ദക്ഷിണാമൂർത്തി സ്തോത്രം

ശ്ലോകം 1

വിശ്വം ദർപ്പണദൃശ്യമാനനഗരീതുല്യം നിജാന്തർഗതം

പശ്യന്നാത്മനി മായയാ ബഹിരിവോദ്ഭൂതം യഥാ നിദ്രയാ।

യഃ സാക്ഷാത്കുരുതേ പ്രബോധസമയേ സ്വാത്മാനമേവാദ്വയം

തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർത്തയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർത്തയേ॥

അർത്ഥം: കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്ന നഗരത്തെപ്പോലെ, ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ തന്‍റെ ഉള്ളിൽത്തന്നെ ദർശിക്കുന്നവനും, ഉറക്കത്തിൽ കാണുന്ന സ്വപ്നം പോലെ മായയാൽ പുറത്ത് പ്രകടമായതാണെന്ന് അറിയുന്നവനും, ജ്ഞാനത്തിന്‍റെ പ്രഭാതത്തിൽ ഉണരുമ്പോൾ താൻ രണ്ടാമതൊന്നില്ലാത്ത അദ്വയനായ ആത്മാവാണെന്ന് സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നവനുമായ ഗുരുസ്വരൂപനായ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് ഇതാ എന്‍റെ നമസ്കാരം.

ഈ ശ്ലോകം യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്‍റെ സ്വരൂപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്വൈത ദർശനം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. നാം കാണുന്ന ഈ പ്രപഞ്ചം നമ്മിൽ നിന്ന് വേറിട്ട് പുറത്ത് നിലനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് കണ്ണാടിയിലെ പ്രതിബിംബം പോലെ നമ്മുടെ ഉള്ളിലുള്ള ആത്മാവിന്‍റെ തന്നെ ഒരു പ്രകടരൂപമാണ്. ഉറക്കത്തിൽ നമ്മുടെ മനസ്സ് തന്നെ ഒരു ലോകം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിച്ച് അതിനെ യഥാർത്ഥമായി അനുഭവിക്കുന്നത് പോലെ, മായ എന്ന ശക്തി ഉള്ളിലുള്ള ഒന്നിനെ പുറത്തുള്ളതായി തോന്നിപ്പിക്കുന്നു. ഈ മായാനിദ്രയിൽ നിന്ന് നമ്മെ ഉണർത്തി, 'നീ കാണുന്ന ലോകമല്ല, ആ ലോകം നിന്നിലാണ്' എന്ന അദ്വൈത സത്യത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്തിത്തരുന്ന ജ്ഞാനസ്വരൂപനാണ് ഗുരു. പ്രപഞ്ചം നമ്മിൽ നിന്ന് അന്യമല്ലെന്നും, നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ഈ പ്രപഞ്ചദൃശ്യങ്ങളാൽ ബാധിക്കപ്പെടാത്ത ശുദ്ധമായ ആത്മചൈതന്യമാണെന്നും വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ആ ആദിഗുരുവിനെ ഈ ശ്ലോകം വന്ദിക്കുന്നു.

ശ്ലോകം 2

ബീജസ്യാന്തരിവാങ്കുരോ ജഗദിദം പ്രാങ്നിർവികല്പം പുനഃ

മായാകല്പിതദേശകാലകലനാവൈചിത്ര്യചിത്രീകൃതം।

മായാവീവ വിജൃംഭയത്യപി മഹായോഗീവ യഃ സ്വേച്ഛയാ

തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർത്തയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർത്തയേ॥

അർത്ഥം: വിത്തിനകത്ത് മുള ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് പോലെ, സൃഷ്ടിക്കുമുമ്പ് ഈ പ്രപഞ്ചം യാതൊരു ഭേദങ്ങളുമില്ലാതെ നിർവികല്പമായി സ്ഥിതിചെയ്തിരുന്നു. പിന്നീട്, മായയാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട  സ്ഥലം, കാലം സമയം എന്നിവയുടെ അളവുകളാൽ അത് പലവിധ വൈചിത്ര്യങ്ങളോടുകൂടിയ ചിത്രമായി മാറി. ആരാണോ ഒരു മായാവിയെപ്പോലെയോ ഒരു മഹായോഗിയെപ്പോലെയോ സ്വന്തം ഇച്ഛാശക്തിയാൽ ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ വികസിപ്പിക്കുന്നത്, ഗുരുസ്വരൂപനായ ആ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് ഇതാ എന്‍റെ നമസ്കാരം.

ഈ ശ്ലോകം സൃഷ്ടിപ്രക്രിയയെ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഒരു വിത്തിൽ ഒരു മഹാവൃക്ഷം മുഴുവൻ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് പോലെ, ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിക്കുമുമ്പ് പരമമായ സത്യത്തിൽ അവ്യക്തമായി ലയിച്ചിരുന്നു. നാമരൂപങ്ങളോ, വൈവിധ്യങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത ആ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന്, മായയുടെ ശക്തി ദേശകാലങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ ദേശകാലങ്ങളുടെ ചട്ടക്കൂടിലാണ് ഒരേ സത്യം പലതായി കാണപ്പെടുന്നത്. ഈ സൃഷ്ടിയെ നടത്തുന്ന ഭഗവാനെ ഒരു മാന്ത്രികനോട് ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു. കാഴ്ചക്കാരന് മാന്ത്രികന്‍റെ വിദ്യ സത്യമായി തോന്നുമെങ്കിലും, അത് താനുണ്ടാക്കിയ ഒരു പ്രതീതി മാത്രമാണെന്ന് മാന്ത്രികനറിയാം. അതുപോലെ, ഈ പ്രപഞ്ചം നമുക്ക് സത്യമായി തോന്നാമെങ്കിലും, അത് പരമാത്മാവിന്‍റെ ഒരു ലീല മാത്രമാണ്. അതേസമയം, അദ്ദേഹം ഒരു മഹായോഗിയെപ്പോലെ സ്വന്തം ഇച്ഛാശക്തിയാൽ ഇത് ചെയ്യുന്നു എന്നത്, ഈ സൃഷ്ടി യാദൃശ്ചികമല്ല, മറിച്ച് പൂർണ്ണമായ ബോധത്തോടെയും ലക്ഷ്യത്തോടെയുമുള്ള ഒരു പ്രവൃത്തിയാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ശ്ലോകം 3

യസ്യൈവ സ്ഫുരണം സദാത്മകമസത്കല്പാർത്ഥകം ഭാസതേ

സാക്ഷാത്തത്ത്വമസീതി വേദവചസാ യോ ബോധയത്യാശ്രിതാൻ।

യത്സാക്ഷാത്കരണാദ്ഭവേന്ന പുനരാവൃത്തിർഭവാംഭോനിധൗ

തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർത്തയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർത്തയേ॥

അർത്ഥം: യാതൊരുവന്‍റെ സത്തയാകുന്ന പ്രകാശത്താൽ, അസത്തായ ഈ പ്രപഞ്ചം സത്യമെന്നപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നുവോ; ആരാണോ തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്ന ശിഷ്യർക്ക് 'തത്ത്വമസി' (അത് നീയാകുന്നു) എന്ന വേദവാക്യത്തിലൂടെ പരമമായ സത്യത്തെ നേരിട്ട് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നത്; യാതൊന്നിനെ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നതിലൂടെ സംസാരസമുദ്രത്തിൽ വീണ്ടും ജനിക്കേണ്ടി വരുന്നില്ലയോ, ഗുരുസ്വരൂപനായ ആ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് ഇതാ എന്‍റെ നമസ്കാരം.

ഈ ലോകത്തിന് സ്വന്തമായി നിലനിൽപ്പില്ല. അതിന്‍റെ നിലനിൽപ്പ് കടമെടുത്തതാണ്. ഇരുട്ടിൽ ഒരു കയർ പാമ്പാണെന്ന് തോന്നുന്നതിന് ആധാരം അവിടെ ഒരു കയറുണ്ട് എന്നതാണ്. അതുപോലെ, സത്തായ, അതായത് എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്ന ആത്മചൈതന്യത്തിന്‍റെ ആധാരത്തിലാണ് അസത്തായ, അതായത് മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഈ പ്രപഞ്ചം സത്യമെന്ന് നമുക്ക് തോന്നുന്നത്. ഈ അടിസ്ഥാനപരമായ അജ്ഞാനത്തെ നീക്കം ചെയ്യുന്നത് ഗുരുവാണ്. അദ്ദേഹം 'തത്ത്വമസി' എന്ന മഹാവാക്യത്തിലൂടെ, 'തത്' ആകുന്ന പരമാത്മാവും 'ത്വം' ആകുന്ന ജീവാത്മാവും ഒന്നാണെന്ന സത്യം ശിഷ്യന് അനുഭവിപ്പിച്ച് കൊടുക്കുന്നു. ഈ അദ്വൈത ജ്ഞാനം ലഭിക്കുന്നതോടെ, താൻ പരിമിതനായ ഒരു ജീവനാണെന്ന തെറ്റിദ്ധാരണ മാറുകയും, ജനനമരണ ചക്രമാകുന്ന സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്ന് അവൻ എന്നെന്നേക്കുമായി മോചിതനാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ശിഷ്യരെ സംസാരദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് കരകയറ്റുന്ന ആ കാരുണ്യമൂർത്തിയായ ഗുരുവിനെ ഈ ശ്ലോകം നമിക്കുന്നു.

ശ്ലോകം 4

നാനാച്ഛിദ്രഘടോദരസ്ഥിതസ്ഥിതമഹാദീപപ്രഭാഭാസ്വരം

ജ്ഞാനം യസ്യ തു ചക്ഷുരാദികരണദ്വാരാ ബഹിഃ സ്പന്ദതേ।

ജാനാമീതി തമേവ ഭാന്തമനുഭാത്യേതത്സമസ്തം ജഗത്

തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർത്തയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർത്തയേ॥

അർത്ഥം: അനേകം ദ്വാരങ്ങളുള്ള ഒരു കുടത്തിനകത്ത് വെച്ച വലിയ ദീപത്തിന്‍റെ പ്രകാശം ആ ദ്വാരങ്ങളിലൂടെ പുറത്തേക്ക് പ്രസരിക്കുന്നത് പോലെ, യാതൊരുവന്‍റെ ജ്ഞാനമാണോ കണ്ണ് മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ പുറത്തേക്ക് സ്ഫുരിക്കുന്നത്; 'ഞാൻ അറിയുന്നു' എന്ന് പറയുമ്പോൾ, സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന ആ ആത്മാവിനെ പിൻപറ്റിയാണ് ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ പ്രകാശിക്കുന്നത് (അറിയപ്പെടുന്നത്), ഗുരുസ്വരൂപനായ ആ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് ഇതാ എന്‍റെ നമസ്കാരം.

നമ്മുടെ അറിവിന്‍റെ ഉറവിടം എവിടെയാണെന്ന് ഈ ശ്ലോകം മനോഹരമായ ഒരു ഉപമയിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആത്മാവ് സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന ഒരു മഹാദീപമാണ്. നമ്മുടെ ശരീരം അനേകം ദ്വാരങ്ങളുള്ള ഒരു കുടവും. കണ്ണ്, കാത്, മൂക്ക് തുടങ്ങിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാണ് ആ ദ്വാരങ്ങൾ. ആത്മാവാകുന്ന ദീപത്തിന്‍റെ ജ്ഞാനപ്രകാശം ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ പുറത്തേക്ക് പ്രവഹിച്ച് ലോകത്തെ നമുക്ക് കാട്ടിത്തരുന്നു. ലോകത്തിന് സ്വന്തമായി പ്രകാശമില്ല, അത് ആത്മപ്രകാശത്താൽ പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. 'ഞാൻ കാണുന്നു', 'ഞാൻ കേൾക്കുന്നു' എന്ന് നാം പറയുമ്പോൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നതും കാണുന്നതും ആത്മചൈതന്യമാണ്. ശരീരം ഒരു ഉപകരണം മാത്രം. ലോകം അറിയപ്പെടുന്ന വസ്തുവും, ആത്മാവ് അറിയുന്ന കർത്താവുമാണ്. സർവ്വ ജ്ഞാനത്തിന്‍റെയും ഉറവിടവും, സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്നതുമായ ആ പരമമായ ചൈതന്യമാണ് ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തി. അദ്ദേഹത്തിന് ഈ ശ്ലോകം നമസ്കാരം അർപ്പിക്കുന്നു.

ശ്ലോകം 5

ദേഹം പ്രാണമപീന്ദ്രിയാണ്യപി ചലാം ബുദ്ധിം ച ശൂന്യം വിദുഃ

സ്ത്രീബാലാന്ധജഡോപമാസ്ത്വഹമിതി ഭ്രാന്താ ഭൃശ്യം വാദിനഃ।

മായാശക്തിവിലാസകല്പിതമഹാ വ്യാമോഹസംഹാരിണേ

തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർത്തയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർത്തയേ॥

അർത്ഥം: ശരീരം, പ്രാണൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, എപ്പോഴും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ബുദ്ധി, അല്ലെങ്കിൽ ശൂന്യത എന്നിവയെയാണ് 'ഞാൻ' എന്ന് ചിലർ തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നത്. ഇപ്രകാരം ചിന്തിക്കുന്നവർ സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും അന്ധരെയും മൂഢരെയും പോലെ അത്യധികം ഭ്രാന്തിയിലാണ്ടവരാണ്. മായാശക്തിയുടെ ലീലാവിലാസത്താൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഈ മഹാമോഹത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവനായ, ഗുരുസ്വരൂപനായ ആ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് ഇതാ എന്‍റെ നമസ്കാരം.

ഈ ശ്ലോകം ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള സാധാരണമായ തെറ്റിദ്ധാരണകളെ എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. സാധാരണ മനുഷ്യർ മുതൽ പല ദാർശനികർ വരെ 'ഞാൻ' എന്ന ബോധത്തെ ഭൗതിക ശരീരവുമായോ, ജീവന്‍റെ തുടിപ്പായ പ്രാണനുമായോ, ലോകത്തെ അറിയാനുള്ള ഉപകരണങ്ങളായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുമായോ, എപ്പോഴും മാറുന്ന ചിന്തകളുടെയും തീരുമാനങ്ങളുടെയും കേന്ദ്രമായ ബുദ്ധിയുമായോ താദാത്മ്യപ്പെടുത്തുന്നു. മറ്റു ചില ശൂന്യവാദികളാകട്ടെ, ഇതെല്ലാമല്ലാത്തതിനാൽ 'ഞാൻ' എന്നത് ഒന്നുമില്ലായ്മയാണ്, അഥവാ ശൂന്യമാണ് എന്ന് വാദിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ ധാരണകളും മൗഢ്യമാണെന്നും, ആത്മീയമായ അന്ധതയാണെന്നും ശങ്കരാചാര്യർ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ വലിയ ആശയക്കുഴപ്പത്തിന് കാരണം മായയുടെ ശക്തിയാണ്. അത് നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപമായ ആത്മാവിനെ മറയ്ക്കുകയും, അനാത്മാവായ ശരീരത്തിലും മനസ്സിലും 'ഞാൻ' എന്ന തോന്നൽ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ മഹാമോഹമാണ് എല്ലാ ദുഃഖങ്ങൾക്കും കാരണം. ആദിഗുരുവായ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തി, ഈ മഹാമോഹത്തെ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കുന്നവനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ മൗനോപദേശത്തിലൂടെയും കൃപയിലൂടെയും സാധകൻ ഈ തെറ്റായ താദാത്മ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തനായി, താൻ ഇവയുടെയെല്ലാം സാക്ഷിയായ ശുദ്ധചൈതന്യമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നു.

ശ്ലോകം 6

രാഹുഗ്രസ്തദിവാകരേന്ദുസദൃശോ മായാസമാച്ഛാദനാത്

സന്മാത്രഃ കരണോപസംഹരണതോ യോഽഭൂത്സുഷുപ്തഃ പുമാൻ।

പ്രാഗസ്വാപ്സമിതി പ്രബോധസമയേ യഃ പ്രത്യഭിജ്ഞായതേ

തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർത്തയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർത്തയേ॥

അർത്ഥം: രാഹു ഗ്രസിക്കുമ്പോൾ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും മറയ്ക്കപ്പെടുന്നത് പോലെ, മായയാൽ ആവരണം ചെയ്യപ്പെട്ടതിനാൽ സുഷുപ്തിയിൽ (ഗാഢനിദ്രയിൽ) ഇന്ദ്രിയങ്ങളെല്ലാം പിൻവാങ്ങി കേവലം സത്തയായി (സന്മാത്രനായി) ആരാണോ ഭവിച്ചത്; ഉണരുമ്പോൾ 'ഞാൻ ഉറങ്ങി' എന്ന് ആരാണോ ഓർത്തെടുക്കുന്നത്, ഗുരുസ്വരൂപനായ ആ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് ഇതാ എന്‍റെ നമസ്കാരം.

ആത്മാവിന്‍റെ നിത്യവും നിരന്തരവുമായ സ്വഭാവത്തെ ഗാഢനിദ്ര എന്ന അവസ്ഥയിലൂടെ ഈ ശ്ലോകം തെളിയിക്കുന്നു. ഗാഢനിദ്രയിൽ ലോകമോ ശരീരമോ മനസ്സോ അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെല്ലാം അവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങുന്നു. പുറമേ നിന്ന് നോക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് അത് ഒരു അബോധാവസ്ഥയോ ശൂന്യതയോ ആയി തോന്നാം. രാഹു സൂര്യനെ മറയ്ക്കുമ്പോൾ സൂര്യൻ ഇല്ലാതാകുന്നില്ല, താൽക്കാലികമായി കാണാതാവുക മാത്രം ചെയ്യുന്നത് പോലെ, മായയുടെ ആവരണമായ നിദ്ര, ആത്മചൈതന്യത്തെ താൽക്കാലികമായി മറയ്ക്കുന്നു. എന്നാൽ ആത്മാവ് അവിടെയും പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇതിന്‍റെ ഏറ്റവും വലിയ തെളിവ്, നാം ഉണർന്ന ശേഷം 'ഞാൻ സുഖമായി ഉറങ്ങി' എന്ന് ഓർത്തെടുക്കുന്നതാണ്. ഒരു അനുഭവം ഓർമ്മിക്കണമെങ്കിൽ, ആ അനുഭവം നടക്കുമ്പോൾ അതിന് സാക്ഷിയായി ഒരാൾ ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഗാഢനിദ്രയിലെ 'ഒന്നുമില്ലായ്മയെ' അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞ ആ സാക്ഷിയാണ് ആത്മാവ്. ജാഗ്രത്തിലും സ്വപ്നത്തിലും സുഷുപ്തിയിലും മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുന്ന ആ നിത്യസാക്ഷിയാണ് നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം. ആ സാക്ഷീ ചൈതന്യത്തിന്‍റെ പ്രതീകമായ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിയെ ഈ ശ്ലോകം നമിക്കുന്നു.

ശ്ലോകം 7

ബാല്യാദിഷ്വപി ജാഗ്രദാദിഷു തഥാ സർവാസ്വവസ്ഥാസ്വപി

വ്യാവൃത്താസ്വനുവർതമാനമഹമിത്യന്തഃ സ്ഫുരന്തം സദാ।

സ്വാത്മാനം പ്രകടീകരോതി ഭജതാം യോ മുദ്രയാ ഭദ്രയാ

തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർത്തയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർത്തയേ॥

അർത്ഥം: ബാല്യം മുതലായ ശൈശവാവസ്ഥകളിലും, ജാഗ്രത് മുതലായ ബോധാവസ്ഥകളിലും, അതുപോലെ മറ്റെല്ലാ അവസ്ഥകളിലും, അവയെല്ലാം மாறிക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ പോലും അവയ്ക്കിടയിലൂടെ തുടർന്നുപോകുന്ന 'ഞാൻ' എന്ന് എപ്പോഴും ഉള്ളിൽ സ്ഫുരിക്കുന്ന സ്വന്തം ആത്മാവിനെ, ഭക്തന്മാർക്ക് ആരാണോ തന്‍റെ മംഗളകരമായ മുദ്രയാൽ പ്രകടമാക്കുന്നത്, ഗുരുസ്വരൂപനായ ആ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് ഇതാ എന്‍റെ നമസ്കാരം.

നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ മാറ്റമില്ലാത്ത ഒരേയൊരു സത്യം ആത്മാവാണെന്ന് ഈ ശ്ലോകം വ്യക്തമാക്കുന്നു. നമ്മുടെ ശരീരം ബാല്യം, കൗമാരം, യൗവനം, വാർദ്ധക്യം എന്നിങ്ങനെ നിരന്തരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നമ്മുടെ മനസ്സ് ജാഗ്രത്, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി എന്നീ അവസ്ഥകളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്നു. സുഖം, ദുഃഖം, ആരോഗ്യം, രോഗം എന്നിങ്ങനെ എണ്ണമറ്റ അവസ്ഥാന്തരങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു. ഇതെല്ലാം വരുയും പോവുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, 'ഞാൻ' എന്ന ബോധം മാത്രം യാതൊരു മാറ്റവുമില്ലാതെ ചെറുപ്പം മുതൽ വാർദ്ധക്യം വരെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഉറങ്ങുമ്പോഴും ഉണരുമ്പോഴും ഈ 'ഞാൻ' എന്ന സാക്ഷീഭാവം മാറുന്നില്ല. ഈ നിരന്തരമായി ഉള്ളിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന 'ഞാൻ' ആണ് നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ ആത്മാവ്. ആദിഗുരുവായ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തി വാക്കുകൾ കൊണ്ടല്ല, തന്‍റെ മംഗളകരമായ ചിന്മുദ്രയിലൂടെ (ജ്ഞാനമുദ്ര) ഈ പരമമായ സത്യത്തെ ശിഷ്യന്മാർക്ക് വെളിപ്പെടുത്തിക്കൊടുക്കുന്നു. തള്ളവിരൽ പരമാത്മാവിനെയും ചൂണ്ടുവിരൽ ജീവാത്മാവിനെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അവയുടെ സംയോഗം ജീവ-ബ്രഹ്മ ഐക്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ മഹത്തായ സത്യത്തെ മൗനത്തിലൂടെ വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ആ ഗുരുവിനെ ഈ ശ്ലോകം വന്ദിക്കുന്നു.

ശ്ലോകം 8

വിശ്വം പശ്യതി കാര്യകാരണതയാ സ്വസ്വാമിസംബന്ധതഃ

ശിഷ്യാചാര്യതയാ തഥൈവ പിതൃപുത്രാദ്യാത്മനാ ഭേദതഃ।

സ്വപ്നേ ജാഗ്രതി വാ യ ഏഷ പുരുഷോ മായാപരിഭ്രാമിതഃ

തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർത്തയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർത്തയേ॥

അർത്ഥം: മായയാൽ പരിഭ്രമിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഏതൊരു പുരുഷനാണോ, ജാഗ്രത്തിലോ സ്വപ്നത്തിലോ ഈ ലോകത്തെ കാര്യകാരണബന്ധമായും, ഉടമ-അടിമ ബന്ധമായും, ശിഷ്യ-ആചാര്യ ബന്ധമായും, അതുപോലെ അച്ഛൻ-മകൻ തുടങ്ങിയ ഭേദങ്ങളോടുകൂടിയും കാണുന്നത്, (ആ പുരുഷന്‍റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപമായ) ഗുരുരൂപനായ ആ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് ഇതാ എന്‍റെ നമസ്കാരം.

അജ്ഞാനത്തിൽ കഴിയുന്ന ജീവാത്മാവിന്‍റെ അവസ്ഥയെ ഈ ശ്ലോകം വരച്ചുകാട്ടുന്നു. മായയുടെ സ്വാധീനത്താൽ, മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തെ ഭേദബുദ്ധിയോടെ, അഥവാ വിവേചനത്തോടെയാണ് കാണുന്നത്. അവൻ എല്ലാറ്റിനെയും ബന്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇത് കാര്യമാണ്, ഇത് കാരണമാണ്; ഇവൻ യജമാനനാണ്, ഇവൻ ഭൃത്യനാണ്; ഇദ്ദേഹം ഗുരുവാണ്, ഇവൻ ശിഷ്യനാണ്; ഇവർ മാതാപിതാക്കളാണ്, ഇവർ മക്കളാണ് എന്നിങ്ങനെ എണ്ണമറ്റ വിഭജനങ്ങളിലൂടെയാണ് അവൻ ലോകത്തെ അനുഭവിക്കുന്നത്. ഈ ഭേദബുദ്ധി ഉണർന്നിരിക്കുമ്പോൾ മാത്രമല്ല, സ്വപ്നത്തിലും തുടരുന്നു. ഈ വിഭജനങ്ങളെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ മായയുടെ സൃഷ്ടിയാണ്. പരമമായ സത്യത്തിൽ ഇത്തരം ഭേദങ്ങളില്ല. എല്ലാം ഒരേയൊരു ആത്മചൈതന്യത്തിന്‍റെ വിവിധ പ്രകടനങ്ങൾ മാത്രമാണ്. മായയാൽ ഭ്രമിപ്പിക്കപ്പെട്ട് ഈ ബന്ധങ്ങളുടെ വലയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ജീവാത്മാവിന്‍റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം ആ പരമാത്മാവായ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തി തന്നെയാണ്. ജീവൻ തന്‍റെ ഈ ഭ്രാന്തിയിൽ ഉഴലുമ്പോൾ, അവന്‍റെ ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന ആത്മസ്വരൂപനായ ഗുരുവിനെയാണ് ഈ ശ്ലോകം നമസ്കരിക്കുന്നത്. ഗുരുവിന്‍റെ കൃപയാൽ മാത്രമേ ഈ ഭേദബുദ്ധി നശിച്ച്, സർവ്വവും ഒന്നാണെന്ന അദ്വൈത സത്യം ബോധ്യമാവുകയുള്ളൂ.

ശ്ലോകം 9

ഭൂരംഭാംസ്യനലോഽനിലോഽમ્ബരമഹര്നാഥോ ഹിമാംശുഃ പുമാൻ

ഇത്യാഭാതി ചരാചരാത്മകമിദം യസ്യൈവ മൂർത്യഷ്ടകം।

നാന്യത് കിഞ്ചന വിദ്യതേ വിമൃശതാം യസ്മാത്പരസ്മാദ്വിഭോഃ

തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർത്തയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർത്തയേ॥

അർത്ഥം: ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, പുമാൻ (ജീവാത്മാവ്) എന്നിവ യാതൊരുവന്‍റെ എട്ടു മൂർത്തികളായി പ്രകാശിക്കുന്നുവോ; ചരാചരാത്മകമായ ഈ പ്രപഞ്ചം യാതൊരുവന്‍റെ അഷ്ടമൂർത്തി സ്വരൂപമാണോ; ആഴത്തിൽ വിചിന്തനം ചെയ്യുന്നവർക്ക്, ആ പരമനും സർവ്വവ്യാപിയുമായ ഭഗവാനിൽ നിന്ന് അന്യമായി യാതൊന്നും നിലനിൽക്കുന്നില്ലെന്ന് ബോധ്യമാകുന്നുവോ, ഗുരുസ്വരൂപനായ ആ ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിക്ക് ഇതാ എന്‍റെ നമസ്കാരം.

ഈ ശ്ലോകം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂർത്തിയുടെ വിശ്വരൂപത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ശരീരമാണെന്ന് ഇവിടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. പഞ്ചഭൂതങ്ങളായ ഭൂമി, ജലം, അഗ്നി, വായു, ആകാശം എന്നിവയും, കാലത്തെയും ജീവനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന സൂര്യചന്ദ്രന്മാരും, ഈ ലോകത്തെ അനുഭവിക്കുന്ന ജീവാത്മാവും ചേർന്ന അഷ്ടമൂർത്തി സങ്കല്പം ശൈവസിദ്ധാന്തത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. സ്ഥാവരവും ജംഗമവുമായ ഈ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഓരോ അണുവും ആ പരമേശ്വരന്‍റെ രൂപം തന്നെയാണ്. അതിനാൽ, ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കുന്ന ഒരു ജ്ഞാനിക്ക്, ആ പരമാത്മാവിൽ നിന്ന് വേറിട്ട് മറ്റൊന്നും തന്നെയില്ലെന്ന് ബോധ്യമാകും. നാം കാണുന്ന വൈവിധ്യങ്ങൾ എല്ലാം ഒരേയൊരു സത്യത്തിന്‍റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ മാത്രമാണ്. ലോകത്തെ കേവലം ഭൗതിക വസ്തുക്കളുടെ കൂട്ടമായി കാണാതെ, ഓരോ അണുവിലും ഈശ്വര ചൈതന്യം ദർശിക്കാൻ ഈ ശ്ലോകം നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. സ്വന്തം ഉള്ളിലിരിക്കുന്ന ജീവാത്മാവും (പുമാൻ) ഈ വിശ്വം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന പരമാത്മാവും ഒന്നുതന്നെയാണെന്ന അദ്വൈത സത്യത്തെയാണ് ഈ അഷ്ടമൂർത്തി സങ്കല്പം വെളിവാക്കുന്നത്. പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ തന്നിൽ നിന്ന് അന്യമല്ലാത്ത ആ വിശ്വരൂപനായ ഗുരുവിനെ ഈ ശ്ലോകം നമിക്കുന്നു.

ശ്ലോകം 10

സർവാത്മത്വമിതി സ്ഫുടീകൃതമിദം യസ്മാദമുഷ്മിൻ സ്തവേ

തേനാസ്യ ശ്രവണാത്തദർത്ഥമനനാദ്ധ്യാനാച്ച സങ്കീർത്തനാത്।

സർവാത്മത്വമഹാവിഭൂതിസഹിതം സ്യാദീശ്വരത്വം സ്വതഃ

സിദ്ധ്യേത്തത്പുനരഷ്ടധാ പരിണതം ചൈശ്വര്യമവ്യാഹതം॥

അർത്ഥം: ഈ സ്തോത്രത്തിൽ 'സർവാത്മഭാവം' (എല്ലാറ്റിന്‍റെയും ആത്മാവ് താനാണെന്ന ഭാവം) വളരെ വ്യക്തമായി വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ, ഇതിനെ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നതിനാലും, ഇതിന്‍റെ അർത്ഥത്തെക്കുറിച്ച് മനനം ചെയ്യുന്നതിനാലും, ധ്യാനിക്കുന്നതിനാലും, സങ്കീർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനാലും, സർവാത്മഭാവം എന്ന മഹാവിഭൂതിയോടുകൂടിയ ഈശ്വരത്വം സ്വാഭാവികമായി സിദ്ധിക്കുന്നു. അതോടൊപ്പം, തടസ്സങ്ങളില്ലാത്ത അഷ്ടസിദ്ധികളോടുകൂടിയ ഐശ്വര്യവും സിദ്ധിക്കുന്നതാണ്.

ഈ അവസാന ശ്ലോകം ഈ സ്തോത്രത്തിന്‍റെ 'ഫലശ്രുതി' ആണ്. അതായത്, ഇത് പഠിക്കുകയും പരിശീലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതുകൊണ്ടുള്ള പ്രയോജനങ്ങളെ വർണ്ണിക്കുന്നു. മുൻപുള്ള ഒൻപത് ശ്ലോകങ്ങളിലൂടെ, ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും ഒന്നാണെന്നും, ആ ആത്മാവ് തന്നെയാണ് ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നതെന്നും ഉള്ള 'സർവാത്മഭാവം' എന്ന അദ്വൈത സത്യം വ്യക്തമാക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ഈ ശ്ലോകം പറയുന്നു. ഈ മഹത്തായ സത്യത്തെ സാക്ഷാത്കരിക്കാനുള്ള വഴിയും ഇത് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ഗുരുമുഖത്തുനിന്ന് ഉപദേശം ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക (ശ്രവണം), കേട്ട കാര്യങ്ങളിലെ സംശയങ്ങൾ ദൂരീകരിക്കുന്നതിനായി വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിക്കുക (മനനം), സത്യത്തെ പൂർണ്ണമായി ഉൾക്കൊള്ളാനായി ധ്യാനിക്കുക (നിദിധ്യാസനം), ഭക്തിപൂർവ്വം കീർത്തനം ചെയ്യുക എന്നിവയാണ് ആ വഴികൾ. ഈ സാധനകൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ഒരുവന്, താൻ ഈ ശരീരമോ മനസ്സോ അല്ലെന്നും, സർവ്വ ചരാചരങ്ങളുടെയും ആത്മാവായ സാക്ഷാൽ ഈശ്വരൻ തന്നെയാണെന്നുമുള്ള ബോധം സ്വാഭാവികമായി ഉദിക്കും. ഈ ജ്ഞാനോദയത്തിന്‍റെ ഫലമായി, അണിമ, മഹിമ തുടങ്ങിയ അഷ്ടസിദ്ധികളും യാതൊരു തടസ്സവുമില്ലാതെ സാധകന് സ്വായത്തമാകും. ജ്ഞാനത്തിലൂടെയുള്ള മുക്തിയും അതിന്‍റെ സ്വാഭാവിക ഫലമായ ഐശ്വര്യവുമാണ് ഈ സ്തോത്രത്തിന്‍റെ അന്തിമഫലം.

വിശ്വം ദർപണദൃശ്യമാനനഗരീതുല്യം നിജാന്തർഗതം
പശ്യന്നാത്മനി മായയാ ബഹിരിവോദ്ഭൂതം യഥാ നിദ്രയാ.
യഃ സാക്ഷാത്കുരുതേ പ്രബോധസമയേ സ്വാത്മാനമേവാദ്വയം
തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർതയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർതയേ.
ബീജസ്യാന്തരിവാങ്കുരോ ജഗദിദം പ്രാങ്നിർവികല്പം പുനഃ
മായാകല്പിതദേശകാല-
കലനാവൈചിത്ര്യചിത്രീകൃതം.
മായാവീവ വിജൃംഭയത്യപി മഹായോഗീവ യഃ സ്വേച്ഛയാ
തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർതയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർതയേ.
യസ്യൈവ സ്ഫുരണം സദാത്മകമസത്കല്പാർഥകം ഭാസതേ
സാക്ഷാത്തത്ത്വമസീതി വേദവചസാ യോ ബോധയത്യാശ്രിതാൻ.
യത്സാക്ഷാത്കരണാദ്ഭവേന്ന പുനരാവൃത്തിർഭവാംഭോനിധൗ
തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർതയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർതയേ.
നാനാച്ഛിദ്രഘടോദരസ്ഥിത-
മഹാദീപപ്രഭാഭാസ്വരം
ജ്ഞാനം യസ്യ തു ചക്ഷുരാദികരണദ്വാരാ ബഹിഃ സ്പന്ദതേ.
ജാനാമീതി തമേവ ഭാന്തമനുഭാത്യേതത്സമസ്തം ജഗത്
തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർതയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർതയേ.
ദേഹം പ്രാണമപീന്ദ്രിയാണ്യപി ചലാം ബുദ്ധിം ച ശൂന്യം വിദുഃ
സ്ത്രീബാലാന്ധ-
ജഡോപമാസ്ത്വഹമിതി ഭ്രാന്താ ഭൃശം വാദിനഃ.
മായാശക്തിവിലാസകല്പിതമഹാ വ്യാമോഹസംഹാരിണേ
തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർതയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർതയേ.
രാഹുഗ്രസ്തദിവാകരേന്ദുസദൃശോ മായാസമാച്ഛാദനാത്
സന്മാത്രഃ കരണോപസംഹരണതോ യോഽഭൂത്സുഷുപ്തഃ പുമാൻ.
പ്രാഗസ്വാപ്സമിതി പ്രബോധസമയേ യഃ പ്രത്യഭിജ്ഞായതേ
തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർതയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർതയേ.
ബാല്യാദിഷ്വപി ജാഗ്രദാദിഷു തഥാ സർവാസ്വവസ്ഥാസ്വപി
വ്യാവൃത്താസ്വനുവർതമാന-
മഹമിത്യന്തഃ സ്ഫുരന്തം സദാ.
സ്വാത്മാനം പ്രകടീകരോതി ഭജതാം യോ മുദ്രയാ ഭദ്രയാ
തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർതയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർതയേ.
വിശ്വം പശ്യതി കാര്യകാരണതയാ സ്വസ്വാമിസംബന്ധതഃ
ശിഷ്യാചാര്യതയാ തഥൈവ പിതൃപുത്രാദ്യാത്മനാ ഭേദതഃ.
സ്വപ്നേ ജാഗ്രതി വാ യ ഏഷ പുരുഷോ മായാപരിഭ്രാമിതഃ
തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർതയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർതയേ.
ഭൂരംഭാസ്യനലോ-
ഽനിലോഽംബരമഹർനാഥോ ഹിമാംശുഃ പുമാൻ
ഇത്യാഭാതി ചരാചരാത്മകമിദം യസ്യൈവ മൂർത്യഷ്ടകം.
നാന്യത്കിഞ്ചന വിദ്യതേ വിമൃശതാം യസ്മാത്പരസ്മാദ്വിഭോഃ
തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂർതയേ നമ ഇദം ശ്രീദക്ഷിണാമൂർതയേ.
സർവാത്മത്വമിതി സ്ഫുടീകൃതമിദം യസ്മാദമുഷ്മിംസ്സ്തവേ
തേനാസ്യ ശ്രവണാത്തദർഥ-
മനനാദ്ധ്യാനാച്ച സങ്കീർതനാത്.
സർവാത്മത്വമഹാവിഭൂതിസഹിതം സ്യാദീശ്വരത്വം സ്വതഃ
സിദ്ധ്യേത്തത്പുനരഷ്ടധാ പരിണതം ചൈശ്വര്യമവ്യാഹതം.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras