വരാഹ സ്തോത്രം

ജിതം ജിതം തേऽജിത യജ്ഞഭാവനാ ത്രയീം തനും സ്വാം പരിധുന്വതേ നമഃ ।
യദ്രോമഗർത്തേഷു നിലില്യുരധ്വരാസ്തസ്മൈ നമഃ കാരണസൂകരായ തേ ॥

'അജയ്യനായ ഭഗവാനേ, അങ്ങ് വിജയിച്ചാലും! യജ്ഞസ്വരൂപനായ അങ്ങ് വേദമയമായ സ്വന്തം ശരീരം കുടയുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുന്നു. യാതൊരു അങ്ങയുടെ രോമകൂപങ്ങളിൽ യാഗങ്ങൾ വിലയം പ്രാപിച്ചുവോ, ആദികാരണമായ ആ വരാഹമൂർത്തിയായ അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം.'

ഹിരണ്യാക്ഷൻ എന്ന അസുരൻ ഭൂമിയെ പ്രളയജലത്തിൽ മുക്കിയപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാവിൻ്റെ പ്രാർത്ഥനപ്രകാരം മഹാവിഷ്ണു യജ്ഞവരാഹമായി അവതരിച്ചു. ഭൂമിയെ തൻ്റെ തേറ്റയിൽ കോരിയെടുത്ത് ഉയർന്നുവന്ന ഭഗവാൻ്റെ ദിവ്യരൂപം കണ്ട് ജനലോകത്തിലെ ഋഷിമാർ സ്തുതിക്കുകയാണ്. ഭഗവാൻ്റെ ഈ രൂപം ഒരു സാധാരണ മൃഗമല്ല, മറിച്ച് വേദങ്ങളുടെയും യജ്ഞങ്ങളുടെയും മൂർത്തീഭാവമാണ്. 'കാരണസൂകരായ' എന്ന പ്രയോഗം, ഈ വരാഹം പ്രപഞ്ചത്തിൻ്റെ ആദികാരണമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഭഗവാൻ തൻ്റെ ശരീരം കുടയുമ്പോൾ, ഓരോ രോമകൂപത്തിലും യാഗങ്ങൾ കുടികൊള്ളുന്നു എന്ന് പറയുന്നതിലൂടെ, അവിടുത്തെ ഓരോ അംശവും പവിത്രവും യജ്ഞതുല്യവുമാണെന്ന് ഋഷിമാർ വാഴ്ത്തുന്നു.

രൂപം തവൈതന്നനു ദുഷ്കൃതാത്മനാം ദുർദർശനം ദേവ യദധ്വരാത്മകമ് ।
ഛന്ദാംസി യസ്യ ത്വചി ബർഹിരോമസ്വാജ്യം ദൃശി ത്വങ്ഘ്രിഷു ചാതുർഹോത്രമ് ॥

'ഹേ ദേവാ, യജ്ഞസ്വരൂപമായ അങ്ങയുടെ ഈ രൂപം പാപികൾക്ക് ദർശിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതാണ്. അങ്ങയുടെ ത്വക്ക് ഛന്ദസ്സുകളും, രോമങ്ങൾ ദർഭപ്പുല്ലും, കണ്ണുകൾ നെയ്യും, നാലു പാദങ്ങൾ ചാതുർഹോത്രവുമാകുന്നു.'

ഭഗവാൻ്റെ വരാഹരൂപത്തിലെ ഓരോ അവയവത്തെയും യജ്ഞത്തിൻ്റെ ഓരോ ഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച് വർണ്ണിക്കുകയാണ് ഇവിടെ. ഈ രൂപം യജ്ഞം തന്നെയായതുകൊണ്ട്, പുണ്യമില്ലാത്തവർക്ക് അതിൻ്റെ യഥാർത്ഥ മഹിമ കാണാനോ മനസ്സിലാക്കാനോ സാധിക്കില്ല. വേദമന്ത്രങ്ങളുടെ ഘടനയായ ഛന്ദസ്സുകൾ ഭഗവാൻ്റെ ചർമ്മമായും, യാഗങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ദർഭപ്പുല്ല് രോമങ്ങളായും, യാഗത്തിലെ പ്രധാന ഹോമദ്രവ്യമായ നെയ്യ് ഭഗവാൻ്റെ കണ്ണുകളായും, യാഗം നടത്തുന്ന നാല് പ്രധാന പുരോഹിതർ (ഹോതാവ്, അധ്വര്യു, ഉദ്ഗാതാവ്, ബ്രഹ്മാവ്) ഭഗവാൻ്റെ നാല് കാലുകളായും സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ ഭഗവാൻ്റെ രൂപം കേവലം ഭൗതികമല്ല, മറിച്ച് ദിവ്യവും വേദമയവുമാണെന്ന് ഋഷിമാർ സ്ഥാപിക്കുന്നു.

സ്രുക്തുണ്ഡ ആസീത്സ്രുവ ഈശ നാസയോരിഡോദരേ ചമസാഃ കർണരന്ധ്രേ ।
പ്രാശിത്രമാസ്യേ ഗ്രസനേ ഗ്രഹാസ്തു തേ യച്ചർവണം തേ ഭഗവന്നഗ്നിഹോത്രമ് ॥

'ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ മുഖം 'സ്രുക്ക്' എന്ന ഹോമക്കോപ്പയും, നാസികാരന്ധ്രങ്ങൾ 'സ്രുവം' എന്ന കോപ്പയും, ഉദരം 'ഇഡ' എന്ന പാത്രവും, കർണ്ണങ്ങൾ 'ചമസ' പാത്രങ്ങളുമാണ്. അങ്ങയുടെ വായ 'പ്രാശിത്ര'വും, തൊണ്ട 'ഗ്രഹ'ങ്ങളും ആകുന്നു. അങ്ങ് ചവയ്ക്കുന്നത് അഗ്നിഹോത്രയാഗവുമാകുന്നു.'

യജ്ഞത്തിലെ വിവിധ ഉപകരണങ്ങളെയും ക്രിയകളെയും ഭഗവാൻ്റെ ശരീരഭാഗങ്ങളുമായി ഇവിടെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. നെയ്യ് ഹോമിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന വലിയ കോപ്പയായ 'സ്രുക്ക്' ഭഗവാൻ്റെ മുഖവും, ചെറിയ കോപ്പയായ 'സ്രുവം' നാസികയുമാണ്. ഹവിസ്സ് വെക്കുന്ന പാത്രമായ 'ഇഡ' ഉദരവും, സോമരസം പാനം ചെയ്യുന്ന 'ചമസ'ങ്ങൾ കർണ്ണങ്ങളുമാണ്. ഭഗവാൻ്റെ ഓരോ ചലനവും ഓരോ യാഗകർമ്മമായി മാറുന്നു. അവിടുന്ന് ഭക്ഷണം ചവയ്ക്കുന്നതുപോലും നിത്യവും അനുഷ്ഠിക്കേണ്ട അഗ്നിഹോത്രയാഗത്തിന് തുല്യമാണെന്ന് പറയുമ്പോൾ, ഭഗവാൻ്റെ ലീലകൾ പോലും ലോകനന്മയ്ക്കായുള്ള യജ്ഞങ്ങളാണെന്ന ഗൂഢാർത്ഥം ഇതിലുണ്ട്.

ദീക്ഷാനുജന്മോപസദഃ ശിരോധരം ത്വം പ്രായണീയോദയനീയദംഷ്ട്രഃ ।
ജിഹ്വാ പ്രവർഗ്യസ്തവ ശീർഷകം ക്രതോഃ സഭ്യാവസഥ്യം ചിതയോऽസവോ ഹി തേ ॥

'അങ്ങയുടെ കഴുത്ത് ദീക്ഷ, പുനർജന്മം, ഉപസദുകൾ എന്നീ കർമ്മങ്ങളും, തേറ്റകൾ പ്രായണീയ, ഉദയനീയ എന്നീ ഇഷ്ടികളുമാണ്. അങ്ങയുടെ നാവ് പ്രവർഗ്യവും, ശിരസ്സ് സഭ്യം, ആവസഥ്യം എന്നീ യാഗാഗ്നികളും, പ്രാണവായുക്കൾ യാഗവേദിയിലെ ഇഷ്ടികകളുടെ അടുക്കുകളുമാണ്.'

യാഗത്തിലെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളെയും അനുഷ്ഠാനങ്ങളെയും ഭഗവാൻ്റെ ശരീരവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് തുടരുന്നു. യാഗം തുടങ്ങുന്നതിനുമുമ്പുള്ള ദീക്ഷയും മറ്റു കർമ്മങ്ങളും കഴുത്തായും, യാഗത്തിൻ്റെ ആരംഭത്തെയും അവസാനത്തെയും കുറിക്കുന്ന ഇഷ്ടികൾ ഭഗവാൻ്റെ തേറ്റകളായും വർണ്ണിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ നാവ് 'പ്രവർഗ്യം' എന്ന വിശിഷ്ടമായ യാഗകർമ്മമാണ്. ശിരസ്സ് യാഗശാലയിലെ അഗ്നികുണ്ഡങ്ങളും, പ്രാണൻ യാഗവേദിയുടെ അടിസ്ഥാനവുമായ ഇഷ്ടികകളുമാണ്. ഇതിലൂടെ ഭഗവാൻ്റെ അസ്തിത്വം തന്നെ ഒരു സമ്പൂർണ്ണ യാഗമാണെന്ന് ഋഷിമാർ സമർത്ഥിക്കുന്നു.

സോമസ്തു രേതഃ സവനന്യവസ്ഥിതിഃ സംസ്ഥാവിഭേദാസ്തവ ദേവ ധാതവഃ ।
സത്രാണി സർവാണി ശരീരസന്ധിസ്ത്വം സർവയജ്ഞക്രതുരിഷ്ടിബന്ധനഃ ॥

'ഹേ ദേവാ, സോമം അങ്ങയുടെ ബീജവും, സവനങ്ങൾ അങ്ങയുടെ അവസ്ഥാന്തരങ്ങളും, വിവിധതരം യാഗങ്ങൾ അങ്ങയുടെ ശരീരത്തിലെ ധാതുക്കളുമാണ്. എല്ലാ സത്രയാഗങ്ങളും അങ്ങയുടെ ശരീരസന്ധികളാണ്. അങ്ങ് തന്നെയാണ് എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളുടെയും ക്രതുക്കളുടെയും ഇഷ്ടികളുടെയും ആധാരമായി വർത്തിക്കുന്നത്.'

ഈ ശ്ലോകത്തിൽ യജ്ഞത്തിൻ്റെ ആന്തരികവും സൂക്ഷ്മവുമായ തലങ്ങളെ ഭഗവാനുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. യാഗത്തിലെ അമൃതമായ സോമം ഭഗവാൻ്റെ സൃഷ്ടിശക്തിയായ ബീജമാണ്. ഒരു ദിവസത്തിലെ മൂന്നു ഘട്ടങ്ങളിലായി ചെയ്യുന്ന സവനങ്ങൾ ഭഗവാൻ്റെ അവസ്ഥാഭേദങ്ങളാണ്. ശരീരത്തെ നിലനിർത്തുന്ന സപ്തധാതുക്കൾ വിവിധതരം യാഗങ്ങളാണ്. വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന സത്രയാഗങ്ങൾ ശരീരത്തെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന സന്ധികളാണ്. അവസാനമായി, എല്ലാത്തരം യാഗങ്ങളെയും തമ്മിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതും അവയ്ക്ക് അർത്ഥം നൽകുന്നതും ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

നമോ നമസ്തേऽഖിലയന്ത്രദേവതാദ്രവ്യായ സർവക്രതവേ ക്രിയാത്മനേ ।
വൈരാഗ്യഭക്ത്യാത്മജയാനുഭാവിതജ്ഞാനായ വിദ്യാഗുരവേ നമോ നമഃ ॥

'എല്ലാ യന്ത്രങ്ങൾക്കും, ദേവതകൾക്കും, ദ്രവ്യങ്ങൾക്കും, എല്ലാ യാഗങ്ങൾക്കും, സർവ്വ കർമ്മങ്ങൾക്കും ആധാരമായ അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം. വൈരാഗ്യം, ഭക്തി, ആത്മനിയന്ത്രണം എന്നിവയിലൂടെ അനുഭവവേദ്യമാകുന്ന ജ്ഞാനസ്വരൂപനും വിദ്യയുടെ ഗുരുവും ആയ അങ്ങേക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.'

ഇതുവരെയുള്ള യജ്ഞസ്തുതിയെ ഒരു ദാർശനികമായ തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുന്ന ശ്ലോകമാണിത്. ഭഗവാൻ യജ്ഞം മാത്രമല്ല, യജ്ഞത്തിനാവശ്യമായ ഉപകരണങ്ങൾ, ആവാഹിക്കപ്പെടുന്ന ദേവതകൾ, അർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ദ്രവ്യങ്ങൾ, യജ്ഞം എന്ന ക്രിയ, അതിന്‍റെ ഫലം എന്നിവയെല്ലാം ഭഗവാൻ തന്നെയാണെന്ന് ഇവിടെ പറയുന്നു. ഈ സത്യം എങ്ങനെ അറിയാൻ കഴിയും എന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. കേവലം കർമ്മം കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് വൈരാഗ്യവും, ഭക്തിയും, ആത്മജയവും ചേരുമ്പോൾ ഉദിക്കുന്ന ജ്ഞാനത്തിലൂടെയാണ് ഭഗവാനെ അറിയാൻ സാധിക്കുക. അതിനാൽ ഭഗവാൻ തന്നെയാണ് പരമമായ ജ്ഞാനം നൽകുന്ന വിദ്യാഗുരു.

ദംഷ്ട്രാഗ്രകോട്യാ ഭഗവംസ്ത്വയാ ധൃതാ വിരാജതേ ഭൂധര ഭൂഃ സഭൂധരാ ।
യഥാ വനാന്നിഃസരതോ ദതാ ധൃതാ മതംഗജേന്ദ്രസ്യ സപത്രപദ്മിനീ ॥

'പർവ്വതങ്ങളെ ധരിക്കുന്നവനായ ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ തേറ്റയുടെ അറ്റത്ത് അങ്ങ് താങ്ങിനിർത്തിയ, പർവ്വതങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ഭൂമി, വനത്തിൽ നിന്നും വരുന്ന ഒരു ഗജേന്ദ്രൻ്റെ കൊമ്പിൽ ഇലകളോടുകൂടിയ താമരപ്പൂവ് ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ വിരാജിക്കുന്നു.'

ഇവിടെ ഋഷിമാർ തങ്ങൾ കാണുന്ന മനോഹരമായ ദൃശ്യത്തെ കാവ്യാത്മകമായി വർണ്ണിക്കുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ ഭീമാകാരമായ രൂപവും, അതിലെ തേറ്റയുടെ അറ്റത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഭൂമിയും ഒരു മനോഹരമായ ഉപമയിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. കാട്ടിൽ നിന്നും വരുന്ന ഒരു വലിയ ആനയുടെ കൊമ്പിൽ ഒരു താമരപ്പൂവ് ഇരിക്കുന്നത് പോലെ മനോഹരമാണ് ഭഗവാൻ്റെ തേറ്റയിൽ ഭൂമി ഇരിക്കുന്നത്. ഈ ഉപമ ഭഗവാൻ്റെ അപാരമായ ശക്തിയെയും (ഗജേന്ദ്രൻ), ഭൂമിയുടെ സൗന്ദര്യത്തെയും (താമരപ്പൂവ്) ഒരേ സമയം വർണ്ണിക്കുന്നു.

ത്രയീമയം രൂപമിദം ച സൗകരം ഭൂമണ്ഡലേനാഥ ദതാ ധൃതേന തേ ।
ചകാസ്തി ശൃംഗോഢഘനേന ഭൂയസാ കുലാചലേന്ദ്രസ്യ യഥൈവ വിഭ്രമഃ ॥

'വേദസ്വരൂപമായ അങ്ങയുടെ ഈ വരാഹരൂപം, തേറ്റയിൽ താങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഭൂമിയോടുകൂടി, ഒരു വലിയ പർവ്വതത്തിൻ്റെ കൊടുമുടിയിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്ന വെളുത്ത മേഘം പോലെ ശോഭിക്കുന്നു.'

ഭഗവാൻ്റെ രൂപസൗന്ദര്യത്തെ വർണ്ണിക്കുന്ന മറ്റൊരു ഉപമയാണിത്. ഭഗവാൻ്റെ ഇരുണ്ട നിറമുള്ള വരാഹരൂപത്തെ ഒരു വലിയ പർവ്വതത്തോടും, തേറ്റയുടെ മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഭൂമിയെ പർവ്വതശിഖരത്തിലെ മേഘത്തോടും ഉപമിക്കുന്നു. ഇത് ഭഗവാൻ്റെ മഹിമയെയും, അവിടുന്ന് രക്ഷിച്ച ഭൂമിയുടെ ഉന്നതമായ സ്ഥാനത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'ത്രയീമയം രൂപം' എന്ന് വീണ്ടും എടുത്തുപറയുന്നതിലൂടെ, ഈ രൂപം വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് അന്യമല്ലെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു.

സംസ്ഥാപയൈനാം ജഗതാം സതസ്ഥുഷാം ലോകായ പത്നീമസി മാതരം പിതാ ।
വിധേമ ചാസ്യൈ നമസാ സഹ ത്വയാ യസ്യാം സ്വതേജോऽഗ്നിമിവാരണാവധാഃ ॥

'ചരാചരങ്ങളായ ജീവജാലങ്ങൾ വസിക്കുന്ന ഈ ഭൂമിയെ അങ്ങ് അതിൻ്റെ സ്ഥാനത്ത് ഉറപ്പിച്ചാലും. അങ്ങ് പിതാവും, ഇവൾ മാതാവും അങ്ങയുടെ പത്നിയുമാണ്. അങ്ങയോടൊപ്പം ഞങ്ങൾ ഇവൾക്കും നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു. യാതൊരുവളിലാണോ അങ്ങ് അരണിയിൽ അഗ്നിയെന്നപോലെ സ്വന്തം തേജസ്സിനെ നിക്ഷേപിച്ചത്.'

സ്തുതിക്കു ശേഷം ഋഷിമാർ ഭഗവാനോട് ഒരു അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കുന്നു. രക്ഷിച്ച ഭൂമിയെ ജീവജാലങ്ങൾക്ക് വസിക്കാനായി അതിൻ്റെ യഥാസ്ഥാനത്ത് ഉറപ്പിക്കാൻ അവർ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഭഗവാനെ പ്രപഞ്ചപിതാവായും ഭൂമിയെ പ്രപഞ്ചമാതാവായും അവിടുത്തെ പത്നിയായും കാണുന്നു. ഭൂമിക്ക് ജീവൻ നൽകാനും അതിനെ ഫലഭൂയിഷ്ഠമാക്കാനുമുള്ള ശക്തി ഭഗവാൻ്റെ തേജസ്സാണ്. യാഗാഗ്നി ഉണ്ടാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന അരണി എന്ന മരക്കഷ്ണങ്ങളിൽ അഗ്നി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂമിയിൽ ജീവൻ്റെ തുടിപ്പായി ഭഗവാൻ്റെ തേജസ്സ് കുടികൊള്ളുന്നു എന്ന് ഈ ശ്ലോകം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

കഃ ശ്രദ്ധധീതാന്യതമസ്തവ പ്രഭോ രസാം ഗതായാ ഭുവ ഉద్വിബർഹണമ് ।
ന വിസ്മയോऽസൗ ത്വയി വിശ്വവിസ്മയേ യോ മായയേദം സസൃജെऽതിവിസ്മയമ് ॥

'പ്രഭോ, അങ്ങല്ലാതെ മറ്റാരാണ് പാതാളത്തിൽ താണുപോയ ഭൂമിയെ ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരാൻ ധൈര്യപ്പെടുക? എന്നാൽ, അത്ഭുതങ്ങളുടെ അത്ഭുതമായ അങ്ങയിൽ ഇതൊരു വലിയ വിസ്മയമല്ല. കാരണം, അങ്ങ് തന്നെയാണ് അങ്ങയുടെ മായകൊണ്ട് അത്യത്ഭുതമായ ഈ പ്രപഞ്ചത്തെത്തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചത്.'

ഭഗവാൻ്റെ പ്രവൃത്തിയെ ഋഷിമാർ പ്രകീർത്തിക്കുന്നു. ഭൂമിയെ പാതാളത്തിൽ നിന്ന് ഉയർത്തുക എന്നത് മറ്റാർക്കും ചിന്തിക്കാൻ പോലും സാധിക്കാത്ത കാര്യമാണ്. എന്നാൽ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിച്ച ഭഗവാന് ഇത് നിസ്സാരമായ ഒരു കാര്യമാണ്. ഒരു വലിയ അത്ഭുതം ചെയ്തവന് ചെറിയ അത്ഭുതങ്ങൾ ഒരു വിസ്മയമല്ലല്ലോ. ഭഗവാൻ്റെ അവതാരലീലകൾ അവിടുത്തെ അനന്തമായ സൃഷ്ടിശക്തിയുടെ ഒരു ചെറിയ പ്രകടനം മാത്രമാണെന്ന് ഈ ശ്ലോകം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

വിധുന്വതാ വേദമയം നിജം വപുർജനസ്തപഃസത്യനിവാസിനോ വയമ് ।
സടാശിഖോദ്ധൂതശിവാംബുബിന്ദുഭിർവിമൃജ്യമാനാ ഭൃശമീശ പാവിതാഃ ॥

'ഈശ്വരാ, വേദമയമായ അങ്ങയുടെ ശരീരം കുടയുമ്പോൾ, അതിൽ നിന്നും തെറിക്കുന്ന മംഗളകരമായ ജലബിന്ദുക്കൾ കൊണ്ട്, ജനലോകം, തപോലോകം, സത്യലോകം എന്നിവിടങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവരായ ഞങ്ങൾ വളരെയധികം ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടവരായിത്തീർന്നു.'

ഭഗവാൻ്റെ പ്രവൃത്തികൊണ്ട് ഋഷിമാർക്ക് നേരിട്ടുണ്ടായ അനുഗ്രഹത്തെക്കുറിച്ചാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്. പ്രളയജലത്തിൽ നിന്നും ഉയർന്നുവന്ന ഭഗവാൻ തൻ്റെ ശരീരം കുടഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ശരീരത്തിൽ നിന്നും തെറിച്ച ജലകണങ്ങൾ സാധാരണ ജലമായിരുന്നില്ല. അത് ഭഗവാൻ്റെ വേദമയമായ ശരീരത്തിൽ സ്പർശിച്ചതുകൊണ്ട് പുണ്യതീർത്ഥമായി മാറി. ആ പുണ്യജലം തങ്ങളുടെ മേൽ പതിച്ചപ്പോൾ, ഉയർന്ന ലോകങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന തങ്ങൾ പോലും പരിശുദ്ധരായി എന്ന് ഋഷിമാർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഭഗവത്സ്പർശം എന്തിനെയും പവിത്രമാക്കും എന്ന തത്വമാണ് ഇവിടെ വ്യക്തമാകുന്നത്.

സ വൈ ബത ഭ്രഷ്ടമതിസ്തവൈഷ തേ യഃ കർമണാം പാരമപാരകർമണഃ ।
യദ്യോഗമായാഗുണയോഗമോഹിതം വിശ്വം സമസ്തം भगवन् विधेहि शम् ॥

'അനന്തമായ കർമ്മങ്ങളോടുകൂടിയ അങ്ങയുടെ പ്രവൃത്തികളുടെ പരിധി കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ്റെ ബുദ്ധി തീർച്ചയായും ഭ്രമിച്ചുപോയതാണ്. ഭഗവാനേ, അങ്ങയുടെ യോഗമായയുടെ ഗുണങ്ങളാൽ മോഹിതമായിരിക്കുന്ന ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവനും അങ്ങ് ശാന്തിയും മംഗളവും നൽകിയാലും.'

സ്തുതിയുടെ അവസാനത്തിൽ ഋഷിമാർ തങ്ങളുടെ വിനയം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ലോകനന്മയ്ക്കായി പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭഗവാൻ്റെ കർമ്മങ്ങൾ അനന്തമാണ്, അത് മനുഷ്യബുദ്ധികൊണ്ട് അളക്കാൻ സാധ്യമല്ല. അതിനു ശ്രമിക്കുന്നത് മൗഢ്യമാണ്. ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഭഗവാൻ്റെ തന്നെ മായയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ മോഹിതരായി കഴിയുകയാണ്. ആ മായയുടെ അധിപനായ ഭഗവാനോടുതന്നെ, ആ മായയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്ന സർവ്വ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ശാന്തിയും നന്മയും നൽകണമേ എന്ന് പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് ഋഷിമാർ തങ്ങളുടെ സ്തുതി അവസാനിപ്പിക്കുന്നു.

ജിതം ജിതം തേഽജിത യജ്ഞഭാവനാ ത്രയീം തനും സ്വാം പരിധുന്വതേ നമഃ .

യദ്രോമഗർതേഷു നിലില്യുരധ്വരാസ്തസ്മൈ നമഃ കാരണസൂകരായ തേ ..

രൂപം തവൈതന്നനു ദുഷ്കൃതാത്മനാം ദുർദർശനം ദേവ യദധ്വരാത്മകം .

ഛന്ദാംസി യസ്യ ത്വചി ബർഹിരോമസ്വാജ്യം ദൃശി ത്വംഘ്രിഷു ചാതുർഹോത്രം ..

സ്രുക്തുണ്ഡ ആസീത്സ്രുവ ഈശ നാസയോരിഡോദരേ ചമസാഃ കർണരന്ധ്രേ .

പ്രാശിത്രമാസ്യേ ഗ്രസനേ ഗ്രഹാസ്തു തേ യച്ചർവണം തേ ഭഗവന്നഗ്നിഹോത്രം ..

ദീക്ഷാനുജന്മോപസദഃ ശിരോധരം ത്വം പ്രായണീയോദയനീയദംഷ്ട്രഃ .

ജിഹ്വാ പ്രവർഗ്യസ്തവ ശീർഷകം ക്രതോഃ സഭ്യാവസഥ്യം ചിതയോഽസവോ ഹി തേ ..

സോമസ്തു രേതഃ സവനാന്യവസ്ഥിതിഃ സംസ്ഥാവിഭേദാസ്തവ ദേവ ധാതവഃ .

സത്രാണി സർവാണി ശരീരസന്ധിസ്ത്വം സർവയജ്ഞക്രതുരിഷ്ടിബന്ധനഃ ..

നമോ നമസ്തേഽഖിലയന്ത്രദേവതാദ്രവ്യായ സർവക്രതവേ ക്രിയാത്മനേ .

വൈരാഗ്യഭക്ത്യാത്മജയാനുഭാവിതജ്ഞാനായ വിദ്യാഗുരവേ നമോ നമഃ ..

ദംഷ്ട്രാഗ്രകോട്യാ ഭഗവംസ്ത്വയാ ധൃതാ വിരാജതേ ഭൂധര ഭൂഃ സഭൂധരാ .

യഥാ വനാന്നിഃസരതോ ദതാ ധൃതാ മതംഗജേന്ദ്രസ്യ സപത്രപദ്മിനീ ..

ത്രയീമയം രൂപമിദം ച സൗകരം ഭൂമണ്ഡലേനാഥ ദതാ ധൃതേന തേ .

ചകാസ്തി ശൃംഗോഢഘനേന ഭൂയസാ കുലാചലേന്ദ്രസ്യ യഥൈവ വിഭ്രമഃ ..

സംസ്ഥാപയൈനാം ജഗതാം സതസ്ഥുഷാം ലോകായ പത്നീമസി മാതരം പിതാ .

വിധേമ ചാസ്യൈ നമസാ സഹ ത്വയാ യസ്യാം സ്വതേജോഽഗ്നിമിവാരണാവധാഃ ..

കഃ ശ്രദ്ദധീതാന്യതമസ്തവ പ്രഭോ രസാം ഗതായാ ഭുവ ഉദ്വിബർഹണം .

ന വിസ്മയോഽസൗ ത്വയി വിശ്വവിസ്മയേ യോ മായയേദം സസൃജേഽതിവിസ്മയം ..

വിധുന്വതാ വേദമയം നിജം വപുർജനസ്തപഃസത്യനിവാസിനോ വയം . 

സടാശിഖോദ്ധൂതശിവാംബുബിന്ദുഭിർവിമൃജ്യമാനാ ഭൃശമീശ പാവിതാഃ ..

സ വൈ ബത ഭ്രഷ്ടമതിസ്തവൈഷ തേ യഃ കർമണാം പാരമപാരകർമണഃ .

യദ്യോഗമായാഗുണയോഗമോഹിതം വിശ്വം സമസ്തം ഭഗവൻ വിധേഹി ശം ..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras