ദക്ഷിണാമൂർതി ദ്വാദശ നാമ സ്തോത്രം

Verse 1

പ്രഥമം ദക്ഷിണാമൂർതിർദ്വിതീയം മുനിസേവിതഃ| ബ്രഹ്മരൂപീ തൃതീയം ച ചതുർഥം തു ഗുരൂത്തമഃ|

    ഈ ശ്ലോകത്തിൽ പരമശിവന്‍റെ ദക്ഷിണാമൂർത്തി ഭാവത്തിലുള്ള ആദ്യത്തെ നാല് നാമങ്ങളാണ് പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. ഒന്നാമത്തെ നാമം ദക്ഷിണാമൂർത്തി എന്നും, രണ്ടാമത്തേത് മുനിസേവിതഃ എന്നും, മൂന്നാമത്തേത് ബ്രഹ്മരൂപീ എന്നും, നാലാമത്തേത് ഗുരൂത്തമഃ എന്നുമാണ്. ഈ ഓരോ പദങ്ങൾക്കും അവരുടേതായ അർത്ഥതലങ്ങളുണ്ട്. ദക്ഷിണാമൂർത്തി എന്ന പദത്തിന്‍റെ അക്ഷരാർത്ഥം തെക്കോട്ട് ദർശനമായി ഇരിക്കുന്ന മൂർത്തി എന്നാണ്. മുനിസേവിതഃ എന്നാൽ മുനിമാരാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നവൻ എന്നും, ബ്രഹ്മരൂപീ എന്നാൽ പരബ്രഹ്മത്തിന്‍റെ സ്വരൂപമായവൻ എന്നും, ഗുരൂത്തമഃ എന്നാൽ ഗുരുക്കന്മാരിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും ഉത്തമനായവൻ എന്നുമാണ് സാമാന്യ അർത്ഥം.

    ഹൈന്ദവ പുരാണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ശിവൻ സനക സനന്ദനാദി മഹർഷിമാർക്ക് അറിവ് പകർന്നു നൽകുന്നതിനായി സ്വീകരിച്ച സവിശേഷമായ ഭാവമാണ് ഇത്. ബ്രഹ്മാവിന്‍റെ മാനസപുത്രന്മാരായ ഇവർക്ക് നിശ്ശബ്ദതയിലൂടെ പരമമായ സത്യം ഉപദേശിച്ചു കൊടുക്കുന്ന ആദിഗുരുവാണ് ദക്ഷിണാമൂർത്തി. ഈ രൂപത്തിൽ ഭഗവാൻ തമിഴ്നാട്ടിലെ ചിദംബരം പോലെയുള്ള പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിൽ സങ്കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. മുനിസേവിതഃ എന്ന നാമം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ബാഹ്യമായ അറിവുകൾക്കപ്പുറം ആന്തരികമായ സത്യം തേടുന്നവർക്ക് ആശ്രയിക്കാവുന്ന ഒരേയൊരു സങ്കേതം ഈ ഭഗവാനാണ് എന്നാണ്. ലൗകികമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ വെടിഞ്ഞ് മോക്ഷത്തിനായി മാത്രം പ്രയത്നിക്കുന്ന ഋഷിമാർക്ക് മുന്നിൽ ഭഗവാൻ തന്‍റെ പൂർണ്ണമായ കാരുണ്യം ചൊരിയുന്നു.

