ವೇಂಕಟೇಶ ವಿಜಯ ಸ್ತೋತ್ರ

Lyrics:

ದೈವತದೈವತ ಮಂಗಲಮಂಗಲ ಪಾವನಪಾವನ ಕಾರಣಕಾರಣ .
ವೇಂಕಟಭೂಧರಮೌಲಿವಿಭೂಷಣ ಮಾಧವ ಭೂಧವ ದೇವ ಜಯೀಭವ ..1..

ವಾರಿದಸನ್ನಿಭ ದಯಾಕರ ಶಾರದನೀರಜಚಾರುವಿಲೋಚನ .
ದೇವಶಿರೋಮಣಿಅಪಾದಸರೋರುಹ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ..2..

ಅಂಜನಶೈಲನಿವಾಸ ನಿರಂಜನ ರಂಜಿತಸರ್ವಜನಾಂಜನಮೇಚಕ .
ಮಾಮಭಿಷಿಂಚ ಕೃಪಾಮೃತಶೀತಲಶೀಕರವರ್ಷಿದೃಶಾ ಜಗದೀಶ್ವರ ..3..

ವೀತಸಮಾಧಿಕ ಸಾರಗುಣಾಕರ ಕೇವಲಸತ್ತ್ವತನೋ ಪುರುಷೋತ್ತಮ .
ಭೀಮಭವಾರ್ಣವತಾರಣಕೋವಿದ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ..4..

ಸ್ವಾಮಿಸರೋವರತೀರರಮಾಕೃತಕೇಲಿಮಹಾರಸಲಾಲಸಮಾನಸ .
ಸಾರತಪೋಧನಚಿತ್ತನಿಕೇತನ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ..5..

ಆಯುಧಭೂಷಣಕೋಟಿನಿವೇಶಿತಶಂಖರಥಾಂಗಜಿತಾಮತಸಮ್ಮತ .
ಸ್ವೇತರದುರ್ಘಟಸಂಘಟನಕ್ಷಮ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ..6..

ಪಂಕಜನಾಕೃತಿಸೌರಭವಾಸಿತಶೈಲವನೋಪವನಾಂತರ .
ಮಂದ್ರಮಹಾಸ್ವನಮಂಗಲನಿರ್ಜ್ಝರ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ..7..

ನಂದಕುಮಾರಕ ಗೋಕುಲಪಾಲಕ ಗೋಪವಧೂವರ ಕೃಷ್ಣ .
ಶ್ರೀವಸುದೇವ ಜನ್ಮಭಯಾಪಹ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ..8..

ಶೈಶವಪಾತಿತಪಾತಕಿಪೂತನ ಧೇನುಕಕೇಶಿಮುಖಾಸುರಸೂದನ .
ಕಾಲಿಯಮರ್ದನ ಕಂಸನಿರಾಸಕ ಮೋಹತಮೋಪಹ ಕೃಷ್ಣ ಜಯೀಭವ ..9..

ಪಾಲಿತಸಂಗರ ಭಾಗವತಪ್ರಿಯ ಸಾರಥಿತಾಹಿತತೋಷಪೃಥಾಸುತ .
ಪಾಂಡವದೂತ ಪರಾಕೃತಭೂಭರ ಪಾಹಿ ಪರಾವರನಾಥ ಪರಾಯಣ ..10..

ಶಾತಮಖಾಸುವಿಭಂಜನಪಾಟವ ಸತ್ರಿಶಿರಃಖರದೂಷಣದೂಷಣ .
ಶ್ರೀರಘುನಾಯಕ ರಾಮ ರಮಾಸಖ ವಿಶ್ವಜನೀನ ಹರೇ ವಿಜಯೀಭವ ..11..

ರಾಕ್ಷಸಸೋದರಭೀತಿನಿವಾರಕ ಶಾರದಶೀತಮಯೂಖಮುಖಾಂಬುಜ .
ರಾವಣದಾರುಣವಾರಣದಾರಣಕೇಸರಿಪುಂಗವ ದೇವ ಜಯೀಭವ ..12..

ಕಾನನವಾನರವೀರವನೇಚರಕುಂಜರಸಿಂಹಮೃಗಾದಿಷು ವತ್ಸಲ .
ಶ್ರೀವರಸೂರಿನಿರಸ್ತಭವಾದರ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ..13..

ವಾದಿಸಾಧ್ವಸಕೃತ್ಸೂರಿಕಥಿತಂ ಸ್ತವನಂ ಮಹತ್ .
ವೃಷಶೈಲಪತೇಃ ಶ್ರೇಯಸ್ಕಾಮೋ ನಿತ್ಯಂ ಪಠೇತ್ ಸುಧೀಃ ..14..

Meaning:

Verse 1
ದೈವತದೈವತ ಮಂಗಳಮಂಗಳ ಪಾವನಪಾವನ ಕಾರಣಕಾರಣ ।
ವೇಂಕಟಭೂಧರಮೌಲಿವಿಭೂಷಣ ಮಾಧವ ಭೂಧವ ದೇವ ಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀವೇಂಕಟೇಶ್ವರನನ್ನು ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವತೆ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. "ದೈವತದೈವತ" ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆರಾಧ್ಯನಾದ ಪರಮದೇವರು. "ಮಂಗಳಮಂಗಳ" ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಶುಭಗಳ ಮೂಲವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪಿ. "ಪಾವನಪಾವನ" ಎಂದರೆ ಪವಿತ್ರರನ್ನು ಸಹ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಪರಮಶುದ್ಧ ತತ್ತ್ವ.

"ಕಾರಣಕಾರಣ" ಎಂಬ ಪದವು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ವೇದಾಂತ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿಗೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಕಾರಣನಾದ ಮೂಲತತ್ತ್ವ ಭಗವಂತನೇ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ.

"ವೇಂಕಟಭೂಧರಮೌಲಿವಿಭೂಷಣ" ಎಂದರೆ ವೇಂಕಟಾಚಲ ಪರ್ವತದ ಕಿರೀಟಾಭರಣದಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದೇವರು. ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಮಹಿಮೆ ಬಂದಿರುವುದು ಭಗವಂತನ ವಾಸದಿಂದಲೇ ಎಂಬ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

"ಮಾಧವ" ಎಂಬ ನಾಮವು ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. "ಭೂಧವ" ಎಂದರೆ ಭೂದೇವಿಯ ಪತಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಮತ್ತು ಭೂದೇವಿಯ ಸಮೇತನಾಗಿ ಭಗವಂತನು ಕರುಣೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಮಲೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುಗ ವೈಕುಂಠವೆಂದು ಕೊಂಡಾಡಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಶರಣಾಗತಿಯ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಆದಿ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮಂಗಳಗಳ ಮೂಲವೂ ಆತನೇ. ಎಲ್ಲಾ ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಆಧಾರವೂ ಆತನೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಆಶ್ರಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪರಮಕಾರಣನಾದ ಭಗವಂತನ ಶರಣಾಗಬೇಕೆಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 2
ವಾರಿದಸನ್ನಿಭ ದಯಾಕರ ಶಾರದನೀರಜಚಾರುವಿಲೋಚನ ।
ದೇವಶಿರೋಮಣ್ಯಪಾದಸರೋರುಹ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ರೂಪಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಕರುಣಾಗುಣವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. "ವಾರಿದಸನ್ನಿಭ" ಎಂದರೆ ಮಳೆಯ ಮೋಡದಂತೆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣವುಳ್ಳವನು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಇಂತಹ ನೀಲಮೇಘಸನ್ನಿಭ ರೂಪವೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.

"ದಯಾಕರ" ಎಂದರೆ ಕರುಣೆಯ ಭಂಡಾರ. ಭಗವಂತನ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣ ಕರುಣೆ. ಭಕ್ತನ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ನೋಡದೆ ಅವನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವ ಗುಣವನ್ನು ಈ ಪದ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

"ಶಾರದನೀರಜಚಾರುವಿಲೋಚನ" ಎಂದರೆ ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಕಮಲದಂತೆ ಸುಂದರವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು. ಕಮಲವು ನಿರ್ಮಲತೆ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವತ್ವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

"ದೇವಶಿರೋಮಣಿ" ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. "ಅಪಾದಸರೋರುಹ" ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಸಹ ಭಗವಂತನ ಪದಕಮಲಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಿವ, ಇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳು ಸಂಕಟ ಬಂದಾಗ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶರಣು ಹೋಗುವ ಘಟನೆಗಳು ಅನೇಕವಿವೆ. ಅದೇ ಭಾವನೆ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ಸೂಚಕವಲ್ಲ. ಅವು ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಭಕ್ತನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಆ ಕಟಾಕ್ಷವೇ ಅವನ ಜೀವನವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಪರಮೋನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವನ ಪದಕಮಲಗಳೇ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆಶ್ರಯವಾದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವಿಗಳಾದ ನಮಗೆ ಅವು ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ತರವಾದ ಶರಣಾಗತಿಯ ಸ್ಥಳ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 3
ಅಂಜನಶೈಲನಿವಾಸ ನಿರಂಜನ ರಂಜಿತಸರ್ವಜನಾಂಜನಮೇಚಕ ।
ಮಾಮಭಿಷಿಂಚ ಕೃಪಾಮೃತಶೀತಲಶೀಕರವರ್ಷಿದೃಶಾ ಜಗದೀಶ್ವರ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನ ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಾಗಿದೆ. "ಅಂಜನಶೈಲನಿವಾಸ" ಎಂದರೆ ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು. ತಿರುಮಲೆಯ ಏಳು ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಜನಾದ್ರಿಯು ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು.

"ನಿರಂಜನ" ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ದೋಷ, ಮಲಿನತೆ ಅಥವಾ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲ್ಪಡದ ಶುದ್ಧಸ್ವರೂಪಿ. ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದ ನಿರ್ಮಲತೆಯನ್ನು ಈ ಪದ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

"ರಂಜಿತಸರ್ವಜನ" ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುವವನು. ಭಗವಂತನ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ ಎಲ್ಲರನ್ನು ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

"ಅಂಜನಮೇಚಕ" ಎಂದರೆ ಕಾಜಲಿನಂತೆ ಗಾಢಶ್ಯಾಮವರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು. ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಿವ್ಯಶ್ಯಾಮರೂಪದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾವ್ಯಮಯ ವರ್ಣನೆ ಇದು.

ಭಕ್ತನು "ಮಾಮಭಿಷಿಂಚ" ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡು ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಭಿಷೇಕವಲ್ಲ. "ಕೃಪಾಮೃತಶೀತಲಶೀಕರವರ್ಷಿ ದೃಶಾ" ಎಂದರೆ ನಿನ್ನ ಕರುಣಾಮೃತದ ತಂಪಾದ ಹನಿಗಳನ್ನು ಸುರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಒಂದು ಕಟಾಕ್ಷದಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರ ಜೀವನ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಧ್ರುವ, ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಗಜೇಂದ್ರ ಮೊದಲಾದವರ ಕಥೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ.

ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕೃಪೆಯೇ ಮೋಕ್ಷದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನ. ಮಾನವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮುಖ್ಯವಾದರೂ ಅಂತಿಮ ಮುಕ್ತಿ ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನ ಅಂತರಂಗದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನ ಕರುಣೆಯ ದೃಷ್ಟಿ ಒಮ್ಮೆ ಬೀಳಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಉರಿಯುವ ದುಃಖಗಳು ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮವು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತನು ಕರುಣಾಕಟಾಕ್ಷವನ್ನೇ ಜೀವನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಪತ್ತೆಂದು ಕೋರುತ್ತಾನೆ.

Verse 4
ವೀತಸಮಾಧಿಕ ಸಾರಗುಣಾಕರ ಕೇವಲಸತ್ತ್ವತನು ಪುರುಷೋತ್ತಮ ।
ಭೀಮಭವಾರ್ಣವತಾರಣಕೋವಿದ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಪರಾತ್ಪರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. "ವೀತಸಮಾಧಿಕ" ಎಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಇರುವವನು. "ಸಾರಗುಣಾಕರ" ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳ ನಿಧಿ.

"ಕೇವಲಸತ್ತ್ವತನು" ಎಂಬ ಪದವು ವಿಷ್ಣುತತ್ತ್ವದ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ತ್ವಗುಣದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕಾಶವೇ ಭಗವಂತನ ದಿವ್ಯಸ್ವರೂಪ. ಇದರಿಂದ ಶಾಂತಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.

"ಪುರುಷೋತ್ತಮ" ಎಂಬ ನಾಮವು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ ಎಂಬ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ ಪರಮಪುರುಷನೇ ಪುರುಷೋತ್ತಮ.

"ಭೀಮಭವಾರ್ಣವ" ಎಂದರೆ ಭಯಾನಕ ಸಂಸಾರಸಾಗರ. ಜನನ, ಮರಣ, ದುಃಖ, ಆಸೆ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪ್ರವಾಹವೇ ಈ ಸಾಗರ.

"ತಾರಣಕೋವಿದ" ಎಂದರೆ ಆ ಸಾಗರದಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು. ನೌಕೆಯ ನಾಯಕನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ದಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವಂತೆ ಭಗವಂತನು ಭಕ್ತರನ್ನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಜೇಂದ್ರಮೋಕ್ಷ, ಪ್ರಹ್ಲಾದರಕ್ಷಣೆ, ವಿಭೀಷಣಶರಣಾಗತಿ ಮೊದಲಾದ ಘಟನೆಗಳು ಭಗವಂತನ ಉದ್ಧಾರಕತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ವೇದಾಂತದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಆ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯದ ದೇವರಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆತನು ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾದ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತನು ಅವನನ್ನು ಸಂಸಾರಸಾಗರದ ಪಾರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಉದ್ಧಾರಕನಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 5
ಸ್ವಾಮಿಸರೋವರತೀರರಮಾಕೃತಕೇಲಿಮಹಾರಸಲಾಲಸಮಾನಸ ।
ಸಾರತಪೋಧನಚಿತ್ತನಿಕೇತನ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಿರುಮಲೆಯ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಲೀಲಾರಸವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಸ್ವಾಮಿಸರೋವರತೀರ" ಎಂದರೆ ತಿರುಮಲೆಯ ಪವಿತ್ರ ಸ್ವಾಮಿ ಪುಷ್ಕರಿಣಿಯ ತೀರ. ಈ ತೀರ್ಥವು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಭಕ್ತರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

"ರಮಾಕೃತಕೇಲಿ" ಎಂದರೆ ಶ್ರೀಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ದಿವ್ಯಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು. ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಐಕ್ಯವು ಕೇವಲ ದಾಂಪತ್ಯ ಸಂಬಂಧವಲ್ಲ. ಅದು ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಸಂಗಮದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

"ಮಹಾರಸಲಾಲಸಮಾನಸ" ಎಂಬ ಪದವು ಭಗವಂತನು ಭಕ್ತಿಭಾವ, ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾನಂದದ ರಸವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಸದಾ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನ ಪ್ರೀತಿ ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಅರ್ಪಣೆ.

"ಸಾರತಪೋಧನಚಿತ್ತನಿಕೇತನ" ಎಂದರೆ ನಿಜವಾದ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು. ಭಗವಂತನ ನಿಜವಾದ ದೇವಾಲಯ ಕಲ್ಲಿನ ಮಂದಿರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಶುದ್ಧವಾದ ಹೃದಯವೂ ಅವನ ವಾಸಸ್ಥಾನ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳು ತಿರುಮಲೆಗೆ ಬಂದು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ತಪೋಭೂಮಿಯೂ ಆಗಿದೆ.

ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಹೊರಗಿನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮಯಾತ್ರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಕರಿಣಿ ಬಾಹ್ಯಶುದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ಋಷಿಗಳ ಹೃದಯ ಅಂತರಂಗಶುದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ನಿರ್ಮಲ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 6
ಆಯುಧಭೂಷಣಕೋಟಿನಿವೇಶಿತಶಂಖರಥಾಂಗಜಿತಾಮತಸಮ್ಮತ ।
ಶ್ವೇತರದುರ್ಘಟಸಂಘಟನಕ್ಷಮ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಸಾಧ್ಯವನ್ನು ಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತದೆ. "ಆಯುಧಭೂಷಣಕೋಟಿನಿವೇಶಿತ" ಎಂದರೆ ಅನೇಕ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು.

"ಶಂಖ" ಎಂದರೆ ಪಾಂಚಜನ್ಯ. "ರಥಾಂಗ" ಎಂದರೆ ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರ. ಇವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಯುಧಗಳು. ಶಂಖವು ಧರ್ಮದ ಘೋಷಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ಚಕ್ರವು ಅಧರ್ಮನಾಶದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

"ಜಿತಾಮತಸಮ್ಮತ" ಎಂದರೆ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳು, ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಮತ್ತು ವಿಜಯಿಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು. ಎಲ್ಲ ಮತಗಳ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಪರಮಸತ್ಯದ ಅರಿವು. ಆ ಪರಮಸತ್ಯವೇ ಭಗವಂತ.

"ಶ್ವೇತರದುರ್ಘಟಸಂಘಟನಕ್ಷಮ" ಎಂಬ ಪದವು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾನವಬುದ್ಧಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವೆನಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಭಗವಂತನಿಗಿದೆ. ಅಸಂಭವವನ್ನು ಸಂಭವಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಅವನ ಸ್ವಭಾವ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಜೇಂದ್ರರಕ್ಷಣೆ, ಸಮುದ್ರಮಥನ, ನರಸಿಂಹಾವತಾರ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳು ಈ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಭಗವಂತನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಸೀಮಿತ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸದೆ ಪರಮಶಕ್ತಿಯ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 7
ಪಂಕಜನಾಕೃತಿಸೌರಭವಾಸಿತಶೈಲವನೋಪವನಾಂತರ ।
ಮಂತ್ರಮಹಾಸ್ವನಮಂಗಳನಿರ್ಝರ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ತಿರುಮಲೆಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. "ಪಂಕಜನಾಕೃತಿ" ಎಂದರೆ ಕಮಲದಂತಿರುವ ಸೌಂದರ್ಯ. "ಸೌರಭವಾಸಿತ" ಎಂದರೆ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು.

ತಿರುಮಲೆಯ ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಉಪವನಗಳು ದಿವ್ಯಪರಿಮಳದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವಂತನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.

"ಶೈಲವನೋಪವನಾಂತರ" ಎಂದರೆ ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು. ತಿರುಮಲೆಯು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ. ಅದು ದೇವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಂಡ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರ.

"ಮಂತ್ರಮಹಾಸ್ವನ" ಎಂದರೆ ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಮಹಾನಾದ. ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಋಷಿಗಳು, ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು ಅಲ್ಲಿ ವೇದಘೋಷವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

"ಮಂಗಳನಿರ್ಝರ" ಎಂದರೆ ಶುಭವನ್ನು ಹರಿಸುವ ಜಲಪಾತದಂತೆ ಹರಿಯುವ ದಿವ್ಯಧ್ವನಿ. ಭಗವಂತನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ವೇದಮಂತ್ರಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಮಂಗಳಪ್ರವಾಹವಾಗಿವೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ತಿರುಮಲೆಗೆ ಬಂದು ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿದ ವಿವರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲು, ಮರ ಮತ್ತು ಜಲಧಾರೆ ದೈವಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಭಕ್ತರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವು ಪರಮಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. ಕಮಲದ ಪರಿಮಳ, ಜಲಧಾರೆಯ ನಾದ ಮತ್ತು ಪರ್ವತದ ವೈಭವ ಎಲ್ಲವೂ ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 8
ನಂದಕುಮಾರಕ ಗೋಕುಲಪಾಲಕ ಗೋಪವಧೂವರ ಕೃಷ್ಣ ।
ಶ್ರೀವಸುದೇವಜನ್ಮಭಯಾಪಹ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. "ನಂದಕುಮಾರಕ" ಎಂದರೆ ನಂದಗೋಪನ ಮಗನಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕೃಷ್ಣ. "ಗೋಕುಲಪಾಲಕ" ಎಂದರೆ ಗೋಕುಲವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವನು.

ಕೃಷ್ಣನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಗೋಕುಲದ ಜನರನ್ನು ಅನೇಕ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ಕಾಪಾಡಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಗುವಲ್ಲ, ರಕ್ಷಕನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

"ಗೋಪವಧೂವರ" ಎಂದರೆ ಗೋಪಿಕೆಯರ ಪ್ರಿಯತಮ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೇಮವಲ್ಲ. ಆತ್ಮವು ಪರಮಾತ್ಮನಿಗಾಗಿ ಹೊಂದುವ ತೀವ್ರ ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

"ಶ್ರೀವಸುದೇವಜನ್ಮ" ಎಂಬ ಪದವು ಕೃಷ್ಣನ ದಿವ್ಯಜನ್ಮವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಸುದೇವ ಮತ್ತು ದೇವಕಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವತರಿಸಿದನು.

"ಭಯಾಪಹ" ಎಂದರೆ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು. ಕಂಸನ ಭಯ, ಅಸುರರ ಭಯ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರದ ಭಯ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿದೆ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮದ ಕಥೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದು. ಅಧರ್ಮವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ಭಗವಂತನು ಅವತರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಗೋಕುಲವು ಭಕ್ತನ ಹೃದಯದ ಸಂಕೇತ. ಕೃಷ್ಣನು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದಾಗ ಭಯ ಮತ್ತು ಅಶಾಂತಿ ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ ಮಧುರರೂಪವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವನನ್ನು ಭಯನಾಶಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 9
ಶೈಶವಪಾತಿತಪಾತಕಿಪೂತನ ಧೇನುಕಕೇಶಿಮುಖಾಸುರಸೂದನ ।
ಕಾಳಿಯಮರ್ದನ ಕಂಸನಿರಾಸಕ ಮೋಹತಮೋಪಹ ಕೃಷ್ಣ ಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಕೃಷ್ಣನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಸುರವಧೆಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. "ಶೈಶವಪಾತಿತಪಾತಕಿಪೂತನ" ಎಂದರೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪಾಪಿನಿಯಾದ ಪೂತನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು.

ಪೂತನೆಯು ವಿಷಪಾನ ಮಾಡಿಸಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಂದಳು. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನು ಅವಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ನೀಡಿದನು. ಇದು ಅವನ ಕರುಣೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

"ಧೇನುಕ" ಮತ್ತು "ಕೇಶಿ" ಎಂಬ ಅಸುರರನ್ನು ಸಹ ಕೃಷ್ಣನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಇವರು ಅಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.

"ಕಾಳಿಯಮರ್ದನ" ಎಂದರೆ ವಿಷಪೂರಿತ ಕಾಳಿಯ ನಾಗನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವನು. ಯಮುನಾ ನದಿಯನ್ನು ವಿಷಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಜನರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದನು.

"ಕಂಸನಿರಾಸಕ" ಎಂದರೆ ಕಂಸನ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ತಂದವನು. ಕಂಸನು ಭಯ, ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದ ಪ್ರತೀಕ.

"ಮೋಹತಮೋಪಹ" ಎಂಬ ಪದವು ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಹವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನೇ ಕೃಷ್ಣ.

ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಸುರರು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲ. ಮಾನವನೊಳಗಿನ ದುರ್ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕಗಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೂತನೆ ಕಪಟದ ಸಂಕೇತ. ಕೇಶಿ ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಕೇತ. ಕಾಳಿಯ ವಿಷಪೂರಿತ ಮನೋಭಾವದ ಸಂಕೇತ.

ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಈ ಅಂತರಂಗದ ಅಸುರರು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಕೇವಲ ಪುರಾಣಕಥೆಯ ಸ್ಮರಣೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 10
ಪಾಲಿತಸಂಗರ ಭಾಗವತಪ್ರಿಯ ಸಾರಥಿತಾಹಿತತೋಷಪೃಥಾಸುತ ।
ಪಾಂಡವದೂತ ಪರಾಕೃತಭೂಭರ ಪಾಹಿ ಪರಾವರನಾಥ ಪರಾಯಣ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. "ಪಾಲಿತಸಂಗರ" ಎಂದರೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವನು.

"ಭಾಗವತಪ್ರಿಯ" ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನೂ, ಭಕ್ತರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವನೂ ಆಗಿರುವವನು. ಕೃಷ್ಣನ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟನೆಯೂ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

"ಸಾರಥಿ" ಎಂಬ ಪದವು ಅರ್ಜುನನ ರಥಸಾರಥಿಯಾದ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಮೇಶ್ವರನೇ ಭಕ್ತನ ಸೇವಕನಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದ ಈ ಘಟನೆ ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

"ಪೃಥಾಸುತತೋಷ" ಎಂದರೆ ಕುಂತಿಪುತ್ರರಾದ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದವನು. ಅವರ ಸಂಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಸದಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದನು.

"ಪಾಂಡವದೂತ" ಎಂಬುದು ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕೃಷ್ಣನು ಶಾಂತಿದೂತನಾಗಿ ಕೌರವರ ಸಭೆಗೆ ಹೋದನು.

"ಪರಾಕೃತಭೂಭರ" ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅಧರ್ಮದ ಭಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದವನು. ದುಷ್ಟರಾಜರ ನಾಶದ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

"ಪರಾವರನಾಥ" ಎಂದರೆ ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ, ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ವಾಮಿ. ಯಾರೂ ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ.

ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ರಥಸಾರಥಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಮಾನವಜೀವನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನ ಸಂಕೇತ. ಮನಸ್ಸು ಅರ್ಜುನನಾದರೆ, ದೈವಜ್ಞಾನ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪಾಠವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಧರ್ಮ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ.

Verse 11
ಶಾತಮಖಾಸುವಿಭಂಜನಪಾಟವ ಸತ್ರಿಶಿರಃಖರದೂಷಣದೂಷಣ ।
ಶ್ರೀರಘುನಾಯಕ ರಾಮ ರಮಾಸಖ ವಿಶ್ವಜನೀನ ಹರೇ ವಿಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನ ದಿವ್ಯಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. "ಶಾತಮಖ" ಎಂಬುದು ಇಂದ್ರನ ಹೆಸರು. "ಅಸುವಿಭಂಜನಪಾಟವ" ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ ರಾಕ್ಷಸರ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳವನು. ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವತರಿಸಿದ ರಾಮನು ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಭೂಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಂದನು.

"ತ್ರಿಶಿರಃ", "ಖರ" ಮತ್ತು "ದೂಷಣ" ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ರಾಮನು ಅರಣ್ಯಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಇವರು ರಾವಣನ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಧರು. ಅವರ ನಾಶವು ಅಧರ್ಮದ ವಿರುದ್ಧದ ದೈವಿಕ ಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು.

"ಶ್ರೀರಘುನಾಯಕ" ಎಂದರೆ ರಘುವಂಶದ ನಾಯಕ. ಸತ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ರಾಜಧರ್ಮದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ರೂಪವೇ ರಾಮನು. ಅವನ ಜೀವನವೇ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೀವಂತ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

"ರಮಾಸಖ" ಎಂಬ ಪದವು ವಿಷ್ಣುತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಪತಿಯೇ ರಾಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಇದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

"ವಿಶ್ವಜನೀನ" ಎಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವವನು. ರಾಮನು ಕೇವಲ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜನಲ್ಲ. ಸಮಸ್ತ ಮಾನವಕುಲಕ್ಕೆ ಆದರ್ಶ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಖರ, ದೂಷಣ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶಿರರು ಮಾನವನೊಳಗಿನ ಕ್ರೋಧ, ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಮತತ್ತ್ವವು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಇಂತಹ ಅಂತರಂಗದ ಶತ್ರುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ರಾಮನನ್ನು ಕೇವಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮದ ಶಾಶ್ವತ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನ ಸ್ಮರಣೆಯು ಜೀವನವನ್ನು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನೀತಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

Verse 12
ರಾಕ್ಷಸಸೋದರಭೀತಿನಿವಾರಕ ಶಾರದಶೀತಮಯೂಖಮುಖಾಂಬುಜ ।
ರಾವಣದಾರುಣವಾರಣದಾರಣ ಕೇಸರಿಪುಂಗವ ದೇವ ಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶ್ರೀರಾಮನ ವೀರತ್ವ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. "ರಾಕ್ಷಸಸೋದರಭೀತಿನಿವಾರಕ" ಎಂದರೆ ರಾವಣನ ಸಹೋದರನಾದ ವಿಭೀಷಣನ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದವನು. ವಿಭೀಷಣನು ಶರಣಾಗತಿಯಾದಾಗ ರಾಮನು ಅವನನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.

ಈ ಘಟನೆ ರಾಮನ ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲತ್ವದ ಮಹತ್ತರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಶತ್ರುವಿನ ಸಹೋದರನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಮಾನದಂಡವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.

"ಶಾರದಶೀತಮಯೂಖಮುಖಾಂಬುಜ" ಎಂದರೆ ಶರದೃತುವಿನ ಚಂದ್ರನ ತಂಪಾದ ಕಿರಣಗಳಂತೆ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಮುಖಕಮಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು. ಯುದ್ಧರಂಗದ ಮಹಾವೀರನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಹೃದಯ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.

"ರಾವಣದಾರುಣವಾರಣದಾರಣ" ಎಂದರೆ ಭಯಂಕರನಾದ ರಾವಣನೆಂಬ ಮಹಾಗಜವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಸಿಂಹದಂತೆ ಇರುವವನು. ಇಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಆನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಮನನ್ನು ಸಿಂಹದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

"ಕೇಸರಿಪುಂಗವ" ಎಂದರೆ ಸಿಂಹಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು. ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ನಿರ್ಭಯ ನಾಯಕನ ಸಂಕೇತ ಇದು.

ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಭೀಷಣನು ಸತ್ಸಂಕಲ್ಪದ ಪ್ರತೀಕ. ರಾವಣನು ಅಹಂಕಾರದ ಪ್ರತೀಕ. ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಸತ್ಯದ ಶರಣಾದಾಗ ಭಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಶಾಂತ. ಅಧರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಸಿಂಹದಂತೆ ಭಯಂಕರ. ಇದೇ ದೈವಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.

Verse 13
ಕಾನನವಾನರವೀರವನೇಚರಕುಂಜರಸಿಂಹಮೃಗಾದಿಷು ವತ್ಸಲ ।
ಶ್ರೀವರಸೂರಿನಿರಸ್ತಭವಾದರ ವೇಂಕಟಶೈಲಪತೇ ವಿಜಯೀಭವ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನ ಸರ್ವಜೀವದಯೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. "ಕಾನನವಾನರವೀರ" ಎಂದರೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಾನರ ವೀರರ ಮೇಲೆ ಕೃಪೆ ತೋರಿದವನು. ರಾಮಾವತಾರದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವ, ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ವಾನರಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಸಂಬಂಧ ಇದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

"ವನೇಚರ" ಎಂದರೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು. "ಕುಂಜರ" ಎಂದರೆ ಆನೆ. "ಸಿಂಹ" ಎಂದರೆ ಸಿಂಹ. "ಮೃಗಾದಿಷು" ಎಂದರೆ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ.

"ವತ್ಸಲ" ಎಂಬ ಪದವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದುದು. ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ತಾಯಿಯಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೂ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿರುವವನು ಎಂಬ ಅರ್ಥ.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಗಜೇಂದ್ರನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡಿದ ವಿಷ್ಣು, ಜಟಾಯುವಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡಿದ ರಾಮ, ಗೋವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಕೃಷ್ಣ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಸರ್ವಜೀವದಯೆಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

"ಶ್ರೀವರಸೂರಿ" ಎಂಬುದು ಮಹಾನ್ ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ನಿರಸ್ತಭವಾದರ" ಎಂದರೆ ಅವರ ಸಂಸಾರಬಂಧನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದವನು. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಭಗವಂತನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ವೇದಾಂತದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಂತನ ಕರುಣೆ ಮಾನವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಕರುಣೆಯ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭಗವಂತನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿ ಬೆಳೆದಾಗ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಸಂಸಾರಬಂಧನಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 14
ವಾದಿಸಾಧ್ವಸಕೃತ್ಸೂರಿಕಥಿತಂ ಸ್ತವನಂ ಮಹತ್ ।
ವೃಷಶೈಲಪತೇಃ ಶ್ರೇಯಸ್ಕಾಮೋ ನಿತ್ಯಂ ಪಠೇತ್ ಸುಧೀಃ ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸ್ತೋತ್ರದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿದೆ. "ವಾದಿಸಾಧ್ವಸಕೃತ್" ಎಂಬುದು ಮಹಾನ್ ಆಚಾರ್ಯನ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಹಾಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ರಚಿಸಿ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

"ಸೂರಿಕಥಿತಂ ಸ್ತವನಂ ಮಹತ್" ಎಂದರೆ ಮಹಾನ್ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತುತಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯವಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದಿವ್ಯಪ್ರಾರ್ಥನೆ.

"ವೃಷಶೈಲಪತೇಃ" ಎಂದರೆ ವೃಷಭಾದ್ರಿ ಅಥವಾ ವೇಂಕಟಾಚಲದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಶ್ರೀವೇಂಕಟೇಶ್ವರನ. ತಿರುಮಲೆಯ ವಿವಿಧ ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ವೃಷಶೈಲವೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

"ಶ್ರೇಯಸ್ಕಾಮಃ" ಎಂದರೆ ಪರಮಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು. ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮೋನ್ನತಿ, ಭಕ್ತಿ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವೇ ನಿಜವಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು.

"ನಿತ್ಯಂ ಪಠೇತ್" ಎಂಬ ಪದವು ನಿಯಮಿತ ಪಾರಾಯಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೈವಸ್ಮರಣೆ ಒಂದು ದಿನದ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ನಿರಂತರ ಸಾಧನೆಯಾಗಬೇಕು.

"ಸುಧೀಃ" ಎಂದರೆ ವಿವೇಕಿಯು. ನಿಜವಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಲೋಕದ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಶಾಶ್ವತ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹವನಿಗೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ತೋತ್ರಪಾರಾಯಣವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೈವಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಗಾಢಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಜೀವಿಯನ್ನು ಭಗವಂತನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರದ ಸಾರವಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಕ್ರಮೇಣ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಪರಮಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras