നമോ നമോ ഭാരതാംബേ
ശ്ലോകം 1
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ സാരസ്വതശരീരിണി .
നമോഽസ്തു ജഗതാം വന്ദ്യേ ബ്രഹ്മവിദ്യാപ്രകാശിനി .
ഈ വരികളിൽ ഭാരതമാതാവിനെ വിദ്യയുടെയും അറിവിൻ്റെയും അധിദേവതയായ സരസ്വതിയുടെ രൂപമായിട്ടാണ് വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത്. ലോകം മുഴുവൻ ആദരിക്കുന്നവളും പരമമായ ആത്മജ്ഞാനം അഥവാ ബ്രഹ്മവിദ്യ ലോകത്തിന് വെളിപ്പെടുത്തി നൽകുന്നവളുമായ ഭാരതാംബയെ കവി ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കരിക്കുന്നു. ഭാരതം കേവലം ഒരു ഭൂപ്രദേശമല്ല മറിച്ച് അറിവിൻ്റെയും പ്രകാശത്തിൻ്റെയും ജ്ഞാനശരീരമാണെന്ന ഉന്നതമായ സങ്കല്പമാണ് ഇവിടെ തെളിയുന്നത്.
സാരസ്വതശരീരിണി എന്ന പ്രയോഗം അറിവിൻ്റെ ഉറവിടമാണ് ഭാരതം എന്ന സത്യത്തെ അടിവരയിടുന്നു. ലോകം അജ്ഞാനത്തിൻ്റെ ഇരുട്ടിൽ ഉഴലുമ്പോൾ ഉപനിഷത്തുകളിലൂടെയും വേദങ്ങളിലൂടെയും സത്യത്തിൻ്റെ വെളിച്ചം പകർന്നത് ഈ പുണ്യഭൂമിയാണ്. ബ്രഹ്മവിദ്യ എന്ന പരമമായ ജ്ഞാനം മനുഷ്യനെ ജനനമരണ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നതാണ്. ആ വിദ്യയെ ലോകത്തിന് സമർപ്പിച്ച ജഗദ്ഗുരുവാണ് ഭാരതം. കേവലമായ ഭൗതിക വിദ്യകൾക്കപ്പുറം ആത്മീയമായ ഔന്നത്യമാണ് ഒരു രാഷ്ട്രത്തിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തിയെന്ന് ഈ ശ്ലോകം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. സർവ്വ ലോകങ്ങൾക്കും വഴികാട്ടിയായി നിൽക്കുന്ന ഭാരതമാതാവ് വിദ്യയുടെ പ്രകാശമായി ഇന്നും ലോകത്തെ നയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 2
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ ഹിമാലയകിരീടിനി .
ഗംഗാദ്യാഃ സരിതഃ സർവാഃ സ്തന്യം തേ വിശ്വപാവനി .
ഭാരതത്തിൻ്റെ ഗാംഭീര്യമേറിയ ഭൂപ്രകൃതിയെ മാതൃരൂപമായി ചിത്രീകരിക്കുന്ന അതിമനോഹരമായ ശ്ലോകമാണിത്. ഉത്തുംഗമായ ഹിമാലയത്തെ മാതാവിൻ്റെ ശിരസ്സിലെ കിരീടമായി ഇവിടെ സങ്കൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഭാരതത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഗംഗ ഉൾപ്പെടെയുള്ള പുണ്യനദികൾ അമ്മയുടെ മുലപ്പാലാണെന്നും ലോകത്തെ മുഴുവൻ പവിത്രമാക്കുന്നവളായ അമ്മേ അങ്ങേയ്ക്ക് നമസ്കാരം എന്നും കവി സ്തുതിക്കുന്നു. ഹിമാലയം ഭാരതത്തിൻ്റെ ആത്മീയതയുടെയും തപസ്സിൻ്റെയും പ്രതീകമാണ്.
മുനിമാരും ദേവന്മാരും വസിക്കുന്ന ഈ പർവ്വതരാജൻ ഭാരതാംബയുടെ അഭിമാനത്തിൻ്റെ അടയാളമാണ്. ഗംഗാദി നദികൾ ഭാരതീയ സംസ്കാരത്തിൻ്റെ ജീവനാഡികളാണ്. ഒരു അമ്മ തൻ്റെ കുഞ്ഞിനെ മുലപ്പാൽ നൽകി പരിരക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ ഈ നദികൾ ഇവിടുത്തെ ജനതയ്ക്ക് ആഹാരവും ജലവും ജീവനും നൽകി പോറ്റുന്നു. വിശ്വപാവനി എന്ന വിശേഷണം ഈ നദികൾ ഭൗതികമായ ദാഹം തീർക്കുക മാത്രമല്ല മറിച്ച് ആത്മീയമായ പാപങ്ങളെ കഴുകിക്കളഞ്ഞ് മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയെ തന്നെ ദിവ്യമായ മാതൃസ്വരൂപമായി കാണുന്ന ഉദാത്തമായ ഭാരതീയ ദർശനമാണ് ഇവിടെ വ്യക്തമാകുന്നത്. ഹിമാലയം മുതൽ കന്യാകുമാരി വരെയുള്ള പ്രകൃതിവിഭവങ്ങൾ അമ്മയുടെ കരുണയായി ഇവിടെ വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.
ശ്ലോകം 3
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ ബദരീശണ്ഡമണ്ഡിതേ .
തീർഥീകുർവന്തി ലോകാംസ്തേ തീർഥഭൂതാ മുനീശ്വരാഃ .
ഭാരതത്തിൻ്റെ പുണ്യഭൂമികളെയും അവിടെ വസിക്കുന്ന മുനിപരമ്പരകളെയും ഈ ശ്ലോകം പ്രകീർത്തിക്കുന്നു. ബദരീനാഥ് തുടങ്ങിയ പുണ്യവനങ്ങളാൽ അലംകൃതയായ ഭാരതാംബയെ വന്ദിക്കുന്നു. തീർത്ഥസ്വരൂപന്മാരായ മുനിശ്രേഷ്ഠർ തങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ട് ഈ ലോകത്തെ മുഴുവൻ പവിത്രമാക്കുന്നു എന്ന മനോഹരമായ തത്വമാണ് ഇവിടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ബദരി എന്നത് ഭാരതത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ തപോഭൂമിയാണ്. നരനാരായണന്മാരുടെ തപസ്സുകൊണ്ട് ചൈതന്യവത്തായ ഈ പ്രദേശം ആത്മീയ അന്വേഷകർക്ക് അഭയസ്ഥാനമാണ്.
മുനിമാരെ തീർത്ഥഭൂതർ എന്നാണ് വിളിച്ചിരിക്കുന്നത്. സാധാരണയായി തീർത്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചാണ് മനുഷ്യർ വിശുദ്ധരാകുന്നത് എങ്കിൽ മുനിമാരുടെ പാദസ്പർശം ഏൽക്കുന്ന ഇടമെല്ലാം പുണ്യതീർത്ഥമായി മാറുന്നു. ആത്മസാക്ഷാത്കാരം നേടിയ ജ്ഞാനികൾ എവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നുവോ അവിടെയെല്ലാം പവിത്രത നിറയുന്നു. അത്തരം അനേകം മഹർഷിമാർ വസിക്കുന്ന ഇടമാണ് ഭാരതം എന്നതിനാൽ ഈ ഭൂമി ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തീർത്ഥമായി മാറുന്നു. മനുഷ്യജീവിതത്തെ സംസ്കരിക്കാനും ദൈവികതയിലേക്ക് ഉയർത്താനും പ്രാപ്തിയുള്ള ഋഷിപരമ്പരകളുടെ പൈതൃകമാണ് ഭാരതത്തിൻ്റെ കരുത്തെന്ന സന്ദേശം ഇതിലുണ്ട്. ഭാരതത്തിൻ്റെ ഓരോ മൺതരിയും സിദ്ധന്മാരുടെ തപസ്സുകൊണ്ട് അനുഗൃഹീതമാണ്.
ശ്ലോകം 4
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ വിന്ധ്യതുംഗസ്തനായിതേ .
സമുദ്രവസനേ ദേവി സഹ്യമാലാവിരാജിതേ .
ഭാരതാംബയെ സർവ്വ ലക്ഷണങ്ങളും തികഞ്ഞ ഒരു ദേവിയായി ഇവിടെ വർണ്ണിക്കുന്നു. വിന്ധ്യപർവ്വത നിരകളെ അമ്മയുടെ സ്തനങ്ങളായും വിശാലമായ സമുദ്രത്തെ അവിടുത്തെ വസ്ത്രമായും സഹ്യാദ്രി നിരകളെ ശരീരത്തിലെ ആഭരണങ്ങളായും കവി കാണുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ കിടപ്പിനെ ഒരു സ്ത്രീരൂപത്തിൻ്റെ ലാവണ്യത്തോട് ചേർത്ത് വെച്ചിരിക്കുകയാണ്. വിന്ധ്യൻ ഭാരതത്തിൻ്റെ ഹൃദയഭാഗത്തായി ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന പർവ്വതമാണ്. അത് മാതാവിൻ്റെ കരുത്തിനെയും വാത്സല്യത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.
മൂന്ന് വശവും സമുദ്രത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഭാരതഭൂമി സമുദ്രത്തെ ഒരു നീലവസ്ത്രമായി അണിഞ്ഞിരിക്കുകയാണ്. പശ്ചിമഘട്ടമലനിരകൾ അഥവാ സഹ്യാദ്രി ഒരു മാല പോലെ ഭാരതത്തിൻ്റെ തീരപ്രദേശങ്ങളെ മനോഹരമാക്കുന്നു. ഈ വിവരണം ഭാരതീയരുടെ പ്രകൃതി ആരാധനയുടെ ഭാഗമാണ്. പ്രകൃതിയിലെ കുന്നും മലയും പുഴയും കടലും വെറും ജഡവസ്തുക്കളല്ല മറിച്ച് അവയെല്ലാം ജൈവമായ ഒരു ശരീരത്തിൻ്റെ ഭാഗമാണെന്ന് ഉപനിഷത്തുകൾ പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഭാരതാംബയെ ഇങ്ങനെ വിഭാവനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ദേശസ്നേഹത്തെ ഭക്തിയുടെ തലത്തിലേക്ക് ഉയർത്തുകയാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഈ മണ്ണ് നമ്മുടെ അമ്മയാണെന്ന ബോധം ഓരോ പൗരനിലും പരിസ്ഥിതിബോധവും ആദരവും വളർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും സംസ്കാരവും ഒന്നാണെന്ന് ഇത് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 5
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ മുക്തികേദാരരൂപിണി .
ജ്ഞാനബീജാകരേ പൂർണേ ഋഷീന്ദ്രതതിസേവിതേ .
ഭാരതത്തെ മോക്ഷത്തിൻ്റെ വിളനിലമായാണ് ഇവിടെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. മുക്തി നൽകുന്ന കൃഷിഭൂമി അഥവാ കേദാരമായി ഭാരതാംബയെ കാണുന്നു. വിദ്യകളുടെ ആദിമമായ വിത്തുകളുടെ ഉറവിടമായവളും സർവ്വഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞവളും ഋഷിശ്രേഷ്ഠന്മാരാൽ നിരന്തരം സേവിക്കപ്പെടുന്നവളുമായ അമ്മയെ വന്ദിക്കുന്നു എന്നാണ് ഇതിൻ്റെ താത്പര്യം. മുക്തികേദാരരൂപിണി എന്ന പ്രയോഗം അത്യന്തം ഗഹനമാണ്. ലോകം മുഴുവൻ ഭൗതിക സുഖങ്ങൾക്കായി ഓടുമ്പോൾ മോക്ഷം എന്ന പരമമായ ലക്ഷ്യത്തെ ലോകത്തിന് കാണിച്ചു കൊടുത്തത് ഭാരതമാണ്.
ജ്ഞാനബീജാകരേ എന്ന് വിളിക്കുന്നതിലൂടെ സകല വിദ്യകളുടെയും ആദിമ സ്രോതസ്സ് ഈ മണ്ണാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഗണിതമായാലും ശാസ്ത്രമായാലും ആത്മീയതയായാലും അതിൻ്റെയെല്ലാം മൂലതത്വങ്ങൾ ഭാരതീയ ഋഷിമാരിൽ നിന്നാണ് ഉദയം ചെയ്തത്. ഋഷീന്ദ്രതതിസേവിതേ എന്ന വിശേഷണം ഭാരതത്തിൻ്റെ ആത്മീയ പാരമ്പര്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ഭൂമിയിലെ അന്തരീക്ഷം പോലും മന്ത്രങ്ങളാലും തപസ്സാലും പവിത്രമാക്കപ്പെട്ടതാണ്. എല്ലാം കൊണ്ടും പൂർണ്ണമായ ഭാരതം മാനവരാശിയുടെ ആത്മീയ പട്ടിണി മാറ്റാനുള്ള ജ്ഞാനധനം സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്ന അക്ഷയപാത്രമാണെന്ന ദർശനമാണ് ഈ ശ്ലോകത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നത്. ജ്ഞാനത്തിൻ്റെ വിത്തുകൾ മുളച്ചുപന്തലിക്കുന്ന പുണ്യഭൂമിയാണ് ഭാരതം.
ശ്ലോകം 6
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ സർവവിദ്യാവിലാസിനി .
ഗൗഡമൈഥിലകാമ്പില്യദ്രവിഡാദിശരീരിണി .
ഭാരതത്തിൻ്റെ സാംസ്കാരികവും പ്രാദേശികവുമായ വൈവിധ്യത്തെയും അവയുടെ ഏകതയെയും ഈ ശ്ലോകം പുകഴ്ത്തുന്നു. സകല കലകളിലും വിദ്യകളിലും ശോഭിക്കുന്നവളും ഗൗഡം മൈഥിലം കാമ്പില്യം ദ്രാവിഡം തുടങ്ങിയ വിവിധ ദേശങ്ങളെ ശരീരഭാഗങ്ങളായി സ്വീകരിച്ചവളുമായ ഭാരതാംബയെ പ്രണമിക്കുന്നു. ഭാരതമെന്ന മഹാമാതാവിൻ്റെ ശരീരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് വ്യത്യസ്തങ്ങളായ സംസ്കാരങ്ങൾ ചേർന്നാണ്. ബംഗാൾ മേഖലയായ ഗൗഡവും ബീഹാർ ഭാഗമായ മൈഥിലവും മധ്യഭാരതത്തിലെ കാമ്പില്യവും തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ദ്രാവിഡ ദേശവും എല്ലാം ഒരേ ശരീരത്തിൻ്റെ വിവിധ അവയവങ്ങളാണ്.
ഓരോ ഭാഗത്തിനും അതിൻ്റേതായ ഭാഷയും ആചാരങ്ങളും ഉണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം ഭാരതീയത എന്ന ഒരൊറ്റ ചരടിൽ കോർത്തവയാണ്. വൈവിധ്യങ്ങൾക്കിടയിലെ ഈ ഐക്യമാണ് ഭാരതത്തിൻ്റെ മഹത്വം. സർവവിദ്യാവിലാസിനി എന്ന സംബോധനയിലൂടെ ഭാരതം വിദ്യയുടെയും കലകളുടെയും നൃത്തവേദിയാണെന്ന് കവി പറയുന്നു. അനേകം സംസ്കാരങ്ങൾ ഒത്തുചേരുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന ആ സാംസ്കാരിക സമൃദ്ധി ലോകത്ത് മറ്റൊരിടത്തും കാണാൻ കഴിയില്ല. പ്രാദേശികമായ തനിമകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിനൊപ്പം തന്നെ ദേശീയമായ സമഗ്രതയെ പുണരുന്ന ദർശനമാണിത്. വിവിധ ജനവിഭാഗങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്ന് തീർത്ത മഹത്തായ സംഗീതമാണ് ഭാരതം.
ശ്ലോകം 7
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ സർവതീർഥസ്വരൂപിണി .
കാശ്യാ ഹി കാശസേ മാതസ്ത്വം ഹി സർവപ്രകാശികാ .
ഭാരതാംബയെ സകല തീർത്ഥങ്ങളുടെയും സംഗമസ്ഥാനമായും പ്രകാശരൂപിണിയായും ഇവിടെ വന്ദിക്കുന്നു. കാശിയിൽ അറിവിൻ്റെ പ്രകാശമായി അമ്മ പ്രശോഭിക്കുന്നു എന്നും ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ചൈതന്യം അമ്മയാണെന്നും കവി സമർത്ഥിക്കുന്നു. ഭാരതത്തിൻ്റെ ആത്മാവ് തീർത്ഥയാത്രകളിലും ആത്മീയ ചൈതന്യത്തിലുമാണ് വസിക്കുന്നത്. സർവതീർഥസ്വരൂപിണി എന്നാൽ ഭാരതത്തെ മുഴുവനായി ദർശിക്കുന്നത് ലോകത്തിലെ സകല പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണെന്നാണ് അർത്ഥം.
കാശി എന്ന വാക്കിൻ്റെ അർത്ഥം തന്നെ പ്രകാശിക്കുന്നത് എന്നാണ്. ശിവൻ്റെ പുണ്യനഗരമായ കാശി ഭാരതീയ ജ്ഞാനത്തിൻ്റെ പ്രഭവകേന്ദ്രമാണ്. അവിടെ ഭാരതാംബ ജ്ഞാനമായി വിളങ്ങുന്നു. സർവപ്രകാശികാ എന്ന വിശേഷണം ഭാരതം ലോകത്തിന് നൽകുന്ന ആത്മീയ പ്രകാശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അജ്ഞാനമാകുന്ന അന്ധകാരത്തിൽ കഴിയുന്ന മനുഷ്യരാശിക്ക് ആത്മതത്വത്തിൻ്റെ വെളിച്ചം നൽകുന്നത് ഭാരതീയ ചിന്തകളാണ്. ആത്മീയതയുടെയും തത്ത്വചിന്തയുടെയും പ്രകാശം ഈ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ലോകം മുഴുവൻ പരക്കുന്നു. ഓരോ ഭാരതീയനും തൻ്റെ രാജ്യത്തെ വെറും മണ്ണായിട്ടല്ല മറിച്ച് ജ്ഞാനപ്രകാശമായിട്ടാണ് ദർശിക്കേണ്ടതെന്ന മഹത്തായ പാഠം ഈ വരികൾ നൽകുന്നു. ഭാരതം ലോകത്തിൻ്റെ ജ്യോതിർമയമായ ഹൃദയമാണ്.
ശ്ലോകം 8
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ ഗുരുസ്ത്വം ജഗതാം പരാ .
വേദവേദാന്തഗംഭീരേ നിർവാണസുഖദായിനി .
ഭാരതത്തെ ലോകത്തിൻ്റെ പരമഗുരുവായി ഇവിടെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ലോകത്തിന് സന്മാർഗ്ഗവും സത്യവും ഉപദേശിച്ചു നൽകുന്ന ഉന്നത ഗുരുസ്ഥാനമാണ് ഭാരതത്തിനുള്ളത്. വേദങ്ങളിലും വേദാന്തങ്ങളിലും അഗാധമായ വിജ്ഞാനമുള്ളവളും പരമമായ നിർവ്വാണസുഖം നൽകുന്നവളുമായ ഭാരതാംബയെ വന്ദിക്കുന്നു എന്ന് ഇതിലൂടെ അർത്ഥമാക്കുന്നു. ഗുരുസ്ത്വം ജഗതാം പരാ എന്നത് കേവലമൊരു പുകഴ്ത്തലല്ല മറിച്ച് ഭാരതത്തിൻ്റെ ചരിത്രപരമായ ദൗത്യമാണ്. ലോകം ഭൗതികമായ നേട്ടങ്ങളിൽ മുഴുകിയപ്പോൾ ആത്മീയമായ ഉന്നതിയാണ് ശാശ്വതമെന്ന് ഭാരതം പഠിപ്പിച്ചു.
വേദങ്ങളും വേദാന്തങ്ങളും സമുദ്രം പോലെ ആഴമുള്ളവയാണ്. ഈ ജ്ഞാനസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിക്കുളിക്കുന്നവർക്ക് മാത്രമേ ആത്മീയമായ ശാന്തി ലഭിക്കുകയുള്ളൂ. നിർവ്വാണസുഖദായിനി എന്ന പ്രയോഗം വളരെ വിശേഷപ്പെട്ടതാണ്. സാധാരണ സുഖങ്ങൾ താൽക്കാലികമാണ് എന്നാൽ ജനനമരണങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മോചനമാണ് യഥാർത്ഥ സുഖം. അത് നൽകാനുള്ള കഴിവ് ഭാരതീയ തത്ത്വചിന്തയ്ക്കുണ്ട്. ലോകത്തിലെ ഏതൊരു ജ്ഞാനദാഹിക്കും തൻ്റെ ദാഹം തീർക്കാനുള്ള അമൃത് ഈ മണ്ണിലുണ്ടെന്ന് സാരം. ഭാരതം കേവലം ഒരു രാജ്യമല്ല മറിച്ച് മാനവരാശിയുടെ ആത്മീയ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം കാണുന്ന ഒരു മഹാമനീഷിയാണെന്ന് ഈ വരികൾ നമ്മോട് പറയുന്നു. ലോകം ഭാരതത്തെ ഗുരുവായി ഇന്നും ആദരിക്കുന്നു.
ശ്ലോകം 9
യതിലോകപദന്യാസപവിത്രീകൃതപാംസവേ .
നമോഽസ്തു ജഗതാം ധാത്രി മോക്ഷമാർഗൈകസേതവേ .
സ്തോത്രത്തിൻ്റെ ഈ സമാപന ശ്ലോകത്തിൽ ഭാരതത്തിൻ്റെ പവിത്രതയും അതിൻ്റെ ലക്ഷ്യവും വ്യക്തമാക്കുന്നു. മഹാന്മാരായ സന്ന്യാസിമാരുടെ പാദസ്പർശമേറ്റ് പവിത്രമായ മണ്ണോടു കൂടിയവളും ലോകത്തെ മുഴുവൻ പരിരക്ഷിക്കുന്നവളുമായ ഭാരതാംബയെ നമിക്കുന്നു. സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്നും മോക്ഷത്തിലേക്ക് കടക്കാനുള്ള ഏക പാലമാണ് ഭാരതമെന്ന് കവി ഉറപ്പിച്ചു പറയുന്നു. യതികൾ അഥവാ സന്ന്യാസിമാർ തപസ്സിലൂടെ നേടിയ വിശുദ്ധി അവർ സഞ്ചരിക്കുന്ന മണ്ണിലേക്കും പകരുന്നു. ഭാരതത്തിൻ്റെ ഓരോ ധൂളിയും അതുകൊണ്ടുതന്നെ പവിത്രമാണ്.
ലോകത്തിൻ്റെ താങ്ങായി നിൽക്കുന്നവളാണ് ധാത്രിയായ ഭാരതാംബ. മോക്ഷമാർഗൈകസേതവേ എന്ന പ്രയോഗം ഭാരതത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിശേഷണമാണ്. ഒരു പാലം എങ്ങനെ ആഴമേറിയ നദിക്ക് കുറുകെ സുരക്ഷിതമായി നമ്മെ എത്തിക്കുന്നുവോ അതുപോലെ ലൗകിക ജീവിതത്തിൻ്റെ കഷ്ടതകളിൽ നിന്നും മോക്ഷത്തിൻ്റെ കരയിലേക്ക് മനുഷ്യനെ എത്തിക്കുന്ന പാലമാണ് ഭാരതീയ സംസ്കാരം. ഈ മണ്ണിൽ ജനിച്ച് ഇവിടെയുള്ള ആത്മീയ പാരമ്പര്യം പിന്തുടരുന്നത് മോക്ഷത്തിലേക്കുള്ള ഉറപ്പായ വഴിയാണ്. ഭാരതത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നതും സേവിക്കുന്നതും മോക്ഷപ്രാപ്തിക്ക് തുല്യമാണെന്ന സന്ദേശത്തോടെ ഈ വരികൾ അവസാനിക്കുന്നു. ആത്മീയതയും ദേശഭക്തിയും ഒന്നായിത്തീരുന്ന സുന്ദരമായ ദർശനമാണിത്. ഭാരതത്തിൻ്റെ മണ്ണ് നെറ്റിയിൽ അണിയുന്നത് ഏതൊരു കിരീടത്തേക്കാളും ശ്രേഷ്ഠമാണ്.
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ സാരസ്വതശരീരിണി .
നമോഽസ്തു ജഗതാം വന്ദ്യേ ബ്രഹ്മവിദ്യാപ്രകാശിനി .
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ ഹിമാലയകിരീടിനി .
ഗംഗാദ്യാഃ സരിതഃ സർവാഃ സ്തന്യം തേ വിശ്വപാവനി .
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ ബദരീശണ്ഡമണ്ഡിതേ .
തീർഥീകുർവന്തി ലോകാംസ്തേ തീർഥഭൂതാ മുനീശ്വരാഃ .
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ വിന്ധ്യതുംഗസ്തനായിതേ .
സമുദ്രവസനേ ദേവി സഹ്യമാലാവിരാജിതേ .
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ മുക്തികേദാരരൂപിണി .
ജ്ഞാനബീജാകരേ പൂർണേ ഋഷീന്ദ്രതതിസേവിതേ .
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ സർവവിദ്യാവിലാസിനി .
ഗൗഡമൈഥിലകാമ്പില്യദ്രവിഡാദിശരീരിണി .
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ സർവതീർഥസ്വരൂപിണി .
കാശ്യാ ഹി കാശസേ മാതസ്ത്വം ഹി സർവപ്രകാശികാ .
നമോ നമോ ഭാരതാംബേ ഗുരുസ്ത്വം ജഗതാം പരാ .
വേദവേദാന്തഗംഭീരേ നിർവാണസുഖദായിനി .
യതിലോകപദന്യാസപവിത്രീകൃതപാംസവേ .
നമോഽസ്തു ജഗതാം ധാത്രി മോക്ഷമാർഗൈകസേതവേ .
Other stotras