    ദാർശനികമായി ചിന്തിക്കുമ്പോൾ ഈ നാമങ്ങൾക്ക് വളരെ ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥമുണ്ട്. ദക്ഷിണ എന്ന പദത്തിന് തെക്ക് എന്നതിന് പുറമെ ജ്ഞാനം, ബുദ്ധി, പ്രാഗത്ഭ്യം എന്നീ അർത്ഥങ്ങളുമുണ്ട്. അതിനാൽ അറിവിന്‍റെ മൂർത്തിമത്ഭാവമാണ് ഭഗവാൻ എന്ന് ഈ പദം വ്യക്തമാക്കുന്നു. കൂടാതെ തെക്ക് ദിശ മരണത്തിന്‍റെയും അജ്ഞാനത്തിന്‍റെയും പ്രതീകമാണ്. അവിടേക്ക് തിരിഞ്ഞിരുന്ന് ഭഗവാൻ അജ്ഞാനത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. പരമമായ സത്യം അഥവാ ബ്രഹ്മം എന്നത് രൂപമില്ലാത്ത ഒന്നാണെങ്കിലും ഉപാസകരുടെ സൗകര്യത്തിനായി അത് സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്ന രൂപമാണ് ബ്രഹ്മരൂപീ എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ഒരു സാധാരണ ഗുരു അക്ഷരങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഈ ആദിഗുരു സ്വയം അറിവായി മാറി ശിഷ്യന്‍റെ ഉള്ളിലെ അജ്ഞാനത്തെ നിശ്ശേഷം ഇല്ലാതാക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഗുരൂത്തമൻ എന്ന് 

Verse 2

പഞ്ചമം വടമൂലസ്ഥഃ ഷഷ്ഠം വേദപ്രിയസ്തഥാ| സപ്തമം തു മഹായോഗീ ഹ്യഷ്ടമം ത്രിജഗദ്ഗുരുഃ|

    ഈ ശ്ലോകത്തിൽ അഞ്ചു മുതൽ എട്ടു വരെയുള്ള നാമങ്ങളാണ് സ്തുതിക്കുന്നത്. അഞ്ചാമത്തെ നാമം വടമൂലസ്ഥഃ എന്നും ആറാമത്തേത് വേദപ്രിയഃ എന്നും ഏഴാമത്തേത് മഹായോഗീ എന്നും എട്ടാമത്തേത് ത്രിജഗദ്ഗുരുഃ എന്നുമാണ്. വടമൂലസ്ഥഃ എന്ന പദത്തിന് പേരാൽമരത്തിന്‍റെ ചുവട്ടിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ എന്നാണ് അക്ഷരാർത്ഥം. വേദങ്ങളെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ എന്ന് വേദപ്രിയഃ എന്ന പദവും അർത്ഥമാക്കുന്നു. മഹാനായ യോഗി എന്നാണ് മഹായോഗീ എന്നതിന്‍റെ അർത്ഥം. മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ഗുരുവായവൻ എന്ന് ത്രിജഗദ്ഗുരുഃ എന്ന നാമം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പദങ്ങളെല്ലാം ദക്ഷിണാമൂർത്തിയുടെ വ്യത്യസ്തമായ ഗുണഗണങ്ങളെയാണ് വെളിവാക്കുന്നത്.

    പുരാണ കഥകൾ അനുസരിച്ച് കൈലാസത്തിൽ സനകാദി മഹർഷിമാർക്ക് ബ്രഹ്മജ്ഞാനം ഉപദേശിക്കുന്നതിനായി ഭഗവാൻ ശിവൻ ഒരു വലിയ പേരാൽമരത്തിന്‍റെ ചുവട്ടിലാണ് ഇരിക്കുന്നത്. വേദങ്ങളുടെ പൊരുൾ തേടിവന്ന മഹർഷിമാർക്ക് ഭഗവാൻ സാക്ഷാൽ വേദസ്വരൂപനായി ദർശനം നൽകുന്നു. പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ യോഗവിദ്യകളും ഉത്ഭവിക്കുന്നത് ഭഗവാനിൽ നിന്നാണ്. അതിനാൽ അദ്ദേഹം യോഗികളുടെയെല്ലാം നാഥനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. സ്വർഗ്ഗം ഭൂമി പാതാളം എന്നീ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള സകല ജീവജാലങ്ങൾക്കും മാർഗ്ഗദർശിയായ ഒരേയൊരു ആചാര്യനാണ് അദ്ദേഹം എന്ന് ഈ ശ്ലോകം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

    ആത്മീയവും ദാർശനികവുമായ തലത്തിൽ ഈ നാമങ്ങൾക്ക് വളരെ വലിയ അർത്ഥവ്യാപ്തിയാണുള്ളത്. ഹൈന്ദവ ദർശനത്തിൽ പേരാൽമരം എന്നത് അനന്തമായി വികസിക്കുന്ന ഈ ഭൗതിക പ്രപഞ്ചത്തിന്‍റെ അതായത് സംസാരത്തിന്‍റെ പ്രതീകമാണ്. അതിന്‍റെ ചുവട്ടിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ എന്നത് പ്രപഞ്ചത്തിന് ആധാരമായിരിക്കുന്ന പരമാത്മാവിനെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. കൂടാതെ ലൗകിക ജീവിതത്തിന്‍റെ താപത്തിൽ നിന്നും മോചനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഈ മരത്തണൽ ശാന്തി നൽകുന്നു. വേദപ്രിയൻ എന്നത് കേവലം ഗ്രന്ഥങ്ങളെ സ്നേഹിക്കുന്നവൻ എന്നല്ല മറിച്ച് അറിവിന്‍റെ പൂർണ്ണതയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നവൻ എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. ബാഹ്യമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും നിയന്ത്രിച്ച് സ്വന്തം ആത്മാവിൽ തന്നെ രമിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് മഹായോഗി എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. ത്രിജഗദ്ഗുരു എന്ന പദം ജാഗ്രത് സ്വപ്നം സുഷുപ്തി എന്നീ മൂന്ന് അവസ്ഥകൾക്കും അതീതമായി മനുഷ്യനെ തുരീയ അവസ്ഥയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ആന്തരികനായ ഗുരുവിനെയാണ് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്.

Verse 3

നവമം ച വിശുദ്ധാത്മാ ദശമം കാമിതാർഥദഃ| ഏകാദശം മഹാതേജാ ദ്വാദശം മോക്ഷദായകഃ|

    ഒൻപത് മുതൽ പന്ത്രണ്ട് വരെയുള്ള നാമങ്ങളാണ് ഈ ശ്ലോകത്തിൽ വർണ്ണിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഒൻപതാമത്തെ നാമമായി വിശുദ്ധാത്മാ എന്നും പത്താമതായി കാമിതാർഥദഃ എന്നും പതിനൊന്നാമതായി മഹാതേജാ എന്നും പന്ത്രണ്ടാമതായി മോക്ഷദായകഃ എന്നും പറയുന്നു. യാതൊരു മാലിന്യങ്ങളുമില്ലാത്ത പരിശുദ്ധമായ ആത്മാവുള്ളവൻ എന്നാണ് വിശുദ്ധാത്മാ എന്നതിന്‍റെ വാക്കർത്ഥം. ഭക്തർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കാര്യങ്ങൾ സാധിച്ചുകൊടുക്കുന്നവൻ എന്ന് കാമിതാർഥദഃ എന്ന പദവും അതിമഹത്തായ പ്രകാശമുള്ളവൻ എന്ന് മഹാതേജാ എന്ന പദവും അർത്ഥമാക്കുന്നു. ജനനമരണ രൂപമായ സംസാരത്തിൽ നിന്നും മോചനം നൽകുന്നവൻ എന്നാണ് മോക്ഷദായകഃ എന്നതിന്‍റെ സാമാന്യമായ അർത്ഥം.

    പൗരാണിക സങ്കല്പമനുസരിച്ച് ത്രിമൂർത്തികളിൽ സംഹാരകനായ ശിവൻ തന്നെയാണ് ഭക്തരുടെ ദുഃഖങ്ങൾ സംഹരിച്ച് അവർക്ക് അഭീഷ്ടവരങ്ങൾ നൽകുന്നത്. തന്‍റെ ദിവ്യമായ പ്രഭകൊണ്ട് പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഇരുട്ടിനെ മുഴുവൻ ഇല്ലാതാക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ് ദക്ഷിണാമൂർത്തി. ശിവൻ സ്വയം പ്രകാശസ്വരൂപനായി ഇരുന്ന് മഹർഷിമാർക്കും ദേവന്മാർക്കും അറിവിന്‍റെ വെളിച്ചം പകർന്നു നൽകുന്നു. ഈ ഭഗവാനെ ഭജിക്കുന്നതിലൂടെ മാത്രമേ ജീവാത്മാക്കൾക്ക് പരമപദപ്രാപ്തി സാധ്യമാവുകയുള്ളൂ എന്ന് പുരാണങ്ങൾ പലയാവർത്തി ഉദ്ഘോഷിക്കുന്നു. അറിവിലൂടെ മുക്തി നേടുക എന്നതാണ് ഈ സ്തുതിയുടെ അടിസ്ഥാന ലക്ഷ്യം.

    ദാർശനിക തലത്തിൽ വിശുദ്ധാത്മാ എന്നത് മായയുടെ യാതൊരുവിധത്തിലുള്ള സ്പർശവുമേൽക്കാത്ത ശുദ്ധമായ ബോധത്തെയാണ് അഥവാ ചിത് സ്വരൂപത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പ്രപഞ്ചത്തിലെ എല്ലാ സുഖദുഃഖങ്ങൾക്കും സാക്ഷിയായി നിൽക്കുമ്പോഴും അതിൽ ഒന്നുപോലും ഈ പരമാത്മാവിനെ ബാധിക്കുന്നില്ല. കാമിതാർഥദഃ എന്നത് ലൗകികമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ സാധിച്ചുതരുന്നതിനേക്കാൾ ഉപരിയായി ഒരു യഥാർത്ഥ സാധകൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആത്മജ്ഞാനം നൽകി അനുഗ്രഹിക്കുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഇവിടെ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. മഹാതേജാ എന്നത് ഭൗതികമായ വെളിച്ചമല്ല മറിച്ച് സൂര്യചന്ദ്രാദികൾക്ക് പോലും പ്രകാശം നൽകുന്ന ആന്തരികമായ അറിവിന്‍റെ പ്രകാശമാണ്. അജ്ഞാനമാകുന്ന അന്ധകാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന ആ പ്രകാശമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മോക്ഷം നൽകുന്നത്. ജീവാത്മാവും പരമാത്മാവും തമ്മിലുള്ള ഭേദം ഇല്ലാതാക്കി അദ്വൈത സാക്ഷാത്കാരം നൽകുന്ന പരമമായ അവസ്ഥയാണ് ഈ സ്തോത്രത്തിലെ അവസാന നാമമായ മോക്ഷദായകഃ എന്നത് വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

Verse 4

ദ്വാദശൈതാനി നാമാനി സർവലോകഗുരോഃ കലൗ| യഃ പഠേന്നിത്യമാപ്നോതി നരോ വിദ്യാമനുത്തമാം|

    ദക്ഷിണാമൂർത്തി സ്തോത്രത്തിന്‍റെ ഫലശ്രുതിയാണ് ഈ അവസാന ശ്ലോകത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്നത്. സർവലോകങ്ങൾക്കും ഗുരുവായ ഭഗവാന്‍റെ ഈ പന്ത്രണ്ട് നാമങ്ങൾ കലിയുഗത്തിൽ ഏതൊരാൾ നിത്യവും പഠിക്കുന്നുവോ ആ മനുഷ്യൻ ഉത്തമമായ വിദ്യയെ അഥവാ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ അറിവിനെ പ്രാപിക്കുന്നു എന്നാണ് ഇതിന്‍റെ അക്ഷരാർത്ഥം. ഇത് ഈ സ്തോത്രം ജപിക്കുന്നതുകൊണ്ടുള്ള പ്രയോജനത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്ന ഒരു ഭാഗമാണ്. നാമജപത്തിന്‍റെ മഹത്വം ഈ വരികളിൽ വളരെ ലളിതമായി തന്നെ വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

    പുരാണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് യുഗങ്ങളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ധർമ്മച്യുതി സംഭവിക്കുന്ന കാലമാണ് കലിയുഗം. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ മനുഷ്യരുടെ ബുദ്ധി ലൗകികമായ വിഷയങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ഭ്രമിച്ചുനിൽക്കുന്നതിനാൽ അവർക്ക് ഈശ്വരസാക്ഷാത്കാരം നേടുക എന്നത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള കാര്യമാണ്. എന്നാൽ സർവലോകഗുരുവായ ദക്ഷിണാമൂർത്തിയുടെ ഈ ദ്വാദശനാമ സ്തോത്രം നിത്യവും ഭക്തിയോടെ ജപിക്കുന്നതിലൂടെ ആ പ്രതിസന്ധികളെ എളുപ്പത്തിൽ മറികടക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് ഈ ശ്ലോകം ഉറപ്പുനൽകുന്നു. പുരാണ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ എല്ലാം തന്നെ കലിയുഗത്തിൽ ഈശ്വരനാമജപത്തിന് വളരെയധികം പ്രാധാന്യം നൽകുന്നുണ്ട്.

    ദാർശനികമായി പരിശോധിക്കുമ്പോൾ ഇതിലെ ഓരോ പദങ്ങൾക്കും ഗഹനമായ അർത്ഥമുണ്ട്. കലിയുഗം എന്നത് കേവലം ഒരു കാലഘട്ടത്തെ മാത്രമല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നത് മറിച്ച് മനുഷ്യന്‍റെ മനസ്സിൽ കാമക്രോധാദികൾ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന അജ്ഞാനത്തിന്‍റെ അവസ്ഥയെ കൂടിയാണ്. ഈ അവസ്ഥയിൽ നിന്നും കരകയറാൻ സാധകനെ സഹായിക്കുന്നത് ആത്മജ്ഞാനം മാത്രമാണ്. വിദ്യാമനുത്തമാം എന്ന പദം വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ലൗകികമായ വിദ്യകളെല്ലാം തന്നെ നാശമുള്ളതും പരിമിതവുമാണ്. എന്നാൽ ഈ സ്തോത്ര ജപത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നത് ഭൗതികമായ അറിവുകളല്ല മറിച്ച് ഉത്തമമായ വിദ്യയാണ് അഥവാ ആത്മവിദ്യയാണ്. തന്നെത്തന്നെ അറിയുക എന്നതിനേക്കാൾ വലിയ മറ്റൊരു അറിവും ഈ പ്രപഞ്ചത്തിലില്ല എന്ന ഉപനിഷദ് വാക്യമാണ് ഇവിടെ അന്വർത്ഥമാകുന്നത്. നിത്യവുമുള്ള ഈ നാമജപം മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കുകയും അതിലൂടെ പരമമായ മോക്ഷത്തിലേക്ക് സാധകനെ നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അഥ ദക്ഷിണാമൂർതിദ്വാദശനാമസ്തോത്രം -
പ്രഥമം ദക്ഷിണാമൂർതിർദ്വിതീയം മുനിസേവിതഃ|
ബ്രഹ്മരൂപീ തൃതീയം ച ചതുർഥം തു ഗുരൂത്തമഃ|
പഞ്ചമം വടമൂലസ്ഥഃ ഷഷ്ഠം വേദപ്രിയസ്തഥാ|
സപ്തമം തു മഹായോഗീ ഹ്യഷ്ടമം ത്രിജഗദ്ഗുരുഃ|
നവമം ച വിശുദ്ധാത്മാ ദശമം കാമിതാർഥദഃ|
ഏകാദശം മഹാതേജാ ദ്വാദശം മോക്ഷദായകഃ|
ദ്വാദശൈതാനി നാമാനി സർവലോകഗുരോഃ കലൗ|
യഃ പഠേന്നിത്യമാപ്നോതി നരോ വിദ്യാമനുത്തമാം|

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras