ಶ್ರೀಗಣೇಶ ಪ್ರಾತಃಸ್ಮರಣಂ
ಉತ್ತಿಷ್ಠೋತ್ತಿಷ್ಠ ಹೇರಂಬ ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತೇ।
ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವತಃ ಸರ್ವವಿಘ್ನಾನ್ಮಾಂ ಪಾಹಿ ವಿಘ್ನಪ॥
'ಹೇ ಹೇರಂಬ, ಏಳು ಏಳು. ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಯೇ, ಏಳು. ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವವನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ, ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದಲೂ ಸಕಲ ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ಕಾಪಾಡು'.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಗಣೇಶನನ್ನು ಜಾಗೃತನಾಗಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನನ್ನು 'ಹೇರಂಬ' (ದೀನರಕ್ಷಕ) ಮತ್ತು 'ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿ' (ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅಧಿಪತಿ) ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತನು ಗಣೇಶನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ, ತನಗೆ ಬರಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಯುರಾರೋಗ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ಮಾಮ್ ಪ್ರದಾಯ ಸ್ವಭಕ್ತಿಮತ್।
ಸ್ವೇಕ್ಷಣಾಶಕ್ತಿರಾದ್ಯಾ ತೇ ದಕ್ಷಿಣಾ ಪಾತು ಮಾಂ ಸದಾ॥
'ನನಗೆ ಆಯುಷ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು. ಆದಿಶಕ್ತಿಯಾದ ನಿನ್ನ ದಕ್ಷಿಣಾ (ಬಲಭಾಗದ) ದೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯು ನನ್ನನ್ನು ಸದಾ ಕಾಪಾಡಲಿ'.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಗಣೇಶನಿಂದ ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕವಾದ ಆಯುಷ್ಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ದೈವಿಕವಾದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. 'ಸ್ವೇಕ್ಷಣಾಶಕ್ತಿ' ಎಂದರೆ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸಕಲವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ. ಗಣೇಶನ ಬಲಭಾಗವು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಇರಲಿ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಪ್ರಾತಃ ಸ್ಮರಾಮಿ ಗಣನಾಥಮನಾಥಬಂಧುಂ
ಸಿಂಧೂರಪೂರಪರಿಶೋಭಿತಗಂಡಯುಗ್ಮಮ್।
ಉದ್ದಂಡವಿಘ್ನಪರಿಖಂಡನಚಂಡದಂಡ-
ಮಾಖಂಡಲಾದಿಸುರನಾಯಕವೃन्दವನ್द्यಮ್॥ ೧॥
'ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಾನು ಅನಾಥರ ಬಂಧುವಾದ ಗಣನಾಥನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನ ಕೆನ್ನೆಗಳು ಸಿಂಧೂರದ ಲೇಪನದಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅವನು ಉದ್ಧಟತನದ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಉಗ್ರವಾದ ದಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವವನು'.
ಇದು 'ಗಣೇಶ ಪ್ರಾತಃಸ್ಮರಣ'ದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕ. ಇಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಅನಾಥಬಂಧುಂ' ಎಂಬುದು ಅವನ ಕಾರುಣ್ಯವನ್ನು, 'ಸಿಂಧೂರಪೂರಪರಿಶೋಭಿತಗಂಡಯುಗ್ಮಮ್' ಎಂಬುದು ಅವನ ಮಂಗಳಕರ ರೂಪವನ್ನು, 'ಉದ್ದಂಡವಿಘ್ನಪರಿಖಂಡನಚಂಡದಂಡ' ಎಂಬುದು ಅವನ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿ ಸಂಹಾರಕ ಗುಣವನ್ನು ಮತ್ತು 'ಆಖಂಡಲಾದಿಸುರನಾಯಕವೃन्दವನ್द्यಮ್' ಎಂಬುದು ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾತರ್ನಮಾಮಿ ಚತುರಾನನವಂದ್ಯಮಾನಂ
ಇಚ್ಛಾನುಕೂಲಮಖಿಲಂ ಚ ವರಂ ದದಾನಮ್।
ತಂ ತುಂದಿಲಂ ದ್ವಿರಸನಾಧಿಪಯಜ್ಞಸೂತ್ರಂ
ಪುತ್ರಂ ವಿಲಾಸಚತುರಂ ಶಿವಯೋಃ ಶಿವಾಯ॥ ೨॥
'ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಾನು ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನು ಭಕ್ತರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಕಲ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಅವನು ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯುಳ್ಳವನು, ಸರ್ಪವನ್ನು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನು ಮತ್ತು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಲೀಲಾಚತುರ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮಂಗಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನು'.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಚತುರಾನनवन्द्यमानं' ಎನ್ನುವುದು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಗಣೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 'ತುಂದಿಲಂ' (ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆ) ಎಂಬುದು ಅವನು ಸಕಲ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತ. 'ದ್ವಿರಸನಾಧಿಪಯಜ್ಞಸೂತ್ರಂ' (ಹಾವಿನ ಜನಿವಾರ) ಕುಂಡಲಿನೀ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿಯರ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ತರುತ್ತಾನೆ.
ಪ್ರಾತರ್ಭಜಾಮ್ಯಭಯದಂ ಖಲು ಭಕ್ತಶೋಕ-
ದಾವಾನಲಂ ಗಣವಿಭುಂ ವರಕುಞ್ಜರಾಸ್ಯಮ್
ಅಜ್ಞಾನಕಾನನವಿನಾಶನಹವ್ಯವಾಹ-
ಮುತ್ಸಾಹವರ್ಧನಮಹಂ ಸುತಮೀಶ್ವರಸ್ಯ॥ ೩॥
'ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಾನು ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುವವನನ್ನು, ಭಕ್ತರ ದುಃಖವೆಂಬ ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚನ್ನು ನಂದಿಸುವವನನ್ನು, ಗಣಗಳ ಒಡೆಯನನ್ನು, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಆನೆಯ ಮುಖವುಳ್ಳವನನ್ನು, ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕಾಡನ್ನು ಸುಡುವ ಅಗ್ನಿಯಾದವನನ್ನು, ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನನ್ನು ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನ ಮಗನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ'.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಭಕ್ತಶೋಕ-ದಾವಾನಲಂ' ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರ ದುಃಖವನ್ನು ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡುವವನು. 'ಅಜ್ಞಾನಕಾನನವಿನಾಶನಹವ್ಯವಾಹ' ಎಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಅಗ್ನಿ. ಇದು ಗಣೇಶನು ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡಿ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ಲೋಕತ್ರಯಮಿದಂ ಪುಣ್ಯಂ ಸದಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಾಯಕಮ್।
ಪ್ರಾತರುತ್ಥಾಯ ಸತತಂ ಯಃ ಪಠೇತ್ ಪ್ರಯತಃ ಪುಮಾನ್॥ ೪॥
'ಈ ಮೂರು ಪುಣ್ಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು (ಸಂಪತ್ತು, ಅಧಿಕಾರ) ನೀಡುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಠಿಸುತ್ತಾನೋ (ಅವನಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ)'.
ಇದು ಗಣೇಶ ಪ್ರಾತಃಸ್ಮರಣದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುವುದರಿಂದ ಸಕಲ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. 'ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ' ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ರಾಜ್ಯವಲ್ಲ, ಅದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಕರಾಗ್ರೇ ಸತ್ಪ್ರಭಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಕಮಲಾ ಕರಮಧ್ಯಗಾ ।
ಕರಮೂಲೇ ಮยูರೇಶಃ ಪ್ರಭಾತೇ ಕರದರ್ಶನಮ್ ॥
'ಬೆರಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ಬುದ್ಧಿದೇವತೆಯಾದ ಸರಸ್ವತಿಯೂ, ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಕಮಲಾವಾಸಿನಿಯಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೂ, ಅಂಗೈಯ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮಯೂರೇಶನೂ (ಗಣೇಶ) ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ (ಎದ್ದ ತಕ್ಷಣ) ಅಂಗೈಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು'.
ಇದು 'ಕರದರ್ಶನ' ಶ್ಲೋಕ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದ ತಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಅಂಗೈಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಹಿಂದಿನ ತತ್ವವನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಕೈಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಜ್ಞಾನ (ಸರಸ್ವತಿ), ಸಂಪತ್ತು (ಲಕ್ಷ್ಮಿ) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ (ಗಣೇಶ) ಇವೆ. ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ನಾವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಜ್ಞಾನರೂಪವರಾಹಸ್ಯ ಪತ್ನಿ ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿ।
ಸರ್ವಾಧಾರೇ ಧರೆ ನೌಮಿ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶಂ ಕ್ಷಮಸ್ವ ಮೇ॥
'ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾದ ವರಾಹನ ಪತ್ನಿಯೇ, ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿಯೇ, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಆಧಾರವಾದ ಭೂಮಿಯೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು'.
ಇದು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವ ಶ್ಲೋಕ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಇಳಿದು ಭೂಮಿಗೆ ಕಾಲಿಡುವ ಮೊದಲು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಜಡ ವಸ್ತುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಅವಳನ್ನು ಜ್ಞಾನರೂಪಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವಿನ (ವರಾಹಾವತಾರ) ಪತ್ನಿಯಾಗಿ, ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವ ಅವಳಿಗೆ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸುವುದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತಾ ಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ತಾರಶ್ರೀ-ನರ್ಮದಾ-ದೂರ್ವಾ-ಶಮೀ-ಮನ್ದಾರ-ಮೋದಿತ।
ದ್ವಿರದಾಸ್ಯ ಮಯೂರೇಶ ದುಃಸ್ವಪ್ನಹರ ಪಾಹಿ ಮಾಮ್॥
'ಓಂಕಾರ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ನರ್ಮದಾ ನದಿ, ದೂರ್ವಾ, ಶಮೀ ಮತ್ತು ಮಂದಾರ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದವನೇ, ಆನೆಯ ಮುಖವುಳ್ಳ ಮಯೂರೇಶನೇ, ಕೆಟ್ಟ ಕನಸುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಕಾಪಾಡು'.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 'ತಾರ' ಎಂದರೆ ಓಂಕಾರ, 'ಶ್ರೀ' ಎಂದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ. ದೂರ್ವಾ, ಶಮೀ, ಮಂದಾರಗಳು ಗಣೇಶ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪತ್ರೆ-ಪುಷ್ಪಗಳು. 'ಮಯೂರೇಶ' ಎಂಬುದು ಗಣೇಶನ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೂಪ. ಕೆಟ್ಟ ಕನಸುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭಯ ಮತ್ತು ಆತಂಕವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಕ್ರತುಂಡ ಮಹಾಕಾಯ ಸೂರ್ಯಕೋಟಿಸಮಪ್ರಭ।
ನಿರ್ವಿಘ್ನಂ ಕುರು ಮೇ ದೇವ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಸರ್ವದಾ॥
'ಬಾಗಿದ ಸೊಂಡಿಲುಳ್ಳವನೇ, ಬೃಹತ್ ಶರೀರವುಳ್ಳವನೇ, ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರಿಗೆ ಸಮನಾದ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳವನೇ, ಹೇ ದೇವನೇ, ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಘ್ನಗಳಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡು'.
ಇದು ಗಣೇಶನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಗಣೇಶನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಕೋರಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ವಕ್ರತುಂಡ' ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಬಾಗಿದ ಸೊಂಡಿಲನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ವಿಮುಖರಾದವರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವವನು ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. 'ಮಹಾಕಾಯ' ಎನ್ನುವುದು ಅವನ ಬೃಹತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು 'ಸೂರ್ಯಕೋಟಿಸಮಪ್ರಭ' ಎನ್ನುವುದು ಅವನ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಗಣನಾಥಸರಸ್ವತೀರವಿಶುಕ್ರಬೃಹಸ್ಪತೀನ್।
ಪಞ್ಚೈತಾನಿ ಸ್ಮರೇನ್ನಿತ್ಯಂ ವೇದವಾಣೀಪ್ರವೃತ್ತಯೇ॥
'ಗಣನಾಥ, ಸರಸ್ವತಿ, ರವಿ (ಸೂರ್ಯ), ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿ - ಈ ಐವರನ್ನು ವೇದವಾಣಿಯು (ಉತ್ತಮ ಮಾತು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ) ಲಭಿಸಲು ನಿತ್ಯವೂ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು'.
ವಿದ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಾಗ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಗಣನಾಥನು ವಿಘ್ನನಿವಾರಕ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿದಾತಾ. ಸರಸ್ವತಿಯು ವಿದ್ಯೆಯ ಅಧಿದೇವತೆ. ರವಿಯು ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಶುಕ್ರ ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿನಾಯಕಂ ಗುರುಂ ಭಾನುಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಮಹೇಶ್ವರಾನ್।
ಸರಸ್ವತೀಂ ಪ್ರಣಮ್ಯಾದೌ ಸರ್ವಕಾರ್ಯಾರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ॥
'ಮೊದಲು ವಿನಾಯಕ, ಗುರು, ಸೂರ್ಯ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರು ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ (ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು)'.
ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಾಗ ಕೇವಲ ಗಣೇಶನನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ವಿನಾಯಕನು ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದರೆ, ಗುರುವು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸೂರ್ಯನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರರು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯಕಾರಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರಸ್ವತಿಯು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಇವರೆಲ್ಲರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಕಾರ್ಯವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಭೀಪ್ಸಿತಾರ್ಥಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಪೂಜಿತೋ ಯಃ ಸುರಾಸುರೈಃ।
ಸರ್ವವಿಘ್ನಹರಸ್ತस्मै ಗಣಾಧಿಪತಯೇ ನಮಃ॥
'ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ, ಎಲ್ಲಾ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಆ ಗಣಾಧಿಪತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ'.
ಗಣೇಶನು ಕೇವಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅಸುರರಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಯಾರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಗಣೇಶನನ್ನು ಪೂಜಿಸಲೇಬೇಕು. ಅವನು ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಗಣಾಧಿಪತಿ' ಎಂದರೆ ಸಕಲ ಗಣಗಳಿಗೂ (ದೇವಗಣ, ಮನುಷ್ಯಗಣ, ಭೂತಗಣ ಇತ್ಯಾದಿ) ಅಧಿಪತಿ.
ಅಗಜಾನನಪದ್ಮಾರ್ಕಂ ಗಜಾನನಮಹರ್ನಿಶಮ್।
ಅನೇಕದಂ ತಂ ಭಕ್ತಾನಾಮೇಕದಂತಮುಪಾಸ್ಮಹೇ॥
'ಪಾರ್ವತಿಯ ಮುಖಕಮಲಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನಂತಿರುವ, ಆನೆಯ ಮುಖವುಳ್ಳ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನೇಕ (ವರಗಳನ್ನು) ಕೊಡುವ ಆ ಏಕದಂತನನ್ನು ನಾವು ಹಗಲಿರುಳೂ ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ'.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ಪದಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಅಗಜಾ' ಎಂದರೆ ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳು, ಅಂದರೆ ಪಾರ್ವತಿ. ಅವಳ ಮುಖವನ್ನು ಕಮಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಗಣೇಶನು ಆ ಕಮಲವನ್ನು ಅರಳಿಸುವ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಂದರೆ, ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿ ತಾಯಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಭಕ್ತರಿಗೆ 'ಅನೇಕ' ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವನ ಹೆಸರು 'ಏಕದಂತ'. ಇದು 'ಒಂದೇ ದಂತವುಳ್ಳವನು' ಮತ್ತು 'ಒಂದೇ ಆದ ಪರಮ ದೈವ' ಎಂಬ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ನಮಸ್ತस्मै ಗಣೇಶಾಯ ಯತ್ಕಣ್ಠಃ ಪುಷ್ಕರಾಯತೇ।
ಯದಾಭೋಗಘನಧ್ವಾನೋ ನೀಲಕಣ್ಠಸ್ಯ ತಾಣ್ಡವೇ॥
'ಯಾರ ಕುತ್ತಿಗೆಯು, ನೀಲಕಂಠನ (ಶಿವನ) ತಾಂಡವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಶರೀರದ ಚಲನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಂಭೀರವಾದ ಧ್ವನಿಗೆ ಮದ್ದಳೆಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಅಂತಹ ಗಣೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ'.
ಇದು ಗಣೇಶನ ಮತ್ತು ಶಿವನ ನಡುವಿನ ಸುಂದರವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶ್ಲೋಕ. ಶಿವನು ತಾಂಡವ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಾಗ, ಅವನ ಅಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆಗೆ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಗಣೇಶನ ಕುತ್ತಿಗೆಯು (ಅಥವಾ ಸೊಂಡಿಲು) ಮದ್ದಳೆಯಂತೆ ಧ್ವನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ತಂದೆಯ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಮಗನು ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಇದೆ. ಇದು ಗಣೇಶನ ದೈವಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ಯಂ ಮೇ ಸಿದ್ಧಿಮಾಯಾತು ಪ್ರಸನ್ನೇ ತ್ವಯಿ ಧಾತರಿ।
ವಿಘ್ನಾನಿ ನಾಶಮಾಯಾಂತು ಸರ್ವಾಣಿ ಸುರನಾಯಕ॥
'ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ, ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದರೆ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯವು ಸಿದ್ಧಿಸಲಿ. ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕನೇ, ಎಲ್ಲಾ ವಿಘ್ನಗಳು ನಾಶವಾಗಲಿ'.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶನನ್ನು 'ಧಾತ' (ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ) ಮತ್ತು 'ಸುರನಾಯಕ' (ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕ) ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗಣೇಶನ ಅನುಗ್ರಹವಿದ್ದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ವಿಘ್ನಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ದೃಢವಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯ ಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ನಮಸ್ತೇ ವಿಘ್ನಸಂಹರ್ತ್ರೇ ನಮಸ್ತೇ ಈಪ್ಸಿತಪ್ರದ।
ನಮಸ್ತೇ ದೇವದೇವೇಶ ನಮಸ್ತೇ ಗಣನಾಯಕ॥
'ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಗಣನಾಯಕನೇ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ'.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಗಣೇಶನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು: ೧. ವಿಘ್ನಸಂಹರ್ತ (ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು), ೨. ಈಪ್ಸಿತಪ್ರದ (ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು), ೩. ದೇವದೇವೇಶ (ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವನಾದವನು), ಮತ್ತು ೪. ಗಣನಾಯಕ (ಸಕಲ ಗಣಗಳಿಗೂ ನಾಯಕನಾದವನು). ಈ ನಾಲ್ಕು ನಾಮಗಳು ಅವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಉತ್ತಿಷ್ಠೋತ್ತಿಷ್ಠ ಹೇರಂಬ ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತೇ.
ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವತಃ ಸರ್ವವಿಘ್ನಾನ್ಮಾಂ ಪಾಹಿ ವಿಘ್ನಪ..
ಆಯುರಾರೋಗ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ಮಾಂ ಪ್ರದಾಯ ಸ್ವಭಕ್ತಿಮತ್.
ಸ್ವೇಕ್ಷಣಾಶಕ್ತಿರಾದ್ಯಾ ತೇ ದಕ್ಷಿಣಾ ಪಾತು ಮಾಂ ಸದಾ..
ಪ್ರಾತಃ ಸ್ಮರಾಮಿ ಗಣನಾಥಮನಾಥಬಂಧುಂ
ಸಿಂದೂರಪೂರಪರಿಶೋಭಿತಗಂಡಯುಗ್ಮಂ.
ಉದ್ದಂಡವಿಘ್ನಪರಿಖಂಡನಚಂಡದಂಡ-
ಮಾಖಂಡಲಾದಿಸುರನಾಯಕವೃಂದವಂದ್ಯಂ.. ೧..
ಪ್ರಾತರ್ನಮಾಮಿ ಚತುರಾನನವಂದ್ಯಮಾನಂ
ಇಚ್ಛಾನುಕೂಲಮಖಿಲಂ ಚ ವರಂ ದದಾನಂ.
ತಂ ತುಂದಿಲಂ ದ್ವಿರಸನಾಧಿಪಯಜ್ಞಸೂತ್ರಂ
ಪುತ್ರಂ ವಿಲಾಸಚತುರಂ ಶಿವಯೋಃ ಶಿವಾಯ.. ೨..
ಪ್ರಾತರ್ಭಜಾಮ್ಯಭಯದಂ ಖಲು ಭಕ್ತಶೋಕ-
ದಾವಾನಲಂ ಗಣವಿಭುಂ ವರಕುಂಜರಾಸ್ಯಂ.
ಅಜ್ಞಾನಕಾನನವಿನಾಶನಹವ್ಯವಾಹ-
ಮುತ್ಸಾಹವರ್ಧನಮಹಂ ಸುತಮೀಶ್ವರಸ್ಯ.. ೩..
ಶ್ಲೋಕತ್ರಯಮಿದಂ ಪುಣ್ಯಂ ಸದಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಾಯಕಂ.
ಪ್ರಾತರುತ್ಥಾಯ ಸತತಂ ಯಃ ಪಠೇತ್ ಪ್ರಯತಃ ಪುಮಾನ್.. ೪..
ಕರಾಗ್ರೇ ಸತ್ಪ್ರಭಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಕಮಲಾ ಕರಮಧ್ಯಗಾ .
ಕರಮೂಲೇ ಮಯೂರೇಶಃ ಪ್ರಭಾತೇ ಕರದರ್ಶನಂ ..
ಜ್ಞಾನರೂಪವರಾಹಸ್ಯ ಪತ್ನಿ ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪಿಣಿ.
ಸರ್ವಾಧಾರೇ ಧರೇ ನೌಮಿ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶಂ ಕ್ಷಮಸ್ವ ಮೇ..
ತಾರಶ್ರೀ-ನರ್ಮದಾ-ದೂರ್ವಾ-ಶಮೀ-ಮಂದಾರ-ಮೋದಿತ.
ದ್ವಿರದಾಸ್ಯ ಮಯೂರೇಶ ದುಃಸ್ವಪ್ನಹರ ಪಾಹಿ ಮಾಂ..
ವಕ್ರತುಂಡ ಮಹಾಕಾಯ ಸೂರ್ಯಕೋಟಿಸಮಪ್ರಭ.
ನಿರ್ವಿಘ್ನಂ ಕುರು ಮೇ ದೇವ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಸರ್ವದಾ..
ಗಣನಾಥಸರಸ್ವತೀರವಿಶುಕ್ರಬೃಹಸ್ಪತೀನ್.
ಪಂಚೈತಾನಿ ಸ್ಮರೇನ್ನಿತ್ಯಂ ವೇದವಾಣೀಪ್ರವೃತ್ತಯೇ..
ವಿನಾಯಕಂ ಗುರುಂ ಭಾನುಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಮಹೇಶ್ವರಾನ್.
ಸರಸ್ವತೀಂ ಪ್ರಣಮ್ಯಾದೌ ಸರ್ವಕಾರ್ಯಾರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ..
ಅಭೀಪ್ಸಿತಾರ್ಥಸಿದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ಪೂಜಿತೋ ಯಃ ಸುರಾಸುರೈಃ.
ಸರ್ವವಿಘ್ನಹರಸ್ತಸ್ಮೈ ಗಣಾಧಿಪತಯೇ ನಮಃ..
ಅಗಜಾನನಪದ್ಮಾರ್ಕಂ ಗಜಾನನಮಹರ್ನಿಶಂ.
ಅನೇಕದಂ ತಂ ಭಕ್ತಾನಾಮೇಕದಂತಮುಪಾಸ್ಮಹೇ..
ನಮಸ್ತಸ್ಮೈ ಗಣೇಶಾಯ ಯತ್ಕಂಡಃ ಪುಷ್ಕರಾಯತೇ.
ಯದಾಭೋಗಧನಧ್ವಾಂತೋ ನೀಲಕಂಠಸ್ಯ ತಾಂಡವೇ..
ಕಾರ್ಯಂ ಮೇ ಸಿದ್ಧಿಮಾಯಾತು ಪ್ರಸನ್ನೇ ತ್ವಯಿ ಧಾತರಿ.
ವಿಘ್ನಾನಿ ನಾಶಮಾಯಾಂತು ಸರ್ವಾಣಿ ಸುರನಾಯಕ..
ನಮಸ್ತೇ ವಿಘ್ನಸಂಹರ್ತ್ರೇ ನಮಸ್ತೇ ಈಪ್ಸಿತಪ್ರದ.
ನಮಸ್ತೇ ದೇವದೇವೇಶ ನಮಸ್ತೇ ಗಣನಾಯಕ..
Other stotras
