ವಿಷ್ಣು ದಶಾವತಾರ ಸ್ತುತಿ

Lyrics:

ಮಗ್ನಾ ಯದಾಜ್ಯಾ ಪ್ರಲಯೇ ಪಯೋಧಾ ಬುದ್ಧಾರಿತೋ ಯೇನ ತದಾ ಹಿ ವೇದಃ.
ಮೀನಾವತಾರಾಯ ಗದಾಧರಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀಮಧುಸೂದನಾಯ..1..

ಕಲ್ಪಾಂತಕಾಲೇ ಪೃಥಿವೀಂ ದಧಾರ ಪೃಷ್ಠೇಽಚ್ಯುತೋ ಯಃ ಸಲಿಲೇ ನಿಮಗ್ನಾಂ.
ಕೂರ್ಮಾವತಾರಾಯ ನಮೋಽಸ್ತು ತಸ್ಮೈ ಪೀತಾಂಬರಾಯ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಾಯ..2..

ರಸಾತಲಸ್ಥಾ ಧರಣೀ ಕಿಲೈಷಾ ದಂಷ್ಟ್ರಾಗ್ರಭಾಗೇನ ಧೃತಾ ಹಿ ಯೇನ.
ವರಾಹರೂಪಾಯ ಜನಾರ್ದನಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಕೈಟಭನಾಶನಾಯ..3..

ಸ್ತಂಭಂ ವಿದಾರ್ಯ ಪ್ರಣತಂ ಹಿ ಭಕ್ತಂ ರಕ್ಷ ಪ್ರಹ್ಲಾದಮಥೋ ವಿನಾಶ್ಯ.
ದೈತ್ಯಂ ನಮೋ ಯೋ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿರ್ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕದ್ಯುತಯೇ ತು ತಸ್ಮೈ..4..

ಛಲೇನ ಯೋಽಜಶ್ಚ ಬಲಿಂ ನಿನಾಯ ಪಾತಾಲದೇಶಂ ಹ್ಯತಿದಾನಶೀಲಂ.
ಅನಂತರೂಪಶ್ಚ ನಮಸ್ಕೃತಃ ಸ ಮಯಾ ಹರಿರ್ವಾಮನರೂಪಧಾರೀ..5..

ಪಿತುರ್ವಧಾಮರ್ಷರರ್ಯೇಣ ಯೇನ ತ್ರಿಃಸಪ್ತವಾರಾನ್ಸಮರೇ ಹತಾಶ್ಚ.
ಕ್ಷತ್ರಾಃ ಪಿತುಸ್ತರ್ಪಣಮಾಹಿತಂಚ ತಸ್ಮೈ ನಮೋ ಭಾರ್ಗವರೂಪಿಣೇ ತೇ..6..

ದಶಾನನಂ ಯಃ ಸಮರೇ ನಿಹತ್ಯ,ಬದ್ಧಾ ಪಯೋಧಿಂ ಹರಿಸೈನ್ಯಚಾರೀ.
ಅಯೋನಿಜಾಂ ಸತ್ವರಮುದ್ದಧಾರ ಸೀತಾಪತಿಂ ತಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ರಾಮಂ..7..

ವಿಲೋಲನೇನಂ ಮಧುಸಿಕ್ತವಕ್ತ್ರಂ ಪ್ರಸನ್ನಮೂರ್ತಿಂ ಜ್ವಲದರ್ಕಭಾಸಂ.
ಕೃಷ್ಣಾಗ್ರಜಂ ತಂ ಬಲಭದ್ರರೂಪಂ ನೀಲಾಂಬರಂ ಸೀರಕರಂ ನಮಾಮಿ..8..

ಪದ್ಮಾಸನಸ್ಥಃ ಸ್ಥಿರಬದ್ಧದೃಷ್ಟಿರ್ಜಿತೇಂದ್ರಿಯೋ ನಿಂದಿತಜೀವಘಾತಃ.
ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ಮೋಹವಿನಾಶಕಾಯ ಜಿನಾಯ ಬುದ್ಧಾಯ ಚ ಕೇಶವಾಯ..9..

ಮ್ಲೇಚ್ಛಾನ್ ನಿಹಂತುಂ ಲಭತೇ ತು ಜನ್ಮ ಕಲೌ ಚ ಕಲ್ಕೀ ದಶಮಾವತಾರಃ.
ನಮೋಽಸ್ತು ತಸ್ಮೈ ನರಕಾಂತಕಾಯ ದೇವಾದಿದೇವಾಯ ಮಹಾತ್ಮನೇ ಚ..10..

Meaning:

Verse 1
ಮಗ್ನಾ ಯದಾಜ್ಯಾ ಪ್ರಲಯೇ ಪಯೋಧಾ ಬುದ್ಧಾರಿತೋ ಯೇನ ತದಾ ಹಿ ವೇದಃ.
ಮೀನಾವತಾರಾಯ ಗದಾಧರಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಶ್ರೀಮಧುಸೂದನಾಯ..1..

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಥಮ ಅವತಾರವಾದ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಳಯದ ಭೀಕರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರವಾದ ವೇದಗಳು ಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ, ಭಗವಂತನು ಮೀನಿನ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು ಎಂಬುದು ಇದರ ನೇರ ಅರ್ಥ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹಯಗ್ರೀವನೆಂಬ ಅಸುರನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಸಮುದ್ರದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ವಿಷ್ಣುವು ಮತ್ಸ್ಯನಾಗಿ ಬಂದು ಆ ದೈತ್ಯನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದನು. ಈ ಅವತಾರವು ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ಸ್ಯವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ, ಭಗವಂತನು ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವ ಭಕ್ತರನ್ನು ತನ್ನ ಕರುಣೆಯೆಂಬ ದೋಣಿಯ ಮೂಲಕ ಪಾರು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಗೂಢಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಮಧುಸೂದನ ಮತ್ತು ಗದಾದರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಮಧು ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನು ಮಧುಸೂದನ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಮಧು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಕೇತ. ಭಗವಂತನು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಈ ಮೌಢ್ಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ವೇದಗಳ ಉದ್ಧಾರವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಮನುಕುಲದ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು ಗದಾದರ, ಅಂದರೆ ದುಷ್ಟರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿ ಶಿಷ್ಟರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಅಧಿಪತಿ ಎಂದರ್ಥ. ಪ್ರಳಯವು ಸಂಸಾರದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರವು ಹೊಸ ಭರವಸೆಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪುನಶ್ಚೇತನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಶರಣಾಗತಿಯೇ ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗವೆಂಬುದನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 2
ಕಲ್ಪಾಂತಕಾಲೇ ಪೃಥಿವೀಂ ದಧಾರ ಪೃಷ್ಠೇಽಚ್ಯುತೋ ಯಃ ಸಲಿಲೇ ನಿಮಗ್ನಾಂ.
ಕೂರ್ಮಾವತಾರಾಯ ನಮೋಽಸ್ತು ತಸ್ಮೈ ಪೀತಾಂಬರಾಯ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಾಯ..2..

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎರಡನೇ ಅವತಾರವಾದ ಕೂರ್ಮಾವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಅಥವಾ ಮಂದರ ಪರ್ವತವು ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಚ್ಯುತನು ಆಮೆಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ತನ್ನ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಿಂತನು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನ ಮಾಡುವಾಗ ಮಂದರ ಪರ್ವತವು ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಸರಿಯತೊಡಗಿತು. ಆಗ ಭಗವಂತನು ಕೂರ್ಮನಾಗಿ ಬೆನ್ನಿನ ಆಧಾರ ನೀಡಿ ಮಂಥನ ಕಾರ್ಯವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಕಾರಣನಾದನು. ಇದು ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಸಂಕಲ್ಪದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಭಗವಂತನು ಎಂತಹ ಭಾರವನ್ನಾದರೂ ಹೊರುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅವತಾರವು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕೂರ್ಮಾವತಾರವು ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆಮೆಯು ಅಪಾಯ ಬಂದಾಗ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಚಿಪ್ಪಿನೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಸಾಧಕನು ಸಂಸಾರದ ಆಸೆಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಅಚ್ಯುತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಚ್ಯುತಿ ಹೊಂದದವನು ಅಥವಾ ನಾಶವಿಲ್ಲದವನು ಎಂದರ್ಥ. ಪೀತಾಂಬರ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಭಗವಂತನ ಮನೋಹರ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ. ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ನೋಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರನಾದ ಆ ಭಗವಂತನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸದಾ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಕಠಿಣವಾದ ಬೆನ್ನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಕಡೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾದ ಮತ್ತು ಕರುಣಾಪೂರ್ಣವಾದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಅವತಾರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ.

Verse 3
ರಸಾತಲಸ್ಥಾ ಧರಣೀ ಕಿಲೈಷಾ ದಂಷ್ಟ್ರಾಗ್ರಭಾಗೇನ ಧೃತಾ ಹಿ ಯೇನ.
ವರಾಹರೂಪಾಯ ಜನಾರ್ದನಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ಕೈಟಭನಾಶನಾಯ..3..

ವರಾಹ ಅವತಾರವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನೆಂಬ ದೈತ್ಯನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ರಸಾತಲದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟಾಗ, ಭಗವಂತನು ವರಾಹ ಅಂದರೆ ಕಾಡುಹಂದಿಯ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ತನ್ನ ಕೋರೆಹಲ್ಲಿನ ತುದಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ ತಂದನು. ರಸಾತಲ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಅಧೋಗತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚವು ಅಧರ್ಮದ ಕೂಪಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಭಗವಂತನು ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿ ಬಂದು ಅದನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಪೌರಾಣಿಕ ಸತ್ಯ. ವರಾಹವು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಂತೆ, ಭಗವಂತನು ನಮ್ಮನ್ನು ಪಾಪದ ಸುಳಿಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುತ್ತಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಜನಾರ್ದನ ಮತ್ತು ಕೈಟಭನಾಶನ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಜನರನ್ನು ಅಥವಾ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವವನೇ ಜನಾರ್ದನ. ಕೈಟಭ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದವನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ತಾಮಸಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವರಾಹ ಅವತಾರವು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಲ್ಲ, ಅದು ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ದೈವಿಕ ಸಂಕಲ್ಪದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತಿರುವುದು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಬಿಂದುವಿನಷ್ಟೇ ಹಗುರ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಗವಂತನ ಲೀಲೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಅಚಿಂತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ.

Verse 4
ಸ್ತಂಭಂ ವಿದಾರ್ಯ ಪ್ರಣತಂ ಹಿ ಭಕ್ತಂ ರಕ್ಷ ಪ್ರಹ್ಲಾದಮಥೋ ವಿನಾಶ್ಯ.
ದೈತ್ಯಂ ನಮೋ ಯೋ ನರಸಿಂಹಮೂರ್ತಿರ್ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕದ್ಯುತಯೇ ತು ತಸ್ಮೈ..4..

ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರವು ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತವಾತ್ಸಲ್ಯ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯ ಸಂಹಾರದ ಅತ್ಯುಗ್ರ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಅಟ್ಟಹಾಸವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ವಿಷ್ಣುವು ಸ್ತಂಭದಿಂದ ಅರ್ಧ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಸಿಂಹದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದನು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಸೀಳಿ ಬಂದ ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಶರಣಾದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ದೈತ್ಯನನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನರಸಿಂಹನ ರೂಪವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಂತಿರುವ ಭಗವಂತನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲು ಕಂಬದಲ್ಲೂ ದೇವರು ಇರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಗವಂತನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತಾನಲಾರ್ಕದ್ಯುತಿ ಅಂದರೆ ಬೆಳಗುವ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳವನು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಗವಂತನ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರೋಧವು ದ್ವೇಷದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುವ ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಯಂತಿದೆ. ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ದೇವನಿಂದ ತನಗೇನೂ ಆಗದು ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಭಗವಂತನು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ್ತಿಲ ಮೇಲೆ, ತನ್ನ ಉಗುರುಗಳಿಂದಲೇ ಅಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ್ದು ಆತನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಜ್ಞಾನದ ಕಂಬವನ್ನು ಸೀಳಿ ಭಗವಂತನು ಜ್ಞಾನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ.

Verse 5
ಛಲೇನ ಯೋಽಜಶ್ಚ ಬಲಿಂ ನಿನಾಯ ಪಾತಾಲದೇಶಂ ಹ್ಯತಿದಾನಶೀಲಂ.
ಅನಂತರೂಪಶ್ಚ ನಮಸ್ಕೃತಃ ಸ ಮಯಾ ಹರಿರ್ವಾಮನರೂಪಧಾರೀ..5..

ವಾಮನ ಅವತಾರವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಐದನೇ ಅವತಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿನಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ತನ್ನ ದಾನಶೀಲತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾಗ, ಇಂದ್ರನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿಸಲು ವಿಷ್ಣುವು ಕುಬ್ಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಅಂದರೆ ವಾಮನನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ಕೇವಲ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿ, ನಂತರ ಬೃಹತ್ ರೂಪ ತಾಳಿ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಅಳೆದು ಬಲಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಛಲ ಅಥವಾ ತಂತ್ರ ಎಂಬ ಪದವು ಭಗವಂತನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲಿಯು ದಾನಶೀಲನಾಗಿದ್ದರೂ ಅಹಂಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಅದನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಭಗವಂತನು ವಾಮನನಾದನು.
ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಅನಂತರೂಪ ಮತ್ತು ಹರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಹರಿ ಎಂದರೆ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಕಬಳಿಸುವವನು. ಕುಬ್ಜನಾಗಿ ಬಂದವನು ಅನಂತನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದು ಭಗವಂತನ ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿತ್ವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ, ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ನಮ್ಮ ಜಾಗೃತ, ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸತ್ವ, ರಜ ಮತ್ತು ತಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲಿಯು ತನ್ನ ತಲೆಯನ್ನೇ ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ನೀಡಿದ್ದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಭಕ್ತನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಈ ಅವತಾರದಿಂದ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಸತ್ಯ. ಇದು ಬಾಹ್ಯ ರೂಪಕ್ಕಿಂತ ಆಂತರಿಕ ಭಕ್ತಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.

Verse 6
ಪಿತುರ್ವಧಾಮರ್ಷರರ್ಯೇಣ ಯೇನ ತ್ರಿಃಸಪ್ತವಾರಾನ್ಸಮರೇ ಹತಾಶ್ಚ.
ಕ್ಷತ್ರಾಃ ಪಿತುಸ್ತರ್ಪಣಮಾಹಿತಂಚ ತಸ್ಮೈ ನಮೋ ಭಾರ್ಗವರೂಪಿಣೇ ತೇ..6..

ಭಾರ್ಗವ ರಾಮ ಅಥವಾ ಪರಶುರಾಮ ಅವತಾರವು ಭಗವಂತನ ನ್ಯಾಯದಂಡನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನನಂತಹ ಅಹಂಕಾರಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಋಷಿ-ಮುನಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಪರಶುರಾಮನ ತಂದೆ ಜಮದಗ್ನಿಯನ್ನು ಕೊಂದಾಗ, ಭಗವಂತನು ಅವರ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದನು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪರಶುರಾಮನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಾವಿನ ಸೇಡಿಗಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತಿ ದುಷ್ಟ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಆಯುಧವಾಗಿ ಹಿಡಿದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅವತಾರವು ಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರ ಹಿಡಿಯುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಪರಶುರಾಮನು ತಂದೆಯ ತರ್ಪಣವನ್ನು ದುಷ್ಟರ ರಕ್ತದಿಂದ ಮಾಡಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕರ್ತವ್ಯದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳ ಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದೆ. ಪರಶುರಾಮನು ಚಿರಂಜೀವಿ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯು ಸದಾ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾರ್ಗವರೂಪಿ ಅಂದರೆ ಭೃಗು ಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷ. ಭಗವಂತನು ಶಾಂತಿಯ ರೂಪವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಾಯವು ಮಿತಿಮೀರಿದಾಗ ಉಗ್ರರೂಪಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅವತಾರವು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿಸ್ತು, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಹೋರಾಟದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಅವತಾರವಾಗಿದೆ.

Verse 7
ದಶಾನನಂ ಯಃ ಸಮರೇ ನಿಹತ್ಯ,ಬದ್ಧಾ ಪಯೋಧಿಂ ಹರಿಸೈನ್ಯಚಾರೀ.
ಅಯೋನಿಜಾಂ ಸತ್ವರಮುದ್ದಧಾರ ಸೀತಾಪತಿಂ ತಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ರಾಮಂ..7..

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಶ್ರೀರಾಮನ ಅವತಾರವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹತ್ತು ತಲೆಗಳ ರಾವಣನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಂಹರಿಸಿ, ವಾನರ ಸೈನ್ಯದ ನೆರವಿನಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿದವಳಾದ ಅಯೋನಿಜಾ ಸೀತಾದೇವಿಯನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ ರಾಮನಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನಮನಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯು ಆದರ್ಶ ಜೀವನದ ಪಾಠವಾಗಿದೆ. ಭಗವಂತನು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯನು ಹೇಗೆ ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಗಳಿಗೆ ಜಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಅವತಾರ ಸಾರುವ ಮುಖ್ಯ ಸಂದೇಶ.
ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹತ್ತು ತಲೆಗಳ ರಾವಣನು ನಮ್ಮ ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಾವು ಸೀತಾ ಅಂದರೆ ಶಾಂತಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ರಾಮ ಎಂದರೆ ರಮಿಸುವವನು, ಅಂದರೆ ಭಕ್ತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ತುಂಬುವವನು. ಸೀತಾಪತಿ ಎಂಬ ಪದವು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಮಿಲನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಎಂದರೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಭಗವಂತನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಯೋನಿಜಾ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಗರ್ಭದಿಂದ ಜನಿಸದವಳು, ಇದು ಆತ್ಮದ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ನಾಮವು ತಾರಕ ಮಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯು ಈ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

Verse 8
ವಿಲೋಲನೇನಂ ಮಧುಸಿಕ್ತವಕ್ತ್ರಂ ಪ್ರಸನ್ನಮೂರ್ತಿಂ ಜ್ವಲದರ್ಕಭಾಸಂ.
ಕೃಷ್ಣಾಗ್ರಜಂ ತಂ ಬಲಭದ್ರರೂಪಂ ನೀಲಾಂಬರಂ ಸೀರಕರಂ ನಮಾಮಿ..8..

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಕೃಷ್ಣನ ಅಣ್ಣನಾದ ಬಲಭದ್ರ ಅಥವಾ ಬಲರಾಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಲರಾಮನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಂಚಲವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನು, ಜೇನಿನಂತೆ ಸಿಹಿಯಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುವವನು ಮತ್ತು ಸದಾ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿರುವ ಮುಖವುಳ್ಳವನು ಎಂದು ಅವನನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಉರಿಯುವ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭೆಯಂತಿದೆ. ಬಲರಾಮನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಂಶ ಮತ್ತು ಆದಿಶೇಷನ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು (ನೀಲಾಂಬರ) ಮತ್ತು ನೇಗಿಲನ್ನು ಆಯುಧವಾಗಿ ಹಿಡಿದವನು (ಸೀರಕರ) ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಗಳು ಅವನ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಬಲದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ.
ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಲರಾಮನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬಲದ ಸಂಕೇತ. ಕೃಷ್ಣನು ಜ್ಞಾನವಾದರೆ, ಬಲರಾಮನು ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬೇಕಾದ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನೇಗಿಲು ಹೊಲವನ್ನು ಉತ್ತು ಹದ ಮಾಡುವಂತೆ, ಬಲರಾಮನು ನಮ್ಮ ಹೃದಯವೆಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ಬೀಜ ಮೊಳೆಯಲು ಬೇಕಾದ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಸನ್ನಮೂರ್ತಿ ಎಂದರೆ ಸದಾ ಶಾಂತವಾಗಿರುವವನು ಎಂದರ್ಥ. ಕೃಷ್ಣಾಗ್ರಜ ಎಂಬ ಪದವು ಅವನು ಕೃಷ್ಣನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯವನೆಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪಾಲುದಾರನೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ವಲದರ್ಕಭಾಸ ಎಂದರೆ ಅವನ ಜ್ಞಾನದ ತೇಜಸ್ಸು ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತಲೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಬಲರಾಮನ ಆರಾಧನೆಯು ನಮಗೆ ದೃಢತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 9
ಪದ್ಮಾಸನಸ್ಥಃ ಸ್ಥಿರಬದ್ಧದೃಷ್ಟಿರ್ಜಿತೇಂದ್ರಿಯೋ ನಿಂದಿತಜೀವಘಾತಃ.
ನಮೋಽಸ್ತು ತೇ ಮೋಹವಿನಾಶಕಾಯ ಜಿನಾಯ ಬುದ್ಧಾಯ ಚ ಕೇಶವಾಯ..9..

ಒಂಬತ್ತನೇ ಅವತಾರವಾಗಿ ಬುದ್ಧನ ಅಥವಾ ಬುದ್ಧರೂಪಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಿಸಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವ ಶಾಂತರೂಪಿಯಾದ ಬುದ್ಧನನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ, ಅಹಿಂಸೆಯೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ ಎಂದು ಸಾರಿದ ಬುದ್ಧನ ಈ ರೂಪವು ಕರುಣೆಯ ಅವತಾರವಾಗಿದೆ. ಮೋಹ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವವನು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅನಗತ್ಯ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಭಗವಂತನು ಈ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು ಎಂಬುದು ಪುರಾಣಗಳ ಅಭಿಮತ.
ಜಿನ ಎಂದರೆ ಗೆದ್ದವನು, ಅಂದರೆ ಕಾಮಕ್ರೋಧಾದಿ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು. ಬುದ್ಧ ಎಂದರೆ ಜಾಗೃತಗೊಂಡವನು ಅಥವಾ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದವನು. ಕೇಶವ ಎಂಬ ಸಂಭೋದನೆಯು ಬುದ್ಧನು ವಿಷ್ಣುವಿನದ್ದೇ ಒಂದು ರೂಪ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಅವತಾರವು ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಿರಬದ್ಧದೃಷ್ಟಿ ಎಂಬುದು ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾದ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಮೋಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಜಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಬುದ್ಧನ ಜೀವನವು ನಮಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಆಂತರಿಕ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ದಯೆಯೇ ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರ ಎಂಬ ಉನ್ನತ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರುವ ಅವತಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

Verse 10
ಮ್ಲೇಚ್ಛಾನ್ ನಿಹಂತುಂ ಲಭತೇ ತು ಜನ್ಮ ಕಲೌ ಚ ಕಲ್ಕೀ ದಶಮಾವತಾರಃ.
ನಮೋಽಸ್ತು ತಸ್ಮೈ ನರಕಾಂತಕಾಯ ದೇವಾದಿದೇವಾಯ ಮಹಾತ್ಮನೇ ಚ..10..

ದಶಾವತಾರಗಳ ಅಂತಿಮ ಅವತಾರವಾದ ಕಲ್ಕಿಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಿಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮವು ಮಿತಿಮೀರಿದಾಗ, ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು ಭಗವಂತನು ಕಲ್ಕಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ. ಮ್ಲೇಚ್ಛ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗುಂಪಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಮರೆತ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಎಂದರ್ಥ. ಬಿಳಿ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬರುವ ಕಲ್ಕಿಯು ಸತ್ಯಯುಗದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಭವಿಷ್ಯದ ಆಶಾವಾದ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಭಗವಂತನನ್ನು ನರಕಾಂತಕ ಮತ್ತು ದೇವಾದಿದೇವ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ನರಕದಂತಹ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅಧೋಗತಿಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವವನೇ ನರಕಾಂತಕ. ಮಹಾತ್ಮ ಅಂದರೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಚೇತನ. ಕಲ್ಕಿ ಅವತಾರವು ಕಾಲದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆರಂಭದ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಕೊನೆಯ ಅಧರ್ಮದ ಕಣವನ್ನೂ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾದಿದೇವ ಎಂಬ ಪದವು ವಿಷ್ಣುವು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆದಿಪುರುಷನೆಂಬುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅವತಾರವು ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಭಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಲಿಯುಗದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದೇ ದಾರಿ ಎಂಬುದು ಈ ಹತ್ತನೇ ಶ್ಲೋಕದ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಡೀ ದಶಾವತಾರ ಸ್ತೋತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras