ഗുരു പ്രാർഥനാ

Lyrics:

ആബാല്യാത് കില സമ്പ്രദായവിധുരേ വൈദേശികേഽധ്വന്യഹം
സംഭ്രമ്യാദ്യ വിമൂഢധീഃ പുനരപി സ്വാചാരമാർഗേ രതഃ.
കൃത്യാകൃത്യവിവേക ശൂന്യഹൃദയസ്ത്വത്പാദമൂലം ശ്രയേ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..1..

ആത്മാനം യദി ചേന്ന വേത്സി സുകൃതപ്രാപ്തേ നരത്വേ സതി
നൂനം തേ മഹതീ വിനഷ്ടിരിതി ഹി ബ്രൂതേ ശ്രുതിഃ സത്യഗീഃ.
ആത്മാവേദനമാർഗ ബോധവിധുരഃ കം വാ ശരണ്യം ഭജേ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..2..

കാമക്രോധമദാദി മൂഢഹൃദയാഃ പ്രജ്ഞാവിഹീനാ അപി
ത്വത്പാദാംബുജസേവനേന മനുജാഃ സംസാരപാഥോനിധിം.
തീർത്വാ യാന്തി സുഖേന സൗഖ്യപദവീം ജ്ഞാനൈകസാധ്യാം യതഃ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..3..

രഥ്യാപങ്കഗകീടവദ് ഭ്രമവശാദ് ദുഃഖം സുഖം ജാനതഃ
കാന്താപത്യമുഖേക്ഷണേന കൃതിനം ചാത്മാനമാധ്യായതഃ.
വൈരാഗ്യം കിമുദേതി ശാന്തമനസോഽപ്യാപ്തും സുദൂരം തതഃ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..4..

ഭാര്യായാഃ പതിരാത്മജസ്യ ജനകോ ഭ്രാതുഃ സമാനോദരഃ
പിത്രോരസ്മി തനൂദ്ഭവഃ പ്രിയസുഹൃദ്ബന്ധുഃ പ്രഭുർവാന്യഥാ.
ഇത്യേവം പ്രവിഭാവ്യ മോഹജലധൗ മജ്ജാമി ദേഹാത്മധീഃ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..5..

സത്കർമാണി കിമാചരേയമഥവാ കിം ദേവതാരാധനാ-
മാത്മാനാത്മവിവേചനം കിമു കരോമ്യാത്മൈകസംസ്ഥാം കിമു.
ഇത്യാലോചനസക്ത ഏവ ജഡധീഃ കാലം നയാമി പ്രഭോ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..6..

കിം വാ സ്വാശ്രിതപോഷണായ വിവിധക്ലേശാൻ സഹേയാനിശം
കിം വാ തൈരഭികാങ്ക്ഷിതം പ്രതിദിനം സമ്പാദയേയം ധനം.
കിം ഗ്രന്ഥാൻ പരിശീലയേയമിതി മേ കാലോ വൃഥാ യാപ്യതേ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..7..

സംസാരാംബുധി വീചിഭിർബഹുവിധം സഞ്ചാരുയമാനസ്യ മേ
മായാകല്പിതമേവ സർവമിതി ധീഃ ശ്രുത്യോപദിഷ്ടാ മുഹുഃ.
സദ്യുക്ത്യാ ച ദൃഢീകൃതാപി ബഹുശോ നോദേതി യസ്മാത്പ്രഭോ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..8..

യജ്ജ്ഞാനാത് സുനിവർതതേ ഭവസുഖഭ്രാന്തിഃ സുരൂഢാ ക്ഷണാത്
യദ്ധ്യാനാത് കില ദുഃഖജാലമഖിലം ദൂരീഭവേദഞ്ജസാ.
യല്ലാഭാദപരം സുഖം കിമപി നോ ലബ്ധവ്യമാസ്തേ തതഃ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..9..

സത്യഭ്രാന്തിമനിത്യ ദൃശ്യജഗതി പ്രാതീതികേഽനാത്മനി
ത്യക്ത്വാ സത്യചിദാത്മകേ നിജസുഖേ നന്ദാമി നിത്യം യഥാ.
ഭൂയഃ സംസൃതിതാപതത്പഹൃദയോ ന സ്യാം യഥാ ച പ്രഭോ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു..10..

Meaning:

Verse 1
ആബാല്യാത് കില സംപ്രദായവിധുരേ വൈദേശികേധ്വന്യഹം
സമ്ഭ്രമ്യാദ്യ വിമൂഢധീഃ പുനരപി സ്വാചാരമാർഗേ രതഃ।
കൃത്യാകൃത്യവിവേക ശൂന്യഹൃദയസ്ത്വത്പാദമൂലം ശ്രയേ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।1।।

ബാല്യം മുതൽ തന്നെ സനാതനമായ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ നിന്നും സംപ്രദായങ്ങളിൽ നിന്നും അകന്ന് അപരിചിതവും വിദേശീയവുമായ വിചാരധാരകളിലൂടെയും ജീവിതചര്യകളിലൂടെയും അലഞ്ഞുനടന്ന ഒരു സാധകന്റെ പശ്ചാത്താപമാണ് ഈ വരികളിൽ തെളിയുന്നത്. ശരിയായ ആത്മീയ ബോധമില്ലാതെ ഭൗതികമായ വഴികളിൽ ലയിച്ചു ചേർന്നതിനാൽ ബുദ്ധി വിഭ്രാന്തിയിലാവുകയും പരമമായ ലക്ഷ്യത്തെക്കുറിച്ച് അജ്ഞനാവുകയും ചെയ്തു എന്നതാണ് ഇതിലെ പ്രമേയം. ഇപ്പോൾ വീണ്ടും തന്റെ സ്വത്വത്തിലേക്കും പൂർവ്വികർ കാട്ടിത്തന്ന സദാചാര മാർഗ്ഗത്തിലേക്കും മടങ്ങി വരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഹൃദയമാണ് ഇവിടെ നാം കാണുന്നത്. തന്റെ തെറ്റായ സഞ്ചാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് പശ്ചാത്തപിക്കുന്ന ഒരു ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനെ സമീപിക്കുന്നതാണ് ഇതിന്റെ സന്ദർഭം.
ശരിയും തെറ്റും തിരിച്ചറിയാനുള്ള വിവേകശക്തി അഥവാ കൃത്യാകൃത്യ വിവേകം നഷ്ടപ്പെട്ട അവസ്ഥയിലാണ് താനെന്ന് കവി ഏറ്റുപറയുന്നു. ഹൃദയം ശൂന്യമായിരിക്കുകയും ബുദ്ധി മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ അവസ്ഥയിൽ ലോകഗുരുവായ അങ്ങയുടെ പാദങ്ങളിൽ ഞാൻ അഭയം തേടുന്നു. ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ എന്ന അഭിബോധനയിലൂടെ ഗുരുവിനെ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മുഴുവൻ വഴികാട്ടിയായും ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉറവിടമായും വണങ്ങുന്നു. ഭൗതികമായ അറിവുകൾ എത്രയുണ്ടായാലും ആത്മീയമായ സമാധാനം ലഭിക്കണമെങ്കിൽ ഗുരുവിന്റെ കൃപ ആവശ്യമാണെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. മനസ്സിന് ശാന്തിയും യഥാർത്ഥ സുഖവും നൽകുന്ന ആ ജ്ഞാനം എനിക്ക് ഉപദേശിച്ചു തരണമേ എന്ന പ്രാർത്ഥനയോടെ ഈ സ്തോത്രം ആരംഭിക്കുന്നു.
ഈ ശ്ലോകത്തിലെ വൈദേശികമായ വഴി എന്നത് കേവലം ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വിദേശമല്ല മറിച്ച് ആത്മാവിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന എല്ലാ അറിവുകളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആത്മാവിനെ അറിയാത്ത അറിവ് അവിദ്യയാണെന്നും അത് ദുഃഖത്തിലേക്കേ നയിക്കൂ എന്നും ഉപനിഷത്തുകൾ പഠിപ്പിക്കുന്നു. സ്വാചാര മാർഗ്ഗം എന്നത് ധർമ്മബോധത്തോടെയുള്ള ജീവിതമാണ്. ഗുരുവിന്റെ പാദമൂലം എന്നത് അഹങ്കാരത്തെ വെടിഞ്ഞ് പൂർണ്ണമായ സമർപ്പണത്തെ കുറിക്കുന്നു. ലോകഗുരു എന്ന പ്രയോഗം സകല ചരാചരങ്ങൾക്കും മോക്ഷം നൽകാൻ കഴിവുള്ള പരമാത്മാവിന്റെ ഗുരുവിലുള്ള സാന്നിധ്യത്തെയാണ് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. ഹൃദയത്തിന്റെ ശൂന്യത എന്നത് വിവേകം നഷ്ടപ്പെട്ട അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 2
ആത്മാനം യദി ചേന്ന വേത്സി സുകൃതപ്രാപ്തേ നരത്വേ സതി
നൂനം തേ മഹതീ വിനഷ്ടിരിതി ഹി ബ്രൂതേ ശ്രുതിഃ സത്യഗീഃ।
ആത്മാവേദനമാർഗ ബോധവിധുരഃ കം വാ ശരണ്യം ഭജേ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।2।।

അത്യന്തം ദുർലഭമായ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും സ്വന്തം ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ അത് വലിയൊരു നഷ്ടമാണെന്ന് സത്യസ്വരൂപിണിയായ ശ്രുതി അഥവാ വേദം അരുളിച്ചെയ്യുന്നു. പല പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെ ഫലമായി ലഭിച്ച ഈ മനുഷ്യശരീരം ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിനുള്ള ഒരു ഉപാധിയാണെന്നിരിക്കെ അത് സാധിച്ചില്ലെങ്കിൽ ജീവിതം വ്യർത്ഥമാകുന്നു. ആത്മാവിനെ അറിയാനുള്ള വഴി നിശ്ചയമില്ലാത്ത ഞാൻ ആരോടാണ് പരാതി പറയേണ്ടത് അല്ലെങ്കിൽ ആരെയാണ് അഭയം പ്രാപിക്കേണ്ടത് എന്ന വ്യാകുലതയാണ് ഇവിടെ പ്രകടമാകുന്നത്. സത്യവാണിയായ വേദം നൽകുന്ന താക്കീത് ശരിയാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ട ഒരാൾ സത്യം തേടി ഗുരുവിനെ അഭയം പ്രാപിക്കുന്നു.
മനുഷ്യനായി ജനിക്കുന്നത് കേവലം തിന്നാനും ഉറങ്ങാനുമല്ല മറിച്ച് താൻ ആരാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാനാണ്. ഉപനിഷത്തുകളിൽ പറയുന്ന മഹതീ വിനഷ്ടി എന്ന പ്രയോഗം ഇവിടെ കൃത്യമായി സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ആത്മജ്ഞാനം നേടാത്തവനെ ആത്മഹാനി സംഭവിച്ചവനായി ശാസ്ത്രങ്ങൾ കരുതുന്നു. ലോകഗുരുവായ അങ്ങല്ലാതെ മറ്റൊരു ശരണമില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്ന സാധകൻ ജ്ഞാനത്തിന്റെ മാർഗ്ഗം ഉപദേശിക്കാനായി കേണപേക്ഷിക്കുകയാണ്. ഭൗതിക സുഖങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള ശാശ്വതമായ സുഖം ആത്മാവിനെ അറിയുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ എന്ന് വേദാന്തം പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ഈ ശ്ലോകത്തിലെ ശ്രുതി എന്ന വാക്ക് വേദങ്ങളെയും ഉപനിഷത്തുകളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സത്യഗീഃ എന്ന വിശേഷണം വേദവാക്യങ്ങളുടെ സത്യസന്ധതയെയും അലംഘനീയതയെയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. സുകൃതപ്രാപ്തേ നരത്വേ എന്ന പ്രയോഗം മനുഷ്യജന്മം ലഭിക്കുന്നത് അനേകം ജന്മങ്ങളിലെ പുണ്യം കൊണ്ടാണെന്ന പൗരാണിക വിശ്വാസത്തെ ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുന്നു. ആത്മാവേദന മാർഗ്ഗം എന്നത് തന്റെ ഉള്ളിലെ ഈശ്വരനെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള വഴിയാണ്. അറിവില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ നിന്ന് അറിവിലേക്ക് നയിക്കാൻ ഗുരുവിനെപ്പോലൊരു വഴികാട്ടി അത്യാവശ്യമാണെന്ന് ഈ വരികൾ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 3
കാമക്രോധമദാദി മൂഢഹൃദയാഃ പ്രജ്ഞാവിഹീനാ അപി
ത്വത്പാദാംബുജസേവനേന മനുജാഃ സംസാരപാഥോനിധിമ്।
തീർത്വാ യാന്തി സുഖേന സൗഖ്യപദവീം ജ്ഞാനൈകസാധ്യാം യതഃ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।3।।

കാമം ക്രോധം മദം തുടങ്ങിയ ആന്തരിക ശത്രുക്കളാൽ മൂടപ്പെട്ട ഹൃദയമുള്ളവരും ശരിയായ പ്രജ്ഞ അഥവാ വിവേകബുദ്ധി ഇല്ലാത്തവരും പോലും ഗുരുസേവയിലൂടെ രക്ഷപെടുന്നു. സാധാരണഗതിയിൽ ജ്ഞാനം കൊണ്ട് മാത്രം നേടാൻ കഴിയുന്ന ആ പരമമായ സുഖപദവി ഗുരുവിന്റെ പാദകമലങ്ങളെ സേവിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യർക്ക് അനായാസം ലഭിക്കുന്നു. ജനനമരണങ്ങളാകുന്ന വലിയ സമുദ്രത്തെ അഥവാ സംസാരസാഗരത്തെ മുറിച്ചുകടക്കാൻ ഗുരുവിന്റെ അനുഗ്രഹം ഒരു തോണിയായി മാറുന്നു. ഇത്രയും വലിയ അനുഗ്രഹം നൽകാൻ കഴിവുള്ള ലോകഗുരുവായ അവിടുന്ന് എന്റെ മനസ്സിന് ശാന്തിയുടെ മാർഗ്ഗം ഉപദേശിച്ചു തന്നാലും.
കാമക്രോധങ്ങൾ മനസ്സിനെ ഇളക്കിമറിക്കുന്ന തിരമാലകളാണ്. സംസാരം എന്നത് ഒരു പാഥോനിധി അഥവാ സമുദ്രമായി ഇവിടെ കൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ആ സമുദ്രം കടക്കുക എന്നത് സാധാരണക്കാർക്ക് അസാധ്യമാണ്. എന്നാൽ ഭക്തിയോടെയുള്ള ഗുരുസേവനം ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഫലം നൽകുകയും മുക്തിയിലേക്ക് വഴിതുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പാണ്ഡിത്യമില്ലാത്തവർക്കും മോക്ഷം സാധ്യമാണെന്ന പ്രത്യാശയാണ് ഈ വരികൾ നൽകുന്നത്. ലോകഗുരുവിന്റെ പാദങ്ങൾ താമര പോലെ പവിത്രമാണെന്നും അതിനെ ആശ്രയിക്കുന്നവർക്ക് ലൗകിക ദുഃഖങ്ങൾ ഉണ്ടാവില്ലെന്നും കവി വിശ്വസിക്കുന്നു.
പാദാംബുജം അഥവാ പാദമാകുന്ന താമര എന്ന പ്രയോഗം ഗുരുശിഷ്യ ബന്ധത്തിലെ വിനയത്തെയും ആരാധനയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സംസാരപാഥോനിധി എന്ന രൂപകം ഭാരതീയ ദർശനങ്ങളിൽ പ്രശസ്തമാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടക്കാൻ കഴിയാത്തവരും വികാരങ്ങൾക്ക് അടിമപ്പെട്ടവരും പോലും ഗുരുവിന്റെ ശരണത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ജ്ഞാനൈകസാധ്യം എന്നത് മോക്ഷം ജ്ഞാനത്താൽ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ എന്ന അദ്വൈത തത്വത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ആ ജ്ഞാനം ഗുരുവിന്റെ കൃപയാൽ ഭക്തന് അനായാസം ലഭിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഇതിലെ സാരം.

Verse 4
രഥ്യാപങ്കഗകീടവദ് ഭ്രമവശാദ് ദുഃഖം സുഖം ജാനതഃ
കാന്താപത്യമുഖേക്ഷണേന കൃതിനം ചാത്മാനമാധ്യായതഃ।
വൈരാഗ്യം കിമുദേതി ശാന്തമനസോപ്യാപ്തും സുദൂരം തതഃ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।4।।

ചളിയിൽ കിടക്കുന്ന പുഴുവിനെപ്പോലെ അജ്ഞാനവശാൽ ദുഃഖത്തെ സുഖമായി തെറ്റിദ്ധരിച്ചാണ് മിക്ക മനുഷ്യരും കഴിയുന്നത്. തെരുവിലെ ചെളിയിൽ പുഴു സുഖം കണ്ടെത്തുന്നത് പോലെ നശ്വരമായ ലൗകിക കാര്യങ്ങളിൽ മനുഷ്യൻ ആനന്ദം തേടുന്നു. ഭാര്യയുടെയും മക്കളുടെയും മുഖം കാണുന്നതിലൂടെ താൻ ഭാഗ്യവാനാണെന്നും കൃതകൃത്യനാണെന്നും അഹങ്കരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത്തരം ഭൗതികമായ ആസക്തികളിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് ശാന്തമായ മനസ്സോ വൈരാഗ്യമോ ഉണ്ടാവുക എന്നത് ഏറെ അകലെയാണ്. അതുകൊണ്ട് ലോകഗുരുവായ അങ്ങ് എന്റെ മനസ്സിന് ശാന്തിയുടെ ശരിയായ മാർഗ്ഗം പറഞ്ഞുതന്നാലും.
ഈ ശ്ലോകത്തിലെ പുഴുവിന്റെ ഉപമ അതീവ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ചളി പുഴുവിന് സ്വർഗ്ഗമായി തോന്നുന്നത് പോലെ നമ്മൾ ഈ നശ്വരമായ ലോകത്തെ സത്യമായി കരുതുന്നു. കുടുംബബന്ധങ്ങളിലെ സുഖം ശാശ്വതമാണെന്ന് കരുതുന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ ഭ്രമം. യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് ആത്മീയ പുരോഗതിക്ക് തടസ്സമായി നിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ്. വൈരാഗ്യം അഥവാ വിരക്തി ഇല്ലാതെ മനസ്സ് ശാന്തമാകില്ല. ശാന്തതയില്ലാത്ത മനസ്സിന് സത്യത്തെ ദർശിക്കാനും കഴിയില്ല. ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അഭിരമിക്കുന്നവൻ ആത്മസുഖത്തെക്കുറിച്ച് ബോധവാനല്ല എന്നതാണ് ഇതിലെ ഗൗരവകരമായ നിരീക്ഷണം.
രഥ്യാപങ്കഗകീടം എന്നത് ലൗകിക മനുഷ്യന്റെ നിസ്സാരതയെയും അജ്ഞതയെയും കാണിക്കുന്നു. കാന്താപത്യമുഖേക്ഷണം എന്നത് കുടുംബത്തോടുള്ള അമിതമായ മമതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കൃതിനം എന്ന വാക്കിനർത്ഥം താൻ എല്ലാം നേടി എന്ന് കരുതുന്നവൻ എന്നാണ്. വൈരാഗ്യം എന്നത് ലൗകിക വിഷയങ്ങളോടുള്ള മടുപ്പല്ല മറിച്ച് അവയുടെ നിസ്സാരത തിരിച്ചറിയുന്ന ബുദ്ധിയാണ്. ലോകഗുരു എന്ന സംബോധന വഴി അജ്ഞതയുടെ ചെളിയിൽ നിന്ന് തന്നെ ഉയർത്താൻ ഗുരുവിന് മാത്രമേ കഴിയൂ എന്ന് സാധകൻ ഉറച്ചു വിശ്വസിക്കുന്നു.

Verse 5
ഭാര്യായാഃ പതിരാത്മജസ്യ ജനകോ ഭ്രാതുഃ സമാനോദരഃ
പിത്രോരസ്മി തനൂദ്ഭവഃ പ്രിയസുഹൃദ്ബന്ധുഃ പ്രഭുർവാന്യഥാ।
ഇത്യേവം പ്രവിഭാവ്യ മോഹജലധൗ മജ്ജാമി ദേഹാത്മധീഃ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।5।।

ഞാൻ ഭാര്യയുടെ ഭർത്താവാണെന്നും മകന്റെ പിതാവാണെന്നും സഹോദരന്റെ കൂടപ്പിറപ്പാണെന്നും മാതാപിതാക്കളുടെ മകനാണെന്നും സുഹൃത്താണെന്നും ബന്ധുവാണെന്നും യജമാനനാണെന്നുമുള്ള വിവിധ ചിന്തകളിൽ ഞാൻ മുഴുകിയിരിക്കുന്നു. ശരീരമാണ് ആത്മാവ് എന്ന തെറ്റായ ധാരണയോടെ ഈ വ്യത്യസ്തമായ റോളുകൾ സത്യമാണെന്ന് വിശ്വസിച്ച് ഞാൻ മോഹസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ ആത്മാവിന് ഈ ബന്ധങ്ങളൊന്നും ബാധകമല്ല. ലോകഗുരുവായ അങ്ങ് ഈ മിഥ്യാബോധത്തിൽ നിന്ന് എന്നെ രക്ഷിക്കാനായി മനസ്സിന് സുഖം നൽകുന്ന ഉപദേശം നൽകിയാലും.
മനുഷ്യൻ സ്വയം നിർവചിക്കുന്നത് അവനുള്ള ബന്ധങ്ങളിലൂടെയാണ്. ശരീരം ഉണ്ടെങ്കിലേ ഈ ബന്ധങ്ങൾക്ക് അർത്ഥമുള്ളൂ. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ശരീരമാണ് താൻ എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്ന ദേഹാത്മബുദ്ധി എല്ലാ ദുഃഖങ്ങൾക്കും കാരണമാകുന്നു. മോഹജലധി അഥവാ മോഹസമുദ്രം എന്നത് ഈ തെറ്റായ ബന്ധങ്ങളുടെയും വികാരങ്ങളുടെയും ആഴത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് സ്വയം കരകയറാൻ ആർക്കും കഴിയില്ല. ഗുരുവിന്റെ ജ്ഞാനോപദേശമാകുന്ന കര മാത്രമേ ഇതിന് പോംവഴിയായുള്ളൂ. താൻ ആരെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്നതോടെ ഈ ബന്ധങ്ങളെല്ലാം കേവലം ലൗകികമായ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ മാത്രമായി മാറും.
സമാനോദരൻ എന്ന വാക്കിനർത്ഥം ഒരേ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് വന്നവൻ അഥവാ സഹോദരൻ എന്നാണ്. തനൂദ്ഭവൻ എന്നത് ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായവൻ അഥവാ മകൻ. ഈ പദങ്ങളെല്ലാം ശരീരവുമായുള്ള ബന്ധത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. ആത്മാവ് ജനനമില്ലാത്തവനും ബന്ധങ്ങളില്ലാത്തവനുമാണ്. ദേഹാത്മധീഃ എന്ന പ്രയോഗം അവിദ്യയുടെ ലക്ഷണമാണ്. ലോകഗുരു എന്ന വിശേഷണം ശിഷ്യനെ ഈ മോഹനിദ്രയിൽ നിന്ന് ഉണർത്താൻ ശേഷിയുള്ള പരമഗുരുവിനെയാണ് പ്രതിനിധാനം ചെയ്യുന്നത്. മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം നീങ്ങി ആത്മബോധം ലഭിക്കാനുള്ള ആർദ്രമായ പ്രാർത്ഥനയാണിത്.

Verse 6
സൽകർമ്മാണി കിമാചരേയമഥവാ കിം ദേവതാരാധനാ-
മാത്മാനാത്മവിവേചനം കിമു കരോമ്യാത്മൈകസംസ്ഥാം കിമു।
ഇത്യാലോചനസക്ത ഏവ ജഡധീഃ കാലം നയാമി പ്രഭോ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।6।।

ഞാൻ പുണ്യകർമ്മങ്ങളാണോ അനുഷ്ഠിക്കേണ്ടത് അതോ ഏതെങ്കിലും ദേവതയെ ആരാധിക്കുന്നതിലാണോ മുഴുകേണ്ടത് എന്ന സംശയത്തിലാണ് ഞാൻ. ആത്മാവും അനാത്മാവും തമ്മിലുള്ള വിവേചനം ശീലിക്കണോ അതോ മനസ്സിനെ ആത്മാവിൽ തന്നെ ഉറപ്പിച്ചു നിർത്തുന്ന ധ്യാനം ചെയ്യണോ. ഇത്തരം വ്യത്യസ്തമായ വഴികളെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ച് ആലോചിച്ച് ബുദ്ധി മന്ദീഭവിച്ച് ഞാൻ കാലം വെറുതെ കളയുകയാണ്. പ്രഭുവായ ലോകഗുരോ എനിക്ക് ഹിതമായ മാർഗ്ഗം ഏതാണെന്ന് ഉപദേശിച്ചു തന്നാലും. സാധകൻ നേരിടുന്ന വലിയൊരു പ്രതിസന്ധിയാണ് കർമ്മമാർഗ്ഗമാണോ ഭക്തിമാർഗ്ഗമാണോ ജ്ഞാനമാർഗ്ഗമാണോ സ്വീകരിക്കേണ്ടതെന്ന സന്ദേഹം.
കർമ്മകാണ്ഡവും ജ്ഞാനകാണ്ഡവും ഒരേപോലെ പ്രാധാന്യമുള്ളവയാണെങ്കിലും ഒരാൾക്ക് തന്റെ പ്രകൃതത്തിന് അനുയോജ്യമായ വഴി കണ്ടെത്തുക എന്നത് പ്രയാസകരമാണ്. ഈ സന്ദേഹം അറിവില്ലായ്മയുടെ അഥവാ ജഡബുദ്ധിയുടെ ലക്ഷണമാണ്. എന്ത് ചെയ്യണം എന്നറിയാതെ സമയം പാഴാക്കുന്നത് ആത്മീയ യാത്രയിൽ വലിയ തിരിച്ചടിയാണ്. ഗുരുവിന്റെ നിർദ്ദേശം ലഭിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ ഈ ആശയക്കുഴപ്പം നീങ്ങുകയും ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര തുടങ്ങുകയും ചെയ്യൂ. സൽകർമ്മങ്ങൾ മനഃശുദ്ധി നൽകുന്നു എങ്കിലും ആത്മജ്ഞാനമാണ് പരമമെന്ന് ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
ആത്മാനാത്മവിവേചനം എന്നത് സത്യമായ ആത്മാവിനെയും മിഥ്യയായ പ്രപഞ്ചത്തെയും വേർതിരിച്ചു കാണുന്ന പ്രക്രിയയാണ്. ആത്മൈകസംസ്ഥാ എന്നത് ആത്മാവിൽ മാത്രം വിരമിക്കുന്ന അവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജഡധീഃ എന്ന പ്രയോഗം ആത്മീയമായ തെളിച്ചമില്ലാത്ത ബുദ്ധിയെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. കാലം നയാമി എന്നത് സമയം വിലപ്പെട്ടതാണെന്ന ബോധ്യത്തെ നൽകുന്നു. പ്രഭുവായ ലോകഗുരുവിന് മാത്രമേ ശിഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയെ തെളിച്ചമുള്ളതാക്കി ശരിയായ പാതയിലേക്ക് നയിക്കാൻ കഴിയൂ എന്നതുകൊണ്ടാണ് ഈ അപേക്ഷ.

Verse 7
കിം വാ സ്വാശ്രിതപോഷണായ വിവിധക്ലേശാൻ സഹേയാനിശം
കിം വാ തൈരഭികാങ്ക്ഷിതം പ്രതിദിനം സമ്പാദയേയം ധനമ്।
കിം ഗ്രന്ഥാൻ പരിശീലയേയമിതി മേ കാലോ വൃഥാ യാപ്യതേ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।7।।

എന്നെ ആശ്രയിച്ചു കഴിയുന്ന കുടുംബാംഗങ്ങളെ പോറ്റാനായി ഞാൻ രാത്രിയും പകലും പലവിധ ക്ലേശങ്ങൾ സഹിക്കണോ അതോ അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ കൂടുതൽ ധനം സമ്പാദിക്കുന്നതിലാണോ ഞാൻ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്. അതുമല്ലെങ്കിൽ വേദങ്ങളും മറ്റ് ആത്മീയ ഗ്രന്ഥങ്ങളും പഠിക്കുന്നതിലാണോ എന്റെ സമയം ചെലവഴിക്കേണ്ടത്. ഇങ്ങനെ പരസ്പരവിരുദ്ധമായ ചിന്തകളിൽപ്പെട്ട് എന്റെ ആയുസ്സ് വെറുതെ നശിച്ചു പോകുന്നു. ലോകഗുരുവായ അങ്ങ് എന്റെ മനസ്സിന് ശാശ്വതമായ സന്തോഷം നൽകുന്ന മാർഗ്ഗം ഉപദേശിച്ചു തന്നാലും. ഭൗതികമായ കടമകളും ആത്മീയമായ താല്പര്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണിവിടെ നാം കാണുന്നത്.
സ്വാശ്രിതപോഷണം എന്നത് ഗൃഹസ്ഥന്റെ ധർമ്മമാണ്. എന്നാൽ അതിനായി മാത്രം ജീവിതം ഉഴിഞ്ഞുവെക്കുന്നത് മുക്തിക്ക് തടസ്സമാകാം. ധനം സമ്പാദിക്കുന്നത് താൽക്കാലിക സൗകര്യങ്ങൾ നൽകുമെങ്കിലും അത് ആത്മാവിന് സുഖം നൽകില്ല. പുസ്തകപാണ്ഡിത്യം അഥവാ ഗ്രന്ഥപരിശീലനം കൊണ്ടുമാത്രം സത്യത്തെ അറിയാൻ കഴിയില്ലെന്ന തിരിച്ചറിവും ഇതിലുണ്ട്. വൃഥാ കാലം നയിക്കുന്നത് വലിയൊരു തെറ്റാണെന്ന് കവിക്ക് ബോധ്യമുണ്ട്. ഈ കുഴച്ചിലിൽ നിന്ന് തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ഗുരുവിന്റെ പ്രായോഗികമായ ഉപദേശം ആവശ്യമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിക്കുന്നു.
സ്വാശ്രിതപോഷണം എന്ന വാക്ക് തന്നെ ആശ്രയിച്ചു കഴിയുന്നവരെ സംരക്ഷിക്കുക എന്ന ഉത്തരവാദിത്തത്തെ കുറിക്കുന്നു. കാലം വൃഥാ യാപ്യതേ എന്നത് ജീവിതത്തിലെ വിലപ്പെട്ട സമയം നിസ്സാര കാര്യങ്ങൾക്കായി കളയുന്നതിലുള്ള ദുഃഖമാണ്. ലോകഗുരു എന്ന വിളിയുടെ അർത്ഥം ഭൗതികവും ആത്മീയവുമായ എല്ലാ സംശയങ്ങൾക്കും ഉത്തരം നൽകാൻ കഴിയുന്ന മഹാൻ എന്നാണ്. യഥാർത്ഥ സുഖം പുറത്തുള്ള വസ്തുക്കളിലല്ല മറിച്ച് ഉള്ളിലെ ബോധത്തിലാണെന്ന ഉപദേശമാണ് ഇവിടെ ശിഷ്യൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.

Verse 8
സംസാരാമ്ബുധി വീചിഭിർബഹുവിധം സഞ്ചാരുയമാനസ്യ മേ
മായാകല്പിതമേവ സർവമിതി ധീഃ ശ്രുത്യോപദിഷ്ടാ മുഹുഃ।
സദ്യുക്ത്യാ ച ദൃഢീകൃതാപി ബഹുശോ നോദേതി യസ്മാത്പ്രഭോ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।8।।

ജനനമരണങ്ങളാകുന്ന സംസാരസാഗരത്തിലെ തിരമാലകളാൽ പലവിധത്തിൽ അലയുന്ന എനിക്ക് ഈ കാണുന്ന ലോകമെല്ലാം മായയാൽ നിർമ്മിതമാണെന്ന് വേദം പലപ്പോഴും ഉപദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. യുക്തിസഹമായ ചിന്തകൾ കൊണ്ട് അത് ശരിയാണെന്ന് എനിക്ക് പലതവണ ബോധ്യപ്പെട്ടിട്ടുമുണ്ട്. എങ്കിലും ആ ജ്ഞാനം ഒരു അനുഭവമായി എന്റെ ഉള്ളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നില്ല. ലോകഗുരുവായ അങ്ങ് എന്റെ മനസ്സിന് ശാന്തി ലഭിക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ ഉപദേശം നൽകിയാലും. അറിവ് അനുഭവമായി മാറാത്ത അഥവാ പരോക്ഷ ജ്ഞാനം അപരോക്ഷ ജ്ഞാനമായി മാറാത്ത അവസ്ഥയാണിവിടെ പറയുന്നത്.
ലോകം മിഥ്യയാണെന്ന് ബുദ്ധിപരമായി അറിയാമെങ്കിലും മനസ്സ് ഇപ്പോഴും ലൗകിക വിഷയങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടമാകുന്നു എന്നതാണ് സാധാരണക്കാരുടെ പ്രശ്നം. തിരമാലകൾ സുഖദുഃഖങ്ങളെയും ആഗ്രഹങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മായ എന്നത് സത്യത്തെ മറയ്ക്കുകയും അസത്യത്തെ സത്യമായി തോന്നിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ശക്തിയാണ്. യുക്തി കൊണ്ട് മാത്രം ഈ മായയെ നീക്കാൻ കഴിയില്ല. ഹൃദയത്തിൽ തട്ടുന്ന അനുഭവമുണ്ടാകാൻ ഗുരുവിന്റെ കൃപ ആവശ്യമാണ്. ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ചാലും ഗുരുവിന്റെ മുഖത്തുനിന്ന് കേൾക്കുന്ന ഉപദേശമാണ് മാറ്റമുണ്ടാക്കുന്നത്.
സംസാരാമ്ബുധി വീചി എന്ന രൂപകം ജീവിതത്തിലെ നിരന്തരമായ മാറ്റങ്ങളെയും പ്രശ്നങ്ങളെയും കാണിക്കുന്നു. ശ്രുതി എന്ന വാക്ക് വേദാന്ത പ്രമാണങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മായാകല്പിതം എന്നത് അദ്വൈത ദർശനത്തിലെ പ്രധാന തത്വമാണ്. ദൃശ്യപ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ബോധത്തിൽ കല്പിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. സദ്യുക്തി എന്നത് ശരിയായ ലോജിക് എന്നാണ് അർത്ഥം. കേവലം യുക്തിയല്ല അനുഭവമാണ് വേണ്ടതെന്ന പ്രാർത്ഥന ലോകഗുരുവിനോട് അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 9
യജ്ജ്ഞാനാത് സുനിവർത്തതേ ഭവസുഖഭ്രാന്തിഃ സുരൂഢാ ക്ഷണാത്
യദ്ധ്യാനാത് കില ദുഃഖജാലമഖിലം ദൂരഭവേദഞ്ജസാ।
യല്ലാഭാദപരം സുഖം കിമപി നോ ലബ്ധവ്യമസ്ത്യേ തതഃ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।9।।

ഏത് അറിവ് ലഭിച്ചാലാണോ ഈ സംസാരത്തിലെ സുഖം വെറും ഭ്രമമാണെന്ന ഉറച്ച ബോധം നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ഉണ്ടാകുന്നത് ആ അറിവിനായി ഞാൻ കാത്തിരിക്കുന്നു. ഏത് ധ്യാനം കൊണ്ടാലാണോ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും പ്രയാസങ്ങളും പെട്ടെന്ന് തന്നെ നീങ്ങിപ്പോകുന്നത് ആ മാർഗ്ഗം എനിക്ക് ഉപദേശിച്ചു തന്നാലും. ആ ജ്ഞാനം അല്ലെങ്കിൽ ആ സുഖം ലഭിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ പിന്നെ ലോകത്ത് മറ്റൊന്നും നേടാനില്ലാത്തവിധം പൂർണ്ണത കൈവരും. ലോകഗുരുവായ അങ്ങ് എന്റെ മനസ്സിനെ ആ പരമമായ സുഖത്തിലേക്ക് നയിക്കാനാവശ്യമായ ഉപദേശം നൽകിയാലും.
ഭൗതിക സുഖങ്ങൾ ശാശ്വതമാണെന്ന തെറ്റായ ധാരണയാണ് ഭവസുഖഭ്രാന്തി. ഇത് മനുഷ്യരിൽ വളരെ ആഴത്തിൽ ഉറച്ചതാണ് അതാണ് സുരൂഢാ എന്ന വാക്ക് കൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ആത്മജ്ഞാനം ലഭിക്കുമ്പോൾ ഈ ഭ്രമം മഞ്ഞ് എന്നപോലെ ഉരുകിപ്പോകുന്നു. ലബ്ധവ്യം മറ്റൊന്നില്ലാത്ത അവസ്ഥയാണ് മോക്ഷം. ഈ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സുഖം ആത്മാവിനെ അറിയുന്നതാണ്. ആ അറിവ് ലഭിച്ചാൽ പിന്നെ ദുഃഖത്തിന് അവിടെ സ്ഥാനമില്ല. ഗുരുവിന്റെ പക്കൽ മാത്രമേ ഇത്തരമൊരു പൂർണ്ണമായ അറിവ് ലഭ്യമാകൂ എന്ന് ശിഷ്യൻ തിരിച്ചറിയുന്നു.
ദുഃഖജാലം എന്നത് വല പോലെ നമ്മെ ചുറ്റിവരിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദുഃഖങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അഞ്ജസാ എന്ന വാക്കിനർത്ഥം പെട്ടെന്ന് അല്ലെങ്കിൽ അനായാസമായി എന്നാണ്. ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശം ഒരു ദിവ്യ ഔഷധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലോകഗുരു എന്ന വിശേഷണം ആചാര്യൻ സകല വിദ്യകളുടെയും അധിപനാണെന്ന വിശ്വാസത്തെ കുറിക്കുന്നു. ആത്മലാഭം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ലാഭമെന്ന വേദാന്ത തത്വം ഇവിടെ അടിവരയിടുന്നു. മനസ്സിന്റെ സൗഖ്യം എന്നത് വെറുമൊരു മാനസികാവസ്ഥയല്ല മറിച്ച് ആനന്ദസ്വരൂപമായ അവസ്ഥയാണ്.

Verse 10
സത്യഭ്രാന്തിമനിത്യ ദൃശ്യജഗതി പ്രാതീതികേനാത്മനി
ത്യക്ത്വാ സത്യചിദാത്മകേ നിജസുഖേ നന്ദാമി നിത്യം യഥാ।
ഭൂയഃ സംസൃതിതാപതപ്തഹൃദയോ ന സ്യാം യഥാ ച പ്രഭോ
ശ്രീമൻ ലോകഗുരോ മദീയമനസഃ സൗഖ്യോപദേശം കുരു।।10।।

അനിത്യമായ ഈ കാണപ്പെടുന്ന ലോകത്തിലും അനാത്മാവായ ശരീരത്തിലും സത്യമെന്ന തോന്നൽ എനിക്ക് എന്നെന്നേക്കുമായി ഇല്ലാതാകണം. ദൃശ്യപ്രപഞ്ചം വെറും തോന്നൽ മാത്രമാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സത്യചിദാന്ദസ്വരൂപമായ ആത്മസുഖത്തിൽ എനിക്ക് എപ്പോഴും സന്തോഷിക്കാൻ കഴിയണം. ഇനി ഒരിക്കലും സംസാരത്തിന്റെ കൊടുംതാപങ്ങളാൽ ദഹിക്കുന്ന ഒരു ഹൃദയം എനിക്ക് ഉണ്ടാകരുത്. ലോകഗുരുവായ അങ്ങ് എന്റെ മനസ്സിന് ആ പരമമായ ശാന്തി നൽകുന്ന ഉപദേശം നൽകിയാലും. ലൗകിക ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും മിഥ്യാബോധങ്ങളിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായ മോചനമാണ് ഇവിടെ അപേക്ഷിക്കുന്നത്.
ദൃശ്യജഗത്ത് സത്യമാണെന്ന ചിന്തയാണ് എല്ലാ കുഴപ്പങ്ങൾക്കും അടിസ്ഥാനം. ഇത് പ്രാതീതികം അഥവാ വെറും പ്രകടമായ രൂപം മാത്രമാണ്. സത്യചിദാത്മകം എന്നത് എന്നെന്നും നിലനിൽക്കുന്ന ബോധസ്വരൂപത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സംസാരതാപം എന്നത് ജനനം മരണം രോഗം വാർദ്ധക്യം തുടങ്ങിയ ലൗകിക ദുഃഖങ്ങളെയാണ്. ഈ താപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടി നിത്യമായ ആനന്ദത്തിൽ ലയിക്കാനാണ് സാധകൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ആത്മനിഷ്ഠ ലഭിക്കുന്നതോടെ ഹൃദയത്തിലെ താപം ശമിക്കുകയും പരമശാന്തി കൈവരുകയും ചെയ്യുന്നു.
സത്യഭ്രാന്തി എന്നത് അസത്യത്തെ സത്യമായി കാണുന്ന അജ്ഞതയാണ്. നിജസുഖം എന്നാൽ തന്റെ ഉള്ളിൽ തന്നെയുള്ള സ്വാഭാവികമായ ആനന്ദം. സംസൃതിതാപം എന്നത് മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ദുഃഖങ്ങളെയും ആധിഭൗതികം ആധിദൈവികം ആധ്യാത്മികം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പ്രഭുവായ ലോകഗുരു തന്റെ ശിഷ്യന്റെ ഹൃദയത്തിലെ എല്ലാ സംശയങ്ങളും മാറ്റാനും അവനെ പരമാനന്ദത്തിലേക്ക് നയിക്കാനും പ്രാപ്തനാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് സ്തോത്രം അവസാനിക്കുന്നു. ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശത്തിലൂടെ മാത്രമേ മനസ്സ് പൂർണ്ണമായ സൗഖ്യം പ്രാപിക്കൂ എന്നതാണിതിന്റെ സാരം.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras