వేంకటేశ విభక్తి స్తోత్రం
Lyrics:
శ్రీవేంకటాద్రిధామా భూమా భూమాప్రియః కృపాసీమా.
నిరవధికనిత్యమహిమా భవతు జయీ ప్రణతదర్శితప్రేమా..1..
జయ జనతా విమలీకృతిసఫలీకృతసకలమంగలాకార.
విజయీ భవ విజయీ భవ విజయీ భవ వేంకటాచలాధీశ..2..
కనీయమందహసితం కంచన కందర్పకోటిలావణ్యం.
పశ్యేయమంజనాద్రౌ పుంసాం పూర్వతనపుణ్యపరిపాకం..3..
మరతకమేచకరుచినా మదనాజ్ఞాగంధిమధ్యహృదయేన.
వృషశైలమౌలిసుహృదా మహసా కేనాపి వాసితం జ్ఞేయం..4..
పత్యై నమో వృషాద్రేః కరయుగపరికర్మశంఖచక్రాయ.
ఇతరకరకమలయుగలీదర్శితకటిబంధదానముద్రాయ..5..
సామ్రాజ్యపిశునమకుటీసుఘటలలాటాత్ సుమంగలా పాంగాత్.
స్మితరుచిఫుల్లకపోలాదపరో న పరోఽస్తి వేంకటాద్రీశాత్..6..
సర్వాభరణవిభూషితదివ్యావయవస్య వేంకటాద్రిపతేః.
పల్లవపుష్పవిభూషితకల్పతరోశ్చాపి కా భిదా దృష్టా..7..
లక్ష్మీలలితపదాంబుజలాక్షారసరంజితాయతోరస్కే.
శ్రీవేంకటాద్రినాథే నాథే మమ నిత్యమర్పితో భారః..8..
ఆర్యావృత్తసమేతా సప్తవిభక్తిర్వృషాద్రినాథస్య.
వాదీంద్రభీకృదాఖ్యైరార్యై రచితా జయత్వియం సతతం..9..
Meaning:
Verse 1
శ్రీవేఙ్కటాద్రిధామా భూమా భూమాప్రియః కృపాసీమా।
నిరవధికనిత్యమహిమా భవతు జయీ ప్రణతదర్శితప్రేమా।।1।।
ఈ శ్లోకం శ్రీ వేంకటేశ్వరుని పరిపూర్ణ స్వరూపాన్ని సంక్షిప్తమైన పదాలలో అత్యంత గంభీరంగా స్తుతిస్తుంది. "శ్రీవేఙ్కటాద్రిధామా" అంటే వేంకటాద్రిని తన దివ్యనివాసంగా చేసుకున్నవాడు. తిరుమల కేవలం ఒక పర్వతం కాదు; పరబ్రహ్మ ప్రత్యక్షంగా నివసించే పుణ్యక్షేత్రమని ఈ పదం తెలియజేస్తుంది. "భూమా" అనే పదానికి అనంతత్వం, పరిపూర్ణత్వం అనే అర్థాలున్నాయి. ఉపనిషత్తులలో భూమా అనేది పరిమితులు లేని బ్రహ్మస్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది. "భూమాప్రియః" అంటే భూదేవికి ప్రియమైనవాడు. శ్రీమహావిష్ణువు భూదేవిని రక్షించుటకు వరాహావతారం ధరించిన పురాణస్మృతి ఇక్కడ గుర్తుకు వస్తుంది.
"కృపాసీమా" అంటే కరుణకు పరాకాష్ఠ. భక్తుడు ఎంతటి పాపాత్ముడైనా, నిజమైన శరణాగతితో వచ్చినప్పుడు ఆయన కరుణకు హద్దులు ఉండవు. "నిరవధికనిత్యమహిమా" అంటే కాలం, స్థలం, పరిస్థితులతో సంబంధం లేకుండా ఎల్లప్పుడూ అనంతమైన మహిమ కలవాడు. దేవతల మహిమ కాలానుగుణంగా వ్యక్తమవవచ్చు, కానీ పరమాత్మ మహిమ నిత్యమైనది. ఆయన గొప్పదనం ఎప్పటికీ తగ్గదు, మారదు.
"ప్రణతదర్శితప్రేమా" అనే పదం ఈ శ్లోకంలోని హృదయం. ప్రణమిల్లే వారికి తన ప్రేమను ప్రత్యక్షంగా చూపించే భగవంతుడు వేంకటేశ్వరుడు. రాముడు విభీషణుని, కృష్ణుడు సుదాముని, విష్ణువు గజేంద్రుని ఆదరించినట్లే, శరణాగతుడైన ప్రతి భక్తునిపై అదే ప్రేమను కురిపిస్తాడని ఈ విశేషణం సూచిస్తుంది. భక్తుని అర్హత కంటే భగవంతుని కరుణకే ఇక్కడ ప్రాధాన్యం ఇవ్వబడింది.
ఆధ్యాత్మికంగా ఈ శ్లోకం పరబ్రహ్మ స్వరూపంలోని నాలుగు ప్రధాన లక్షణాలను తెలియజేస్తుంది. ఆయన అనంతుడు, కరుణామూర్తి, నిత్యమహిమగలవాడు, శరణాగతవత్సలుడు. భక్తుడు ఈ నాలుగు గుణాలను ధ్యానిస్తూ స్వామివారిని ఆశ్రయించినప్పుడు భయం తొలగి విశ్వాసం పెరుగుతుంది. అందుకే కవి చివరగా "భవతు జయీ" అని ప్రార్థిస్తూ, అలాంటి దివ్యస్వరూపుడు ఎల్లప్పుడూ తన జీవితంలో విజయాన్ని, మంగళాన్ని ప్రసాదించాలని కోరుతున్నాడు.
Verse 2
జయ జనతా విమలీకృతిసఫలీకృతసకలమంగళాకార।
విజయీ భవ విజయీ భవ విజయీ భవ వేంకటాచలాధీశ।।2।।
ఈ శ్లోకంలో కవి వేంకటాచలాధీశునికి విజయఘోషను సమర్పిస్తున్నాడు. "జయ జనతా విమలీకృతి" అంటే ప్రజల హృదయాలను పవిత్రం చేసేవాడు. భగవంతుని దర్శనం కేవలం కళ్లకు ఆనందాన్ని ఇవ్వదు; మనస్సులోని మలినాలను కూడా తొలగిస్తుంది. తిరుమల యాత్రను చేసిన తరువాత అనేక మంది భక్తులు అంతరంగ శాంతిని అనుభవిస్తారని చెప్పడం ఈ భావానికే ఉదాహరణ.
"సఫలీకృతసకలమంగళాకార" అంటే సమస్త శుభకార్యాలను సఫలీకృతం చేసేవాడు. భక్తులు విద్య, వివాహం, ఆరోగ్యం, సంతానం, ఉద్యోగం వంటి అనేక కోరికలతో స్వామిని ఆశ్రయిస్తారు. పురాణాలలో శ్రీనివాసుడు కలియుగ ప్రత్యక్షదైవమని చెప్పబడింది. కలియుగంలో ఇతర సాధనలు కష్టమైనప్పుడు, భక్తితో ఆయనను ఆశ్రయించిన వారికి మంగళాన్ని ప్రసాదిస్తాడనే విశ్వాసం ఈ పదంలో వ్యక్తమవుతోంది.
"విజయీ భవ" అనే పదాన్ని కవి మూడుసార్లు పునరుక్తి చేశాడు. ఇది కేవలం అలంకారం కాదు. భగవంతుని నిత్యవిజయాన్ని ప్రకటించే మంగళనాదం. అధర్మంపై ధర్మానికి, అజ్ఞానంపై జ్ఞానానికి, నిరాశపై ఆశకు కలిగే విజయాన్ని ఇది సూచిస్తుంది. శ్రీమహావిష్ణువు మధుకైటభులను, హిరణ్యాక్షుని, హిరణ్యకశిపుని, రావణుని వంటి దుష్టశక్తులను సంహరించిన పురాణస్మృతులు ఈ విజయస్వరూపాన్ని తెలియజేస్తాయి.
వేంకటాచలాధీశుడు తిరుమలకే పరిమితమైన దేవుడు కాదు. సమస్త జగత్తును పరిపాలించే పరమేశ్వరుడు. తిరుమల ఆయన కరుణకు కేంద్రస్థానం మాత్రమే. భక్తుని జీవితంలో జరిగే ప్రతి నిజమైన విజయం ఆయన అనుగ్రహమే అనే భావాన్ని ఈ శ్లోకం బలపరుస్తుంది.
ఆధ్యాత్మికంగా ఈ శ్లోకం నిజమైన విజయం బాహ్యసంపదలో కాదని, అంతరంగ పవిత్రతలో ఉందని బోధిస్తుంది. మనస్సు నిర్మలమైతే జీవితం మంగళమవుతుంది. మంగళం కలిగితే దైవానుగ్రహం అనుభవమవుతుంది. అందువల్ల భక్తుడు భగవంతుని విజయాన్ని స్తుతించడం ద్వారా తన జీవితాన్ని కూడా ధర్మమార్గంలో విజయవంతం చేసుకోవాలని ఈ శ్లోకం ప్రేరేపిస్తుంది.
Verse 3
కనీయమందహసితం కంచన కందర్పకోటిలావణ్యమ్।
పశ్యేయమంజనాద్రౌ పుంసాం పూర్వతనపుణ్యపరిపాకమ్।।3।।
ఈ శ్లోకంలో కవి తిరుమలలో దర్శనమిచ్చే శ్రీ వేంకటేశ్వరుని అపూర్వసౌందర్యాన్ని ధ్యానిస్తున్నాడు. "కనీయమందహసితం" అంటే మృదువైన చిరునవ్వుతో అలంకరించబడిన ముఖం. ఆ చిరునవ్వు భక్తునిలోని భయాన్ని తొలగించి, ప్రేమను, విశ్వాసాన్ని కలిగిస్తుంది. భగవంతుని స్మితం అనేది కేవలం ముఖభావం కాదు; అది అనంత కరుణకు ప్రతీక.
"కంచన కందర్పకోటిలావణ్యమ్" అంటే కోట్లాది మన్మథుల సౌందర్యాన్ని మించిపోయే దివ్యరూపం. మన్మథుడు లోకసౌందర్యానికి ప్రతీకగా భావించబడతాడు. అయితే పరమాత్మ సౌందర్యం భౌతికమైనది కాదు. అది పవిత్రత, కరుణ, జ్ఞానం, ఆనందం కలిసిన ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యం. అందువల్ల ఆయన రూపాన్ని చూసినవారికి భౌతిక ఆకర్షణలు సహజంగానే తగ్గిపోతాయి.
"పశ్యేయమంజనాద్రౌ" అంటే అంజనాద్రి అయిన తిరుమలలో ఆ దివ్యరూపాన్ని దర్శించగలనుగాక అని కవి ప్రార్థిస్తున్నాడు. తిరుమలలో జరిగే దర్శనం సాధారణ దృశ్యం కాదు; అది దైవానుభూతి. "పుంసాం పూర్వతనపుణ్యపరిపాకమ్" అనే పదం ఈ శ్లోకానికి అత్యంత లోతైన భావాన్ని ఇస్తుంది. స్వామివారి దర్శనం అనేక జన్మల పుణ్యఫలానికి పరిపక్వరూపం అని కవి చెబుతున్నాడు. అనేక జన్మల సత్కర్మలు, భక్తి, దానం, ధర్మాచరణ ఫలితంగా మాత్రమే ఈ దైవదర్శనం లభిస్తుందని పురాణాలు కూడా వివరిస్తాయి.
ఆధ్యాత్మికంగా ఈ శ్లోకం దైవదర్శనం యాదృచ్ఛిక సంఘటన కాదని బోధిస్తుంది. అది దైవకృపతో పాటు భక్తుని దీర్ఘకాల ఆధ్యాత్మిక సాధనకు లభించే ఫలితం. భగవంతుని రూపసౌందర్యాన్ని దర్శించడం అంటే ఆయన గుణాలను హృదయంలో ప్రతిష్ఠించుకోవడం. ఆ దర్శనం భక్తునిలో వినయం, కృతజ్ఞత, భక్తి, వైరాగ్యాలను పెంపొందిస్తుంది. అందుకే కవి స్వామివారి చిరునవ్వును చూడటాన్నే అనేక జన్మల పుణ్యానికి పరమఫలంగా భావిస్తున్నాడు.
Verse 4
మరకతమేచకరుచినా మదనాజ్ఞాగన్ధిమధ్యహృదయేన।
వృషశైలమౌలిసుహృదా మహసా కేనాపి వాసితం జ్ఞేయమ్।।4।।
ఈ శ్లోకంలో కవి శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దివ్యసౌందర్యాన్ని అత్యంత సున్నితమైన కవితా భాషలో వర్ణిస్తున్నాడు. "మరకతమేచకరుచినా" అంటే మరకతమణి వంటి పచ్చని, నీలిమ కలిగిన ప్రకాశవంతమైన కాంతి. స్వామివారి దివ్యమూర్తి కేవలం నల్లని వర్ణం మాత్రమే కాదు, జీవాన్ని ప్రసాదించే మరకతమణి వంటి శీతలమైన, మంగళకరమైన తేజస్సుతో నిండియున్నదని ఈ పదం తెలియజేస్తుంది. "మదనాజ్ఞాగన్ధి మధ్యహృదయేన" అంటే మన్మథుని సౌందర్యాన్నికూడా అధిగమించే మాధుర్యంతో నిండిన హృదయభాగం. భగవంతుని వక్షస్థలం లక్ష్మీదేవి నివాసస్థలమై ఉండుటవల్ల అది అపూర్వమైన కరుణ, ప్రేమ, మంగళానికి నిలయమవుతుంది.
"వృషశైలమౌలిసుహృదా మహసా" అనే పదబంధం ద్వారా తిరుమల శిఖరాలతో సహజమైన స్నేహబంధం కలిగిన దివ్యప్రకాశం గురించి సూచించబడింది. వృషశైలం అంటే వేంకటాచలం. ఆ పర్వతమే స్వామివారి నివాసంగా ఉండుట వలన ఆ కొండ కూడా దివ్యత్వాన్ని పొందింది. భగవంతుని సాన్నిధ్యం వల్ల జడమైన పర్వతం కూడా పవిత్రతకు ప్రతీకగా మారింది. పురాణాలలో ఆదిశేషుడు పర్వతరూపంలో అవతరించి భగవంతునికి సేవ చేస్తున్నాడని చెప్పబడుతుంది. అందువల్ల వేంకటాద్రి కేవలం భౌగోళిక పర్వతం కాదు, దైవస్వరూపమే.
"కేనాపి వాసితం జ్ఞేయమ్" అనే చివరి భాగం అత్యంత గంభీరమైన భావాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ దివ్యకాంతి ఏ లోకసంబంధమైన ప్రకాశం కాదని, మాటలతో పూర్తిగా వర్ణించలేని పరబ్రహ్మ తేజస్సని కవి సూచిస్తున్నాడు. అది అనుభవించదగినది కానీ పూర్తిగా వివరించదగినది కాదు. ఉపనిషత్తులు బ్రహ్మస్వరూపాన్ని వాక్కుకు, మనస్సుకు అతీతమని వర్ణించిన భావమే ఇక్కడ ప్రతిధ్వనిస్తుంది.
ఆధ్యాత్మికంగా ఈ శ్లోకం భక్తునికి ఒక గొప్ప సందేశాన్ని అందిస్తుంది. భగవంతుని సౌందర్యం బాహ్యరూపంలో మాత్రమే కాదు, ఆయన కరుణ, ప్రేమ, పవిత్రత, జ్ఞానరూప తేజస్సులోనూ ఉందని గ్రహించాలి. ఆ దివ్యప్రకాశం మన హృదయంలో వెలిగినప్పుడు అజ్ఞానం తొలగి భక్తి, శాంతి, పరమానందం కలుగుతాయి. అందువల్ల ఈ శ్లోకం స్వామివారి రూపసౌందర్యాన్ని వర్ణించడమే కాక, ఆయన దివ్యసాన్నిధ్యాన్ని అంతరంగంలో అనుభవించమని భక్తునికి ఆహ్వానం ఇస్తుంది.
Verse 5
పత్యై నమో వృషాద్రేః కరయుగపరికర్మశఙ్ఖచక్రాయ।
ఇతరకరకమలయుగలీదర్శితకటిబన్ధదానముద్రాయ।।5।।
ఈ శ్లోకంలో కవి వృషాద్రి పతియైన శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దివ్యమంగళ విగ్రహాన్ని నమస్కరిస్తున్నాడు. "పత్యై నమో వృషాద్రేః" అంటే వేంకటాచలానికి అధిపతియైన స్వామివారికి నమస్కారం. తిరుమల పర్వతానికి అధిపతిగా మాత్రమే కాక, సమస్త జగత్తుకు పరమేశ్వరునిగా ఆయనను స్తుతిస్తున్నాడు. "కరయుగపరికర్మశఙ్ఖచక్రాయ" అంటే రెండు చేతులలో శంఖం, చక్రాన్ని ధరించినవాడు. శంఖం ధర్మపిలుపును, దైవానుగ్రహాన్ని సూచిస్తుంది. చక్రం అధర్మనాశనాన్ని, కాలచక్రంపై భగవంతుని సంపూర్ణాధికారాన్ని సూచిస్తుంది.
"ఇతరకరకమలయుగలీదర్శితకటిబన్ధదానముద్రాయ" అనే భాగం తిరుమల శ్రీనివాసుని ప్రత్యేకమైన విగ్రహరూపాన్ని వివరిస్తుంది. దిగువ కుడిచేయి వరదముద్రలో ఉండి భక్తులకు వరాలను ప్రసాదిస్తుందని సూచిస్తుంది. దిగువ ఎడమచేయి నడుమువైపు చూపుతూ భక్తుడు తన భారమంతా భగవంతునిపై ఉంచాలని బోధిస్తుంది. తిరుమల సంప్రదాయంలో ఈ భంగిమకు అత్యంత గంభీరమైన ఆధ్యాత్మిక అర్థం ఉంది. భగవంతుని శరణాగతిని స్వీకరించినవారికి ఆయనే ఆధారం, రక్షకుడు, పోషకుడు.
పురాణాలలో శ్రీమహావిష్ణువు శంఖచక్రధారిగా దేవతలను రక్షించుటకు అనేక అవతారాలు ధరించినట్లు చెప్పబడింది. తిరుమలలో అదే విష్ణువు కలియుగ ప్రత్యక్షదైవంగా భక్తుల కోసం నిలిచాడు. ఆయన చేతుల భంగిమలే భక్తునికి ధర్మం, రక్షణ, అనుగ్రహం, శరణాగతి అనే నాలుగు ప్రధాన సూత్రాలను బోధిస్తున్నాయి. ఈ విగ్రహరూపం యాదృచ్ఛికంగా ఏర్పడినది కాదు; లోతైన తాత్త్విక సందేశాన్ని మౌనంగా ప్రకటిస్తోంది.
ఆధ్యాత్మికంగా ఈ శ్లోకం సంపూర్ణ శరణాగతికి ఆహ్వానం. భగవంతుడు శంఖంతో ధర్మమార్గాన్ని తెలియజేస్తాడు. చక్రంతో అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తాడు. వరదముద్రతో కరుణను ప్రసాదిస్తాడు. నడుమువైపు చూపే హస్తంతో సంసారభారం తనపై వేయమని భక్తునికి ధైర్యం ఇస్తాడు. అందువల్ల ఈ శ్లోకం భక్తుడికి విశ్వాసం, సమర్పణ, దైవాశ్రయం అనే మూడు మహాసత్యాలను హృదయంలో స్థిరపరుస్తుంది.
Verse 6
సామ్రాజ్యపిశునమకుటీసుఘటలలాటాత్ సుమఙ్గలా పాఙ్గాత్।
స్మితరుచిఫుల్లకపోలాదపరో న పరోऽస్తి వేంకటాద్రీశాత్।।6।।
ఈ శ్లోకంలో శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దివ్యముఖమండల సౌందర్యాన్ని కవి అపూర్వంగా వర్ణిస్తున్నాడు. "సామ్రాజ్యపిశునమకుటీ" అంటే సర్వలోకాలపై ఆయన పరమాధిపత్యాన్ని తెలియజేసే మహిమాన్వితమైన కిరీటం. అది కేవలం అలంకారం కాదు, జగన్నాయకత్వానికి చిహ్నం. "సుఘటలలాటాత్" అంటే సమతుల్యమైన, దివ్యకాంతితో ప్రకాశించే నుదురు. ఆ నుదుటిలో జ్ఞానం, శాంతి, దివ్యాధికారము ప్రతిఫలిస్తాయి.
"సుమంగళా పాంగాత్" అంటే అత్యంత మంగళకరమైన కటాక్షదృష్టి. భక్తులపై భగవంతుని ఒక కటాక్షమే వారి జీవితాన్ని మార్చగలదని పురాణాలు చెబుతాయి. గజేంద్రుని రక్షణ, ద్రౌపది శరణాగతి, ప్రహ్లాదుని కాపాడటం వంటి సంఘటనలన్నీ దైవకటాక్ష మహిమను తెలియజేస్తాయి. "స్మితరుచిఫుల్లకపోలాత్" అంటే చిరునవ్వుతో వికసించిన చెక్కిళ్లు. ఆ చిరునవ్వు భక్తునిలోని భయాన్ని తొలగించి ఆశ్రయభావాన్ని కలిగిస్తుంది. దైవస్మితం శాంతి, ప్రేమ, అభయం అనే మూడు వరాలను ప్రసాదిస్తుంది.
చివరగా "అపరో న పరోస్తి వేంకటాద్రీశాత్" అని కవి ప్రకటిస్తున్నాడు. వేంకటేశ్వరునికంటే గొప్పవాడు మరొకడు లేడని ఇది దృఢమైన భక్తిప్రకటన. ఇది ఇతర దేవతలను తక్కువ చేయడం కాదు. సమస్త దేవతలలో ఒకే పరబ్రహ్మ వివిధ రూపాలలో ప్రత్యక్షమవుతాడనే వైష్ణవ తత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. వేంకటేశ్వరునిలోనే ఆ పరిపూర్ణ దైవస్వరూపం దర్శనమిస్తుందని కవి భావిస్తున్నాడు.
ఆధ్యాత్మికంగా ఈ శ్లోకం భక్తుని దృష్టిని బాహ్యసౌందర్యం నుండి దైవగుణాలవైపు మళ్లిస్తుంది. కిరీటం పరమాధికారాన్ని సూచిస్తుంది. నుదురు జ్ఞానాన్ని సూచిస్తుంది. కటాక్షం కరుణను సూచిస్తుంది. చిరునవ్వు ప్రేమను సూచిస్తుంది. ఈ నాలుగు లక్షణాలు పరబ్రహ్మస్వరూపంలోని సంపూర్ణత్వాన్ని తెలియజేస్తాయి. ఈ భావంతో స్వామివారిని ధ్యానించిన భక్తునికి భయం తొలగి విశ్వాసం పెరిగి అంతరంగంలో శాశ్వతమైన మంగళం స్థిరపడుతుంది.
Verse 7
సర్వాభరణవిభూషితదివ్యావయవస్య వేంకటాద్రిపతేః।
పల్లవపుష్పవిభూషితకల్పతరోశ్చాపి కా భిదా దృష్టా।।7।।
ఈ శ్లోకంలో కవి శ్రీ వేంకటేశ్వరుని దివ్యవిగ్రహాన్ని కల్పవృక్షంతో పోల్చుతూ అద్భుతమైన ఉపమానాన్ని అందిస్తున్నాడు. "సర్వాభరణవిభూషితదివ్యావయవస్య" అంటే అన్ని దివ్యాభరణాలతో అలంకరించబడిన మంగళమయమైన అవయవాలు కలవాడు. కిరీటం, కుండలాలు, కౌస్తుభమణి, వనమాల, హారాలు, కంకణాలు, పీతాంబరం వంటి ప్రతి అలంకారం ఆయన దివ్యత్వానికి ప్రతీక. ఇవి కేవలం శోభ కోసం కాదు; పరమాత్మలోని అనంత గుణాలను సూచించే చిహ్నాలు.
"పల్లవపుష్పవిభూషితకల్పతరోః" అంటే చిగుళ్లు, పుష్పాలతో అలంకరించబడిన కల్పవృక్షం. కల్పవృక్షం కోరిన కోరికలన్నిటినీ తీర్చే దివ్యవృక్షంగా పురాణాలలో వర్ణించబడింది. కవి ప్రశ్నిస్తున్నాడు – అటువంటి కల్పవృక్షానికీ, సమస్త వరాలను ప్రసాదించే వేంకటేశ్వరునికీ నిజంగా ఏమైనా భేదం ఉందా? భక్తుని దృష్టిలో ఇద్దరూ కోరికలను నెరవేర్చేవారే. అయితే కల్పవృక్షం భౌతిక వరాలను ఇస్తే, భగవంతుడు భౌతికమైనవాటితో పాటు మోక్షాన్నికూడా ప్రసాదిస్తాడు.
పురాణాలలో దేవతలు సముద్రమథనంలో పొందిన కల్పవృక్షం స్వర్గలోకానికి అలంకారమైంది. కానీ కలియుగంలో తిరుమలలో నిలిచిన శ్రీనివాసుడు భూమిపైనే కల్పవృక్షస్వరూపుడై భక్తులందరికీ అందుబాటులో ఉన్నాడు. ఆయన ఆశ్రయానికి కులం, వర్ణం, స్థితి వంటి భేదాలు అడ్డుకావు. భక్తి మాత్రమే అవసరం.
ఆధ్యాత్మికంగా ఈ శ్లోకం ఒక ముఖ్యమైన సత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. భగవంతుని బాహ్యాభరణాల కంటే ఆయన కరుణ, జ్ఞానం, ప్రేమ, దయ అనే అంతర్గత గుణాలే నిజమైన అలంకారాలు. భక్తుడు కూడా దైవగుణాలను అలవర్చుకున్నప్పుడు అతని జీవితం కల్పవృక్షంలా ఇతరులకు శ్రేయస్సును అందిస్తుంది. అందువల్ల ఈ శ్లోకం వేంకటేశ్వరుని సర్వకామప్రదాతగా, పరమానందస్వరూపుడిగా, మోక్షప్రదాతగా మహిమాన్వితం చేస్తుంది.
Verse 8
లక్ష్మీలలితపదాంబుజలాక్షారసరంజితాయతోరస్కే।
శ్రీవేంకటాద్రినాథే నాథే మమ నిత్యమర్పితో భారః।।8।।
ఈ శ్లోకం సంపూర్ణ శరణాగతి భావాన్ని అత్యంత హృద్యంగా వ్యక్తపరుస్తుంది. "లక్ష్మీలలితపదాంబుజలాక్షారసరంజితాయతోరస్కే" అంటే లక్ష్మీదేవి కమలపాదాలకు అలంకరించిన లాక్షారసపు ఎరుపుతో శోభిల్లే విశాలమైన వక్షస్థలం కలవాడు. ఇది శ్రీదేవి ఎల్లప్పుడూ భగవంతుని వక్షస్థలంలో నివసిస్తుందనే శ్రీవత్స తత్వాన్ని సూచిస్తుంది. లక్ష్మీ, నారాయణులు విడదీయరాని దివ్యదంపతులని వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది.
లక్ష్మీదేవి సంపదకు మాత్రమే ప్రతీక కాదు. కరుణ, మంగళం, అనుగ్రహం, శాంతి, క్షమ వంటి దైవగుణాల సమాహారం. ఆమె పాదస్పర్శతో పవిత్రమైన భగవంతుని వక్షస్థలం భక్తులకు ఆశ్రయస్థానంగా మారుతుంది. పురాణాలలో భృగుమహర్షి శ్రీమహావిష్ణువు వక్షస్థలాన్ని తన్నినప్పటికీ, ఆయన కోపపడకుండా క్షమించిన సంఘటన ఆయన అనంత కరుణను తెలియజేస్తుంది. అదే వక్షస్థలం లక్ష్మీదేవి నిత్యనివాసంగా ఉండటం మరింత గంభీరమైన భావాన్ని కలిగిస్తుంది.
"శ్రీవేంకటాద్రినాథే నాథే మమ నిత్యమర్పితో భారః" అనే చివరి వాక్యం సంపూర్ణ ప్రపత్తి సారాంశం. నా జీవితభారం అంతా నీకే సమర్పించాను అని భక్తుడు ప్రకటిస్తున్నాడు. ఇది కేవలం బాధ్యతలను వదిలేయడం కాదు. కర్తవ్యాన్ని చేస్తూనే ఫలభారాన్ని భగవంతునిపై ఉంచే గీతాతత్వం ఇందులో ప్రతిఫలిస్తుంది. శరణాగతికి ఇదే పరాకాష్ఠ.
ఆధ్యాత్మికంగా ఈ శ్లోకం భక్తునికి గొప్ప ధైర్యాన్ని ఇస్తుంది. జీవితంలోని కష్టాలు, భయాలు, అనిశ్చితులు అన్నింటినీ దైవచరణాలలో ఉంచినవారికి అంతరంగశాంతి లభిస్తుంది. భగవంతుని ఆశ్రయించినవాడు ఒంటరివాడు కాడు. లక్ష్మీనారాయణుల కరుణ ఎల్లప్పుడూ అతనితో ఉంటుంది. అందువల్ల ఈ శ్లోకం శరణాగతి, విశ్వాసం, దైవాశ్రయం అనే మూడు ఆధ్యాత్మిక స్తంభాలను అత్యంత మధురంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
Verse 9
ఆర్యావృత్తసమేతా సప్తవిభక్తిర్వృషాద్రినాథస్య।
వాదీంద్రభీకృదాఖ్యైరార్యై రచితా జయత్వియం సతతమ్।।9।।
ఈ శ్లోకం స్తోత్రానికి ముగింపు శ్లోకంగా నిలుస్తుంది. ఇందులో కవి తన రచనను వినయంతో సమర్పిస్తున్నాడు. "ఆర్యావృత్తసమేతా" అంటే ఆర్యా అనే ఛందస్సులో రచించబడినది. సంస్కృత సాహిత్యంలో ఆర్యా వృత్తం భావగాంభీర్యాన్ని వ్యక్తపరచడానికి ప్రసిద్ధి పొందింది. ఈ ఛందస్సు ద్వారా కవి భక్తిరసాన్ని, తాత్త్వికతను సమన్వయం చేశాడు.
"సప్తవిభక్తిర్వృషాద్రినాథస్య" అనే పదం వ్యాకరణపరంగా కూడా ఆసక్తికరమైనది. సంస్కృతంలోని ఏడు విభక్తులను ఆధారంగా చేసుకొని వృషాద్రినాథుని స్తుతిస్తూ ఈ రచన నిర్మించబడిందని తెలియజేస్తుంది. ఇది కవికి ఉన్న వ్యాకరణపాండిత్యాన్ని మాత్రమే కాదు, భాషను కూడా భగవత్సేవకు అంకితం చేసిన భావాన్ని సూచిస్తుంది. సంస్కృతంలో వ్యాకరణం కూడా ఆధ్యాత్మిక సాధనలో భాగమే అని భారతీయ సంప్రదాయం భావిస్తుంది.
"వాదీంద్రభీకృదాఖ్యైరార్యై రచితా" అంటే వాదీంద్రభీకృత్ అనే మహాపండితునిచే ఈ ఆర్యా రచించబడినది. భారతీయ కవులు తమ రచనను వ్యక్తిగత కీర్తి కోసం కాక, భగవంతుని సేవగా సమర్పించడం ఆనవాయితీ. అందుకే చివరగా "జయత్వియం సతతమ్" అని ఈ స్తోత్రం ఎల్లప్పుడూ విజయవంతంగా, ప్రజలలో వ్యాపించి భక్తిని పెంపొందించాలని ఆశీర్వదిస్తున్నాడు.
ఆధ్యాత్మికంగా ఈ శ్లోకం ఒక గొప్ప సత్యాన్ని బోధిస్తుంది. శాస్త్రజ్ఞానం, వ్యాకరణం, కవిత్వం, పాండిత్యం ఇవన్నీ భగవంతుని మహిమను గానం చేయడానికి ఉపయోగపడినప్పుడే వాటికి పరిపూర్ణత లభిస్తుంది. జ్ఞానం భక్తితో కలిసినప్పుడు అది మోక్షమార్గానికి దారి తీస్తుంది. ఈ విధంగా స్తోత్రం ముగింపు కూడా భక్తుని మనస్సును వేంకటేశ్వరుని చరణాలలోనే నిలిపి, ఆయన నామమహిమ చిరస్థాయిగా లోకంలో వెలుగొందాలని మంగళాశాసనం చేస్తుంది.
Other stotras
