ചുറ്റും നടന്നിട്ടും മനുഷ്യന്‍റെ ഉള്ളിലെ ആഗ്രഹം അഥവാ ആശയാകുന്ന കാറ്റ് അവനെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല. കാലം മാറിക്കൊണ്ടിരുന്നാലും മനുഷ്യന്‍റെ ആർത്തിക്ക് മാറ്റമില്ല എന്ന പരിതാപകരമായ അവസ്ഥയെയാണ് ആചാര്യൻ ഇവിടെ വരച്ചുകാട്ടുന്നത്.

കാലഃ ക്രീഡതി എന്ന പ്രയോഗം വളരെ പ്രധാനമാണ്. കാലം ഒരു കൊച്ചു കുട്ടിയെപ്പോലെ പ്രപഞ്ചത്തെ വെച്ച് കളിക്കുന്നു. ജന്മവും മരണവും ഇതിന്‍റെ ഭാഗമാണ്. വസന്തം കഴിഞ്ഞ് ശിശിരം വരുമ്പോൾ പ്രകൃതി മാറുന്നു. പക്ഷേ മനുഷ്യന്‍റെ മനസ്സിലെ തൃഷ്ണ മാത്രം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എത്ര അനുഭവിച്ചാലും മതിയാകാത്തതാണ് ആഗ്രഹങ്ങൾ. ആയുസ്സ് തീരാറായെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും പുതിയ പുതിയ ആഗ്രഹങ്ങൾ മനുഷ്യൻ നെയ്തുകൂട്ടുന്നു.

ആശാവായുഃ എന്നത് ആഗ്രഹത്തെ കാറ്റിനോട് ഉപമിച്ചതാണ്. കാറ്റ് എങ്ങനെയാണോ മേഘങ്ങളെ അലട്ടുന്നത് അതുപോലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ മനസ്സിനെ അലട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കും. ആഗ്രഹങ്ങളാണ് സംസാര ചക്രത്തിൽ നമ്മെ കെട്ടിയിടുന്നത്. കാലത്തിന്‍റെ ഗതി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ആഗ്രഹങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ പഠിക്കണം. ഇന്നും നാളെയും എന്ന് കരുതി സമയം കളയാതെ ഓരോ നിമിഷവും ഭഗവാനിലേക്ക് അടുക്കാൻ ശ്രമിക്കണം. മോഹങ്ങൾ വെടിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ കാലത്തിന് അപ്പുറമുള്ള നിത്യതയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയൂ.

Verse 13

കാ തേ കാന്താധനഗതചിന്താ വാതുല കിം തവ നാസ്തി നിയന്താ. ത്രിജഗതി സജ്ജനസംഗതിരേകാ ഭവതി ഭവാർണവതരണേ നൗകാ.

അല്ലയോ ഭ്രാന്താ, നീ എന്തിനാണ് നിന്‍റെ ഭാര്യയെക്കുറിച്ചും സമ്പത്തിനെക്കുറിച്ചും എപ്പോഴും ഉത്കണ്ഠപ്പെടുന്നത്? നിന്നെ നയിക്കാൻ ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന് ഒരു നിയന്താവ് അഥവാ ദൈവം ഇല്ലേ? ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും വച്ച് സത്തുക്കളുടെ സഹവാസം ഒന്നുകൊണ്ട് മാത്രമേ സംസാരസാഗരത്തെ മുറിച്ചു കടക്കാൻ കഴിയൂ. അത് നിന്നെ സുരക്ഷിതമായി അക്കരെയെത്തിക്കുന്ന ഒരു തോണി പോലെയാണ്. ഇവിടെ ശങ്കരൻ ഭക്തനെ വാതുല അഥവാ ഭ്രാന്തൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. സത്യത്തെ മറന്ന് മായയെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ ഭ്രാന്തനെപ്പോലെയാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു.

മനുഷ്യൻ തന്‍റെ കഷ്ടപ്പാടുകളെല്ലാം സ്വന്തം ചുമലിലേറ്റാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ ഭരിക്കുന്ന ഒരു ശക്തിയുണ്ടെന്നും ആ ശക്തിയിൽ വിശ്വസിക്കണമെന്നും ശ്ലോകം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. സജ്ജനസംഗതി അഥവാ നല്ലവരുടെ കൂട്ടുകെട്ട് സംസാരസമുദ്രം കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ഒരു നൗക (തോണി) ആണ്. കൊടുങ്കാറ്റുള്ള കടലിൽ ഒരു തോണി എത്രത്തോളം അനിവാര്യമാണോ അതുപോലെ ജീവിതമാകുന്ന കടലിൽ സദ്ഗുരുവിന്‍റെയും സത്തുക്കളുടെയും സഹായം ആവശ്യമാണ്.

ഭവാർണവ എന്നത് ജനനമരണങ്ങളാകുന്ന സമുദ്രമാണ്. ഇത് കടക്കാൻ നീന്തൽ അറിഞ്ഞതുകൊണ്ട് മാത്രം കാര്യമില്ല, ഒരു നല്ല കപ്പിത്താനും തോണിയും വേണം. ഗുരുവാകുന്ന കപ്പിത്താനും സത്സംഗമാകുന്ന തോണിയുമുണ്ടെങ്കിൽ ആർക്കും മുക്തി കൈവരിക്കാം. ലൗകികമായ ആകുലതകൾ വിട്ട് ഈശ്വരനിൽ ഭാരമേൽപ്പിക്കാനും ജ്ഞാനികളുടെ പാത പിന്തുടരാനും ആചാര്യൻ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. സത്സംഗം ഒരാളുടെ സ്വഭാവത്തെയും ലക്ഷ്യത്തെയും മാറ്റാൻ പ്രാപ്തമാണ്.

Verse 14

ജടിലീ മുണ്ഡീ ലുഞ്ചിതകേശഃ കാഷായാംബരബഹുകൃതവേഷഃ. പശ്യന്നപി ച ന പശ്യതി മൂഢോ ഹ്യുദരനിമിത്തം ബഹുകൃതവേഷഃ.

ചിലർ ചടപിടിച്ച മുടിയുമായി നടക്കുന്നു, ചിലർ തല മൊട്ടയടിക്കുന്നു, ചിലർ താടി വളർത്തുന്നു. മറ്റു ചിലർ കാവി വസ്ത്രം ധരിച്ച് പലവിധത്തിലുള്ള വേഷങ്ങൾ കെട്ടുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള പല വേഷങ്ങളും വെറും വയറ്റുപ്പിഴപ്പിന് വേണ്ടിയുള്ള നാടകങ്ങൾ മാത്രമാണ്. സത്യം കൺമുന്നിലുണ്ടായിട്ടും ഈ മൂഢന്മാർ അത് കാണുന്നില്ല. പുറമെ സന്യാസിയായി കാണപ്പെടുമ്പോഴും ഉള്ളിൽ ലൗകിക മോഹങ്ങൾ കൊണ്ടുനടക്കുന്ന കപടവേഷധാരികളെയാണ് ഇവിടെ വിമർശിക്കുന്നത്.

ആത്മീയത എന്നത് വേഷത്തിലല്ല, മറിച്ച് മാറ്റം വരേണ്ടത് മനസ്സിലാണെന്ന് ശങ്കരൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഉദരനിമിത്തം അഥവാ വയറ് നിറയ്ക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം ആത്മീയതയെ കച്ചവടമാക്കുന്നവർ എന്നും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ജടിലീ, മുണ്ഡീ തുടങ്ങിയ പ്രയോഗങ്ങൾ അക്കാലത്തെ വിവിധ സന്യാസ വിഭാഗങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പുറമെ കാണിക്കുന്ന വൈരാഗ്യം ഉള്ളിലില്ലെങ്കിൽ അത് ആത്മവഞ്ചനയാണ്. കപടത നിറഞ്ഞ ഇത്തരം വേഷങ്ങൾ മോക്ഷത്തിന് പകരം കൂടുതൽ ബന്ധനങ്ങളിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്.

പശ്യന്നപി ച ന പശ്യതി എന്ന വരി വളരെ അർത്ഥവത്താണ്. കണ്ണുണ്ടെങ്കിലും സത്യത്തെ കാണാൻ കഴിയാത്തവരാണ് ഇവർ. ആത്മീയതയെ ഒരു ഉപജീവന മാർഗ്ഗമായി കാണുന്നവർക്ക് ഈശ്വരദർശനം അസാധ്യമാണ്. യഥാർത്ഥ വൈരാഗ്യം എന്നത് ലൗകിക സുഖങ്ങളോടുള്ള വിരക്തിയാണ്. വസ്ത്രം മാറിയതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരാൾ സന്യാസിയാകില്ല. ഹൃദയത്തിലെ അഴുക്കുകൾ കഴുകിക്കളഞ്ഞ് നിർമ്മലമായ മനസ്സോടെ ഈശ്വരനെ ഭജിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ഭക്തൻ. ആത്മാർത്ഥതയില്ലാത്ത അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ വെറും പ്രഹസനങ്ങളാണെന്ന് ഈ ശ്ലോകം നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 15

അംഗം ഗലിതം പലിതം മുണ്ഡം ദശനവിഹീനം ജാതം തുണ്ഡം. വൃദ്ധോ യാതി ഗൃഹീത്വാ ദണ്ഡം തദപി ന മുഞ്ചത്യാശാപിണ്ഡം.

അവയവങ്ങൾ തളർന്നു, തലയിലെ മുടി നരച്ചു, വായ പല്ലില്ലാത്തതായി മാറി. വൃദ്ധൻ കയ്യിലൊരു വടിയും കുത്തിയാണ് നടക്കുന്നത്. ഇത്രത്തോളം അവശതകൾ ഉണ്ടായിട്ടും അയാളുടെ ഉള്ളിലെ ആഗ്രഹം എന്ന കെട്ട് അഥവാ ഭാണ്ഡം അയാളെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല. വാർദ്ധക്യത്തിലും മനുഷ്യൻ തന്‍റെ ആഗ്രഹങ്ങളെ മുറുകെ പിടിക്കുന്നു എന്ന ദയനീയമായ അവസ്ഥയാണ് ഇവിടെ ചിത്രീകരിക്കുന്നത്. ശരീരം നശിച്ചാലും മനസ്സിലെ തൃഷ്ണ നശിക്കുന്നില്ല.

ആശാപിണ്ഡം എന്ന പ്രയോഗം ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഒരു വലിയ കൂട്ടത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ പല്ല് കൊഴിയുമ്പോഴും ഓരോ അവയവം തളരുമ്പോഴും മരണം അടുത്തെത്തിയെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. പക്ഷേ മനുഷ്യൻ തന്‍റെ കുട്ടികളിലൂടെയോ പേരക്കുട്ടികളിലൂടെയോ പുതിയ ആഗ്രഹങ്ങൾ വളർത്തിയെടുക്കുന്നു. ദണ്ഡം അഥവാ വടി താങ്ങായി വേണമെന്ന അവസ്ഥ എത്തിയിട്ടും ആത്മീയമായ താങ്ങ് കണ്ടെത്താൻ ആരും ശ്രമിക്കുന്നില്ല.

ഈ ശ്ലോകം നമ്മെ ഒരു കണ്ണാടി പോലെ നമ്മുടെ തന്നെ അവസ്ഥ കാണിച്ചുതരുന്നു. ലൗകികമായ ആസക്തി എത്രത്തോളം ആഴമുള്ളതാണെന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ആഗ്രഹങ്ങളെ ജീവിതാവസാനം വരെ കൊണ്ടുനടക്കുന്നത് അടുത്ത ജന്മത്തിലേക്കുള്ള വിത്തുകൾ പാകുന്നതിന് തുല്യമാണ്. മുക്തി ലഭിക്കണമെങ്കിൽ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ഈ ഭാണ്ഡം അഴിച്ചുമാറ്റണം. ശരീരത്തിന്‍റെ അവശതകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മനസ്സിനെ ഈശ്വരനിലേക്ക് തിരിക്കാൻ വൈകരുത്. വാർദ്ധക്യം എന്നത് വിശ്രമിക്കാനുള്ളതല്ല, മറിച്ച് ഈശ്വരനിൽ ലയിക്കാൻ തയ്യാറെടുക്കാനുള്ള സമയമാണ്.

Verse 16

അഗ്രേ വഹ്നിഃ പൃഷ്ഠേ ഭാനൂ രാത്രൗ ചുബുകസമർപിതജാനുഃ. കരതലഭിക്ഷസ്തരുതലവാസസ്തദപി ന മുഞ്ചത്യാശാപാശഃ.

പകൽ വെയിലേറ്റും രാത്രിയിൽ തണുപ്പ് മാറ്റാൻ തീ കായുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥ. രാത്രിയിൽ തണുപ്പ് സഹിക്കാൻ വയ്യാതെ മുട്ടുകൾ താടിയിൽ ചേർത്തുവെച്ച് കുനിഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ. കയ്യിൽ കിട്ടുന്ന ഭിക്ഷ മാത്രം കഴിച്ച് മരത്തണലിൽ താമസിക്കുന്നവൻ. ഇത്രയേറെ കഷ്ടപ്പാടുകൾ അനുഭവിക്കുന്ന ദരിദ്രനായ മനുഷ്യനെ പോലും ആഗ്രഹമാകുന്ന കയർ (ആശാപാശഃ) വരിഞ്ഞു മുറുക്കിയിരിക്കുന്നു. ഭൗതികമായ ഒന്നും ഇല്ലാത്തവന്‍റെ ഉള്ളിലും ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാവുമെന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു.

ദാരിദ്ര്യം ഒരാളെ ജ്ഞാനിയാക്കണമെന്നില്ല. പലപ്പോഴും ഇല്ലാത്തവന് ഉള്ളവനേക്കാൾ കൂടുതൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. ആശാപാശഃ എന്നത് ആഗ്രഹത്തെ ഒരു പാശം അഥവാ കയറിനോട് ഉപമിച്ചതാണ്. ഇത് ജീവനെ ലൗകികതയിൽ കെട്ടിയിടുന്നു. മരത്തണലിലെ താമസമോ ഭിക്ഷാടനമോ വൈരാഗ്യത്തിന്‍റെ ലക്ഷണമാകുന്നത് അത് മനസ്സാ പൂർണ്ണമായി ചെയ്യുമ്പോഴാണ്. അല്ലാത്തപക്ഷം അത് വെറുമൊരു കഷ്ടപ്പാട് മാത്രമായി അവശേഷിക്കുന്നു.

ആത്മീയമായ പുരോഗതിക്ക് പുറമെയുള്ള ദാരിദ്ര്യമല്ല വേണ്ടത്, മറിച്ച് ഉള്ളിലെ വിരക്തിയാണ്. എന്തിനോടൊക്കെയോ ഉള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ മനസ്സിനെ അസ്വസ്ഥമാക്കുന്നു. ഈ ശ്ലോകം ആഗ്രഹങ്ങളുടെ വ്യാപ്തിയെ കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്. രാജാവിനും ഭിക്ഷുവിനും ഒരേപോലെ തടസ്സമാകുന്നത് അവരുടെ ഉള്ളിലെ ആഗ്രഹങ്ങളാണ്. ആഗ്രഹങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവൻ മരത്തണലിലും രാജാവിനേക്കാൾ സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നു. എന്നാൽ ആഗ്രഹമുള്ളവൻ കൊട്ടാരത്തിലും തടവുകാരനെപ്പോലെ കഴിയുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയെ വേരോടെ പിഴുതെറിയുകയാണ് വേണ്ടത്.

Verse 17

കുരുതേ ഗംഗാസാഗരഗമനം ബ്രതപരിപാലനമഥവാ ദാനം. ജ്ഞാനവിഹീനഃ സർവമതേന മുക്തിം ന ഭജതി ജന്മശതേന.

ഒരുവൻ ഗംഗാനദിയിലോ സമുദ്രത്തിലോ പോയി പുണ്യസ്നാനം ചെയ്തേക്കാം, കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചേക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ വലിയ ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തേക്കാം. എന്നാൽ ആത്മജ്ഞാനം ഇല്ലാത്ത ഒരുവന് നൂറ് ജന്മങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും മുക്തി ലഭിക്കില്ല എന്ന് എല്ലാ മതങ്ങളും അഥവാ ശാസ്ത്രങ്ങളും ഒരേപോലെ പറയുന്നു. ബാഹ്യമായ കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ട് മാത്രം മനസ്സ് ശുദ്ധമാകില്ലെന്നും ജ്ഞാനം മാത്രമാണ് പരമമായ ലക്ഷ്യമെന്നും ശങ്കരൻ ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു.

ഗംഗാസ്നാനവും വ്രതങ്ങളും പുണ്യകർമ്മങ്ങളാണ്, സംശയമില്ല. പക്ഷേ അവ ജ്ഞാനത്തിലേക്കുള്ള പടവുകൾ മാത്രമാണ്. ജ്ഞാനവിഹീനഃ അഥവാ അറിവില്ലാത്തവൻ ഇരുട്ടിൽ തപ്പുന്നവനെപ്പോലെയാണ്. പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ സ്വർഗ്ഗസുഖം നൽകിയേക്കാം, പക്ഷേ പുനർജന്മത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകാൻ അവയ്ക്ക് കഴിയില്ല. ജ്ഞാനം ലഭിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ സംസാര ചക്രം അവസാനിക്കൂ. എല്ലാ ആത്മീയ സാധനകളുടെയും അന്തിമ ഫലം ജ്ഞാനമായിരിക്കണം.

