ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ

Verse 1
ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಮೂಢಮತೇ। ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸನ್ನಿಹಿತೇ ಕಾಲೇ ನಹಿ ನಹಿ ರಕ್ಷತಿ ಡುಕೃಞ್ಕರಣೇ।
ಓ ಮೂಢ ಮನಸ್ಸೇ, ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸು, ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಆರಾಧಿಸು. ಮರಣವು ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ ನೀನು ಕಲಿತ ವ್ಯಾಕರಣದ ಸೂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಪಾಂಡಿತ್ಯವು ನಿನ್ನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ರಕ್ಷಿಸಲಾರವು ಎಂದು ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಡುಕೃಞ್ಕರಣೇ ಎಂಬುದು ಪಾಣಿನಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಒಂದು ಧಾತುವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಸರತ್ತನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಶಿಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವೃದ್ಧನು ಮರಣದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿದ್ದರೂ ವ್ಯಾಕರಣದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಗುಚುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಶಂಕರರು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಗೋವಿಂದ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಆಳವಾದ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಗೋ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಹಸುಗಳು ಅಥವಾ ಭೂಮಿ ಎಂದರ್ಥ. ವಿಂದ ಎಂದರೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ಅಥವಾ ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಮೋಕ್ಷದತ್ತ ನಡೆಸುವ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಗೋವಿಂದ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲಿ ಮೂಢಮತೇ ಎನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಅಶಾಶ್ವತವಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮಾನವನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೌಕಿಕ ವಿದ್ಯೆಯು ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾದರೂ, ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಭಗವಂತನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯೊಂದೇ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಚರ್ಚೆಯು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನಲ್ಲ. ಮರಣವು ಅನಿವಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಅಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಗೋವಿಂದನ ಶರಣಾಗತಿಯೇ ಉತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಭಜನೆಯು ನೌಕೆಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಹಾಡಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅಂತರಂಗದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

Verse 2
ಮೂಢ ಜಹೀಹಿ ಧನಾಗಮತೃಷ್ಣಾಂ ಕುರು ಸದ್ಬುದ್ಧಿಂ ಮನಸಿ ವಿತೃಷ್ಣಾಂ। ಯಲ್ಲಭಸೇ ನಿಜಕರ್ಮೋಪಾತ್ತಂ ವಿತ್ತಂ ತೇನ ವಿನೋದಯ ಚಿತ್ತಂ।
ಎಲೈ ಅಜ್ಞಾನಿಯೇ, ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅತಿಯಾದ ಹಂಬಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸದ್ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು. ನಿನ್ನ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮ ಅಥವಾ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ನಿನಗೆ ಏನು ಲಭಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿಟ್ಟುಕೊ. ಧನಾಗಮತೃಷ್ಣಾ ಎಂದರೆ ಹಣದ ಮೇಲಿನ ತಣಿಯದ ಬಾಯಾರಿಕೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ.
ಮಾನವನ ಆಸೆಗಳು ಮಿತಿಮೀರಿದಾಗ ಅವನು ಅಧರ್ಮದ ಹಾದಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ವಿತೃಷ್ಣಾ ಎನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಆಸೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸದ್ಬುದ್ಧಿ ಎಂಬುದು ವಿವೇಕದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದು ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಅನಿತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಫಲವಾಗಿ ಬರುವ ಹಣವನ್ನು ದೈವದತ್ತವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕುಬೇರನಂತಹ ಸಂಪತ್ತಿದ್ದರೂ ಶಾಂತಿ ಇಲ್ಲದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹಣಕ್ಕಿಂತ ಮನಸ್ಸಿನ ನೆಮ್ಮದಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ತತ್ತ್ವವು ಆಶೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವುದರಲ್ಲಿದೆ. ಆಸೆಯೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಎಂಬ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಣ ಬೇಕು, ಆದರೆ ಅದೇ ಜೀವನವಾಗಬಾರದು. ನಾವು ಗಳಿಸುವ ಸಂಪತ್ತು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನಾವು ಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಇರುವುದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅತೀ ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಲು. ಇದು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ.

Verse 3
ನಾರೀಸ್ತನಭರನಾಭೀದೇಶಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾ ಗಾ ಮೋಹಾವೇಶಂ। ಏತನ್ಮಾಂಸವಸಾದಿವಿಕಾರಂ ಮನಸಿ ವಿಚಿಂತಯ ವಾರಂ ವಾರಂ।
ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಾಹ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಡ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದೇಹವು ಕೇವಲ ಮಾಂಸ, ಕೊಬ್ಬು ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ವಿಕಾರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸು. ಮೋಹ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ವಿವೇಕವನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಶರೀರವು ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಇಲ್ಲಿ ವಾರಂ ವಾರಂ ಎನ್ನುವ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರ ಜಾಗೃತಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಶಂಕರರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಭಾವನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ವಿಷಯವು ನಮ್ಮನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅದರ ನೈಜ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೆನೆದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರುವುದು. ಸೌಂದರ್ಯವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ. ಮಾಂಸವಸಾದಿವಿಕಾರ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಗಳು ದೇಹದ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಭೌತಿಕತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಅಥವಾ ಗಂಡು ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ, ಶರೀರದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹವು ಆತ್ಮದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ತ್ರೀ ದ್ವೇಷವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹದ ಪಾಠ. ಅಸ್ಥಿರವಾದ ರೂಪಕ್ಕಿಂತ ಸ್ಥಿರವಾದ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಸಂಸಾರದ ಮಾಯಾಜಾಲವು ಸುಂದರ ರೂಪಗಳ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿವೇಕಿಯು ಈ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 4
ನಲಿನೀದಲಗತಜಲಮತಿತರಲಂ ತದ್ವಜ್ಜೀವಿತಮತಿಶಯಚಪಲಂ। ವಿದ್ಧಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಭಿಮಾನಗ್ರಸ್ತಂ ಲೋಕಂ ಶೋಕಹತಂ ಚ ಸಮಸ್ತಂ।
ತಾಮರೆಯ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿರುವ ನೀರಿನ ಹನಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನವೂ ಸಹ ಅತೀವ ಚಂಚಲ ಮತ್ತು ಕ್ಷಣಭಂಗುರವಾಗಿದೆ. ಈ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ರೋಗರುಜಿನಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೋ. ನಲಿನೀದಲಗತಜಲ ಎನ್ನುವ ಉಪಮೆಯು ಜೀವನದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ತಾನು ಶಾಶ್ವತ ಎಂದು ನಂಬಿ ಅಹಂಕಾರ ಪಡುವುದು ಅಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣ.
ವ್ಯಾಧಿ ಎಂದರೆ ರೋಗ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನ ಎಂದರೆ ಅಹಂಕಾರ. ಈ ಎರಡೂ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತವೆ. ಜೀವನವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೀಪದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಂದಿಹೋಗಬಹುದು. ಜಗತ್ತು ಶೋಕಹತಂ ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಸುಖಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದುಃಖವನ್ನೇ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನಾವು ಇತರರನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತೇವೆ. ರೋಗಗಳು ನಮ್ಮ ಶರೀರವನ್ನು ಕೃಶಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಅಹಂಕಾರವು ನಮ್ಮ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕುಬ್ಜಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ದರ್ಶನವು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಜೀವನವು ಇಷ್ಟು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಾಗ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಸ್ತಿನ ಬೆನ್ನಟ್ಟುವಿಕೆ ವ್ಯರ್ಥ. ಬದುಕಿರುವ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣವೂ ಅಮೂಲ್ಯವಾದುದು, ಇದನ್ನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡದೆ ದೈವಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು. ಶೋಕದ ಮಡುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಗೋವಿಂದನ ಕೃಪೆಯೊಂದೇ ದಾರಿ. ಅಸ್ಥಿರವಾದದ್ದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾದದ್ದನ್ನು ಅರಸುವುದೇ ಜ್ಞಾನದ ಹಾದಿ. ನಮ್ಮ ಆಯುಷ್ಯವು ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಕರಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ನಮಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

Verse 5
ಯಾನದ್ವಿತ್ತೋಪಾರ್ಜನಸಕ್ತಸ್ತಾವನ್ನಿಜಪರಿವಾರೋ ರಕ್ತಃ। ಪಶ್ಚಾಜ್ಜೀವತಿ ಜರ್ಜರದೇಹೇ ವಾರ್ತಾಂ ಕೋ(ಅ)ಪಿ ನ ಪೃಚ್ಛತಿ ಗೇಹೇ।
ಮನುಷ್ಯನು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೆಗೂ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವಾಗ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಬಂದು ಶರೀರವು ಜರ್ಜರಿತವಾಗುತ್ತದೋ ಮತ್ತು ಅವನು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುವವರು ಯಾರೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ನಿಸ್ತೇಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥದ ಮುಖವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಜರ್ಜರದೇಹೇ ಎಂದರೆ ಮುಪ್ಪಿನಿಂದ ಸೊರಗಿದ ಶರೀರ. ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅಸಹಾಯಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಶಂಕರರು ಬಹಳ ನೋವಿನಿಂದ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾವು ಯಾರ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವನವಿಡೀ ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅವರೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಸಂಸಾರದ ವಿಚಿತ್ರ ರೀತಿ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ರಾಜರು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಿತಿ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ವೈರಾಗ್ಯದ ಪಾಠ. ಅಶಾಶ್ವತವಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗಿಂತ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಭಗವಂತನ ಸಂಬಂಧವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಮಮಕಾರ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ನಮ್ಮನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಬಿಡದ ಪರಮಾತ್ಮನತ್ತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹರಿಸುವುದೇ ಜಾಣತನ. ಲೋಕದ ಪ್ರೀತಿಯು ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯು ನಿಸ್ವಾರ್ಥವಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 6
ಯಾವತ್ಪವನೋ ನಿವಸತಿ ದೇಹೇ ತಾವತ್ಪೃಚ್ಛತಿ ಕುಶಲಂ ಗೇಹೇ। ಗತವತಿ ವಾಯೌ ದೇಹಾಪಾಯೇ ಭಾರ್ಯಾ ಬಿಭ್ಯತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಯೇ।
ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವಾಯುವು ಇರುವವರೆಗೂ ಮಾತ್ರ ಮನೆಯವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವಾಗ ಉಸಿರು ನಿಂತು ಶರೀರವು ಮರಣವನ್ನಪ್ಪುತ್ತದೋ, ಆಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಸಹ ಆ ಮೃತದೇಹವನ್ನು ಕಂಡು ಹೆದರುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಾಣ ಇರುವವರೆಗೂ ಮಾತ್ರ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಗೌರವ. ಪ್ರಾಣ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಶವವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಮೋಹವು ಎಷ್ಟು ವ್ಯರ್ಥ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ವಾಯು ಅಥವಾ ಪವನ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿ. ಪ್ರಾಣವಿರುವವರೆಗೂ ಶರೀರವು ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ. ಪ್ರಾಣ ಹೋದ ಮರುಕ್ಷಣವೇ ಅದು ಅಶುದ್ಧವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭಾರ್ಯಾ ಬಿಭ್ಯತಿ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹೆಂಡತಿ ಎಂದಲ್ಲ, ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಗಳೂ ಸಹ ಆ ದೇಹದಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದರ್ಥ. ದೇಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾವು ದೇಹವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಒಳಗಿರುವ ಚೇತನ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಇದು ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಮೋಹವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಶ್ವರವಾದ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಅಮರವಾದ ಆತ್ಮದ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕು. ಮರಣವು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದ ಸತ್ಯ. ಅದನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ನಮಗೆ ಭಕ್ತಿಯ ಬಲವಿರಬೇಕು. ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಕಲ ಸಂಬಂಧಗಳು ಪ್ರಾಣವಿರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸಂಬಂಧವು ಮರಣಾನಂತರವೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಗವಂತನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯು ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕು.

Verse 7
ಬಾಲಸ್ತಾವತ್ ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತಸ್ತರುಣಸ್ತಾವತ್ ತರುಣೀಸಕ್ತಃ। ವೃದ್ಧಸ್ತಾವಚ್ಚಿಂತಾಸಕ್ತಃ ಪರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಕೋ(ಅ)ಪಿ ನ ಸಕ್ತಃ।
ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ಆಟಪಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಯೌವನ ಬಂದಾಗ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ವ್ಯಾಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮುಪ್ಪಾದಾಗ ಹಳೆಯ ನೆನಪುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಚಿಂತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಜೀವನದ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಅಥವಾ ದೇವರನ್ನು ನೆನೆಯಲು ಯಾರೂ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಶೋಚನೀಯ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೊಂದು ರೀತಿಯ ಮಾಯೆಯು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತ, ತರುಣೀಸಕ್ತ ಮತ್ತು ಚಿಂತಾಸಕ್ತ ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳ ಅರಿಹೀನತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆಟ ಮತ್ತು ಕಾಮಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಚಿಂತೆಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ಪರಮತತ್ತ್ವ. ಅಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಮಮಕಾರ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದು ಕಾಲದ ಮಹಿಮೆ ಅಥವಾ ಮಾನವನ ಅಜ್ಞಾನದ ಪರಮಾವಧಿ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸಮಯದ ಸದುಪಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜನರು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ ಮಾಡೋಣ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅಂದು ಶರೀರ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಎರಡೂ ಸಹಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುವುದು ವ್ಯರ್ಥ. ಜೀವನದ ಪರಮ ಉದ್ದೇಶವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸದಿದ್ದರೆ ಜೀವನವು ನಿರರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಕರ್ತವ್ಯದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಿಂತನೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

Verse 8
ಕಾ ತೇ ಕಾಂತಾ ಕಸ್ತೇ ಪುತ್ರಃ ಸಂಸಾರೋ(ಅ)ಯಮತೀವ ವಿಚಿತ್ರಃ। ಕಸ್ಯ ತ್ವಂ ಕಃ ಕುತ ಆಯಾತಸ್ತತ್ತ್ವಂ ಚಿಂತಯ ಯದಿದಂ ಭ್ರಾಂತಃ।
ನಿನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಯಾರು? ನಿನ್ನ ಮಗ ಯಾರು? ಈ ಸಂಸಾರವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಚಿತ್ರವಾದುದು ಮತ್ತು ನಿಗೂಢವಾದುದು. ನೀನು ಯಾರವನು? ನೀನು ಯಾರು? ನೀನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಯೋಚಿಸು. ಏಕೆಂದರೆ ಈಗ ನೀನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಪಂಚವು ಒಂದು ಭ್ರಾಂತಿ ಅಥವಾ ಮಾಯೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೇವಲ ಕರ್ಮವಶದಿಂದ ಉಂಟಾದವುಗಳೇ ಹೊರತು ಅವು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ವೇದಾಂತದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಸ್ಯ ತ್ವಂ ಕಃ ಎಂದರೆ ನಾನು ಯಾರು ಎಂಬ ಆತ್ಮದರ್ಶನದ ಹಾದಿ. ಈ ಜಗತ್ತು ಒಂದು ನಾಟಕ ರಂಗದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ವೇಷಧಾರಿಗಳು. ಇಂದು ತಂದೆಯಾಗಿರುವವನು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನೋ ಆಗಿರಬಹುದು. ತತ್ತ್ವಂ ಚಿಂತಯ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸು ಎಂದರ್ಥ. ಭ್ರಾಂತ ಎಂದರೆ ಗೊಂದಲ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆ. ನಾವು ಶರೀರವೇ ನಾನು ಎಂದು ನಂಬಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಭ್ರಾಂತಿ. ನಾವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗುಣ ನಿರಾಕಾರ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವಾಗಿದ್ದೇವೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೌಢವಾದ ಶ್ಲೋಕ. ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೂಡ ನಾನು ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೇ ಜೀವನದ ಮೂಲಾಧಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ನಮಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಸಾರವು ಅತೀವ ವಿಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಮಾತು ನಮ್ಮನ್ನು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತತೆಯತ್ತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಜೀವನದ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತವನಿಗೆ ಮರಣದ ಭಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 9
ಸತ್ಸಂಗತ್ವೇ ನಿಃಸಂಗತ್ವಂ ನಿಃಸಂಗತ್ವೇ ನಿರ್ಮೋಹತ್ವಂ। ನಿರ್ಮೋಹತ್ವೇ ನಿಶ್ಚಲಿತತ್ವಂ ನಿಶ್ಚಲಿತತ್ವೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ।
ಸಜ್ಜನರ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಹವಾಸದಿಂದ ಲೌಕಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಂಟಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಅಸಂಗತ್ವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಗತ್ವದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೋಹ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹವು ಹೋದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗದೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಲವಾದಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ಜೀವಿಸಿರುವಾಗಲೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಹಂತಗಳನ್ನು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸತ್ಸಂಗತ್ವ ಎಂಬುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಲು. ಒಳ್ಳೆಯವರ ಸಹವಾಸವು ನಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಃಸಂಗತ್ವ ಎಂದರೆ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯ ತಾಳುವುದು. ನಿರ್ಮೋಹತ್ವ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯುವುದು. ನಿಶ್ಚಲಿತತ್ವ ಎಂದರೆ ಧ್ಯಾನದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ, ಇಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಕೇವಲ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಂತಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸಿಗುವ ಯಾವುದೋ ಲೋಕವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವುದು. ಸತ್ಸಂಗದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗುರಿ ತಲುಪಲು ಸಾಧಕರ ಸಾಂಗತ್ಯ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಶಾಂತಿಯಿಂದ ಶಾಂತಿಯತ್ತ ಮತ್ತು ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯತ್ತ ನಡೆಸುವ ಮಂತ್ರದಂತಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಾಧಕನೂ ಈ ಹಂತಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಧನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

Verse 10
ವಯಸಿ ಗತೇ ಕಃ ಕಾಮವಿಕಾರಃ ಶುಷ್ಕೇ ನೀರೇ ಕಃ ಕಾಸಾರಃ। ಕ್ಷೀಣೇ ವಿತ್ತೇ ಕಃ ಪರಿವಾರೋ ಜ್ಞಾತೇ ತತ್ತ್ವೇ ಕಃ ಸಂಸಾರಃ।
ವಯಸ್ಸು ಹೋದ ಮೇಲೆ ಕಾಮವಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ? ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಬತ್ತಿದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಹಣವು ನಾಶವಾದ ಮೇಲೆ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಮತ್ತು ಪರಿವಾರದವರು ಎಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮ ಸತ್ಯವಾದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವು ಉಂಟಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಸಂಸಾರ ಅಥವಾ ಜನನ ಮರಣದ ಚಕ್ರವು ಎಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ? ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಾರಣವು ಹೋದಾಗ ಕಾರ್ಯವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ತರ್ಕದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಾಸಾರ ಎಂದರೆ ಕೆರೆ. ನೀರು ಇಲ್ಲದ ಕೆರೆಗೆ ಹೇಗೆ ಬೆಲೆ ಇಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷಯಗಳಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವಿಕಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಕ್ಷೀಣೇ ವಿತ್ತೇ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಲೋಕದ ಸುಳ್ಳು ಪ್ರೀತಿ ಬಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾತೇ ತತ್ತ್ವೇ ಎಂದರೆ ನಾನು ಯಾರು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ವಾಸ್ತವವೇನು ಎಂಬ ಅರಿವು ಉಂಟಾಗುವುದು. ಅರಿವು ಮೂಡಿದಾಗ ಕತ್ತಲೆಯಂತಿರುವ ಸಂಸಾರವು ಕಾಣದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಬಂದಾಗ ಕತ್ತಲೆ ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ, ಜ್ಞಾನ ಮೂಡಿದಾಗ ದುಃಖವು ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಆತ್ಮವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯವಾದುದು. ಸಂಸಾರ ಎಂಬುದು ಅಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ, ಜ್ಞಾನ ಬಂದೊಡನೆ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡರೆ ಅವನು ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಬಹುದು. ಲೌಕಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಪರಮಾತ್ಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದೇ ಜೀವನದ ಸಾರ್ಥಕತೆ.

Verse 11
ಮಾ ಕುರು ಧನಜನಯೌವನಗರ್ವಂ ಹರತಿ ನಿಮೇಷಾತ್ ಕಾಲಃ ಸರ್ವಂ। ಮಾಯಾಮಯಮಿದಮಖಿಲಂ ಹಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಪದಂ ತ್ವಂ ಪ್ರವಿಶ ವಿದಿತ್ವಾ।
ನಿನಗೆ ಹಣವಿದೆ, ಬಲವಿದೆ ಅಥವಾ ಯೌವನವಿದೆ ಎಂಬ ಗರ್ವವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಪಡಬೇಡ. ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಲವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. ಈ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಪದವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸು. ಅಹಂಕಾರವು ಮನುಷ್ಯನ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನಿತ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯು ದುಃಖವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲವು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದುದು.
ಹರತಿ ನಿಮೇಷಾತ್ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಬಿಡುವುದರೊಳಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಮಹಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳೂ ಸಹ ಮಣ್ಣು ಪಾಲಾಗಿವೆ. ಯೌವನವು ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತು ಕೈತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಮಾಯಾಮಯ ಎಂದರೆ ಇದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಯ. ಹಿತ್ವಾ ಎಂದರೆ ಬಿಡುವುದು, ಅಂದರೆ ಇವುಗಳ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಬಿಡುವುದು. ಬ್ರಹ್ಮಪದ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳ ಆಚೆಗಿರುವ ದೈವಿಕ ಸ್ಥಿತಿ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತವನು ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯಬಲ್ಲ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ನಮ್ರತೆಯ ಪಾಠ. ಯಾವುದೂ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವು ನಮಗೆ ಬರಬೇಕು. ಗರ್ವವು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕುರುಡು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕಾಣದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ. ನಶ್ವರವಾದದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ಬೀಗುವವನು ಮೂಢ, ಶಾಶ್ವತವಾದದ್ದನ್ನು ಅರಸುವವನು ಜ್ಞಾನಿ. ಕಾಲದ ಗತಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ.

Verse 12
ದಿನಯಾಮಿನ್ಯೌ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ ಶಿಶಿರವಸಂತೌ ಪುನರಾಯಾತಃ। ಕಾಲಃ ಕ್ರೀಡತಿ ಗಚ್ಛತ್ಯಾಯುಸ್ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತ್ಯಾಶಾವಾಯುಃ।
ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ, ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಮುಂಜಾನೆ, ಶಿಶಿರ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಕಾಲವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಆಟವನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಆಯುಷ್ಯವು ಕರಗುತ್ತಿದೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಸಹ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಸೆ ಎಂಬ ಗಾಳಿಯು ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಚಕ್ರವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಅದರಿಂದ ಕಲಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಾಲಃ ಕ್ರೀಡತಿ ಎಂದರೆ ಕಾಲವು ಒಂದು ಚಕ್ರದಂತೆ ತಿರುಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಜೀವನವು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಬದಲು ನಾವು ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆಶಾವಾಯು ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಆಸೆಯನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯು ಹೇಗೆ ನಿಲ್ಲದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆಸೆಗಳು ಒಂದಾದ ಮೇಲೊಂದು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ಇರಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಕಾಲದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಆಸೆಯ ಬಂಧನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ದಿನವು ನಮಗೆ ಮರಣ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಋತುಮಾನಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯು ಜೀವನದ ಅನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ದೈವಚಿಂತನೆ ಮಾಡದೆ ವಿಷಯಗಳ ಬೆನ್ನತ್ತಿರುವುದು ಅವನ ಅಜ್ಞಾನದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ. ಆಸೆಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕಾಲದ ಆಟವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡವನು ಮಾತ್ರ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಬಲ್ಲ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 13
ಕಾ ತೇ ಕಾಂತಾಧನಗತಚಿಂತಾ ವಾತುಲ ಕಿಂ ತವ ನಾಸ್ತಿ ನಿಯಂತಾ। ತ್ರಿಜಗತಿ ಸಜ್ಜನಸಂಗತಿರೇಕಾ ಭವತಿ ಭವಾರ್ಣವತರಣೇ ನೌಕಾ।
ಎಲೈ ಹುಚ್ಚನೇ, ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ನಿನಗೇಕೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಚಿಂತೆ? ನಿನ್ನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಒಬ್ಬ ನಿಯಂತ ಅಥವಾ ದೇವರು ಇಲ್ಲವೇ? ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರ ಸಹವಾಸವೊಂದೇ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ನೌಕೆಯಂತೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾದ ಚಿಂತೆಯು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಾತುಲ ಎಂದರೆ ಗಾಳಿ ಬಡಿದವನು ಅಥವಾ ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿದವನು ಎಂದರ್ಥ. ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹುಚ್ಚರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
ನಿಯಂತ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ದೇವರ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟವನಿಗೆ ಚಿಂತೆಯ ಹಂಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಭವಾರ್ಣವ ಎಂದರೆ ಜನನ ಮರಣದ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರ. ಇದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ದಾಟಲು ಕಷ್ಟವಾದುದು. ಸಜ್ಜನಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ ಗುರುಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಧುಗಳ ಸಹವಾಸ. ಇದು ನಮಗೆ ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ದೀಪವನ್ನು ನೀಡಿ ದಡ ಸೇರಿಸುವ ನೌಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬನೇ ಈ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ, ಅದಕ್ಕೆ ಹಿರಿಯರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೇಕು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯು ನಮ್ಮ ಚಿಂತೆಗೆ ಕಾರಣ. ದೇವರ ಮೇಲೆ ಭಾರ ಹಾಕಿದರೆ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ಸಂಗವು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ನಿಜವಾದ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗುವುದು ಒಳ್ಳೆಯವರ ಸಹವಾಸದಿಂದ ಮಾತ್ರ. ಹಣ ಮತ್ತು ಹೆಂಡತಿ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ, ಆದರೆ ಸತ್ಸಂಗವು ನಮ್ಮನ್ನು ಶಾಶ್ವತ ಸುಖದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

Verse 14
ಜಟಿಲೀ ಮುಂಡೀ ಲುಂಚಿತಕೇಶಃ ಕಾಷಾಯಾಂಬರಬಹುಕೃತವೇಷಃ। ಪಶ್ಯನ್ನಪಿ ಚ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಮೂಡೋ ಹ್ಯುದರನಿಮಿತ್ತಂ ಬಹುಕೃತವೇಷಃ।
ಕೆಲವರು ಜಡೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ತಲೆ ಬೋಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಕೂದಲನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅನೇಕ ವೇಷಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ನಾಟಕಗಳೇ ಹೊರತು ನಿಜವಾದ ವೈರಾಗ್ಯವಲ್ಲ. ಸತ್ಯವು ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆಯೇ ಇದ್ದರೂ ಈ ಮೂಢರು ಅದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೊರಗಿನ ವೇಷಾಂತರವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಟು ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಉದರನಿಮಿತ್ತಂ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಧರ್ಮವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಸನ್ಯಾಸದ ವೇಷ ಹಾಕುವುದು. ಜಟಿಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂಡಿ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ವಿವಿಧ ಪಂಥಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿರುವ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಡದೆ ಕೇವಲ ಬಟ್ಟೆ ಬದಲಿಸಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಲಾರ. ಪಶ್ಯನ್ನಪಿ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಇದ್ದರೂ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಸುಳ್ಳು ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರು ಎಂದರ್ಥ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಕಪಟ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ನಿಜವಾದ ಸನ್ಯಾಸವು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲದವನು ಎಷ್ಟೇ ವೇಷ ಹಾಕಿದರೂ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲಾರ. ಜನರು ಹೊರಗಿನ ಆಡಂಬರಕ್ಕೆ ಮರುಳಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ಶಂಕರರ ಉದ್ದೇಶ. ದೇವರನ್ನು ಕಾಣಲು ಪವಿತ್ರವಾದ ಹೃದಯ ಬೇಕೇ ಹೊರತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವೇಷವಲ್ಲ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಪಟತನದಿಂದ ದೂರವಿರಲು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 15
ಅಂಗಂ ಗಲಿತಂ ಪಲಿತಂ ಮುಂಡಂ ದಶನವಿಹೀನಂ ಜಾತಂ ತುಂಡಂ। ವೃದ್ಧೋ ಯಾತಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ದಂಡಂ ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತ್ಯಾಶಾಪಿಂಡಂ।
ಶರೀರದ ಅವಯವಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಡಿಲವಾಗಿವೆ, ತಲೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನರೆತುಹೋಗಿದೆ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಲುಗಳಿಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ವೃದ್ಧನು ಒಂದು ಕೋಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ತೂಗಾಡುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಆಸೆಯ ಎಂಬ ಮುದ್ದೆ ಅಥವಾ ಆಸೆಯ ಕಟ್ಟು ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಬಂದರೂ ಮನುಷ್ಯನ ಆಸೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಯುವಕನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಾದದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ದಾರುಣ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಮನುಷ್ಯನ ಆಸೆಯ ಬಲವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆಶಾಪಿಂಡ ಎಂದರೆ ಆಸೆಯ ದೊಡ್ಡ ಮೊಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಗಂಟು. ಶರೀರವು ಅಸಹಾಯಕವಾದರೂ ಮನಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಹೊಸ ಹೊಸ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ದಂಡ ಎಂದರೆ ಬಡಿಗಿ, ಇದು ಶರೀರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಬಲ್ಲದೇ ಹೊರತು ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವ ಆತ್ಮಕ್ಕಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಏನನ್ನೋ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳು, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಮೋಹವು ಅವನನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ ಇರಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ಶಕ್ತಿ ಇರುವಾಗಲೇ ಭಗವಂತನನ್ನು ನೆನೆಯಬೇಕು. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಪ ತಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಶರೀರವು ಸಹಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆಸೆಗಳನ್ನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಅವು ಮರಣಾನಂತರವೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ವೈರಾಗ್ಯದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆಸೆಯು ಹೇಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತಿಗೆ ಮೊದಲ ದಾರಿ ಆಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು.

Verse 16
ಅಗ್ರೇ ವಹ್ನಿಃ ಪೃಷ್ಟೇ ಭಾನೂ ರಾತ್ರೌ ಚುಬುಕಸಮರ್ಪಿತಜಾನುಃ। ಕರತಲಭಿಕ್ಷಸ್ತರುತಲವಾಸಸ್ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತ್ಯಾಶಾಪಾಶಃ।
ಮುಂದೆ ಬೆಂಕಿಯ ಸೆಗ, ಹಿಂದೆ ಸೂರ್ಯನ ತಾಪ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಳಿ ತಡೆಯಲಾರದೆ ಗಲ್ಲಕ್ಕೆ ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ಆನಿಸಿ ಮುದುರಿ ಮಲಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಕೈಯಲ್ಲಿಯೇ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ಉಣ್ಣುವವನು, ಮರದ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುವವನು. ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಷ್ಟದ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಬಡತನವಿದ್ದರೂ ಆಸೆಯೆಂಬ ಪಾಶ ಅಥವಾ ಹಗ್ಗ ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯವು ಕೇವಲ ಬಡತನವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಶಂಕರರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೈರಾಗ್ಯವು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೊರಗಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದೆಯೂ ಆಸೆಗಳು ಕಾಡಬಹುದು.
ಆಶಾಪಾಶ ಎಂದರೆ ಆಸೆಯೆಂಬ ಹಗ್ಗ, ಇದು ಜೀವಿಯನ್ನು ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇನ್ನೂ ಏನೋ ಬೇಕು ಎಂಬ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಅವನನ್ನು ಸುಖವಾಗಿ ಇರಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕರತಲಭಿಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಪಾತ್ರೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಕೈಯನ್ನೇ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಹಾರ ಪಡೆಯುವುದು. ತರುತಲವಾಸ ಎಂದರೆ ಮನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಮಲಗುವುದು. ಇಂತಹ ಕಠಿಣ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವನೂ ಸಹ ಆಸೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನ ಸಾಧನೆ ವ್ಯರ್ಥ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಆಂತರಿಕ ಶುದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿರುವ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯಬೇಕು. ಆಸೆಯೇ ಮನುಷ್ಯನ ನಿಜವಾದ ಶತ್ರು. ಬಡವನೂ ಶ್ರೀಮಂತನೂ ಆಸೆಯ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದಾರೆ. ಯಾರು ಆಸೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೋ ಅವರೇ ನಿಜವಾದ ಸಾಧುಗಳು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಆಸೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಸುಖವು ಆಸೆಗಳ ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ.

Verse 17
ಕುರುತೇ ಗಂಗಾಸಾಗರಗಮನಂ ವ್ರತಪರಿಪಾಲನಮಥವಾ ದಾನಂ। ಜ್ಞಾನವಿಹೀನಃ ಸರ್ವಮತೇನ ಮುಕ್ತಿಂ ನ ಭಜತಿ ಜನ್ಮಶತೇನ।
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಗಂಗಾನದಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಹುದು, ಅನೇಕ ವ್ರತಗಳನ್ನು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅಪಾರವಾದ ದಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವನು ನೂರಾರು ಜನ್ಮಗಳು ಕಳೆದರೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರನು ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳ ಅಚಲವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಬಹುದೇ ಹೊರತು ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಮೋಕ್ಷವು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಜ್ಞಾನವಿಹೀಿನ ಎಂದರೆ ತಾನು ಯಾರು ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವೇನು ಎಂಬ ಅರಿವಿಲ್ಲದವನು. ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ದಾನಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಸಾಧನೆಗಳು. ಮುಕ್ತಿಂ ನ ಭಜತಿ ಎಂದರೆ ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜನ್ಮಶತೇನ ಎಂದರೆ ಸಾವಿರಾರು ಬಾರಿ ಹುಟ್ಟಿ ಸತ್ತರೂ ಅರಿವು ಮೂಡದ ಹೊರತು ಅದೇ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನವೇ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಹಾದಿ. ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಬೆಳಕು ಬೇಕೇ ಹೊರತು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ತತ್ತ್ವ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಸತ್ಪಥಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಾವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಜ್ಞಾನವು ಎಲ್ಲಾ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಮೂಲ. ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಬರಿಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮವಿಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಂಸಾರ ಎಂಬ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 18
ಸುರಮಂದಿರತರುಮೂಲನಿವಾಸಃ ಶಯ್ಯಾ ಭೂತಲಮಜಿನಂ ವಾಸಃ। ಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹಭೋಗತ್ಯಾಗಃ ಕಸ್ಯ ಸುಖಂ ನ ಕರೋತಿ ವಿರಾಗಃ।
ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮರಗಳ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುವುದು, ಬರಿ ನೆಲವನ್ನೇ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ವಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಧರಿಸುವುದು ಅಂದರೆ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸುಖಭೋಗಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರುವುದು. ಇಂತಹ ಅಪ್ಪಟ ವೈರಾಗ್ಯವು ಅಥವಾ ವಿರಾಗವು ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಲಾರದು? ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟವನಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಪರಮಾನಂದದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹ ತ್ಯಾಗ ಎಂದರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ನನ್ನದು ಎಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡದಿರುವುದು. ಅಜಿನ ಎಂದರೆ ಚರ್ಮ, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಮುನಿಗಳ ಸರಳ ಜೀವನದ ಸಂಕೇತ. ವಿರಾಗ ಎಂದರೆ ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಕುಂದಿರುವುದು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ಅಷ್ಟು ಅವನು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ವಸ್ತುಗಳ ಬೆನ್ನತ್ತಿದವನಿಗೆ ಸದಾ ಆತಂಕವಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ಭೂಮಿಯೇ ಹಾಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವೇ ಹೊದಿಕೆಯಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಸರಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಚಿಂತನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸುಖವು ನಮ್ಮ ಒಳಗಿದೆ. ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಸಾರ. ವೈರಾಗ್ಯವು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ, ಅದು ಪರಮ ಸುಖದ ದಾರಿ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಅತಿಯಾದ ಸಂಗ್ರಹ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಿಡಲು ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದೇವರೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

Verse 19
ಯೋಗರತೋ ವಾ ಭೋಗರತೋ ವಾ ಸಂಗರತೋ ವಾ ಸಂಗವಿಹೀನಃ। ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ರಮತೆ ಚಿತ್ತಂ ನಂದತಿ ನಂದತಿ ನಂದತ್ಯೇವ।
ಒಬ್ಬನು ಯೋಗ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು; ಜನರ ಜೊತೆ ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇವರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅವನು ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸದಾ ಕಾಲ ಸುಖಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಹೊರಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ದೈವಚಿಂತನೆಯಿದ್ದವನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಚಿತ್ತದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನಂದತಿ ನಂದತಿ ನಂದತ್ಯೇವ ಎಂದರೆ ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಆನಂದದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಳಸಿರುವುದು ಅದರ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ರಮತೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಅಥವಾ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದು. ಜನಕ ಮಹಾರಾಜನಂತಹವರು ರಾಜ್ಯಭೋಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಶುಕಮುನಿಗಳಂತಹವರು ಏನೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಆನಂದಮಯವಾಗಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯವಾದುದು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಹೊರತು ಹೊರಗಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಶ್ವಾಸನೆ. ನಾವು ದೇವರಿಗಾಗಿ ಸಂಸಾರ ಬಿಡಬೇಕಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಸಾಕು. ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸು ದೇವರ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದವನಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಏಳುಬೀಳುಗಳು ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸದಾ ಶಾಂತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಸುಖದ ಗುಟ್ಟನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 20
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಕಿಂಚಿದಧೀತಾ ಗಂಗಾಜಲಲವಕಣಿಕಾ ಪೀತಾ। ಸಕೃದಪಿ ಯೇನ ಮುರಾರಿಸಮರ್ಚಾ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಯ ಯಮೇನ ನ ಚರ್ಚಾ।
ಯಾರು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಓದಿದ್ದಾರೋ, ಗಂಗಾಜಲದ ಒಂದು ಹನಿಯನ್ನು ಪಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೋ ಮತ್ತು ಮುರಾರಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದ್ದಾರೋ, ಅಂತಹವರಿಗೆ ಯಮಧರ್ಮರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಅವರು ಮರಣದ ಭಯದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ನರಕದ ಭಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ಸುಲಭ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ತರವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮುರಾರಿ ಎಂದರೆ ಮುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದವನು, ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಸಕೃದಪಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿ ಎನ್ನಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದು ಪೂರ್ಣ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು. ಯಮೇನ ನ ಚರ್ಚಾ ಎಂದರೆ ಮರಣಾನಂತರದ ದಂಡನೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ. ಗೀತಾ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ, ಗಂಗಾ ಪವಿತ್ರತೆಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ ಸಮರ್ಪಣೆಗೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ. ಈ ಮೂರೂ ಮನುಷ್ಯನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆದು ಅವನನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಜೀವನವು ಧನ್ಯವಾಗಲು ಈ ಸರಳ ಕಾರ್ಯಗಳೇ ಸಾಕು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಶರಣಾಗತಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ದೈವಿಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಗೀತೆಯು ಜೀವನದ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ, ಗಂಗೆಯು ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿಯ ಪೂಜೆಯು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ದೈವಿಕತೆಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಮರಣವು ಭಯವನ್ನು ತರುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಆತ್ಮದ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸುಂದರ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 21
ಪುನರಪಿ ಜನನಂ ಪುನರಪಿ ಮರಣಂ ಪುನರಪಿ ಜನನೀಜಠರೇ ಶಯನಂ। ಇಹ ಸಂಸಾರೇ ಬಹುದುಸ್ತಾರೇ ಕೃಪಯಾ(ಅ)ಪಾರೇ ಪಾಹಿ ಮುರಾರೇ।
ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವುದು, ಮತ್ತೆ ಸಾಯುವುದು ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಲಗುವುದು ಅಂದರೆ ಈ ಜನ್ಮ ಮರಣದ ಚಕ್ರವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸಾರವು ದಾಟಲು ಅತೀವ ಕಷ್ಟವಾದುದು ಮತ್ತು ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ್ದು. ಎಲೈ ಮುರಾರಿಯೇ, ನಿನ್ನ ಅತಿಶಯವಾದ ಕರುಣೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಈ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸು ಮತ್ತು ಕಾಪಾಡು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ದೇವರಿಗೆ ಮೊರೆಯಿಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಜೀವನದ ಅನಿವಾರ್ಯ ದುಃಖವನ್ನು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಕೃಪೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ.
ಜನನೀಜಠರೆ ಶಯನಂ ಎಂದರೆ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಯಾತನೆಗಳು. ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳ ನಡುವೆ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾನೆ. ಬಹುದುಸ್ತಾರ ಎಂದರೆ ಇದನ್ನು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ದಾಟುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕೃಪಯಾ ಅಪಾರ ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ದೇವರ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಬೇಡಲಾಗಿದೆ. ಪಾಹಿ ಎಂದರೆ ರಕ್ಷಿಸು. ಸಂಸಾರ ಎಂಬ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ದೇವರೇ ಏಕೈಕ ದಾರಿ. ನಾವು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳೇ ನಮಗೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಗಹನವಾದ ಸತ್ಯ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಸುಖಗಳು ಕೊನೆಗೆ ಮತ್ತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಇದೇ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯುವುದೇ ಮೋಕ್ಷ. ದೇವರ ಕೃಪೆಯು ದೊರೆತಾಗ ಜ್ಞಾನವುಂಟಾಗಿ ಈ ಬಂಧನವು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಾವು ಲೌಕಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ಮುಳುಗಿದ್ದರೂ, ಕೊನೆಗೆ ಭಗವಂತನ ನಾಮವೊಂದೇ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಾರಾಂಶ.

Verse 22
ರಥ್ಯಾಕರ್ಪಟವಿರಚಿತಕಂಥಃ ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯವಿವರ್ಜಿತಪಂಥಃ। ಯೋಗೀ ಯೋಗನಿಯೋಜಿತಚಿತ್ತೋ ರಮತೇ ಬಾಲೋನ್ಮತ್ತವದೇವ।
ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಹರಿದ ಬಟ್ಟೆಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೊಲೆದ ಕೌದಿಯನ್ನು ಧರಿಸುವವನು, ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳೆಂಬ ದ್ವಂದ್ವಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸದಾ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿರುವ ಯೋಗಿಯು ಒಬ್ಬ ಚಿಕ್ಕ ಮಗುವಿನಂತೆ ಅಥವಾ ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೋಕದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಅವನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯ ಸಾಗರವೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ರಥ್ಯಾಕರ್ಪಟ ಎಂದರೆ ಗುಜರಿ ಬಟ್ಟೆಗಳು, ಇದು ವೈರಾಗ್ಯದ ಪರಮಾವಧಿ. ಬಾಲ ಮತ್ತು ಉನ್ಮತ್ತ ಎಂದರೆ ಮಗುವಿಗೆ ಕಪಟವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹುಚ್ಚನಿಗೆ ಲೋಕದ ಭೀತಿಯಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನಿಯು ಕೂಡ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯ ವಿವರ್ಜಿತ ಎಂದರೆ ತಾನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಲಸಗಳ ಮೇಲೆ ಅಹಂಕಾರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಕರ್ಮಲೇಪವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯೋಗನಿಯೋಜಿತಚಿತ್ತ ಎಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಂತರಂಗದ ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಮನಸ್ಸು. ಅವನು ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ದೈವಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಲೋಕದ ಗೌರವ ಅಥವಾ ಅವಮಾನಗಳು ಅವನನ್ನು ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಲೀಲೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದವನು ನಿಜವಾದ ಸುಖಿ. ನಾವು ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ಈ ಯೋಗಿಯು ತನ್ನ ಒಳಗಿರುವ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ತೃಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಸಾಧನೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರರಹಿತ ಜೀವನದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

Verse 23
ಕಸ್ತ್ವಂ ಕೋ(ಅ)ಹಂ ಕುತ ಆಯಾತಃ ಕಾ ಮೇ ಜನನೀ ಕೋ ಮೇ ತಾತಃ। ಇತಿ ಪರಿಭಾವಯ ಸರ್ವಮಸಾರಂ ವಿಶ್ವಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವಪ್ನವಿಚಾರಂ।
ನೀನು ಯಾರು? ನಾನು ಯಾರು? ನಾನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ? ನನ್ನ ತಾಯಿ ಯಾರು? ತಂದೆ ಯಾರು? ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾಗಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡು. ಈ ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವು ಸಾರವಿಲ್ಲದ್ದು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕನಸಿನಂತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದುದು ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು. ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅಥವಾ "ನಾನು ಯಾರು?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾವು ಈಗ ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿರುವ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಪಂಚವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಸತ್ಯವಷ್ಟೇ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ವಪ್ನವಿಚಾರ ಎಂದರೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಕನಸಿನಂತೆ ಅಸತ್ಯವಾದುದು. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಂಡವುಗಳು ಎಚ್ಚರವಾದಾಗ ಹೇಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದಾಗ ಈ ಸಂಸಾರವು ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ವಮಸಾರ ಎಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸಾರವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಇತಿ ಪರಿಭಾವಯ ಎಂದರೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇಂತಹ ಉನ್ನತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸು. ನಾವು ದೇಹವಲ್ಲ, ಆತ್ಮ ಎಂಬ ಅರಿವೇ ಜೀವನದ ಸಾರ್ಥಕತೆ. ತಂದೆ ತಾಯಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಈ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಗಹನವಾದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಇರುವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಅಸ್ತ್ರ. ನಾವು ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆತಿದ್ದೇವೆ. ನಾನು ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಂತರಂಗದ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಈ ಲೋಕದ ಸುಖಗಳು ಅಲ್ಪ ಕಾಲದವು, ಆದರೆ ಆತ್ಮದ ಶಾಂತಿಯು ಅಜರಾಮರವಾದುದು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸಾಧಕನಿಗೆ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಣದ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲೂ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಇರಲು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನವೇ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸಾರುತ್ತದೆ.

Verse 24
ತ್ವಯಿ ಮಯಿ ಚಾನ್ಯತ್ರೈಕೋ ವಿಷ್ಣುರ್ವ್ಯರ್ಥಂ ಕುಪ್ಯಸಿ ಮಯ್ಯಸಹಿಷ್ಣುಃ। ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಪಶ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಸರ್ವತ್ರೋತ್ಸೃಜ ಭೇದಾಜ್ಞಾನಂ।
ನಿನ್ನಲ್ಲಿ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇರೆಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದು ಆ ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ವಿಷ್ಣು ಅಥವಾ ಪರಮಾತ್ಮ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅಸಹನೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಏಕೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ? ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮನನ್ನೇ ನೋಡು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣು. ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ಅಥವಾ "ನಾವು ಬೇರೆ ಅವರು ಬೇರೆ" ಎಂಬ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವದ ಮೂಲವನ್ನು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಷ್ಣು ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವವನು ಎಂದರ್ಥ. ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ಪಶ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಇರುವ ಚೈತನ್ಯವು ಒಂದೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು. ಭೇದಾಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ. ನಾವು ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಿದಾಗ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನೇ ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದು ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯ. ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಅಸೂಯೆ ಪಡುವುದು ಅಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣ. ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗವು ಶುದ್ಧವಾದಾಗ ಪ್ರಪಂಚವು ದೈವಮಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ವಿಶ್ವಪ್ರೇಮದ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ. ಕೋಪ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷಗಳು ಕೇವಲ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನೇ ಕಂಡಾಗ ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ಜಾಗವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏಕತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದೇ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಉನ್ನತವಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸತ್ಯ. ಈ ಅರಿವು ಮೂಡಿದಾಗ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಜವಾದ ಮಾನವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 25
ಶತ್ರೌ ಮಿತ್ರೇ ಪುತ್ರೇ ಬಂಧೌ ಮಾ ಕುರು ಯತ್ನಂ ವಿಗ್ರಹಸಂಧೌ। ಭವ ಸಮಚಿತ್ತಃ ಸರ್ವತ್ರ ತ್ವಂ ವಾಂಛಸ್ಯಚಿರಾದ್ಯದಿ ವಿಷ್ಣುತ್ವಂ।
ಶತ್ರು, ಮಿತ್ರ, ಮಗ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿಕರಲ್ಲಿ ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಜಗಳವಾಡಲು ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಡ. ಅಂದರೆ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ದ್ವೇಷ ಅಥವಾ ಅತೀವ ಪ್ರೀತಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆ ವಿಷ್ಣು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸಮಚಿತ್ತನಾಗಿರು. ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ರಾಗ ದ್ವೇಷಗಳೇ ನಮ್ಮ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
ವಿಗ್ರಹಸಂಧಿ ಎಂದರೆ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದ ಅಂದರೆ ವಿರೋಧ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಮಮಕಾರ. ನಾವು ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಅತಿಯಾದ ಶ್ರಮ ಹಾಕುತ್ತೇವೆ, ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ದೈವದಿಂದ ದೂರವಿಡುತ್ತದೆ. ಸಮಚಿತ್ತ ಎಂದರೆ ಸುಖ ಬಂದಾಗ ಬೀಗದೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಕುಗ್ಗದೆ ಇರುವುದು. ವಿಷ್ಣುತ್ವ ಎಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಈ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮನಸ್ಸು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿರಬೇಕು. ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಕಾಣುವವನಿಗೆ ಶತ್ರು ಮಿತ್ರರ ಕಾಟವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಯೋಗದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ "ಸಮತ್ವಂ ಯೋಗ ಉಚ್ಯತೇ" ಅಂದರೆ ಸಮತ್ವವೇ ಯೋಗ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಅಲೆಗಳಂತೆ ಏರಿಳಿಯಬಾರದು. ನಾವು ಯಾರನ್ನೂ ದ್ವೇಷಿಸದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಯಾರ ಮೇಲೂ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಬದುಕು ನಡೆಸುತ್ತಲೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಮಭಾವವೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ರಾಜಮಾರ್ಗ.

Verse 26
ಕಾಮಂ ಕ್ರೋಧಂ ಲೋಭಂ ಮೋಹಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಭಾವಯ ಕೋ(ಅ)ಹಂ। ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಹೀನಾ ಮೂಢಾಸ್ತೇ ಪಚ್ಯಂತೇ ನರಕನಿಗೂಢಾಃ।
ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ ಮತ್ತು ಮೋಹ ಎಂಬ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ತೊರೆದು "ನಾನು ಯಾರು?" ಎಂಬ ಆತ್ಮ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡು. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ನರಕದಂತಹ ದುಃಖದ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಬೆಂದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗುಣಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ತುಂಬುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವನ ವಿವೇಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಬಿಡದ ಹೊರತು ದೈವ ದರ್ಶನವು ಅಸಾಧ್ಯ.
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಎಂದರೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು, ಇದು ಕೇವಲ ಮಾತಿನಿಂದಲ್ಲ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಬರಬೇಕು. ಭಾವಯ ಕೋಹಂ ಎಂದರೆ ನಾನು ಈ ದೇಹವೇ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸೇ ಎಂಬ ಆಳವಾದ ತನಿಖೆ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಹೀನ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿಯದವನು. ಪಚ್ಯಂತೇ ಎಂದರೆ ಕುದಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಅತೀವವಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಡುವುದು. ನರಕ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಯಾವುದೋ ಲೋಕವಲ್ಲ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಇಂದಿನ ಜೀವನವೇ ಒಂದು ನರಕವಾಗಿದೆ. ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ಮಾತ್ರ ಇಹ ಪರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿರಬಲ್ಲ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಹಾದಿಯಾಗಿದೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಒಳಗಿರುವ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು. ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಮೃಗಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ವಿಚಾರಣೆಯು ನಮ್ಮನ್ನು ದೈವವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಂತರಂಗದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಜ್ಞಾನವೊಂದೇ ದಾರಿ. ಇದನ್ನು ಅರಿತವನೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಅವನೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹನಾದವನು.

Verse 27
ಗೇಯಂ ಗೀತಾನಾಮಸಹಸ್ರಂ ಧ್ಯೇಯಂ ಶ್ರೀಪತಿರೂಪಮಜಸ್ರಂ। ನೇಯಂ ಸಜ್ಜನಸಂಗೇ ಚಿತ್ತಂ ದೇಯಂ ದೀನಜನಾಯ ಚ ವಿತ್ತಂ।
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹಾಡು ಅಥವಾ ಪಠಿಸು. ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡು. ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಜ್ಜನರ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸು. ಮತ್ತು ನಿನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಹಣವನ್ನು ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಡವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಸಹಾಯಕರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡು. ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದ ಸುಂದರ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿದೆ.
ಗೇಯಂ ಎಂದರೆ ಹಾಡಬೇಕಾದದ್ದು, ಧ್ಯೇಯಂ ಎಂದರೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಶ್ರೀಪತಿ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ದೇವತೆಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಪತಿ ಅಂದರೆ ವಿಷ್ಣು. ಸಜ್ಜನಸಂಗ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ದೈವದತ್ತ ತಿರುಗಿಸುವ ಸಹವಾಸ. ದೀನಜನಾಯ ವಿತ್ತಂ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆ ಮಾಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಸೇವೆಯೂ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾವು ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತು ಪರಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾದಾಗ ಅದು ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಸಮಗ್ರ ಜೀವನದ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಗೀತಾ ಪಠನವು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಧ್ಯಾಸವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಸಂಗವು ನಮ್ಮನ್ನು ಸತ್ಪಥದಲ್ಲಿರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಾನವು ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವನಿಗೆ ಸಂಸಾರದ ಭಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಸುಧಾರಣೆಗೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅಂತರಂಗದ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗದ ಶುದ್ಧಿಯೇ ಮೋಕ್ಷದ ದಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾರುತ್ತದೆ.

Verse 28
ಸುಖತಃ ಕ್ರಿಯತೇ ರಾಮಾಭೋಗಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಧಂತ ಶರೀರೇ ರೋಗಃ। ಯದ್ಯಪಿ ಲೋಕೇ ಮರಣಂ ಶರಣಂ ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತಿ ಪಾಪಾಚರಣಂ।
ಸಿಕ್ಕ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಕಾಮ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ ಆ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ರೋಗಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮರಣವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಎಂಬ ಸತ್ಯವು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಪಾಪದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳ ಅಲ್ಪ ಕಾಲದ ಮೋಜು ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಬರುವ ದಾರುಣ ಫಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ರಾಮಾಭೋಗ ಎಂದರೆ ಸ್ತ್ರೀ ಸುಖ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳು. ಹಂತ ಎಂದರೆ ಅಯ್ಯೋ ಅಥವಾ ದುಃಖದ ಉದ್ಗಾರ. ಮರಣಂ ಶರಣಂ ಎಂದರೆ ಸಾಯುವುದು ಖಂಡಿತ. ಇಷ್ಟಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಪುಣ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡದೆ ಕೇವಲ ಪಾಪ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದು ಅವನ ಅಜ್ಞಾನದ ಪರಮಾವಧಿ. ಶರೀರವು ನಶ್ವರ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾವು ತಪ್ಪು ದಾರಿ ತುಳಿಯುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಮಾಯೆಯ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಶರೀರದ ಅನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಖವು ಹೊರಗಿಲ್ಲ, ಅದು ಒಳಗಿದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ನಮಗೆ ಇರಬೇಕು. ಕ್ಷಣಿಕ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವನವಿಡೀ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡಬೇಕಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮ್ಮನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿ ಸನ್ಮಾರ್ಗದತ್ತ ನಡೆಯಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವಾದ ಮರಣವನ್ನು ನೆನೆದವನು ಪಾಪ ಮಾಡಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆ ಹಾದಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಜ್ಞಾನದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

Verse 29
ಅರ್ಥಮನರ್ಥಂ ಭಾವಯ ನಿತ್ಯಂ ನಾಸ್ತಿ ತತಃ ಸುಖಲೇಶಃ ಸತ್ಯಂ। ಪುತ್ರಾದಪಿ ಧನಭಾಜಾಂ ಭೀತಿಃ ಸರ್ವತ್ರೈಷಾ ವಿಹಿತಾ ರೀತಿಃ।
ಸಂಪತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಅನರ್ಥಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಎಂದು ಯಾವಾಗಲೂ ಯೋಚಿಸು. ಹಣದಿಂದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸಹ ನಿಜವಾದ ಸುಖ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತು. ಶ್ರೀಮಂತರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮಗನಿಂದಲೂ ಸಹ ಪ್ರಾಣದ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ಭಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಒಂದು ರೀತಿ ಅಥವಾ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಹಣದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹವು ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅಶಾಂತಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಟುವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅರ್ಥಮನರ್ಥಂ ಎಂದರೆ ಹಣವು ಅನೇಕ ಆಪತ್ತುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು. ಸುಖಲೇಶ ಎಂದರೆ ಕಿಂಚಿತ್ ಸುಖ ಕೂಡ ಇಲ್ಲ. ಹಣದಿಂದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಿಗಬಹುದು ಆದರೆ ಶಾಂತಿ ಸಿಗಲಾರದು. ಹಣವಿದ್ದ ಕಡೆ ಅಸೂಯೆ, ಕಳ್ಳತನ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗಳಂತಹ ಕೆಲಸಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪುತ್ರಾದಪಿ ಭೀತಿ ಎಂದರೆ ಆಸ್ತಿಗಾಗಿ ಮಗನೇ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಮೋಹದಿಂದ ಬರುವ ಫಲವಾಗಿದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಅನಾಸಕ್ತಿ ಯೋಗದ ಪಾಠವಾಗಿದೆ. ಹಣವನ್ನು ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅದೇ ಗುರಿಯಾಗಬಾರದು. ನಾವು ಗಳಿಸುವ ಸಂಪತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ದೇವರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಬಾರದು. ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದರೆ ಅಂತರಂಗದ ತೃಪ್ತಿ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಅತಿಯಾದ ಸಂಗ್ರಹ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಿಡಲು ಮತ್ತು ಹಣದ ನಿಜವಾದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅರಿಯಲು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಷ್ಟೂ ಮನುಷ್ಯನು ನಿರ್ಭಯನಾಗಿ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 30
ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಂ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಿವೇಕವಿಚಾರಂ। ಜಾಪ್ಯಸಮೇತಸಮಾಧಿವಿಧಾನಂ ಕುರ್ವವಧಾನಂ ಮಹದವಧಾನಂ।
ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಯಾವುದು ಶಾಶ್ವತ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಅಶಾಶ್ವತ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ವಿವೇಕ ವಿಚಾರ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರ ಜಪದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾದಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅತೀವ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡು. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಚೂರೂ ಮೈಮರೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಶಂಕರರು ಇಲ್ಲಿ ಯೋಗದ ಹಂತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಹತೋಟಿಗೆ ಇವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.
ಮಹದವಧಾನ ಎಂದರೆ ಅತೀವವಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾದಿಯು ಹರಿತವಾದ ಕತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲ. ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯ ವಿವೇಕ ಎಂದರೆ ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ವಸ್ತುಗಳು ಅನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವೊಂದೇ ನಿತ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು. ಜಾಪ್ಯ ಎಂದರೆ ಮಂತ್ರಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆ, ಇದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಾಧಿ ಎಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗುವ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಪಾರಾಗಬಹುದು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಸಾಧಕನಿಗೆ ನೀಡಿರುವ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಬರಿಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಭ್ಯಾಸ ಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದತ್ತ ಓಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಬೇಕು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಜೀವನದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ದಿನವಿಡೀ ಏನೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಿಡಬಾರದು. ದೈವಿಕ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಈ ಸಾಧನೆಗಳೇ ಏಣಿಗಳಾಗಿವೆ.

Verse 31
ಗುರುಚರಣಾಂಬುಜನಿರ್ಭರಭಕ್ತಃ ಸಂಸಾರಾದಚಿರಾದ್ಭವ ಮುಕ್ತಃ। ಸೇಂದ್ರಿಯಮಾನಸನಿಯಮಾದೇವಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ನಿಜಹೃದಯಸ್ಥಂ ದೇವಂ।
ನಿನ್ನ ಗುರುವಿನ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾದ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೋ. ಇದರಿಂದ ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಈ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವೆ. ನಿನ್ನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನೀನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವೆ. ಶಂಕರರು ಈ ಅಂತಿಮ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಕಾಣುವ ದಾರಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗುರು ಮತ್ತು ದೈವ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಾರಾಂಶ.
ಗುರುಚರಣಾಂಬುಜ ಎಂದರೆ ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳೇ ಕಮಲಗಳು. ಗುರುವು ನಮಗೆ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ದೀಪದಂತೆ. ನಿರ್ಭರಭಕ್ತ ಎಂದರೆ ಯಾವ ಸಂಶಯವೂ ಇಲ್ಲದ ಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ. ನಿಜಹೃದಯಸ್ಥಂ ದೇವಂ ಎಂದರೆ ದೇವರು ಎಲ್ಲೋ ಇಲ್ಲ, ಅವನು ನಿನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗದ್ದಲವು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಮಗೆ ಆ ದೈವಿಕ ಧ್ವನಿಯು ಕೇಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಭಜ ಗೋವಿಂದಂನ ಪೂರ್ಣ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿದೆ. ಗೋವಿಂದನನ್ನು ಭಜಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ದೇವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿಯಿರಬೇಕು. ಸಂಸಾರದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಶಂಕರರು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಇಡೀ ಸ್ತೋತ್ರವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನದತ್ತ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಆನಂದದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಒಂದು ಮಹಾನ್ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಧನ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಗೋವಿಂದಂ
ಗೋವಿಂದಂ ಭಜ ಮೂಢಮತೇ.
ಸಂಪ್ರಾಪ್ತೇ ಸನ್ನಿಹಿತೇ ಕಾಲೇ
ನಹಿ ನಹಿ ರಕ್ಷತಿ ಡುಕೃಞ್ಕರಣೇ.
ಮೂಢ ಜಹೀಹಿ ಧನಾಗಮತೃಷ್ಣಾಂ
ಕುರು ಸದ್ಬುದ್ಧಿಂ ಮನಸಿ ವಿತೃಷ್ಣಾಂ.
ಯಲ್ಲಭಸೇ ನಿಜಕರ್ಮೋಪಾತ್ತಂ
ವಿತ್ತಂ ತೇನ ವಿನೋದಯ ಚಿತ್ತಂ.
ನಾರೀಸ್ತನಭರನಾಭೀದೇಶಂ
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾ ಗಾ ಮೋಹಾವೇಶಂ.
ಏತನ್ಮಾಂಸವಸಾದಿವಿಕಾರಂ
ಮನಸಿ ವಿಚಿಂತಯ ವಾರಂ ವಾರಂ.
ನಲಿನೀದಲಗತಜಲಮತಿತರಲಂ
ತದ್ವಜ್ಜೀವಿತಮತಿಶಯಚಪಲಂ.
ವಿದ್ಧಿ ವ್ಯಾಧ್ಯಭಿಮಾನಗ್ರಸ್ತಂ
ಲೋಕಂ ಶೋಕಹತಂ ಚ ಸಮಸ್ತಂ.
ಯಾನದ್ವಿತ್ತೋಪಾರ್ಜನಸಕ್ತ-
ಸ್ತಾವನ್ನಿಜಪರಿವಾರೋ ರಕ್ತಃ.
ಪಶ್ಚಾಜ್ಜೀವತಿ ಜರ್ಜರದೇಹೇ
ವಾರ್ತಾಂ ಕೋಽಪಿ ನ ಪೃಚ್ಛತಿ ಗೇಹೇ.
ಯಾವತ್ಪವನೋ ನಿವಸತಿ ದೇಹೇ
ತಾವತ್ಪೃಚ್ಛತಿ ಕುಶಲಂ ಗೇಹೇ.
ಗತವತಿ ವಾಯೌ ದೇಹಾಪಾಯೇ
ಭಾರ್ಯಾ ಬಿಭ್ಯತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಯೇ.
ಬಾಲಸ್ತಾವತ್ ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತ-
ಸ್ತರುಣಸ್ತಾವತ್ ತರುಣೀಸಕ್ತಃ.
ವೃದ್ಧಸ್ತಾವಚ್ಚಿಂತಾಸಕ್ತಃ
ಪರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಕೋಽಪಿ ನ ಸಕ್ತಃ.
ಕಾ ತೇ ಕಾಂತಾ ಕಸ್ತೇ ಪುತ್ರಃ
ಸಂಸಾರೋಽಯಮತೀವ ವಿಚಿತ್ರಃ.
ಕಸ್ಯ ತ್ವಂ ಕಃ ಕುತ ಆಯಾತ-
ಸ್ತತ್ತ್ವಂ ಚಿಂತಯ ಯದಿದಂ ಭ್ರಾಂತಃ.
ಸತ್ಸಂಗತ್ವೇ ನಿಃಸಂಗತ್ವಂ
ನಿಃಸಂಗತ್ವೇ ನಿರ್ಮೋಹತ್ವಂ.
ನಿರ್ಮೋಹತ್ವೇ ನಿಶ್ಚಲಿತತ್ವಂ
ನಿಶ್ಚಲಿತತ್ವೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ.
ವಯಸಿ ಗತೇ ಕಃ ಕಾಮವಿಕಾರಃ
ಶುಷ್ಕೇ ನೀರೇ ಕಃ ಕಾಸಾರಃ.
ಕ್ಷೀಣೇ ವಿತ್ತೇ ಕಃ ಪರಿವಾರೋ
ಜ್ಞಾತೇ ತತ್ತ್ವೇ ಕಃ ಸಂಸಾರಃ.
ಮಾ ಕುರು ಧನಜನಯೌವನಗರ್ವಂ
ಹರತಿ ನಿಮೇಷಾತ್ ಕಾಲಃ ಸರ್ವಂ.
ಮಾಯಾಮಯಮಿದಮಖಿಲಂ ಹಿತ್ವಾ
ಬ್ರಹ್ಮಪದಂ ತ್ವಂ ಪ್ರವಿಶ ವಿದಿತ್ವಾ.
ದಿನಯಾಮಿನ್ಯೌ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ
ಶಿಶಿರವಸಂತೌ ಪುನರಾಯಾತಃ.
ಕಾಲಃ ಕ್ರೀಡತಿ ಗಚ್ಛತ್ಯಾಯು-
ಸ್ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತ್ಯಾಶಾವಾಯುಃ.
ಕಾ ತೇ ಕಾಂತಾಧನಗತಚಿಂತಾ
ವಾತುಲ ಕಿಂ ತವ ನಾಸ್ತಿ ನಿಯಂತಾ.
ತ್ರಿಜಗತಿ ಸಜ್ಜನಸಂಗತಿರೇಕಾ
ಭವತಿ ಭವಾರ್ಣವತರಣೇ ನೌಕಾ.
ಜಟಿಲೀ ಮುಂಡೀ ಲುಂಚಿತಕೇಶಃ
ಕಾಷಾಯಾಂಬರಬಹುಕೃತವೇಷಃ.
ಪಶ್ಯನ್ನಪಿ ಚ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಮೂಢೋ
ಹ್ಯುದರನಿಮಿತ್ತಂ ಬಹುಕೃತವೇಷಃ.
ಅಂಗಂ ಗಲಿತಂ ಪಲಿತಂ ಮುಂಡಂ
ದಶನವಿಹೀನಂ ಜಾತಂ ತುಂಡಂ.
ವೃದ್ಧೋ ಯಾತಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ದಂಡಂ
ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತ್ಯಾಶಾಪಿಂಡಂ.
ಅಗ್ರೇ ವಹ್ನಿಃ ಪೃಷ್ಠೇ ಭಾನೂ
ರಾತ್ರೌ ಚುಬುಕಸಮರ್ಪಿತಜಾನುಃ.
ಕರತಲಭಿಕ್ಷಸ್ತರುತಲವಾಸ-
ಸ್ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತ್ಯಾಶಾಪಾಶಃ.
ಕುರುತೇ ಗಂಗಾಸಾಗರಗಮನಂ
ಬ್ರತಪರಿಪಾಲನಮಥವಾ ದಾನಂ.
ಜ್ಞಾನವಿಹೀನಃ ಸರ್ವಮತೇನ
ಮುಕ್ತಿಂ ನ ಭಜತಿ ಜನ್ಮಶತೇನ.
ಸುರಮಂದಿರತರುಮೂಲನಿವಾಸಃ
ಶಯ್ಯಾ ಭೂತಲಮಜಿನಂ ವಾಸಃ.
ಸರ್ವಪರಿಗ್ರಹಭೋಗತ್ಯಾಗಃ
ಕಸ್ಯ ಸುಖಂ ನ ಕರೋತಿ ವಿರಾಗಃ.
ಯೋಗರತೋ ವಾ ಭೋಗರತೋ ವಾ
ಸಂಗರತೋ ವಾ ಸಂಗವಿಹೀನಃ.
ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ರಮತೇ ಚಿತ್ತಂ
ನಂದತಿ ನಂದತಿ ನಂದತ್ಯೇವ.
ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಕಿಂಚಿದಧೀತಾ
ಗಂಗಾಜಲಲವಕಣಿಕಾ ಪೀತಾ.
ಸಕೃದಪಿ ಯೇನ ಮುರಾರಿಸಮರ್ಚಾ
ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಯ ಯಮೇನ ನ ಚರ್ಚಾ.
ಪುನರಪಿ ಜನನಂ ಪುನಪರಿ ಮರಣಂ
ಪುನರಪಿ ಜನನೀಜಠರೇ ಶಯನಂ.
ಇಹ ಸಂಸಾರೇ ಬಹುದುಸ್ತಾರೇ
ಕೃಪಯಾಽಪಾರೇ ಪಾಹಿ ಮುರಾರೇ.
ರಥ್ಯಾಕರ್ಪಟವಿರಚಿತಕಂಥಃ
ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯವಿವರ್ಜಿತಪಂಥಃ.
ಯೋಗೀ ಯೋಗನಿಯೋಜಿತಚಿತ್ತೋ
ರಮತೇ ಬಾಲೋನ್ಮತ್ತವದೇವ.
ಕಸ್ತ್ವಂ ಕೋಽಹಂ ಕುತ ಆಯಾತಃ
ಕಾ ಮೇ ಜನನೀ ಕೋ ಮೇ ತಾತಃ.
ಇತಿ ಪರಿಭಾವಯ ಸರ್ವಮಸಾರಂ
ವಿಶ್ವಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವಪ್ನವಿಚಾರಂ.
ತ್ವಯಿ ಮಯಿ ಚಾನ್ಯತ್ರೈಕೋ ವಿಷ್ಣು-
ರ್ವ್ಯರ್ಥಂ ಕುಪ್ಯಸಿ ಮಯ್ಯಸಹಿಷ್ಣುಃ.
ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನಪಿ ಪಶ್ಯಾತ್ಮಾನಂ
ಸರ್ವತ್ರೋತ್ಸೃಜ ಭೇದಾಜ್ಞಾನಂ.
ಶತ್ರೌ ಮಿತ್ರೇ ಪುತ್ರೇ ಬಂಧೌ
ಮಾ ಕುರು ಯತ್ನಂ ವಿಗ್ರಹಸಂಧೌ.
ಭವ ಸಮಚಿತ್ತಃ ಸರ್ವತ್ರ ತ್ವಂ
ವಾಂಛಸ್ಯಚಿರಾದ್ಯದಿ ವಿಷ್ಣುತ್ವಂ.
ಕಾಮಂ ಕ್ರೋಧಂ ಲೋಭಂ ಮೋಹಂ
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಭಾವಯ ಕೋಽಹಂ.
ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಹೀನಾ ಮೂಢಾ-
ಸ್ತೇ ಪಚ್ಯಂತೇ ನರಕನಿಗೂಢಾಃ.
ಗೇಯಂ ಗೀತಾನಾಮಸಹಸ್ರಂ
ಧ್ಯೇಯಂ ಶ್ರೀಪತಿರೂಪಮಜಸ್ರಂ.
ನೇಯಂ ಸಜ್ಜನಸಂಗೇ ಚಿತ್ತಂ
ದೇಯಂ ದೀನಜನಾಯ ಚ ವಿತ್ತಂ.
ಸುಖತಃ ಕ್ರಿಯತೇ ರಾಮಾಭೋಗಃ
ಪಶ್ಚಾದ್ಧಂತ ಶರೀರೇ ರೋಗಃ.
ಯದ್ಯಪಿ ಲೋಕೇ ಮರಣಂ ಶರಣಂ
ತದಪಿ ನ ಮುಂಚತಿ ಪಾಪಾಚರಣಂ.
ಅರ್ಥಮನರ್ಥಂ ಭಾವಯ ನಿತ್ಯಂ
ನಾಸ್ತಿ ತತಃ ಸುಖಲೇಶಃ ಸತ್ಯಂ.
ಪುತ್ರಾದಪಿ ಧನಭಾಜಾಂ ಭೀತಿಃ
ಸರ್ವತ್ರೈಷಾ ವಿಹಿತಾ ರೀತಿಃ.
ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಂ
ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಿವೇಕವಿಚಾರಂ.
ಜಾಪ್ಯಸಮೇತಸಮಾಧಿವಿಧಾನಂ
ಕುರ್ವವಧಾನಂ ಮಹದವಧಾನಂ.
ಗುರುಚರಣಾಂಬುಜನಿರ್ಭರಭಕ್ತಃ
ಸಂಸಾರಾದಚಿರಾದ್ಭವ ಮುಕ್ತಃ.
ಸೇಂದ್ರಿಯಮಾನಸನಿಯಮಾದೇವಂ
ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ನಿಜಹೃದಯಸ್ಥಂ ದೇವಂ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras