గణేశ చాలీసా

Audio embed from archive.org

॥ దోహా ॥

జయ గణపతి సదగుణ సదన కరివర వదన కృపాల.

విఘ్న హరణ మంగల కరణ జయ జయ గిరిజాలాల.

అర్థం: సద్గుణాలకు నిలయమైనవాడా, శ్రేష్ఠమైన ఏనుగు ముఖం కలిగిన దయామయుడా, శ్రీ గణపతీ నీకు జయం. విఘ్నాలను (ఆటంకాలను) తొలగించి మంగళాలను (శుభాలను) ప్రసాదించే పార్వతీ దేవి (గిరిజ) ముద్దుల కుమారా నీకు జయము జయము.

॥ చౌపాయీ ॥

జయ జయ జయ గణపతి గణరాజూ. మంగల భరణ కరణ శుభ కాజూ.

అర్థం: శివగణాలకు రాజువైన ఓ గణపతీ, నీకు మళ్లీ మళ్లీ జయము. నీవు జీవితంలో మంగళాలను నింపి, శుభకార్యాలన్నీ విజయవంతం చేసేవాడివి.

జయ గజబదన సదన సుఖదాతా. విశ్వవినాయక బుద్ధి విధాతా.

అర్థం: ఏనుగు ముఖం గలవాడా, సుఖాలకు నిలయమైనవాడా నీకు జయం. ఈ విశ్వానికంతటికీ నాయకుడా (వినాయకా), బుద్ధిని (జ్ఞానాన్ని) ప్రసాదించేవాడా నీకు జయం.

వక్రతుండ శుచి శుండ సుహావన. తిలక త్రిపుండ్ర భాల మన భావన.

అర్థం: వక్రాకారంలో (వంగి) ఉన్న నీ పవిత్రమైన తొండం ఎంతో అందమైనది. నీ నుదుటిపై ఉన్న త్రిపుండ్రం (మూడు రేఖల భస్మ / గంధపు తిలకం) మనసును ఎంతగానో ఆకర్షిస్తుంది.

రాజత మణి ముక్తన ఉర మాలా. స్వర్ణ ముకుట శిర నయన విశాలా.

అర్థం: నీ వక్షస్థలంపై రత్నాలు, ముత్యాలతో కూడిన మాల ప్రకాశిస్తోంది. శిరస్సుపై బంగారు కిరీటం, ముఖంలో విశాలమైన (పెద్ద) కన్నులు శోభిస్తున్నాయి.

పుస్తక పాణి కుఠార త్రిశూలం. మోదక భోగ సుగంధిత ఫూలం.

అర్థం: నీ చేతులలో పుస్తకం, గొడ్డలి, త్రిశూలం శోభిల్లుతున్నాయి. నీకు మోదకాలు (కుడుములు/లడ్డూలు) నైవేద్యంగా సమర్పించడం మరియు సుగంధ భరితమైన పూలంటే ఎంతో ఇష్టం.

సుందర పీతాంబర తన సాజిత. చరణ పాదుకా ముని మన రాజిత.

అర్థం: నీ దేహంపై అందమైన పసుపు పచ్చని వస్త్రాలు (పీతాంబరాలు) అలంకరింపబడి ఉన్నాయి. నీ పాదాలకు ఉన్న పాదుకలు మునుల మనస్సులలో ఎల్లప్పుడూ కొలువై ఉంటాయి (మునులు నీ పాదాలను ఎప్పుడూ ధ్యానిస్తుంటారు).

ధని శివ సువన షడానన భ్రాతా. గౌరీ లలన విశ్వ విఖ్యాతా.

అర్థం: పరమశివుని కుమారుడా, షణ్ముఖుడి (కుమారస్వామి) సోదరుడా నీ జన్మ ధన్యం. జగన్మాత గౌరీదేవి ముద్దుల కుమారుడవైన నీవు ప్రపంచమంతటా ప్రఖ్యాతిగాంచినవాడివి.

ఋద్ధి సిద్ధి తవ చంవర సుధారే. మూషక వాహన సోహత ద్వారే.

అర్థం: ఋద్ధి, సిద్ధి (నీ ఇద్దరు భార్యలు) నీకు ఇరువైపులా నిలబడి చామరాలు వీస్తుంటారు. నీ వాహనమైన మూషికం (ఎలుక) నీ వాకిలి దగ్గర కాపలా ఉంటూ శోభిల్లుతుంది.

కహౌం జనమ శుభ కథా తుమ్హారీ. అతి శుచి పావన మంగలకారీ.

అర్థం: స్వామీ! ఇప్పుడు నేను ఎంతో పవిత్రమైనది, పుణ్యప్రదమైనది మరియు అందరికీ శుభాలను కలిగించే నీ జన్మ వృత్తాంతాన్ని (పుట్టుక కథను) వివరిస్తాను.

ఏక సమయ గిరిరాజ కుమారీ. పుత్ర హేతు తప కీన్హోం భారీ.

అర్థం: పూర్వం ఒకసారి పర్వతరాజు కుమార్తె అయిన పార్వతీదేవి పుత్ర సంతానం కోసం ఎంతో కఠినమైన తపస్సు చేసింది.

భయో యజ్ఞ జబ పూర్ణ అనూపా. తబ పహుఁచ్యో తుమ ధరి ద్విజ రూపా.

అర్థం: పార్వతీ దేవి చేసిన ఆ గొప్ప యజ్ఞం పూర్తయిన వెంటనే, నీవు స్వయంగా ఒక బ్రాహ్మణుడి (ద్విజ) రూపం ధరించి అక్కడికి చేరుకున్నావు.

అతిథి జాని కే గౌరీ సుఖారీ. బహు విధి సేవా కరీ తుమ్హారీ.

అర్థం: నిన్ను ఒక అతిథిగా భావించి పార్వతీదేవి ఎంతో సంతోషించింది. ఆమె నీకు (బ్రాహ్మణ రూపంలో ఉన్న నీకు) అనేక విధాలుగా గొప్ప సేవలు చేసింది.

అతి ప్రసన్న హ్వై తుమ వర దీన్హా. మాతు పుత్ర హిత జో తప కీన్హా.

అర్థం: ఆమె సేవల పట్ల ఎంతో ప్రసన్నుడవైన నీవు వరం ఇస్తూ ఇలా అన్నావు: "తల్లీ! పుత్రుని ప్రాప్తి కోసం నీవు చేసిన ఈ తపస్సు ఫలించింది."

మిలహిం పుత్ర తుంహి బుద్ధి విశాలా. బినా గర్భ ధారణ యహి కాలా.

అర్థం: "గర్భం దాల్చే అవసరం లేకుండానే, ఎంతో విశాలమైన బుద్ధి (అపారమైన తెలివితేటలు) గల ఒక కుమారుడు నీకు ఇదే సమయంలో లభిస్తాడు."

గణనాయక గుణ జ్ఞాన నిధానా. పూజిత ప్రథమ రూప భగవానా.

అర్థం: "ఆ కుమారుడు గణాలకు నాయకుడు మరియు సకల గుణాలకు, జ్ఞానానికి నిధి లాంటివాడు అవుతాడు. భగవంతుని ఆ రూపమే లోకంలో మొట్టమొదటగా పూజింపబడుతుంది."

అస కేహి అంతర్ధాన రూప హ్వై. పలనా పర బాలక స్వరూప హ్వై.

అర్థం: ఇలా వరమిచ్చి ఆ బ్రాహ్మణ రూపం అక్కడికక్కడే మాయమైపోయింది. వెంటనే ఉయ్యాలలో ఒక అందమైన శిశువుగా (గణేశుడిగా) నీవు అవతరించావు.

బని శిశు రుదన జబహిం తుమ ఠానా. లఖి ముఖ సుఖ నహిం గౌరీ సమానా.

అర్థం: చిన్నారి శిశువుగా మారి నీవు ఏడవడం ప్రారంభించగానే, నీ అందమైన ముఖాన్ని చూసిన పార్వతీదేవి సంతోషానికి అవధులు లేకుండా పోయింది.

సకల మగన సుఖ మంగల గావహిం. నభ తే సురన సుమన వర్షావహిం.

అర్థం: అందరూ సంతోషంలో మునిగితేలుతూ మంగళకరమైన పాటలు పాడారు. దేవతలు ఆకాశం నుండి పూల వాన కురిపించారు.

శంభు ఉమా బహు దాన లుటావహిం. సుర మునిజన సుత దేఖన ఆవహిం.

అర్థం: పరమశివుడు మరియు పార్వతీదేవి ఎంతో దానధర్మాలు చేశారు. ఆ ముద్దుల బాలుడిని చూడటానికి దేవతలు, మునులు కైలాసానికి రాసాగారు.

లఖి అతి ఆనంద మంగల సాజా. దేఖన భీ ఆఏ శని రాజా.

అర్థం: అత్యంత ఆనందకరమైన, మంగళకరమైన ఈ ఉత్సవాన్ని చూసి శనీశ్వరుడు కూడా ఆ బాలుడిని చూడటానికి అక్కడికి వచ్చాడు.

నిజ అవగుణ గని శని మన మాహీం. బాలక దేఖన చాహత నాహీం.

అర్థం: తన కంటి చూపు పడితే కీడు జరుగుతుందనే తన శాపాన్ని మనసులో తలచుకొని, శనిదేవుడు ఆ బాలుడిని నేరుగా చూడటానికి ఇష్టపడలేదు.

గిరిజా కఛు మన భేద బఢాయో. ఉత్సవ మోర న శని తుహి భాయో.

అర్థం: శనిదేవుడు ముఖం తిప్పుకోవడం చూసి పార్వతీదేవి మనసులో సందేహం కలిగి, "ఓ శనిదేవా! నా ఇంట్లో జరుగుతున్న ఈ ఉత్సవం నీకు ఇష్టం లేదా?" అని అడిగింది.

కహన లగే శని మన సకుచాఈ. కా కరిహోం శిశు మోహి దిఖాఈ.

అర్థం: అప్పుడు శనిదేవుడు మనసులో సంకోచిస్తూ, "తల్లీ! శిశువును నాకు చూపించి ఏం చేస్తావు? (నా చూపు ఆ బాలుడికి మంచిది కాదు కదా)" అని అన్నాడు.

నహిం విశ్వాస ఉమా ఉర భయఊ. శని సోం బాలక దేఖన కహ్యఊ.

అర్థం: కానీ పార్వతీదేవికి శని మాటలపై నమ్మకం కలగలేదు. తన కుమారుడిని చూడాల్సిందేనని ఆమె శనీశ్వరుడిని పట్టుబట్టింది.

పడతహిం శని దృగకోణ ప్రకాశా. బాలక సిర ఉడి గయో అకాశా.

అర్థం: శనిదేవుని కడగంటి చూపు ఆ బాలుడిపై పడిందో లేదో, వెంటనే ఆ శిశువు తల మొండెం నుండి వేరుపడి ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోయింది.

గిరిజా గిరీ వికల హ్వై ధరణీ. సో దుఖ దశా గయో నహిం వరణీ.

అర్థం: అది చూసి పార్వతీదేవి తల్లడిల్లిపోయి స్పృహతప్పి నేలపై పడిపోయింది. ఆ సమయంలో ఆమె అనుభవించిన దుఃఖాన్ని మాటల్లో వర్ణించలేము.

హాహాకార మచ్యో కైలాశా. శని కీన్హోం లఖి సుత కా నాశా.

అర్థం: శని చూపు వల్ల శివపార్వతుల కుమారుడు మరణించాడని తెలిసి కైలాసమంతటా హాహాకారాలు (రోదనలు) మిన్నంటాయి.

తురత గరుడ చఢి విష్ణు సిధాయే. కాటి చక్ర సో గజశిర లాయే.

అర్థం: వెంటనే శ్రీ మహావిష్ణువు గరుడ వాహనమెక్కి వెళ్లి, తన సుదర్శన చక్రంతో ఒక ఏనుగు (గజాసురుడు) తలను ఖండించి తీసుకువచ్చాడు.

బాలక కే ధడ ఊపర ధారయో. ప్రాణ మంత్ర పఢి శంకర డారయో.

అర్థం: ఆ ఏనుగు తలను బాలుడి మొండెంపై ఉంచారు. పరమశివుడు ప్రాణ మంత్రాలను పఠించి ఆ బాలుడికి తిరిగి ప్రాణదానం చేశాడు.

నామ గణేశ శంభు తబ కీన్హేం. ప్రథమ పూజ్య బుద్ధి నిధి వర దీన్హేం.

అర్థం: అప్పుడు పరమశివుడు ఆ బాలుడికి 'గణేశుడు' అని నామకరణం చేశాడు. అలాగే ప్రపంచంలో 'అందరికంటే ముందుగా పూజింపబడేవాడిగా', బుద్ధికి నిధిగా ఉండేలా వరాలను ప్రసాదించాడు.

బుద్ధి పరీక్షా జబ శివ కీన్హా. పృథ్వీ కర ప్రదక్షిణా లీన్హా.

అర్థం: ఒకసారి శివపార్వతులు తమ కుమారుల (గణేశుడు, కుమారస్వామి) బుద్ధిని పరీక్షించాలనుకుని, భూమండలాన్ని చుట్టి రమ్మని చెప్పారు.

చలే షడానన భరమి భులాఈ. రచే బైఠి తుమ బుద్ధి ఉపాఈ.

అర్థం: అప్పుడు షడాననుడు (కుమారస్వామి) తన మయూర వాహనమెక్కి భూమి చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేయడానికి బయలుదేరాడు. కానీ నీవు అక్కడే కూర్చుని నీ తెలివితేటలతో ఒక ఉపాయం ఆలోచించావు.

చరణ మాతు పితు కే ధర లీన్హేం. తినకే సాత ప్రదక్షిణ కీన్హేం.

అర్థం: నీవు నీ తల్లిదండ్రుల (శివపార్వతుల) పాదాలను పట్టుకుని, వారినే ఏడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేశావు (తల్లిదండ్రుల పాదాల దగ్గరే సమస్త లోకాలు ఉన్నాయని భావించి).

ధని గణేశ కహిం శివ హియ హర్ష్యో. నభ తే సురన సుమన బహు వర్ష్యో.

అర్థం: నీ బుద్ధికుశలతకు ఎంతో సంతోషించిన శివుడు, "గణేశా నీవు ధన్యుడవు" అని చెప్పి నిన్ను గుండెలకు హత్తుకున్నాడు. దేవతలు ఆకాశం నుండి పూల వాన కురిపించారు.

తుమ్హారీ మహిమా బుద్ధి బడాఈ. శేష సహస ముఖ సకే న గాఈ.

అర్థం: ప్రభూ! నీ అపారమైన మహిమలను, నీ విశాలమైన బుద్ధిబలాన్ని వెయ్యి పడగలున్న ఆదిశేషుడు కూడా పూర్తిగా కీర్తించలేడు.

మైం మతి హీన మలీన దుఖారీ. కరహుం కౌన విధి వినయ తుమ్హారీ.

అర్థం: నేను ఎంతో బుద్ధిహీనుడిని, పాపాలు చేసినవాడిని మరియు దుఃఖితుడిని. నేను ఏ విధంగా నిన్ను ప్రార్థించి, నీ శరణు కోరాలి?

భజత రామ సుందర ప్రభుదాసా. జగ ప్రయాగ కకరా దుర్వాసా.

అర్థం: రామసుందర్ ప్రభుదాస్ (ఈ చాలీసా రచయిత) ఎల్లప్పుడూ నిన్ను సేవిస్తూ భజిస్తున్నాడు. (ప్రయాగ్‌రాజ్ లోని దుర్వాస ఆశ్రమం దగ్గర ఉన్న కకరా అనే గ్రామంలో ఈ రచన జరిగింది).

అబ ప్రభు దయా దీన పర కీజే. అపనీ భక్తి శక్తి కుఛ దీజే.

అర్థం: ఓ ప్రభూ! ఇప్పుడు దీనుడనైన (పేదవాడనైన) నాపై దయచూపి, నీపై నాకు అచంచలమైన భక్తిని మరియు కొద్దిగా శక్తిని ప్రసాదించు.

॥ దోహా ॥

శ్రీ గణేశ యహ చాలీసా పాఠ కరై ధర ధ్యాన.

నిత నవ మంగల గృహ బసై లహై జగత సనమాన.

అర్థం: ఎవరైతే ఈ శ్రీ గణేశ చాలీసాను ఏకాగ్రతతో, భక్తి శ్రద్ధలతో పఠిస్తారో, వారి ఇంట ప్రతిరోజూ సరికొత్త మంగళాలు (శుభాలు) కలుగుతాయి. వారికి ప్రపంచం అంతటా గొప్ప గౌరవ మర్యాదలు లభిస్తాయి.

సంబంధ అపనా సహస్ర దశ ఋషి పంచమీ దినేశ.

పూరణ చాలీసా భయో మంగల మూర్తి గణేశ.

అర్థం: (ఇది చాలీసా రాయబడిన కాలాన్ని సూచిస్తుంది) పది వేల సంవత్ (ఒక హిందూ క్యాలెండర్ సంవత్సరం), ఋషి పంచమి, ఆదివారం నాడు మంగళ స్వరూపుడైన శ్రీ గణేశుని ఈ చాలీసా రచన సంపూర్ణమైనది.

జయ గణపతి సదగుణ సదన కరివర వదన కృపాల.
విఘ్న హరణ మంగల కరణ జయ జయ గిరిజాలాల.
జయ జయ జయ గణపతి గణరాజూ.
మంగల భరణ కరణ శుభ కాజూ.
జయ గజబదన సదన సుఖదాతా.
విశ్వవినాయక బుద్ధి విధాతా.
వక్రతుండ శుచి శుండ సుహావన.
తిలక త్రిపుండ్ర భాల మన భావన.
రాజత మణి ముక్తన ఉర మాలా.
స్వర్ణ ముకుట శిర నయన విశాలా.
పుస్తక పాణి కుఠార త్రిశూలం.
మోదక భోగ సుగంధిత ఫూలం.
సుందర పీతాంబర తన సాజిత.
చరణ పాదుకా ముని మన రాజిత.
ధని శివ సువన షడానన భ్రాతా.
గౌరీ లలన విశ్వ విఖ్యాతా.
ఋద్ధి సిద్ధి తవ చంవర సుధారే.
మూషక వాహన సోహత ద్వారే.
కహౌం జనమ శుభ కథా తుమ్హారీ.
అతి శుచి పావన మంగలకారీ.
ఏక సమయ గిరిరాజ కుమారీ.
పుత్ర హేతు తప కీన్హోం భారీ.
భయో యజ్ఞ జబ పూర్ణ అనూపా.
తబ పహుఁచ్యో తుమ ధరి ద్విజ రూపా.
అతిథి జాని కే గౌరీ సుఖారీ.
బహు విధి సేవా కరీ తుమ్హారీ.
అతి ప్రసన్న హ్వై తుమ వర దీన్హా.
మాతు పుత్ర హిత జో తప కీన్హా.
మిలహిం పుత్ర తుంహి బుద్ధి విశాలా.
బినా గర్భ ధారణ యహి కాలా.
గణనాయక గుణ జ్ఞాన నిధానా.
పూజిత ప్రథమ రూప భగవానా.
అస కేహి అంతర్ధాన రూప హ్వై.
పలనా పర బాలక స్వరూప హ్వై.
బని శిశు రుదన జబహిం తుమ ఠానా.
లఖి ముఖ సుఖ నహిం గౌరీ సమానా.
సకల మగన సుఖ మంగల గావహిం.
నభ తే సురన సుమన వర్షావహిం.
శంభు ఉమా బహు దాన లుటావహిం.
సుర మునిజన సుత దేఖన ఆవహిం.
లఖి అతి ఆనంద మంగల సాజా.
దేఖన భీ ఆఏ శని రాజా.
నిజ అవగుణ గని శని మన మాహీం.
బాలక దేఖన చాహత నాహీం.
గిరిజా కఛు మన భేద బఢాయో.
ఉత్సవ మోర న శని తుహి భాయో.
కహన లగే శని మన సకుచాఈ.
కా కరిహోం శిశు మోహి దిఖాఈ.
నహిం విశ్వాస ఉమా ఉర భయఊ.
శని సోం బాలక దేఖన కహ్యఊ.
పడతహిం శని దృగకోణ ప్రకాశా.
బాలక సిర ఉడి గయో అకాశా.
గిరిజా గిరీ వికల హ్వై ధరణీ.
సో దుఖ దశా గయో నహిం వరణీ.
హాహాకార మచ్యో కైలాశా.
శని కీన్హోం లఖి సుత కా నాశా.
తురత గరుడ చఢి విష్ణు సిధాయే.
కాటి చక్ర సో గజశిర లాయే.
బాలక కే ధడ ఊపర ధారయో.
ప్రాణ మంత్ర పఢి శంకర డారయో.
నామ గణేశ శంభు తబ కీన్హేం.
ప్రథమ పూజ్య బుద్ధి నిధి వర దీన్హేం.
బుద్ధి పరీక్షా జబ శివ కీన్హా.
పృథ్వీ కర ప్రదక్షిణా లీన్హా.
చలే షడానన భరమి భులాఈ.
రచే బైఠి తుమ బుద్ధి ఉపాఈ.
చరణ మాతు పితు కే ధర లీన్హేం.
తినకే సాత ప్రదక్షిణ కీన్హేం.
ధని గణేశ కహిం శివ హియ హర్ష్యో.
నభ తే సురన సుమన బహు వర్ష్యో.
తుమ్హారీ మహిమా బుద్ధి బడాఈ.
శేష సహస ముఖ సకే న గాఈ.
మైం మతి హీన మలీన దుఖారీ.
కరహుం కౌన విధి వినయ తుమ్హారీ.
భజత రామ సుందర ప్రభుదాసా.
జగ ప్రయాగ కకరా దుర్వాసా.
అబ ప్రభు దయా దీన పర కీజే.
అపనీ భక్తి శక్తి కుఛ దీజే.
శ్రీ గణేశ యహ చాలీసా పాఠ కరై ధర ధ్యాన.
నిత నవ మంగల గృహ బసై లహై జగత సనమాన.
సంబంధ అపనా సహస్ర దశ ఋషి పంచమీ దినేశ.
పూరణ చాలీసా భయో మంగల మూర్తి గణేశ.