അദ്വൈത സിദ്ധാന്തപ്രകാരം ജ്ഞാനം എന്നാൽ ഞാൻ ബ്രഹ്മമാണെന്ന തിരിച്ചറിവാണ്. കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ട് ഈ അറിവ് നേരിട്ട് ലഭിക്കില്ല. കർമ്മങ്ങൾ മനസ്സിനെ ശുദ്ധമാക്കുന്നു (Chitta Shuddhi), ശുദ്ധമായ മനസ്സിൽ മാത്രമേ ജ്ഞാനം ഉദിക്കൂ. കേവലം ചടങ്ങുകളിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് തത്ത്വത്തെ മറന്നുപോകുന്നത് ശരിയല്ല. നൂറ് ജന്മങ്ങൾ എടുത്താലും സത്യത്തെ അറിയാതെ ഒരാൾക്ക് സമാധാനം ലഭിക്കില്ല. അതിനാൽ സദ്ഗുരുവിനെ സമീപിച്ച് ആത്മജ്ഞാനം നേടാൻ പരിശ്രമിക്കണം എന്നതാണ് ഈ ശ്ലോകത്തിന്‍റെ സന്ദേശം.

Verse 18

സുരമന്ദിരതരുമൂലനിവാസഃ ശയ്യാ ഭൂതലമജിനം വാസഃ. സർവപരിഗ്രഹഭോഗത്യാഗഃ കസ്യ സുഖം ന കരോതി വിരാഗഃ.

ക്ഷേത്രങ്ങളിലോ വൃക്ഷച്ചുവട്ടിലോ താമസം, വെറും നിലം കിടക്കയായും മാന്തോൽ വസ്ത്രമായും ഉപയോഗിക്കുന്നു. എല്ലാവിധ പരിഗ്രഹങ്ങളും (കൂട്ടി വെക്കലുകൾ) സുഖഭോഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച വൈരാഗ്യം ആർക്കാണ് സുഖം നൽകാത്തത്? വൈരാഗ്യം അഥവാ പറ്ററ്റ അവസ്ഥ തരുന്ന സന്തോഷം ലോകത്തിലെ മറ്റൊരു വസ്തുവിനും നൽകാൻ കഴിയില്ല. ഒന്നും സ്വന്തമായി ഇല്ലാത്തവന് ഒന്നും നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന പേടിയുമില്ല.

പരിഗ്രഹത്യാഗം എന്നാൽ വസ്തുക്കളെ സ്വന്തമാക്കി വെക്കാതിരിക്കുക എന്നാണ്. നമ്മുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള വസ്തുക്കളാണ് പലപ്പോഴും നമ്മുടെ കவலைകൾക്ക് കാരണം. വിരാഗഃ അഥവാ വൈരാഗ്യം എന്നത് മനസ്സിന്‍റെ ഒരു ഔന്നത്യമാണ്. ഇത് കഷ്ടപ്പാടല്ല, മറിച്ച് വലിയൊരു സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്. ലൗകിക വസ്തുക്കളോട് ഒട്ടിനിൽക്കാത്ത ഒരുവന് ലോകം മുഴുവൻ തന്‍റെ വീടായി മാറുന്നു.

ആത്മീയമായ ഉന്നതിക്ക് ലാളിത്യം അത്യാവശ്യമാണ്. ആഡംബരങ്ങൾ മനസ്സിനെ ബഹിർമുഖമാക്കുന്നു. മരച്ചുവട്ടിലെ വാസം പ്രകൃതിയോടും ദൈവത്തോടും കൂടുതൽ അടുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു. എല്ലാ സുഖങ്ങളും ത്യജിക്കുന്നവൻ ആത്മീയമായ ഒരു ആനന്ദം (Ananda) കണ്ടെത്തുന്നു. ഇത് താല്ക്കാലികമായ സുഖമല്ല, മറിച്ച് ശാശ്വതമായ സമാധാനമാണ്. ഈ വൈരാഗ്യം ആർക്കാണ് സന്തോഷം നൽകാത്തത് എന്ന ചോദ്യത്തിലൂടെ അത് എല്ലാവർക്കും ശ്രേയസ്കരമാണെന്ന് ആചാര്യൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഉള്ളിലെ ശാന്തിയാണ് യഥാർത്ഥ സമ്പത്ത്.

Verse 19

യോഗരതോ വാ ഭോഗരതോ വാ സംഗരതോ വാ സംഗവിഹീനഃ. യസ്യ ബ്രഹ്മണി രമതേ ചിത്തം നന്ദതി നന്ദതി നന്ദത്യേവ.

ഒരാൾ യോഗത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നവനാകാം അല്ലെങ്കിൽ ഭൗതിക സുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവനാകാം. അയാൾ മറ്റുള്ളവരുടെ കൂടെ കഴിയുന്നവനാകാം അല്ലെങ്കിൽ തനിയെ ഇരിക്കുന്നവനാകാം. എങ്കിലും ആരുടെ മനസ്സാണോ എപ്പോഴും പരബ്രഹ്മത്തിൽ രമിക്കുന്നത്, അവൻ സദാ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു. അവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സന്തോഷവാനായിട്ടുള്ളത്. പുറമെ എന്ത് ചെയ്യുന്നു എന്നതിനേക്കാൾ പ്രധാനം മനസ്സ് എവിടെയാണ് എന്നതാണെന്ന് ശങ്കരൻ ഇവിടെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ ശ്ലോകം വളരെ വിപ്ലവകരമായ ഒരു ചിന്തയാണ് നൽകുന്നത്. യോഗിയും ഭോഗിയും ഒരുപോലെ മുക്തി പ്രാപിക്കാം, അവരുടെ ഉള്ളിൽ ബ്രഹ്മചിന്തയുണ്ടെങ്കിൽ. ജനക മഹാരാജാവിനെപ്പോലെ കൊട്ടാരത്തിൽ കഴിഞ്ഞിട്ടും ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയായി ഇരിക്കാൻ സാധിക്കും. മനസ്സ് ബ്രഹ്മത്തിൽ ഉറച്ചവന് (Brahmavit) ലോകത്തിലെ ഒന്നും ഒരു തടസ്സമല്ല. നന്ദതി നന്ദതി നന്ദത്യേവ എന്ന ആവർത്തനത്തിലൂടെ ആ ആനന്ദത്തിന്‍റെ തീവ്രതയെ ആചാര്യൻ വർണ്ണിക്കുന്നു.

ആത്മീയത എന്നത് ലോകത്തെ ഉപേക്ഷിക്കലല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിലുള്ള ദൈവത്തെ കണ്ടെത്തലാണ്. മനസ്സ് ദൈവത്തിൽ ഉറച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങളെല്ലാം ഈശ്വരാർപ്പണമായി മാറുന്നു. അത്തരമൊരു വ്യക്തിക്ക് ലൗകികമായ സുഖദുഃഖങ്ങൾ ഒരുപോലെയാണ്. അയാൾ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും സന്തോഷവാനായിരിക്കും. ഭക്തിയും ജ്ഞാനവും ഒത്തുചേരുമ്പോൾ ലഭിക്കുന്ന ആ പരമാനന്ദമാണ് ജീവിതത്തിന്‍റെ ലക്ഷ്യം. പുറമെ കാണുന്ന ജീവിതരീതി എന്തുമാകട്ടെ, ഉള്ളിൽ ബ്രഹ്മത്തെ സ്മരിക്കുക എന്നതാണ് പ്രധാനം.

Verse 20

ഭഗവദ്ഗീതാ കിഞ്ചിദധീതാ ഗംഗാജലലവകണികാ പീതാ. സകൃദപി യേന മുരാരിസമർചാ ക്രിയതേ തസ്യ യമേന ന ചർചാ.

ഭഗവദ്ഗീത അല്പമെങ്കിലും പഠിക്കുകയും ഗംഗാജലം ഒരു തുള്ളിയെങ്കിലും പാനം ചെയ്യുകയും ഒരിക്കലെങ്കിലും മുരാരിയായ ഭഗവാനെ ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന് യമധർമ്മരാജനുമായി ഒരു ചർച്ചയുടെയും ആവശ്യമില്ല. അതായത്, അയാൾക്ക് മരണഭയമില്ലെന്നും അയാൾ മുക്തിക്ക് അർഹനാണെന്നും അർത്ഥം. ഗീത, ഗംഗ, ഗോവിന്ദൻ എന്നീ മൂന്ന് കാര്യങ്ങൾ ഒരുവനെ സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ മതിയെന്ന് ശങ്കരൻ ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു.

മുരാരി എന്നത് മുരൻ എന്ന അസുരനെ വധിച്ച കൃഷ്ണനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. നമ്മുടെ ഉള്ളിലെ അജ്ഞാനമാകുന്ന അസുരനെ നശിപ്പിക്കുന്നവനാണ് മുരാരി. ഗീത എന്നത് ഭഗവാന്‍റെ വാക്കുകളും ഗംഗ എന്നത് ഭഗവാന്‍റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന ജലവുമാണ്. ഇവ രണ്ടും ഒരുവന്‍റെ ബുദ്ധിയെയും ശരീരത്തെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. സകൃദപി അഥവാ ഒരിക്കലെങ്കിലും ആത്മാർത്ഥമായി ഭഗവാനെ സ്മരിക്കുന്നത് വലിയ പുണ്യമാണ്.

ആത്മീയമായി നോക്കിയാൽ ഇത് ഒരു ഉറപ്പാണ് നൽകുന്നത്. ഭക്തിയുടെ പാത അത്രയ്ക്ക് ലളിതവും എന്നാൽ ശക്തവുമാണ്. മരണസമയത്ത് യമനെ ഭയപ്പെടാതെ സന്തോഷത്തോടെ ശരീരമുപേക്ഷിക്കാൻ ഈ പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ സഹായിക്കും. ഗീതാ പഠനം ജ്ഞാനവും ഗംഗാസ്നാനം ഭക്തിയും നൽകുന്നു. ഭഗവദ്പൂജ എന്നത് സമർപ്പണത്തിന്‍റെ വഴിയാണ്. ഈ മൂന്ന് വഴികളും ചേരുമ്പോൾ ഒരുവൻ പൂർണ്ണനാകുന്നു. മരണമെന്നത് ഒരു മാറ്റം മാത്രമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്ന ഭക്തന് യമൻ ഒരു സുഹൃത്തിനെപ്പോലെയാണ്.

Verse 21

പുനരപി ജനനം പുനപരി മരണം പുനരപി ജനനീജഠരേ ശയനം. ഇഹ സംസാരേ ബഹുദുസ്താരേ കൃപയാഽപാരേ പാഹി മുരാരേ.

വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു, വീണ്ടും മരിക്കുന്നു, വീണ്ടും അമ്മയുടെ ഗർഭപാത്രത്തിൽ കിടക്കുന്നു. കടക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ളതും അവസാനമില്ലാത്തതുമായ ഈ സംസാരസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് അല്ലയോ മുരാരേ, അങ്ങയുടെ കരുണയാൽ എന്നെ കാത്തുകൊള്ളണമേ. ജനനമരണങ്ങളുടെ ഈ ചക്രം അവസാനമില്ലാതെ തുടരുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള വേദനയാണ് ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നത്. ഈ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ഭഗവാന്‍റെ കാരുണ്യം മാത്രമേ വഴിയുള്ളൂ എന്ന് ഭക്തൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

ജഠരേ ശയനം എന്നത് ഗർഭപാത്രത്തിലെ കഷ്ടപ്പാടുകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ ജന്മവും ദുഃഖത്തിന്‍റെ തുടക്കമാണ്. ബഹുദുസ്താരേ എന്നത് ലൗകിക ജീവിതം കടക്കാൻ എത്രത്തോളം പ്രയാസമാണെന്ന് കാണിക്കുന്നു. സ്വന്തം പ്രയത്നം കൊണ്ട് മാത്രം ആർക്കും ഈ മായയെ മുറിച്ചു കടക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് കൃപയാ അഥവാ അങ്ങയുടെ കാരുണ്യത്താൽ എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നത്. പാഹി മുരാരേ എന്ന വിളി ഭക്തന്‍റെ ആഴത്തിലുള്ള ശരണാഗതിയെ കാണിക്കുന്നു.

സംസാരം എന്നത് തിരമാലകളുള്ള ഒരു കടലാണ്. ഒരു തിര കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്തത് വരും. അതുപോലെ ഒരു ജന്മം കഴിഞ്ഞാൽ അടുത്തത് വരും. ഈ ചക്രത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുക എന്നതാണ് മുക്തി. ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നത് വരെ ഈ യാത്ര തുടരും. ഭഗവാന്‍റെ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുമ്പോൾ ഭക്തന് ജ്ഞാനം ലഭിക്കുകയും അവൻ ജനനമരണങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തനാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ ശ്ലോകം ഭക്തിയുടെയും ശരണാഗതിയുടെയും ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്.

Verse 22

രഥ്യാകർപടവിരചിതകന്ഥഃ പുണ്യാപുണ്യവിവർജിതപന്ഥഃ. യോഗീ യോഗനിയോജിതചിത്തോ രമതേ ബാലോന്മത്തവദേവ.

വഴിയരികിൽ കിടക്കുന്ന തുണിക്കഷണങ്ങൾ കൂട്ടിത്തുന്നി ഉണ്ടാക്കിയ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവനും, പുണ്യപാപങ്ങൾ എന്ന വേർതിരിവുകൾക്ക് അപ്പുറമുള്ള പാതയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നവനുമായ യോഗി തന്‍റെ മനസ്സിനെ സദാ യോഗത്തിൽ ഉറപ്പിച്ചു നിർത്തുന്നു. അവൻ ഒരു കൊച്ചു കുട്ടിയെപ്പോലെയോ അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ഭ്രാന്തനെപ്പോലെയോ ആനന്ദത്തിൽ ആറാടുന്നു. ഒരു യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനിയുടെ പുറമെ നിന്നുള്ള അവസ്ഥയെയാണ് ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നത്. അയാൾക്ക് ലോകത്തിന്‍റെ നിയമങ്ങളോ വിലയിരുത്തലുകളോ ബാധകമല്ല.

രഥ്യാകർപട എന്നത് വഴിയരികിലെ கந்தൽ തുണികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് വൈരാഗ്യത്തിന്‍റെ അങ്ങേയറ്റമാണ്. പുണ്യാപുണ്യവിവർജിത എന്നത് ദ്വന്ദ്വങ്ങൾക്ക് അപ്പുറമുള്ള അവസ്ഥയാണ്. ജ്ഞാനിക്ക് താൻ ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങളിൽ കർത്തൃത്വബോധമില്ലാത്തതിനാൽ പുണ്യവും പാപവും അയാളെ സ്പർശിക്കില്ല. ബാലോന്മത്തവദേവ എന്ന പ്രയോഗം ജ്ഞാനിയുടെ സ്വഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കുട്ടിക്ക് കളങ്കമില്ല, ഭ്രാന്തന് ലോകത്തെ പേടിയില്ല. അതുപോലെ ജ്ഞാനി നിഷ്കളങ്കനും നിർഭയനുമാണ്.

ആത്മീയമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്‍റെ പരകോടിയാണിത്. ബാഹ്യമായ സൗകര്യങ്ങൾ ഒന്നും തന്നെ അയാളുടെ സന്തോഷത്തെ ബാധിക്കുന്നില്ല. ഉള്ളിലെ ആത്മാവിൽ തന്നെ രമിക്കുന്നതിനാൽ അയാൾ എപ്പോഴും തൃപ്തനാണ്. ലോകം അയാളെ നോക്കി പരിഹസിച്ചേക്കാം, പക്ഷേ അയാൾ അനുഭവിക്കുന്ന ആനന്ദം അവർക്ക് മനസ്സിലാകില്ല. യോഗനിയോജിതചിത്തോ അഥവാ ദൈവത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവൻ എവിടെയാണെങ്കിലും സമാധാനത്തിലായിരിക്കും. ഒരു ജ്ഞാനിയുടെ ജീവിതം തന്നെ ലോകത്തിന് വലിയൊരു പാഠമാണ്.

Verse 23

കസ്ത്വം കോഽഹം കുത ആയാതഃ കാ മേ ജനനീ കോ മേ താതഃ. ഇതി പരിഭാവയ സർവമസാരം വിശ്വം ത്യക്ത്വാ സ്വപ്നവിചാരം.

നീ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്? നീ എവിടെ നിന്ന് വന്നു? എന്‍റെ അമ്മ ആരാണ്? അച്ഛൻ ആരാണ്? ഇങ്ങനെയുള്ള ചോദ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുക. ഈ വിശ്വം അഥവാ ലോകം മുഴുവൻ സാരമില്ലാത്തതാണെന്നും ഒരു സ്വപ്നം പോലെ മിഥ്യയാണെന്നും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുക. വീണ്ടും ആത്മവിചാരത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന വരികളാണിവ. ലോകത്തിന്‍റെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ആചാര്യൻ നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

സ്വപ്നവിചാരം എന്ന പ്രയോഗം വളരെ പ്രധാനമാണ്. നമ്മൾ ഉറങ്ങുമ്പോൾ കാണുന്ന സ്വപ്നം ഉണരുമ്പോൾ ഇല്ലാതാകുന്നു. അതുപോലെ ഈ ജാഗ്രതാ ലോകവും ആത്മജ്ഞാനം ലഭിക്കുമ്പോൾ ഇല്ലാതാകും. നമ്മൾ വിശ്വസിച്ചിരിക്കുന്ന ബന്ധങ്ങളും ശരീരവുമെല്ലാം മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്. അമ്മ, അച്ഛൻ തുടങ്ങിയ ബന്ധങ്ങളെല്ലാം ഈ ഒരു ജന്മത്തിൽ മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നവയാണ്. നമ്മുടെ ആത്മാവിന് ജന്മമോ മരണമോ ബന്ധങ്ങളോ ഇല്ല.

ഇതൊരു വലിയ ഉൾക്കാഴ്ചയാണ് നൽകുന്നത്. സാരമില്ലാത്ത ഈ ലോകത്തിന് വേണ്ടി നാം നമ്മുടെ ആയുസ്സും ആരോഗ്യവും കളയുന്നു. സർവമസാരം എന്ന് പറയുമ്പോൾ ഭൗതികമായ ഒന്നും തന്നെ ശാശ്വതമായ സന്തോഷം നൽകില്ല എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നു. ഇത്തരം ചോദ്യങ്ങൾ നമ്മെ അശാന്തിയിൽ നിന്ന് ശാന്തിയിലേക്ക് നയിക്കും. ഞാൻ ആരാണ് എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള ഉത്തരം കണ്ടെത്തുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ സർവ്വ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തനാകുന്നു. ഈ അന്വേഷണമാണ് ആത്മീയതയുടെ സത്ത.

Verse 24

ത്വയി മയി ചാന്യത്രൈകോ വിഷ്ണുർവ്യർഥം കുപ്യസി മയ്യസഹിഷ്ണുഃ. സർവസ്മിന്നപി പശ്യാത്മാനം സർവത്രോത്സൃജ ഭേദാജ്ഞാനം.

നിന്നിലും എന്നിലും മറ്റെല്ലാ വസ്തുക്കളിലും ഉള്ളത് ഒരേ ഒരു വിഷ്ണു അഥവാ പരമാത്മാവാണ്. എന്നിട്ടും നീ എന്തിനാണ് എന്നോട് അസഹിഷ്ണുത കാണിക്കുകയും വെറുതെ കോപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്? എല്ലാറ്റിലും നിന്‍റെ തന്നെ ആത്മാവിനെ ദർശിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക. എല്ലാവരും ഒന്നാണെന്ന ബോധം വളർത്തുകയും ഭേദബുദ്ധിയാകുന്ന അജ്ഞാനത്തെ ദൂരേക്ക് എറിയുകയും ചെയ്യുക. അദ്വൈതത്തിന്‍റെ പാരമ്യമാണ് ഈ ശ്ലോകത്തിൽ കാണുന്നത്. എല്ലാവരിലും ഒരേ ദൈവത്തെ കാണുന്നവന് ആരോടും ദേഷ്യം തോന്നില്ല.

വിഷ്ണു എന്ന വാക്കിന് എങ്ങും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നത് എന്നാണ് അർത്ഥം. കടലിലെ വെള്ളം പല പാത്രങ്ങളിൽ എടുത്താലും അത് ഒരേ വെള്ളം തന്നെയാണ്. അതുപോലെ പല ശരീരങ്ങളിലായി കാണപ്പെടുന്ന ചൈതന്യം ഒന്നാണ്. ഭേദാജ്ഞാനം അഥവാ വേർതിരിച്ചു കാണുന്ന ബുദ്ധിയാണ് കോപത്തിനും അസൂയയ്ക്കും കാരണം. നീയും ഞാനും ഒന്നാണെന്ന് ബോധം വന്നാൽ പിന്നെ അവിടെ വഴക്കിന് സ്ഥാനമില്ല.

ആത്മീയമായ സമദർശനം കൈവരിക്കാനാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്. മറ്റൊരാളെ വേദനിപ്പിക്കുമ്പോൾ നാം നമ്മെത്തന്നെയാണ് വേദനിപ്പിക്കുന്നത്. എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളോടും കരുണയും സ്നേഹവും കാണിക്കാൻ ഈ അറിവ് നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു. കോപം എന്നത് വ്യർത്ഥമാണെന്ന് ശങ്കരൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ഏകത്വം ദർശിക്കുന്നവൻ സമാധാനത്തിന്‍റെ കേന്ദ്രമായി മാറുന്നു. പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ഒരു കുടുംബമാണെന്ന (Vasudhaiva Kutumbakam) സന്ദേശമാണിവിടെ. അഹങ്കാരവും വെറുപ്പും വെടിഞ്ഞ് എല്ലാവരിലും വിഷ്ണുവിനെ കാണുകയാണ് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള വഴി.

Verse 25

ശത്രൗ മിത്രേ പുത്രേ ബന്ധൗ മാ കുരു യത്നം വിഗ്രഹസന്ധൗ. ഭവ സമചിത്തഃ സർവത്ര ത്വം വാഞ്ഛസ്യചിരാദ്യദി വിഷ്ണുത്വം.

ശത്രുവിനോടോ മിത്രത്തോടോ മകനോടോ ബന്ധുക്കളോടോ ഉള്ള യുദ്ധത്തിനോ സന്ധിക്കോ (വിഗ്രഹസന്ധൗ) നീ സമയം കളയരുത്. നിനക്ക് വേഗത്തിൽ വിഷ്ണുത്വം അഥവാ മോക്ഷം ലഭിക്കണമെന്നുണ്ടെങ്കിൽ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും എല്ലാ വ്യക്തികളോടും സമചിത്തത പാലിക്കുക. മനസ്സിന്‍റെ തുലനാവസ്ഥ നിലനിർത്തുക എന്നതാണ് പ്രധാനം. ലോകത്തിലെ ബന്ധങ്ങളോടുള്ള നമ്മുടെ അമിതമായ പ്രതികരണങ്ങൾ ആത്മീയ വളർച്ചയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു.

വിഗ്രഹസന്ധൗ എന്നത് ലൗകികമായ തർക്കങ്ങളെയും ഒത്തുതീർപ്പുകളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നമ്മൾ പലപ്പോഴും മറ്റുള്ളവരെ മാറ്റാനോ അല്ലെങ്കിൽ അവരോട് കലഹിക്കാനോ ആണ് ശ്രമിക്കുന്നത്. എന്നാൽ മാറ്റം വരേണ്ടത് നമ്മുടെ ഉള്ളിലാണെന്ന് ഈ ശ്ലോകം പറയുന്നു. സമചിത്തഃ അഥവാ സമഭാവന എന്നത് ഇരട്ടപ്പുകൾക്ക് അതീതമായി നിൽക്കാനുള്ള കഴിവാണ്. സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ജയത്തിലും തോൽവിയിലും കുലുങ്ങാത്ത മനസ്സാണ് ഒരു യോഗിക്ക് വേണ്ടത്.

വിഷ്ണുത്വം എന്നത് ദൈവീകമായ അവസ്ഥയാണ്. ഈ അവസ്ഥ പ്രാപിക്കാൻ മനസ്സ് നിർമ്മലമാകണം. ശത്രുവിനെയും മിത്രത്തെയും ഒരേപോലെ കാണാൻ സാധിക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് രാഗദ്വേഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തമാകുന്നു. ബന്ധങ്ങൾ എന്നത് കർമ്മഫലമായി വരുന്നതാണെന്നും അവ താല്ക്കാലികമാണെന്നും മനസ്സിലാക്കണം. എല്ലാറ്റിലും ഈശ്വരനെ കാണുന്നവന് ശത്രുക്കളില്ല. ഈ സമഭാവനയാണ് മുക്തിയുടെ താക്കോൽ. മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാനും ശാന്തി കണ്ടെത്താനും ഈ വരികൾ നമ്മെ സഹായിക്കുന്നു.

Verse 26

കാമം ക്രോധം ലോഭം മോഹം ത്യക്ത്വാത്മാനം ഭാവയ കോഽഹം. ആത്മജ്ഞാനവിഹീനാ മൂഢാസ്തേ പച്യന്തേ നരകനിഗൂഢാഃ.

കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, മോഹം എന്നീ ദുർഗുണങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചിട്ട് "ഞാൻ ആരാണ്?" എന്ന് സ്വയം ആലോചിക്കുക. ആത്മജ്ഞാനം ഇല്ലാത്ത അറിവില്ലാത്തവർ നരകത്തിൽ അഥവാ ഇരുട്ടിൽ വീണു കിടന്ന് കഷ്ടപ്പെടുന്നു. ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ആറ് ശത്രുക്കളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവയെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ പറയുന്നു. ഇവ മനസ്സിനെ മൂടുന്ന മൂടൽമഞ്ഞുകൾ പോലെയാണ്. ഇവ നീങ്ങിയാൽ മാത്രമേ ആത്മസൂര്യനെ കാണാൻ കഴിയൂ.

കോഽഹം അഥവാ "ഞാൻ ആരാണ്?" എന്ന ചോദ്യം ആത്മീയതയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യമാണ്. കാമവും ക്രോധവും ഉള്ള മനസ്സിൽ ഈ ചോദ്യത്തിന് സ്ഥാനമില്ല. ലോഭം അഥവാ അത്യാഗ്രഹവും മോഹവും നമ്മെ ലൗകികതയിൽ തളച്ചിടുന്നു. ഇവ നരകത്തിലേക്കുള്ള വാതിലുകളാണെന്ന് ഭഗവദ്ഗീതയും പറയുന്നു. നരകം എന്നത് മരണശേഷം ലഭിക്കുന്ന ശിക്ഷ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് അജ്ഞാനത്താൽ അനുഭവിക്കുന്ന ദുഃഖപൂർണ്ണമായ ജീവിതം കൂടിയാണ്.

ആത്മജ്ഞാനം ലഭിക്കാത്തവൻ എത്ര വലിയ പണ്ഡിതനായാലും അവൻ മൂഢൻ തന്നെയാണെന്ന് ശങ്കരൻ പറയുന്നു. പച്യന്തേ എന്ന വാക്ക് അവർ അനുഭവിക്കുന്ന തീവ്രമായ വേദനയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലൗകിക സുഖങ്ങളിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധിക്കുന്നവർ ഒടുവിൽ ശൂന്യതയിലാണ് എത്തുന്നത്. ആത്മവിചാരത്തിലൂടെ മാത്രമേ മോചനം സാധ്യമാകൂ. തെറ്റായ ചിന്തകളെ ഉപേക്ഷിച്ച് സത്യമായ ആത്മാവിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുക എന്നതാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്‍റെ ധർമ്മം.

Verse 27

ഗേയം ഗീതാനാമസഹസ്രം ധ്യേയം ശ്രീപതിരൂപമജസ്രം. നേയം സജ്ജനസംഗേ ചിത്തം ദേയം ദീനജനായ ച വിത്തം.

ഭഗവദ്ഗീതയും വിഷ്ണുസഹസ്രനാമവും എപ്പോഴും ആലപിക്കുക. ലക്ഷ്മീപതിയായ ഭഗവാന്‍റെ രൂപത്തെ എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനിക്കുക. നിന്‍റെ മനസ്സിനെ സത്തുക്കളുടെ സഹവാസത്തിലേക്ക് നയിക്കുക. നിന്‍റെ കൈവശമുള്ള ധനം ദരിദ്രരായ ആളുകൾക്ക് ദാനമായി നൽകുക. ഒരു ഭക്തൻ തന്‍റെ ജീവിതത്തിൽ പാലിക്കേണ്ട നാല് പ്രധാന കാര്യങ്ങളാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്. പാടുക, ധ്യാനിക്കുക, സഹവസിക്കുക, ദാനം ചെയ്യുക എന്ന ക്രമം ശ്രദ്ധേയമാണ്.

ശ്രീപതിരൂപം എന്നത് സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും നാഥനായ വിഷ്ണുവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. അജസ്രം എന്നാൽ ഇടവിടാതെ എന്നാണ് അർത്ഥം. ഭക്തി എന്നത് ഇടയ്ക്കിടെ ചെയ്യുന്ന ഒന്നല്ല, അത് ഒരു നിരന്തര പ്രവാഹമായിരിക്കണം. സജ്ജനസംഗം മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുമ്പോൾ ദാനം അഹങ്കാരത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ദീനജനായ വിത്തം എന്നത് കരുണയുടെയും സേവനത്തിന്‍റെയും പ്രതീകമാണ്.

ഈ ശ്ലോകം കർമ്മവും ഭക്തിയും ജ്ഞാനവും സമന്വയിപ്പിക്കുന്നു. നാമജപവും പാരായണവും ബുദ്ധിയെ ശുദ്ധമാക്കുന്നു. ധ്യാനം മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കുന്നു. സത്സംഗം ശരിയായ ദിശ കാണിക്കുന്നു. ദാനം പരോപകാര താല്പര്യം വളർത്തുന്നു. ഈ നാല് കാര്യങ്ങൾ പതിവായി ചെയ്യുന്നവന് ലൗകിക ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് എളുപ്പത്തിൽ മോചനം ലഭിക്കും. ഭക്തി എന്നത് കേവലം സ്വാർത്ഥമായ മുക്തിയല്ല, മറിച്ച് മറ്റുള്ളവരെ സഹായിക്കുന്നതും കൂടി ഉൾപ്പെട്ടതാണെന്ന് ആചാര്യൻ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 28

സുഖതഃ ക്രിയതേ രാമാഭോഗഃ പശ്ചാദ്ധന്ത ശരീരേ രോഗഃ. യദ്യപി ലോകേ മരണം ശരണം തദപി ന മുഞ്ചതി പാപാചരണം.

ലൗകിക സുഖങ്ങൾക്കും സിറ്റില്പങ്ങൾക്കും വേണ്ടി മനുഷ്യൻ ഓടുന്നു, എന്നാൽ അതിന്‍റെ ഫലമായി ശരീരത്തിൽ രോഗങ്ങൾ വന്നുചേരുന്നു. ഈ ലോകത്ത് മരണം എന്നത് എല്ലാവർക്കും സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നാണെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും, മനുഷ്യൻ തന്‍റെ പാപകർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നില്ല. ലൗകിക സുഖങ്ങളുടെ താല്ക്കാലികതയെയും അതിന്‍റെ ഭയാനകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളെയും കുറിച്ച് ശങ്കരൻ ഇവിടെ താക്കീത് നൽകുന്നു.

രാമാഭോഗഃ എന്നത് ഇന്ദ്രിയ സുഖങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത്തരം സുഖങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുമ്പോൾ സന്തോഷം തോന്നാമെങ്കിലും അവ ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും തളർത്തുന്നു. രോഗം വരുമ്പോഴാണ് പലരും തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിയുന്നത്. എന്നാൽ അപ്പോഴേക്കും സമയം വൈകിയിരിക്കും. മരണം ശരണം എന്ന് പറയുമ്പോൾ മരണം ഒഴികൊള്ളാൻ പറ്റാത്തതാണെന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നു. എന്നിട്ടും മനുഷ്യൻ പാപവഴികൾ വിടുന്നില്ല എന്നത് അത്ഭുതകരമാണ്.

ഇവിടെ മനുഷ്യന്‍റെ വിഡ്ഢിത്തത്തെയാണ് ആചാര്യൻ തുറന്നുകാട്ടുന്നത്. മരണത്തെ മുന്നിൽ കണ്ടിട്ടും ഒരുവൻ തെറ്റുകൾ ചെയ്യുന്നത് അവന്‍റെ മോഹം അഥവാ അജ്ഞാനം കാരണമാണ്. നശ്വരമായ ശരീരത്തിന് വേണ്ടി അനശ്വരമായ പാപങ്ങൾ സമ്പാദിക്കുന്നത് ബുദ്ധിയല്ല. വിവേകമുള്ളവൻ ലൗകിക സുഖങ്ങളിൽ മിതത്വം പാലിക്കുകയും പുണ്യകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്യും. മരണത്തിന് അപ്പുറമുള്ള ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നവൻ മാത്രമേ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് അകന്നു നിൽക്കൂ.

Verse 29

അർഥമനർഥം ഭാവയ നിത്യം നാസ്തി തതഃ സുഖലേശഃ സത്യം. പുത്രാദപി ധനഭാജാം ഭീതിഃ സർവത്രൈഷാ വിഹിതാ രീതിഃ.

സമ്പത്ത് എന്നത് ഒരു അനർത്ഥമാണെന്ന് എപ്പോഴും ചിന്തിക്കുക. സമ്പത്തുകൊണ്ട് ഒരു ലേശം പോലും യഥാർത്ഥ സുഖം ലഭിക്കില്ല എന്നത് സത്യമാണ്. ധനികരായ ആളുകൾക്ക് സ്വന്തം മക്കളിൽ നിന്ന് പോലും ഭയമുണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇത് ലോകത്തെമ്പാടുമുള്ള ഒരു രീതിയാണ്. സമ്പത്തിനോടുള്ള അമിതമായ ആസക്തി എങ്ങനെയാണ് മനുഷ്യന്‍റെ സമാധാനം നശിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് ഈ ശ്ലോകം വിവരിക്കുന്നു. പണം കൂടുമ്പോൾ ഉത്കണ്ഠയും കൂടുമെന്ന് ശങ്കരൻ പറയുന്നു.

അർഥമനർഥം എന്ന പ്രയോഗം വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്. പണം ആവശ്യമാണ്, പക്ഷേ അത് അമിതമാകുമ്പോൾ അത് നാശത്തിന് കാരണമാകുന്നു. പണത്തിന് വേണ്ടി സഹോദരങ്ങൾ തമ്മിലും അച്ഛനും മകനും തമ്മിലും കലഹിക്കുന്നത് നാം കാണാറുണ്ട്. പുത്രാദപി ഭീതിഃ എന്നത് ഏറ്റവും അടുത്ത ബന്ധങ്ങളിൽ പോലും വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സമ്പത്ത് സുരക്ഷിതത്വം നൽകുമെന്ന് നാം കരുതുന്നു, എന്നാൽ അത് പലപ്പോഴും ഭയമാണ് നൽകുന്നത്.

ആത്മീയമായി നോക്കിയാൽ പണം മനസ്സിനെ ലൗകികതയിൽ തളച്ചിടുന്നു. പണമുള്ളവൻ അത് എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കും എന്ന ചിന്തയിൽ ദൈവത്തെ മറക്കുന്നു. യഥാർത്ഥ സുഖം എന്നത് ഉള്ളിലെ സംതൃപ്തിയാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ധനികനും സമാധാനമായി ഉറങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ അവന്‍റെ പണം കൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? പണത്തിന്‍റെ പരിമിതികൾ മനസ്സിലാക്കി, പണത്തേക്കാൾ മൂല്യമുള്ള ആത്മീയതയെ സ്നേഹിക്കാനാണ് ഇവിടെ ഉപദേശിക്കുന്നത്.

Verse 30

പ്രാണായാമം പ്രത്യാഹാരം നിത്യാനിത്യവിവേകവിചാരം. ജാപ്യസമേതസമാധിവിധാനം കുർവവധാനം മഹദവധാനം.

പ്രാണായാമം (ശ്വാസനിയന്ത്രണം), പ്രത്യാഹാരം (ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഉള്ളിലേക്ക് തിരിക്കുക), നിത്യവും അനിത്യവും തമ്മിലുള്ള വിവേകം, ജപത്തോടു കൂടിയ സമാധി എന്നിവ അതീവ ശ്രദ്ധയോടെ പരിശീലിക്കുക. ആത്മീയ സാധനകളിൽ ഒരല്പം പോലും ശ്രദ്ധക്കുറവ് ഉണ്ടാകരുത്. ഈ വരികളിൽ യോഗശാസ്ത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട അഭ്യാസങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് പറയുന്നത്. മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കൃത്യമായ പരിശീലനം ആവശ്യമാണ്.

മഹദവധാനം എന്നാൽ വലിയ ശ്രദ്ധ എന്നാണ് അർത്ഥം. ഒരു മുനയിൽ നിൽക്കുന്നത് പോലെയാണ് ആത്മീയ യാത്ര. വിവേകവിചാരം എന്നത് സത്യവും അസത്യവും വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള ബുദ്ധിയാണ്. ലോകം അനിത്യമാണെന്നും ദൈവം മാത്രമാണ് നിത്യമെന്നുമുള്ള ബോധം എപ്പോഴും ഉണ്ടാവണം. ജപവും ധ്യാനവും മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി സമാധിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പ്രാണായാമം പ്രാണശക്തിയെ ക്രമീകരിക്കുന്നു.

ഈ ശ്ലോകം ആത്മീയ സാധകർക്കുള്ള ഒരു വഴികാട്ടിയാണ്. കേവലം അറിവ് മാത്രം പോരാ, അത് അനുഭവമാക്കാൻ അഭ്യാസം ആവശ്യമാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് പായുമ്പോഴാണ് നമ്മൾ ലോകത്തിൽ കുടുങ്ങുന്നത്. പ്രത്യാഹാരത്തിലൂടെ അവയെ നിയന്ത്രിക്കണം. ഈ സാധനകൾ ചെയ്യുമ്പോൾ വരാവുന്ന തടസ്സങ്ങളെക്കുറിച്ച് ജാഗ്രത പാലിക്കണം. ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിക്കാതെ ശ്രദ്ധയോടെ മുന്നോട്ട് പോകുന്നവന് മാത്രമേ പരമപദം പ്രാപിക്കാൻ കഴിയൂ. നിരന്തരമായ പരിശ്രമം വിജയത്തിലേക്ക് നയിക്കും.

Verse 31

ഗുരുചരണാംബുജനിർഭരഭക്തഃ സംസാരാദചിരാദ്ഭവ മുക്തഃ. സേന്ദ്രിയമാനസനിയമാദേവം ദ്രക്ഷ്യസി നിജഹൃദയസ്ഥം ദേവം.

ഗുരുവിന്‍റെ പാദകമലങ്ങളിൽ അടിയുറച്ച ഭക്തിയുള്ളവനായി തീരുക. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ നീ ഈ സംസാരത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ മുക്തനാകും. നിന്‍റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും മനസ്സിനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ നിന്‍റെ സ്വന്തം ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദൈവത്തെ നിനക്ക് ദർശിക്കാൻ സാധിക്കും. ഗുരുവിന്‍റെ പ്രാധാന്യവും ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന്‍റെ ഫലവും പറഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് ശങ്കരൻ ഈ സ്തോത്രം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്. ഗുരുവായ ഗോവിന്ദനെ ഭജിക്കുന്നതിന്‍റെ പൂർണ്ണതയാണിവിടെ.

ഗുരുചരണാംബുജ എന്നത് ഗുരുവിന്‍റെ പാദങ്ങളെ താമരയോട് ഉപമിക്കുന്നതാണ്. ശിഷ്യന്‍റെ അജ്ഞാനത്തെ നീക്കി വെളിച്ചം നൽകുന്നത് ഗുരുവാണ്. ഗുരുവിനോടുള്ള സമർപ്പണം ഭക്തന്‍റെ അഹങ്കാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. സേന്ദ്രിയമാനസനിയമഃ എന്നത് ആന്തരികമായ അച്ചടക്കത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പുറമെ തിരയുന്ന ദൈവം സത്യത്തിൽ നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ തന്നെയാണ് ഉള്ളത്. എന്നാൽ ആന്തരികമായ കോലാഹലങ്ങൾ കാരണം നമുക്ക് അത് കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.

ഈ ശ്ലോകം മുഴുവൻ സ്തോത്രത്തിന്‍റെയും സാരമാണ്. ഭക്തിയും ഗുരുവിശ്വാസവും ഇന്ദ്രിയ നിയന്ത്രണവും ചേരുമ്പോൾ ഈശ്വരദർശനം സാധ്യമാകുന്നു. സംസാരമുക്തി എന്നത് വിദൂരമായ ഒന്നല്ല, അത് ഗുരുവിന്‍റെ കൃപയാൽ ഉടൻ സംഭവിക്കാവുന്നതാണ്. നിജഹൃദയസ്ഥം ദേവം എന്ന പ്രയോഗം അദ്വൈതത്തിന്‍റെ സന്ദേശമാണ്. ഈശ്വരൻ എന്നിലേക്ക് വരികയല്ല, മറിച്ച് ഞാൻ ഈശ്വരനാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുകയാണ് വേണ്ടത്. ഇതിന് മനസ്സ് കണ്ണാടി പോലെ ശുദ്ധമാകണം. ഗുരുവിനെ ആശ്രയിച്ച്, ഗോവിന്ദനെ ഭജിച്ച് നമുക്കും ആത്മസാക്ഷാത്കാരം നേടാം എന്ന് ആചാര്യൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.

ഭജ ഗോവിന്ദം ഭജ ഗോവിന്ദം
ഗോവിന്ദം ഭജ മൂഢമതേ.
സമ്പ്രാപ്തേ സന്നിഹിതേ കാലേ
നഹി നഹി രക്ഷതി ഡുകൃഞ്കരണേ.
മൂഢ ജഹീഹി ധനാഗമതൃഷ്ണാം
കുരു സദ്ബുദ്ധിം മനസി വിതൃഷ്ണാം.
യല്ലഭസേ നിജകർമോപാത്തം
വിത്തം തേന വിനോദയ ചിത്തം.
നാരീസ്തനഭരനാഭീദേശം
ദൃഷ്ട്വാ മാ ഗാ മോഹാവേശം.
ഏതന്മാംസവസാദിവികാരം
മനസി വിചിന്തയ വാരം വാരം.
നലിനീദലഗതജലമതിതരലം
തദ്വജ്ജീവിതമതിശയചപലം.
വിദ്ധി വ്യാധ്യഭിമാനഗ്രസ്തം
ലോകം ശോകഹതം ച സമസ്തം.
യാനദ്വിത്തോപാർജനസക്ത-
സ്താവന്നിജപരിവാരോ രക്തഃ.
പശ്ചാജ്ജീവതി ജർജരദേഹേ
വാർതാം കോഽപി ന പൃച്ഛതി ഗേഹേ.
യാവത്പവനോ നിവസതി ദേഹേ
താവത്പൃച്ഛതി കുശലം ഗേഹേ.
ഗതവതി വായൗ ദേഹാപായേ
ഭാര്യാ ബിഭ്യതി തസ്മിൻ കായേ.
ബാലസ്താവത് ക്രീഡാസക്ത-
സ്തരുണസ്താവത് തരുണീസക്തഃ.
വൃദ്ധസ്താവച്ചിന്താസക്തഃ
പരേ ബ്രഹ്മണി കോഽപി ന സക്തഃ.
കാ തേ കാന്താ കസ്തേ പുത്രഃ
സംസാരോഽയമതീവ വിചിത്രഃ.
കസ്യ ത്വം കഃ കുത ആയാത-
സ്തത്ത്വം ചിന്തയ യദിദം ഭ്രാന്തഃ.
സത്സംഗത്വേ നിഃസംഗത്വം
നിഃസംഗത്വേ നിർമോഹത്വം.
നിർമോഹത്വേ നിശ്ചലിതത്വം
നിശ്ചലിതത്വേ ജീവന്മുക്തി.
വയസി ഗതേ കഃ കാമവികാരഃ
ശുഷ്കേ നീരേ കഃ കാസാരഃ.
ക്ഷീണേ വിത്തേ കഃ പരിവാരോ
ജ്ഞാതേ തത്ത്വേ കഃ സംസാരഃ.
മാ കുരു ധനജനയൗവനഗർവം
ഹരതി നിമേഷാത് കാലഃ സർവം.
മായാമയമിദമഖിലം ഹിത്വാ
ബ്രഹ്മപദം ത്വം പ്രവിശ വിദിത്വാ.
ദിനയാമിന്യൗ സായം പ്രാതഃ
ശിശിരവസന്തൗ പുനരായാതഃ.
കാലഃ ക്രീഡതി ഗച്ഛത്യായു-
സ്തദപി ന മുഞ്ചത്യാശാവായുഃ.
കാ തേ കാന്താധനഗതചിന്താ
വാതുല കിം തവ നാസ്തി നിയന്താ.
ത്രിജഗതി സജ്ജനസംഗതിരേകാ
ഭവതി ഭവാർണവതരണേ നൗകാ.
ജടിലീ മുണ്ഡീ ലുഞ്ചിതകേശഃ
കാഷായാംബരബഹുകൃതവേഷഃ.
പശ്യന്നപി ച ന പശ്യതി മൂഢോ
ഹ്യുദരനിമിത്തം ബഹുകൃതവേഷഃ.
അംഗം ഗലിതം പലിതം മുണ്ഡം
ദശനവിഹീനം ജാതം തുണ്ഡം.
വൃദ്ധോ യാതി ഗൃഹീത്വാ ദണ്ഡം
തദപി ന മുഞ്ചത്യാശാപിണ്ഡം.
അഗ്രേ വഹ്നിഃ പൃഷ്ഠേ ഭാനൂ
രാത്രൗ ചുബുകസമർപിതജാനുഃ.
കരതലഭിക്ഷസ്തരുതലവാസ-
സ്തദപി ന മുഞ്ചത്യാശാപാശഃ.
കുരുതേ ഗംഗാസാഗരഗമനം
ബ്രതപരിപാലനമഥവാ ദാനം.
ജ്ഞാനവിഹീനഃ സർവമതേന
മുക്തിം ന ഭജതി ജന്മശതേന.
സുരമന്ദിരതരുമൂലനിവാസഃ
ശയ്യാ ഭൂതലമജിനം വാസഃ.
സർവപരിഗ്രഹഭോഗത്യാഗഃ
കസ്യ സുഖം ന കരോതി വിരാഗഃ.
യോഗരതോ വാ ഭോഗരതോ വാ
സംഗരതോ വാ സംഗവിഹീനഃ.
യസ്യ ബ്രഹ്മണി രമതേ ചിത്തം
നന്ദതി നന്ദതി നന്ദത്യേവ.
ഭഗവദ്ഗീതാ കിഞ്ചിദധീതാ
ഗംഗാജലലവകണികാ പീതാ.
സകൃദപി യേന മുരാരിസമർചാ
ക്രിയതേ തസ്യ യമേന ന ചർചാ.
പുനരപി ജനനം പുനപരി മരണം
പുനരപി ജനനീജഠരേ ശയനം.
ഇഹ സംസാരേ ബഹുദുസ്താരേ
കൃപയാഽപാരേ പാഹി മുരാരേ.
രഥ്യാകർപടവിരചിതകന്ഥഃ
പുണ്യാപുണ്യവിവർജിതപന്ഥഃ.
യോഗീ യോഗനിയോജിതചിത്തോ
രമതേ ബാലോന്മത്തവദേവ.
കസ്ത്വം കോഽഹം കുത ആയാതഃ
കാ മേ ജനനീ കോ മേ താതഃ.
ഇതി പരിഭാവയ സർവമസാരം
വിശ്വം ത്യക്ത്വാ സ്വപ്നവിചാരം.
ത്വയി മയി ചാന്യത്രൈകോ വിഷ്ണു-
ര്വ്യർഥം കുപ്യസി മയ്യസഹിഷ്ണുഃ.
സർവസ്മിന്നപി പശ്യാത്മാനം
സർവത്രോത്സൃജ ഭേദാജ്ഞാനം.
ശത്രൗ മിത്രേ പുത്രേ ബന്ധൗ
മാ കുരു യത്നം വിഗ്രഹസന്ധൗ.
ഭവ സമചിത്തഃ സർവത്ര ത്വം
വാഞ്ഛസ്യചിരാദ്യദി വിഷ്ണുത്വം.
കാമം ക്രോധം ലോഭം മോഹം
ത്യക്ത്വാത്മാനം ഭാവയ കോഽഹം.
ആത്മജ്ഞാനവിഹീനാ മൂഢാ-
സ്തേ പച്യന്തേ നരകനിഗൂഢാഃ.
ഗേയം ഗീതാനാമസഹസ്രം
ധ്യേയം ശ്രീപതിരൂപമജസ്രം.
നേയം സജ്ജനസംഗേ ചിത്തം
ദേയം ദീനജനായ ച വിത്തം.
സുഖതഃ ക്രിയതേ രാമാഭോഗഃ
പശ്ചാദ്ധന്ത ശരീരേ രോഗഃ.
യദ്യപി ലോകേ മരണം ശരണം
തദപി ന മുഞ്ചതി പാപാചരണം.
അർഥമനർഥം ഭാവയ നിത്യം
നാസ്തി തതഃ സുഖലേശഃ സത്യം.
പുത്രാദപി ധനഭാജാം ഭീതിഃ
സർവത്രൈഷാ വിഹിതാ രീതിഃ.
പ്രാണായാമം പ്രത്യാഹാരം
നിത്യാനിത്യവിവേകവിചാരം.
ജാപ്യസമേതസമാധിവിധാനം
കുർവവധാനം മഹദവധാനം.
ഗുരുചരണാംബുജനിർഭരഭക്തഃ
സംസാരാദചിരാദ്ഭവ മുക്തഃ.
സേന്ദ്രിയമാനസനിയമാദേവം
ദ്രക്ഷ്യസി നിജഹൃദയസ്ഥം ദേവം.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras