గణనాయక అష్టక స్తోత్రం

Meaning: 

Verse 1

ఏకదంతం మహాకాయం తప్తకాంచనసన్నిభం.
లంబోదరం విశాలాక్షం వందేఽహం గణనాయకం.

ఈ శ్లోకంలో గణేశుని దివ్య మంగళ స్వరూపం వర్ణించబడింది. ఏకదంతం అంటే ఒకే దంతం కలవాడని, మహాకాయం అనగా బ్రహ్మాండమంత పెద్ద శరీరం కలవాడని అర్థం. తప్తకాంచన సన్నిభం అంటే బాగా కరిగించిన బంగారము వలె మెరిసిపోయే శరీర ఛాయ కలిగినవాడని, లంబోదరం అంటే పెద్ద ఉదరము కలవాడని, విశాలాక్షం అంటే విశాలమైన కన్నులు కలవాడని భావం. అటువంటి గణ సమూహాలకు నాయకుడైన వినాయకుడికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను అని దీని తాత్పర్యం.

పురాణాల ప్రకారం పరశురాముడితో జరిగిన యుద్ధంలో వినాయకుడు తన ఒక దంతాన్ని కోల్పోయాడని లేదా మహాభారతాన్ని లిఖించే క్రమంలో స్వయంగా తన దంతాన్ని విరిచి కలముగా వాడాడని కథలు ఉన్నాయి. ఆధ్యాత్మికంగా ఏకదంతం అనేది అద్వైత స్థితికి సూచన. అంటే పరమాత్మ ఒక్కడే అని, ద్వంద్వాలు లేవని ఇది తెలియజేస్తుంది. మహాకాయం మరియు లంబోదరం అనేవి ఈ మొత్తం సృష్టిని తనలో ఇముడ్చుకున్న విరాట్ స్వరూపానికి సంకేతాలు. ఆయన ఉదరంలో అనంతకోటి బ్రహ్మాండాలు దాగి ఉన్నాయని వేదాంతం చెబుతుంది.

తప్తకాంచన వర్ణం ఆయనలోని జ్ఞానాగ్నిని మరియు పవిత్రతను సూచిస్తుంది. విశాలమైన నేత్రాలు భక్తులపై కురిపించే అపారమైన కరుణకు చిహ్నాలు. గణనాయకుడు అంటే కేవలం శివగణాలకే కాకుండా, మనలోని ఇంద్రియ గణాలకు మరియు ప్రాణ గణాలకు కూడా అధిపతి అని అర్థం. ఈ విధంగా మొదటి శ్లోకంలోనే వినాయకుని రూపము మరియు ఆయన పరబ్రహ్మ తత్త్వము చక్కగా వివరించబడ్డాయి.

Verse 2

మౌంజీకృష్ణాజినధరం నాగయజ్ఞోపవీతినం.
బాలేందుసుకలామౌలిం వందేఽహం గణనాయకం.

ఈ శ్లోకంలో గణపతి యొక్క అలంకారాలు మరియు ఆయన యోగ ముద్ర వర్ణించబడ్డాయి. మౌంజీ అంటే ముంజ గడ్డితో చేసిన మొలతాడును, కృష్ణాజినం అంటే నల్ల జింక చర్మాన్ని ధరించినవాడని అర్థం. నాగయజ్ఞోపవీతినం అంటే సర్పాన్ని యజ్ఞోపవీతంగా లేక జందెముగా ధరించినవాడని, బాలేందు సుకలా మౌలిం అనగా శిరస్సుపై బాల చంద్రుడిని అలంకరించుకున్న వాడని అర్థం. ఇటువంటి గణనాథునికి వందనం చేస్తున్నాను.

ఇక్కడ వినాయకుడు బ్రహ్మచారిగా, నిరంతరం వేదాధ్యయనం చేసే గురువుగా కనిపిస్తాడు. ముంజ గడ్డి మరియు జింక చర్మం పురాతన కాలంలో బ్రహ్మచారులు, తపస్వులు ధరించేవారు. ఇది ఆయనలోని ఇంద్రియ నిగ్రహాన్ని, తపో నిష్ఠను సూచిస్తుంది. పామును జందెముగా ధరించడం అనేది కాలం మీద ఆయనకు ఉన్న అధికారాన్ని మరియు కుండలినీ శక్తిపై ఆయనకున్న పట్టును తెలియజేస్తుంది. సర్పం జ్ఞానానికి మరియు శక్తికి కూడా ప్రతీక.

శిరస్సుపై ఉన్న చంద్రకళ మనస్సుపై నియంత్రణకు గుర్తు. చంద్రుడు మనస్సుకు అధిపతి, ఆ చంద్రుడిని ధరించడం అంటే చంచలమైన మనస్సును జయించి స్థితప్రజ్ఞతను పొందడం అని భావం. ఈ రూపం సాధకులకు ఏకాగ్రతను మరియు అంతర్గత శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది. లౌకిక సుఖాల కంటే ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతే గొప్పదని ఈ అలంకారాలు మనకు బోధిస్తాయి.

Verse 3

అంబికాహృదయానందం మాతృభిః పరివేష్టితం.
భక్తిప్రియం మదోన్మత్తం వందేఽహం గణనాయకం.

ఈ శ్లోకం గణేశుని యొక్క వాత్సల్య భావాన్ని మరియు ఆయన చుట్టూ ఉన్న శక్తులను వివరిస్తుంది. అంబికా హృదయానందం అనగా తల్లి పార్వతీదేవికి మనసు నిండా ఆనందాన్ని ఇచ్చే పుత్రుడని అర్థం. మాతృభిః పరివేష్టితం అంటే సప్త మాతృకల చేత లేదా దివ్య శక్తుల చేత చుట్టూ ఆవరించబడిన వాడని అర్థం. భక్తిప్రియం అంటే కేవలం భక్తితో మాత్రమే ప్రసన్నుడయ్యేవాడని, మదోన్మత్తం అంటే దైవిక ఆనందంలో లేదా మదజలధారలతో నిండిన పారవశ్యంలో ఉన్నవాడని భావం.

పార్వతీ పరమేశ్వరుల అనురాగానికి ప్రతిరూపం వినాయకుడు. ఆయన గణాలకు నాయకుడైనప్పటికీ తల్లి దగ్గర చిన్న బిడ్డగా ఆనందాన్ని పంచుతాడు. సప్త మాతృకలైన బ్రాహ్మి, మహేశ్వరి మొదలైన శక్తులు ఆయనను సేవించడం ద్వారా ఆయనే సర్వ శక్తి స్వరూపుడని తెలుస్తోంది. ఆధ్యాత్మికంగా మాతృకలు అనేవి మనలోని అక్షర శక్తులకు మరియు భావాలకు సంకేతాలు.

భక్తిప్రియ అనే పదం చాలా ముఖ్యమైనది. దేవుడు బాహ్యమైన ఆడంబరాల కంటే అంతర్గతమైన భక్తినే ప్రేమిస్తాడని ఇది చెబుతుంది. మదోన్మత్తం అనే పదం ఇక్కడ ఏనుగుకు ఉండే మదమును సూచించినప్పటికీ, ఆధ్యాత్మికంగా అది బ్రహ్మానంద స్థితిని తెలియజేస్తుంది. లోక విషయాల పట్ల కాకుండా దైవ చింతనలో పరవశించిపోవడమే నిజమైన మత్తత. అటువంటి పరమానంద స్వరూపుడిని ఈ శ్లోకం ద్వారా స్తుతిస్తున్నాము.

Verse 4

చిత్రరత్నవిచిత్రాంగం చిత్రమాలావిభూషితం.
చిత్రరూపధరం దేవం వందేఽహం గణనాయకం.

ఈ శ్లోకంలో వినాయకుని వైవిధ్యమైన అలంకరణలు మరియు సృష్టిలోని వైవిధ్యాన్ని ఆయన ప్రతిబింబించే తీరు వర్ణించబడ్డాయి. చిత్రరత్న విచిత్రాంగం అంటే రంగురంగుల రత్నాలతో మెరిసిపోయే అంగాలు కలవాడని అర్థం. చిత్రమాలా విభూషితం అంటే రకరకాల పుష్పమాలలతో అలంకరించబడిన వాడని, చిత్ర రూపధరం అంటే విభిన్నమైన మరియు అద్భుతమైన రూపాలను ధరించే దేవుడని భావం.

సృష్టిలో మనకు కనిపించే రంగులు, అందాలు అన్నీ ఆ పరమాత్మ యొక్క లీలలే. ఇక్కడ చిత్ర అనే పదం వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుంది. వినాయకుడు కేవలం ఒకే రూపానికి పరిమితం కాకుండా, భక్తుల భావనను బట్టి అనేక రూపాల్లో దర్శనమిస్తాడు. ఆయన ధరించిన రత్నాలు మరియు మాలలు సృష్టిలోని విభిన్న తత్త్వాలకు ప్రతీకలు. ప్రాపంచిక సంపద మరియు ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యం రెండూ ఆయనలోనే ఉన్నాయని దీని అర్థం.

జ్ఞాన మార్గంలో ఈ శ్లోకం మాయా శక్తిని సూచిస్తుంది. భగవంతుడు తన మాయా శక్తితో ఈ చిత్ర విచిత్రమైన ప్రపంచాన్ని సృష్టించి, అందులోనే తాను అంతర్యామిగా ఉంటాడని వేదాంత సత్యం. రత్నాల ప్రకాశం జ్ఞాన జ్యోతికి గుర్తు. రకరకాల మాలలు భక్తులు అర్పించే వైవిధ్యమైన సేవలని సూచిస్తాయి. అటువంటి అద్భుత స్వరూపాన్ని దర్శించడం వల్ల మనలోని అజ్ఞానం తొలగి, పరమాత్మ యొక్క అనంతమైన లీలలు అర్థమవుతాయి.

Verse 5

గజవక్త్రం సురశ్రేష్ఠం కర్ణచామరభూషితం.
పాశాంకుశధరం దేవం వందేఽహం గణనాయకం.

ఈ శ్లోకం గణపతి యొక్క ప్రసిద్ధ రూపమైన గజ ముఖాన్ని మరియు ఆయన ఆయుధాలను వివరిస్తుంది. గజవక్త్రం అంటే ఏనుగు ముఖం కలిగినవాడని, సురశ్రేష్ఠం అనగా దేవతలలోనే ఉత్తముడని అర్థం. కర్ణ చామర భూషితం అంటే చామరము వలె కదిలే పెద్ద చెవులనే ఆభరణాలుగా కలిగినవాడని అర్థం. పాశాంకుశధరం అంటే పాశము మరియు అంకుశము అనే ఆయుధాలను ధరించిన దేవుడని భావం.

ఏనుగు ముఖం వివేకానికి మరియు జ్ఞాపకశక్తికి సంకేతం. ఏనుగు పెద్ద అడవిలో కూడా తన మార్గాన్ని తానే సుగమం చేసుకుంటుంది, అలాగే గణపతి మన జీవితంలోని అడ్డంకులను తొలగించి మార్గాన్ని చూపుతాడు. ఆయన పెద్ద చెవులు మనకు శ్రవణం యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతాయి. భక్తుల మొరను నిశితంగా ఆలకించే దయామయుడు ఆయన. చామరము వలె అవి కదులుతూ మనలోని అశుద్ధ ఆలోచనలను విసిరి పారేస్తాయి.

పాశం మరియు అంకుశం ఆధ్యాత్మికంగా ఎంతో లోతైన అర్థాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. పాశం అనేది భక్తులను సంసార బంధాల నుండి లాగి దేవుని వైపు తిప్పడానికి ఉపయోగించే తాడు. అంకుశం అనేది మనలోని అహంకారాన్ని, తప్పుడు ఆలోచనలను అదుపులో ఉంచే సాధనం. ఏనుగును మావటివాడు అంకుశంతో నియంత్రించినట్లుగా, వినాయకుడు మన చంచలమైన మనస్సును అదుపు చేసి సరైన మార్గంలో నడిపిస్తాడు.

Verse 6

మూషకోత్తమమారుహ్య దేవాసురమహాహవే.
యోద్ధుకామం మహావీర్యం వందేఽహం గణనాయకం.

ఈ శ్లోకం గణపతి యొక్క పరాక్రమాన్ని మరియు ఆయన వాహన విశిష్టతను తెలుపుతుంది. మూషకోత్తమ మారుహ్య అంటే శ్రేష్ఠమైన ఎలుకను వాహనంగా అధిరోహించిన వాడని అర్థం. దేవాసుర మహాహవే అంటే దేవతలకు మరియు అసురులకు (రాక్షసులకు) జరిగిన భీకర యుద్ధంలో పాల్గొన్నవాడని అర్థం. యోద్ధుకామం అంటే యుద్ధం చేయాలనే సంకల్పం కలిగిన, మహావీర్యం అంటే గొప్ప పరాక్రమం కలిగిన గణనాథునికి నమస్కారం.

పురాణాలలో గజముఖాసురుడు లేదా సింధురాసురుడు వంటి రాక్షసులను సంహరించడానికి వినాయకుడు మహా వీరుడిగా అవతరించాడు. ఎలుక వాహనంగా ఉండటం వెనుక పెద్ద తత్త్వముంది. ఎలుక చీకటిలో తిరుగుతూ వస్తువులను కొరుకుతుంది, ఇది మనిషిలోని స్వార్థానికి మరియు కోరికలకు చిహ్నం. అటువంటి ఎలుకను వాహనంగా చేసుకోవడం అంటే మనలోని అథమ వాసనలను జయించి, వాటిని మన అదుపులో ఉంచుకోవాలని అర్థం.

దేవాసుర యుద్ధం అనేది మన మనస్సులో నిరంతరం జరిగే మంచి మరియు చెడు ఆలోచనల పోరాటం. ఈ పోరాటంలో వినాయకుడు దైవీ శక్తుల పక్షాన నిలబడి మనలోని ఆసురీ ప్రవృత్తులను నశింపజేస్తాడు. ఆయన మహావీర్యవంతుడు అనగా అజేయుడైన శక్తి స్వరూపుడు. ఎటువంటి క్లిష్ట పరిస్థితినైనా ఎదుర్కోగల ధైర్యాన్ని ఆయన మనకు ప్రసాదిస్తాడు. అడ్డంకులను తొలగించే యోధుడిగా ఆయన ఇక్కడ కొనియాడబడ్డాడు.

Verse 7

యక్షకిన్నరగంధర్వసిద్ధవిద్యాధరైః సదా.
స్తూయమానం మహాత్మానం వందేఽహం గణనాయకం.

ఈ శ్లోకం గణపతి యొక్క విశ్వవ్యాప్తమైన ఆధిపత్యాన్ని మరియు అందరూ ఆయనను పూజించే విధానాన్ని వివరిస్తుంది. యక్షులు, కిన్నరులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు మరియు విద్యాధరులు వంటి వివిధ లోకాల జీవుల చేత సదా కీర్తించబడేవాడని అర్థం. అటువంటి మహాత్ముడైన గణనాయకుడిని నేను సేవిస్తున్నాను అని దీని భావం. ఇక్కడ గణపతి కేవలం మనుషులకే కాకుండా సర్వ జీవరాశులకు ఆరాధ్య దైవమని స్పష్టమవుతోంది.

భారతీయ పురాణ శాస్త్రం ప్రకారం యక్షులు సంపదను రక్షించేవారు, గంధర్వులు గాంధర్వ విద్యలో ఆరితేరినవారు, సిద్ధులు యోగశక్తి కలిగినవారు. వీరందరూ కూడా తమ తమ విద్యల్లో సఫలత పొందడానికి ముందుగా గణపతిని ప్రార్థిస్తారు. ఏదైనా విద్యను ప్రారంభించే ముందు వినాయక ప్రార్థన చేయడం మన సంప్రదాయం. విద్యలకు మరియు కళలకు ఆయనే మూల పురుషుడు.

ఆధ్యాత్మికంగా చూస్తే, ఈ వివిధ శక్తులు మనలోని అంతర్గత సామర్థ్యాలకు సంకేతాలు. మనలో ఉండే బుద్ధి, మేధస్సు, సృజనాత్మకత వంటివన్నీ ఆ పరమాత్మ తత్త్వం వైపు మళ్ళినప్పుడే జీవితం సార్థకమవుతుంది. మహాత్మా అనే పదం ఆయన పరిమితులు లేని అనంతమైన ఆత్మ స్వరూపుడని గుర్తు చేస్తుంది. సర్వవ్యాపి అయిన ఆ దైవం అందరి హృదయాలలో స్తుతించబడుతున్నాడని, ఆయన అనుగ్రహం ఉంటేనే ఏ రంగంలోనైనా సిద్ధి లభిస్తుందని ఈ శ్లోకం చెబుతుంది.

Verse 8

సర్వవిఘ్నహరం దేవం సర్వవిఘ్నవివర్జితం.
సర్వసిద్ధిప్రదాతారం వందేఽహం గణనాయకం.

ఈ శ్లోకం గణపతి యొక్క ముఖ్యమైన లక్షణాన్ని మరియు ఆయన అనుగ్రహం వల్ల కలిగే ఫలితాన్ని తెలుపుతుంది. సర్వ విఘ్నహరం అంటే అన్ని రకాల ఆటంకాలను తొలగించేవాడని, సర్వ విఘ్న వివర్జితం అంటే తన వరకు ఎటువంటి ఆటంకాలు లేనివాడని అర్థం. సర్వ సిద్ధి ప్రదాతారం అంటే సమస్తమైన కోరికలను, విజయాలను ప్రసాదించేవాడని భావం. విఘ్నేశ్వరుడు అనే పేరుకు సంపూర్ణ అర్థాన్ని ఈ శ్లోకం ఇస్తుంది.

మనం చేసే ఏ పనిలోనైనా మూడు రకాల ఆటంకాలు కలుగుతాయి. అవి ఆది భౌతిక, ఆది దైవిక మరియు ఆధ్యాత్మిక విఘ్నాలు. వినాయకుడు ఈ మూడింటిని నశింపజేస్తాడు. వివర్జితం అనే పదం ఆయనను విఘ్నాలకు అతీతుడిగా చూపిస్తుంది. అంటే ఆయన మాయకు లోబడనివాడు, కర్మ బంధాలు లేనివాడు. ఆయన స్వయంగా అడ్డంకులు లేనివాడు కాబట్టే, ఇతరుల అడ్డంకులను తొలగించగలడు.

సిద్ధి అంటే విజయం లేదా లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడం. లౌకికమైన సంపదలు మాత్రమే కాకుండా, మోక్షం వంటి ఆధ్యాత్మిక సిద్ధులను కూడా ఆయన ప్రసాదిస్తాడు. అందుకే ఆయనను సిద్ధి వినాయకుడు అని పిలుస్తారు. కార్యారంభంలో ఆయనను స్మరించడం వల్ల మనస్సులో ధైర్యం కలుగుతుంది మరియు పని నిర్విఘ్నంగా పూర్తవుతుంది. ఈ శ్లోకం వినాయకుని సర్వశక్తిమంతమైన తత్త్వాన్ని మరియు ఆయన దాతృత్వాన్ని కీర్తిస్తుంది.

Verse 9

గణాష్టకమిదం పుణ్యం యః పఠేత్ సతతం నరః.
సిద్ధ్యంతి సర్వకార్యాణి విద్యావాన్ ధనవాన్ భవేత్.

ఇది ఈ స్తోత్రం యొక్క ఫలశ్రుతి. దీనిని చదవడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలను ఇది వివరిస్తుంది. గణాష్టకం ఇదం పుణ్యం అనగా ఈ పవిత్రమైన ఎనిమిది శ్లోకాల గణపతి స్తోత్రాన్ని ఎవరైతే నిరంతరం పఠిస్తారో, వారికి అన్ని పనులు నెరవేరుతాయని అర్థం. అంతేకాకుండా వారు విద్యావంతులుగా మరియు ధనవంతులుగా మారుతారని ఈ శ్లోకం వాగ్దానం చేస్తోంది.

నిరంతరం పఠించడం అంటే కేవలం నోటితో చదవడం మాత్రమే కాదు, మనస్సును ఆయనపై లగ్నం చేయడం. క్రమం తప్పకుండా దైవ చింతన చేయడం వల్ల మనిషిలో క్రమశిక్షణ, ఏకాగ్రత పెరుగుతాయి. దీనివల్ల విద్యార్థులకు చదువులో రాణించే శక్తి, వ్యాపారస్తులకు మరియు ఇతరులకు ధనార్జనలో విజయం లభిస్తాయి. వినాయకుడు బుద్ధికి అధిపతి కాబట్టి, ఆయన అనుగ్రహంతో సరైన నిర్ణయాలు తీసుకునే వివేకం కలుగుతుంది.

ఈ ఫలశ్రుతి భక్తులకు ఒక భరోసాను ఇస్తుంది. భక్తితో చేసే స్తోత్ర పఠనం వృథా పోదు. ఆధ్యాత్మికంగా విద్యావంతుడు అంటే ఆత్మజ్ఞానం కలిగినవాడని, ధనవంతుడు అంటే దైవభక్తి అనే సంపద కలిగినవాడని కూడా అర్థం చేసుకోవచ్చు. సంపూర్ణ విశ్వాసంతో ఈ గణాష్టకాన్ని చదివిన వారికి ఇహలోక సుఖాలు మరియు పరలోక శాంతి లభిస్తాయని ఈ స్తోత్రం ముగింపులో చెప్పబడింది.

Lyrics:

ఏకదంతం మహాకాయం తప్తకాంచనసన్నిభం.
లంబోదరం విశాలాక్షం వందేఽహం గణనాయకం..1..

మౌంజీకృష్ణాజినధరం నాగయజ్ఞోపవీతినం.
బాలేందుసుకలామౌలిం వందేఽహం గణనాయకం..2..

అంబికాహృదయానందం మాతృభిః పరివేష్టితం.
భక్తిప్రియం మదోన్మత్తం వందేఽహం గణనాయకం..3..

చిత్రరత్నవిచిత్రాంగం చిత్రమాలావిభూషితం.
చిత్రరూపధరం దేవం వందేఽహం గణనాయకం..4..

గజవక్త్రం సురశ్రేష్ఠం కర్ణచామరభూషితం.
పాశాంకుశధరం దేవం వందేఽహం గణనాయకం..5..

మూషకోత్తమమారుహ్య దేవాసురమహాహవే.
యోద్ధుకామం మహావీర్యం వందేఽహం గణనాయకం..6..

యక్షకిన్నరగంధర్వసిద్ధవిద్యాధరైః సదా.
స్తూయమానం మహాత్మానం వందేఽహం గణనాయకం..7..

సర్వవిఘ్నహరం దేవం సర్వవిఘ్నవివర్జితం.
సర్వసిద్ధిప్రదాతారం వందేఽహం గణనాయకం..8..

గణాష్టకమిదం పుణ్యం యః పఠేత్ సతతం నరః.
సిద్ధ్యంతి సర్వకార్యాణి విద్యావాన్ ధనవాన్ భవేత్..9..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras