నిర్గుణ మానస పూజా స్తోత్రం

Lyrics:

శిష్య ఉవాచ-
అఖండే సచ్చిదానందే నిర్వికల్పైకరూపిణి.
స్థితేఽద్వితీయభావేఽపి కథం పూజా విధీయతే.1.
పూర్ణస్యావాహనం కుత్ర సర్వాధారస్య చాసనం.
స్వచ్ఛాయ పాద్యమర్ఘ్యం చ స్వచ్ఛస్యాచమనం కుతః.2.
నిర్మలస్య కుతః స్నానం వాసో విశ్వోదరస్య చ.
అగోత్రస్య త్వవర్ణస్య కుతస్తస్యోపవీతకం.3.
నిర్లేపస్య కుతో గంధః పుష్పం నిర్వాసనస్య చ.
నిర్విశేషస్య కా భూషా కోఽలంకారో నిరాకృతేః.4.
నిరంజనస్య కిం ధూపైర్దీపైర్వా సర్వసాక్షిణః.
నిజానందైకతృప్తస్య నైవేద్యం కిం భవేదిహ.5.
విశ్వానందయితుస్తస్య కిం తాంబూలం ప్రకల్ప్యతే.
స్వయంప్రకాశచిద్రూపో యోఽసావర్కాదిభాసకః.6.
గీయతే శ్రుతిభిస్తస్య నీరాంజనవిధిః కుతః.
ప్రదక్షిణమనంతస్య ప్రమాణోఽద్వయవస్తునః.
వేదవాచామవేద్యస్య కిం వా స్తోత్రం విధీయతే.7.
శ్రీగురురువాచ-
ఆరాధయామి మణిసన్నిభమాత్మలింగం
మాయాపురీహృదయపంకజసన్నివిష్టం.
శ్రద్ధానదీవిమలచిత్తజలాభిషేకై-
ర్నిత్యం సమాధికుసుమైరపునర్భవాయ.8.
అయమేతోఽవశిష్టోఽస్మీత్యేవమావాహయేచ్ఛివం.
ఆసనం కల్పయేత్ పశ్చాత్ స్వప్రతిష్ఠాత్మచింతనం.9.
పుణ్యపాపరజఃసంగో మమ నాస్తీతి వేదనం.
పాద్యం సమర్పయేద్విద్వాన్ సర్వకల్మషనాశనం.10.
అనాదికల్పవిధృతమూలజ్ఞానజలాంజలిం.
విసృజేదాత్మలింగస్య తదేవార్ఘ్యసమర్పణం.11.
బ్రహ్మానందాబ్ధికల్లోలకణకోట్యంశలేశకం.
పిబంతీంద్రాదయ ఇతి ధ్యానమాచమనం మతం.12.
బ్రహ్మానందజలేనైవ లోకాః సర్వే పరిప్లుతాః.
అచ్ఛేద్యోఽయమితి ధ్యానమభిషేచనమాత్మనః.13.
నిరావరణచైతన్యం ప్రకాశోఽస్మీతి చింతనం.
ఆత్మలింగస్య సద్వస్త్రమిత్యేవం చింతయేన్మునిః.14.
త్రిగుణాత్మాశేషలోకమాలికాసూత్రమస్మ్యహం.
ఇతి నిశ్చయమేవాత్ర హ్యుపవీతం పరం మతం.15.
అనేకవాసనామిశ్రప్రపంచోఽయం ధృతో మయా.
నాన్యేనేత్యనుసంధానమాత్మనశ్చందనం భవేత్.16.
రజఃసత్త్వతమోవృత్తిత్యాగరూపైస్తిలాక్షతైః.
ఆత్మలింగం యజేన్నిత్యం జీవన్ముక్తిప్రసిద్ధయే.17.
ఈశ్వరో గురురాత్మేతి భేదత్రయవివర్జితైః.
బిల్వపత్రైరద్వితీయైరాత్మలింగం యజేచ్ఛివం.18.
సమస్తవాసనాత్యాగం ధూపం తస్య విచింతయేత్.
జ్యోతిర్మయాత్మవిజ్ఞానం దీపం సందర్శయేద్ బుధః.19.
నైవేద్యమాత్మలింగస్య బ్రహ్మాండాఖ్యం మహోదనం.
పిబానందరసం స్వాదు మృత్యురస్యోపసేచనం.20.
అజ్ఞానోచ్ఛిష్టకరస్య క్షాలనం జ్ఞానవారిణా.
విశుద్ధస్యాత్మలింగస్య హస్తప్రక్షాలనం స్మరేత్.21.
రాగాదిగుణశూన్యస్య శివస్య పరమాత్మనః.
సరాగవిషయాభ్యాసత్యాగస్తాంబూలచర్వణం.22.
అజ్ఞానధ్వాంతవిధ్వంసప్రచండమతిభాస్కరం.
ఆత్మనో బ్రహ్మతాజ్ఞానం నీరాజనమిహాత్మనః.23.
వివిధబ్రహ్మసందృష్టిర్మాలికాభిరలంకృతం.
పూర్ణానందాత్మతాదృష్టిం పుష్పాంజలిమనుస్మరేత్.24.
పరిభ్రమంతి బ్రహ్మమాండసహస్రాణి మయీశ్వరే.
కూటస్థాచలరూపోఽహమితి ధ్యానం ప్రదక్షిణం.25.
విశ్వవంద్యోఽహమేవాస్మి నాస్తి వంద్యో మదన్యతః.
ఇత్యాలోచనమేవాత్ర స్వాత్మలింగస్య వందనం.26.
ఆత్మనః సత్క్రియా ప్రోక్తా కర్తవ్యాభావభావనా.
నామరూపవ్యతీతాత్మచింతనం నామకీర్తనం.27.
శ్రవణం తస్య దేవస్య శ్రోతవ్యాభావచింతనం.
మననం త్వాత్మలింగస్య మంతవ్యాభావచింతనం.28.
ధ్యాతవ్యాభావవిజ్ఞానం నిదిధ్యాసనమాత్మనః.
సమస్తభ్రాంతివిక్షేపరాహిత్యేనాత్మనిష్ఠతా.29.
సమాధిరాత్మనో నామ నాన్యచ్చిత్తస్య విభ్రమః.
తత్రైవ బ్రహ్మణి సదా చిత్తవిశ్రాంతిరిష్యతే.30.
ఏవం వేదాంతకల్పోక్తస్వాత్మలింగప్రపూజనం.
కుర్వన్నా మరణం వాఽపి క్షణం వా సుసమాహితః.31.
సర్వదుర్వాసనాజాలం పాదపాంసుమివ త్యజేత్.
విధూయాజ్ఞానదుఃఖౌఘం మోక్షానందం సమశ్నుతే.32.

Meaning:

Verse 1
శిష్య ఉవాచ-
అఖండే సచ్చిదానందే నిర్వికల్పైకరూపిణి।
స్థితే అద్వితీయభావే అపి కథం పూజా విధీయతే।1।
ఈ శ్లోకంలో శిష్యుడు గురువును ఒక లోతైన ప్రశ్న అడుగుతున్నాడు. సచ్చిదానంద స్వరూపం అనేది సత్ అంటే నిత్య సత్యం, చిత్ అంటే చైతన్యం, ఆనందం అంటే పరమ సుఖం. ఇది అఖండం, అంటే విభాగం లేని సంపూర్ణ స్థితి. నిర్వికల్పం అంటే ఎలాంటి భేదాలు, ఆలోచనల మార్పులు లేని స్థితి. అద్వితీయ భావం అంటే రెండవది లేని ఒకటే తత్వం.
ఇలాంటి పరమాత్మ స్వరూపం ఎక్కడ చూసినా ఒకటే ఉన్నప్పుడు, దానికి పూజ ఎలా చేయాలి అన్న సందేహం వస్తుంది. సాధారణంగా పూజ అంటే ఒక విగ్రహం లేదా రూపాన్ని ఉద్దేశించి చేసే క్రియ. కానీ ఇక్కడ రూపం లేదు, భేదం లేదు, రెండవది లేదు. అప్పుడు పూజ అనే క్రియ ఎలా సాధ్యం అవుతుంది అనే ప్రశ్న చాలా సహజం.
ఈ ప్రశ్న ఉపనిషత్తులలోని ప్రధాన భావాన్ని తాకుతుంది. పరబ్రహ్మం అనేది రూపరహితం, గుణరహితం. దానిని మనసు, మాటలు పూర్తిగా అందుకోలేవు. అయినప్పటికీ భక్తి మరియు ఆరాధన ద్వారా దానిని చేరుకోవాలని మనిషి ప్రయత్నిస్తాడు.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక కీలక మలుపు చూపుతుంది. బాహ్య పూజ నుంచి అంతర్ముఖ పూజకు మారే దారిని ఇది ప్రారంభిస్తుంది. శిష్యుని సందేహం ద్వారా గురువు ఒక గొప్ప జ్ఞాన మార్గాన్ని చూపబోతున్నాడు.
Verse 2
పూర్ణస్యావాహనం కుత్ర సర్వాధారస్య చాసనం।
స్వచ్చాయ పాద్యమర్ఘ్యం చ స్వచ్చస్యాచమనం కుతః।2।
ఇక్కడ శిష్యుడు పూజలో ఉపయోగించే ప్రతి ఉపచారాన్ని ప్రశ్నిస్తున్నాడు. పూర్ణమైన పరబ్రహ్మానికి ఆవాహనం ఎక్కడ చేయాలి అని అడుగుతున్నాడు. ఆవాహనం అంటే దేవుని ఒక స్థలానికి ఆహ్వానించడం. కానీ అన్నింటికీ ఆధారమైనది అయిన పరమాత్మను ఎక్కడి నుంచి ఎక్కడికి పిలవాలి అన్న సందేహం వస్తుంది.
అలాగే సర్వాధారమైన వానికి ఆసనం ఎలా ఇవ్వాలి. పాద్యం అంటే పాదాలను కడగడానికి నీరు. అర్ఘ్యం అంటే గౌరవార్థం ఇచ్చే నీరు. కానీ స్వచ్చమైన, నిర్మలమైన తత్వానికి ఈ ఉపచారాలు ఎలా వర్తిస్తాయి.
ఇక్కడ తత్వబోధ చాలా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. మనం చేసే పూజలు అన్నీ మన భావానికి అనుగుణంగా ఉంటాయి. కానీ పరమాత్మ స్వరూపం ఈ క్రియలన్నింటికీ అతీతం. అది ఎక్కడైనా ఉంది, అందుకే దానిని ఎక్కడికీ పిలవలేము.
ఈ ప్రశ్నలు మనల్ని బాహ్య కర్మల పరిమితిని అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి. అవి తప్పు కావు, కానీ అవి అంతిమ సత్యం కాదు. నిజమైన పూజ అనేది ఈ ఉపచారాల అర్థాన్ని అంతర్ముఖంగా మార్చుకోవడంలో ఉంది.
ఇది మనసుకు ఒక పెద్ద మార్పు తీసుకువస్తుంది. దేవుడు బయట ఉన్నవాడు కాదు. మనలోనే ఉన్నాడు అనే దిశగా మన ఆలోచనను మలుస్తుంది.
Verse 3
నిర్మలస్య కుతః స్నానం వాసో విశ్వోదరస్య చ।
అగోత్రస్య త్వవర్ణస్య కుతస్తస్యోపవీతకం।3।
ఈ శ్లోకంలో కూడా అదే ప్రశ్నను మరింత లోతుగా తీసుకెళ్తాడు. నిర్మలమైన తత్వానికి స్నానం ఎందుకు అవసరం. స్నానం అనేది శరీర శుద్ధి కోసం. కానీ పరమాత్మకు ఎలాంటి మలినత లేదు. కాబట్టి దానికి స్నానం అనవసరం.
విశ్వోదరుడు అంటే సమస్త జగత్తు తనలో ఉంచుకున్న వాడు. అలాంటి పరమాత్మకు వస్త్రం ఎందుకు అవసరం. వస్త్రం అనేది శరీరాన్ని కప్పడానికి. కానీ పరమాత్మకు శరీరం అనే పరిమితి లేదు.
అగోత్రం అంటే వంశం లేనిది. అవర్ణం అంటే వర్ణభేదం లేనిది. అలాంటి తత్వానికి ఉపవీతం ఎలా ఉంటుంది. ఉపవీతం అనేది ఒక సామాజిక గుర్తింపు. కానీ పరమాత్మకు ఎలాంటి భేదం లేదు.
ఇక్కడ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప బోధ ఇస్తుంది. మనం దేవునికి ఇస్తున్న అన్ని లక్షణాలు మనుష్య సంబంధితమైనవి. కానీ పరమాత్మ ఈ అన్ని పరిమితులను దాటి ఉంటుంది.
ఈ భావం మనలో స్థిరపడితే, మన పూజ యొక్క స్వరూపం పూర్తిగా మారుతుంది. అది ఒక ఆచారం మాత్రమే కాకుండా, జ్ఞాన సాధనగా మారుతుంది.
ఇలా శిష్యుడు అడిగే ప్రతి ప్రశ్న మనలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగించడానికి ఒక సాధనంగా మారుతుంది. గురువు ఈ సందేహాలకు సమాధానం చెప్పి అంతర్ముఖ పూజ మార్గాన్ని చూపబోతున్నాడు.

Verse 4
నిర్లేపస్య కుతో గంధః పుష్పం నిర్వాసనస్య చ।
నిర్విశేషస్య కా భూషా కోలంకారో నిరాకృతేః।4।
ఈ శ్లోకంలో శిష్యుడు మరింత సున్నితమైన అంశాన్ని స్పృశిస్తున్నాడు. నిర్లేపం అంటే ఏ దానితోనూ అంటుకోని స్వరూపం. అలాంటి పరమాత్మకు గంధం ఎందుకు అవసరం అని ప్రశ్నిస్తున్నాడు. గంధం అనేది శరీరానికి లేదా వస్తువుకు సువాసన ఇవ్వడానికి. కానీ పరమాత్మకు శరీర పరిమితి లేదు.
నిర్వాసన అంటే ఎలాంటి వాసనలూ లేని స్వరూపం. అలాంటి తత్వానికి పుష్పం ఎందుకు సమర్పించాలి. పుష్పం కూడా ఒక వాసన, ఒక గుణాన్ని సూచిస్తుంది. కానీ పరమాత్మ అన్ని గుణాలకు అతీతం.
నిర్విశేషం అంటే ఎలాంటి ప్రత్యేకతలూ లేని సమత్వ స్థితి. అలాంటి తత్వానికి ఆభరణాలు ఎలా వర్తిస్తాయి. అలంకారం అనేది ఒక రూపాన్ని మరింత అందంగా చేయడానికి. కానీ నిరాకారం అయిన పరమాత్మకు అలంకారం అనే భావన అనవసరం.
ఇది మనకు ఒక గొప్ప మార్గదర్శకం. మనం చేసే ప్రతి పూజా అంశం ఒక ప్రతీక మాత్రమే. నిజమైన అర్థం వాటి వెనుక దాగి ఉంటుంది. ఈ శ్లోకం మనల్ని ఆ ప్రతీకల లోపలి సత్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి ప్రేరేపిస్తుంది.
ఇక్కడి నుంచి పూజ అనేది బాహ్య క్రియల నుంచి అంతర్ముఖ అనుభవంగా మారే దిశలో ముందుకు సాగుతుంది.
Verse 5
నిరంజనస్య కిం ధూపైర్దీపైర్వా సర్వసాక్షిణః।
నిజానందైకతృప్తస్య నైవేద్యం కిం భవేదిహ।5।
ఈ శ్లోకంలో శిష్యుడు ధూపం, దీపం, నైవేద్యం వంటి ముఖ్యమైన పూజా అంశాలను ప్రశ్నిస్తున్నాడు. నిరంజన అంటే మలినతలేని స్వరూపం. అలాంటి తత్వానికి ధూపం ఎందుకు అవసరం. ధూపం అనేది శుద్ధి సూచకం. కానీ పరమాత్మ స్వయంగా శుద్ధమైనది.
సర్వసాక్షి అంటే అన్నింటినీ చూస్తూ ఉన్న సాక్షి. అలాంటి పరమాత్మకు దీపం ఎందుకు అవసరం. దీపం వెలుతురు ఇవ్వడానికి. కానీ పరమాత్మ స్వయంగా చైతన్య ప్రకాశం.
నిజానందంతో తృప్తి చెందిన వానికి నైవేద్యం ఎందుకు ఇవ్వాలి. నైవేద్యం అనేది ఆహారం. కానీ పరమాత్మకు ఎలాంటి అవసరం లేదు. అది స్వయంపూర్ణం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గంభీరమైన సత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. మనం చేసే పూజా క్రియలు దేవునికి అవసరం కోసం కాదు. అవి మన మనసును శుద్ధి చేయడానికి.
దేవుడు ఎలాంటి ఉపచారాలకు ఆధీనుడు కాదు. కానీ మనం ఆ ఉపచారాల ద్వారా మన భక్తిని వ్యక్తం చేస్తాం. ఇది అర్థం అయితే పూజ ఒక ఆచారం కాకుండా ఒక సాధనగా మారుతుంది.
Verse 6
విశ్వానందయితుస్తస్య కిం తాంబూలం ప్రకల్ప్యతే।
స్వయం ప్రకాశ చిద్రూపో యోఽసావర్కాదిభాసకః।6।
ఈ శ్లోకంలో శిష్యుడు తాంబూల సమర్పణను కూడా ప్రశ్నిస్తున్నాడు. విశ్వానందయితు అంటే ప్రపంచానికి ఆనందం ఇచ్చే వాడు. అలాంటి పరమాత్మకు తాంబూలం ఎందుకు ఇవ్వాలి. ఇది కూడా ఒక ఉపచారం మాత్రమే.
స్వయం ప్రకాశం అంటే తానే వెలుగుగా ఉండే స్వరూపం. చిద్రూపం అంటే చైతన్యమే స్వరూపం. అర్కాది భాసకః అంటే సూర్యుడు వంటి వెలుగులను కూడా వెలిగించే మూలం.
ఇక్కడ ఒక గొప్ప తాత్విక భావం ఉంది. మనం చూస్తున్న ప్రతి వెలుగు, ప్రతి అనుభవం, ప్రతి జ్ఞానం అన్నీ ఆ పరమ చైతన్యానికి ఆధారపడివుంటాయి. అది లేకపోతే ఏదీ ప్రకాశించదు.
ఈ శ్లోకం మనల్ని ఒక లోతైన అవగాహనకు తీసుకెళ్తుంది. దేవుడు ఒక వెలుగు కాదు. వెలుగును కూడా వెలిగించే మూలం.
ఇలాంటి తత్వానికి మనం ఇచ్చే ఉపచారాలు కేవలం ప్రతీకలు మాత్రమే. నిజమైన పూజ అనేది ఆ తత్వాన్ని గుర్తించడం. దానిలో నిలవడం.
Verse 7
గీయతే శ్రుతిభిస్తస్య నీరాజనవిధిః కుతః।
ప్రదక్షిణమనంతస్య ప్రమాణోఽద్వయవస్తునః।
వేదవాచామవేద్యస్య కిం వా స్తోత్రం విధీయతే।7।
ఈ శ్లోకంలో శిష్యుడు చివరి సందేహాన్ని వ్యక్తం చేస్తున్నాడు. శ్రుతులు కూడా వర్ణించలేని పరమాత్మకు నీరాజనం ఎలా చేయాలి. నీరాజనం అంటే దీపారాధన. కానీ పరమాత్మ స్వయంగా ప్రకాశస్వరూపం.
అనంతమైన తత్వానికి ప్రదక్షిణం ఎలా చేయాలి. ప్రదక్షిణం అంటే ఒక వస్తువును చుట్టూ తిరగడం. కానీ పరమాత్మ ఎక్కడా ముగియదు. అది అన్నిచోట్లా ఉంది.
అద్వయ తత్వం అంటే రెండవది లేని సత్యం. అలాంటి తత్వాన్ని కొలవడానికి ప్రమాణం ఏమిటి. అది కొలవలేనిది.
వేదాలు కూడా పూర్తిగా వివరించలేని తత్వానికి స్తోత్రం ఎలా చేయాలి. మాటలు పరిమితమైనవి. కానీ పరమాత్మ అపరిమితమైనది.
ఇక్కడ శిష్యుని ప్రశ్నలు పూర్తవుతాయి. ఇవి మనలోని అన్ని సందేహాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఈ ప్రశ్నల ద్వారా మనం ఒక స్పష్టమైన స్థితికి వస్తాం.
ఇప్పుడు గురువు సమాధానం చెప్పబోతున్నాడు. బాహ్య పూజను అంతర్ముఖ పూజగా ఎలా మార్చాలో ఆయన చూపిస్తాడు. అదే ఈ స్తోత్రం యొక్క అసలు సారం.

Verse 8
శ్రీగురురువాచ-
ఆరాధయామి మణిసన్నిభమాత్మలింగం
మాయాపురీహృదయపంకజసన్నివిష్టమ్।
శ్రద్ధానదీవిమలచిత్తజలాభిషేకైః
నిత్యం సమాధికుసుమైరపునర్భవాయ।8।
ఇక్కడ గురువు సమాధానం ప్రారంభమవుతుంది. ఆయన బాహ్య పూజకు బదులుగా అంతర్ముఖ పూజను చూపిస్తున్నారు. మణి వంటి ప్రకాశవంతమైన ఆత్మలింగాన్ని ఆరాధిస్తున్నాను అని చెబుతున్నారు. ఇది మన హృదయపద్మంలో నివసించే పరమాత్మను సూచిస్తుంది.
మాయాపురి అంటే ఈ శరీరమే. ఈ శరీరంలో హృదయం ఒక పుష్పంలా ఉంది. అందులో పరమాత్మ నిలిచివున్నాడు. ఈ భావంతో ధ్యానం చేయాలి. ఇక్కడ పూజ ఒక బాహ్య క్రియ కాదు. అది ఒక అంతర్ముఖ అనుభవం.
శ్రద్ధ అనే నది నుంచి వచ్చే నిర్మలమైన మనస్సు జలంతో అభిషేకం చేయాలి అని చెప్పబడింది. ఇది మనసు శుద్ధిని సూచిస్తుంది. సమాధి అనే పుష్పాలతో పూజ చేయాలి. ఇది మన ఏకాగ్రతను సూచిస్తుంది.
ఈ విధమైన పూజ మనను పునర్జన్మ బంధం నుంచి విముక్తి చేస్తుంది. ఇక్కడ గురువు ఒక గొప్ప మార్పు చూపిస్తున్నారు. దేవుడు బయట కాదు. మనలోనే ఉన్నాడు. అతనిని మనసుతో, జ్ఞానంతో ఆరాధించాలి.
ఇది నిజమైన ఆత్మపూజ. ఇది జ్ఞానమార్గానికి ద్వారం.
Verse 9
అయమేతోఽవశిష్టోఽస్మీత్యేవమావాహయేచ్ఛివమ్।
ఆసనం కల్పయేత్ పశ్చాత్ స్వప్రతిష్ఠాత్మచింతనం।9।
ఇక్కడ గురువు ఆవాహనాన్ని ఎలా చేయాలో చెబుతున్నారు. నేను ఈ శరీరం కాదు. నేను మిగిలిన ఆత్మనే అని భావించాలి. ఈ భావనతో శివుని ఆహ్వానించాలి.
ఇది ఒక లోతైన తాత్విక సాధన. మనం సాధారణంగా శరీరాన్ని మనమనే భావిస్తాం. కానీ ఇక్కడ గురువు ఆ భావాన్ని విడిచిపెట్టమని చెబుతున్నారు. మిగిలిన సాక్షి చైతన్యమే నిజమైన స్వరూపం.
ఆసనం అనేది ఒక స్థిరమైన స్థితి. స్వప్రతిష్ఠ అంటే మనలో మనం స్థిరపడటం. ఈ ఆత్మచింతనే నిజమైన ఆసనం.
ఇది మనకు ఒక ముఖ్యమైన మార్గదర్శకం. పూజలో ప్రతి ఉపచారం ఒక అంతర్ముఖ భావనగా మారుతుంది. ఆవాహనం అంటే దేవుణ్ణి బయట నుంచి పిలవడం కాదు. మనలోని ఆత్మను గుర్తించడం.
ఈ విధంగా పూజ ఒక ఆత్మవిచారణగా మారుతుంది.
Verse 10
పుణ్యపాపరజఃసంగో మమ నాస్తీతి వేదనం।
పాద్యం సమర్పయేద్విద్వాన్ సర్వకల్మషనాశనం।10।
ఇక్కడ పాద్యం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థాన్ని చెబుతున్నారు. నేను పుణ్యం, పాపం, రజోగుణం వంటి బంధాలకు అతీతుడిని అని తెలుసుకోవాలి. ఈ జ్ఞానం పాద్యంగా సమర్పించాలి.
పాద్యం అనేది పాదాలను శుద్ధి చేయడానికి. ఇక్కడ అది మనలోని మలినతలను తొలగించే జ్ఞానంగా మారుతుంది. ఈ భావనతో మనం మనసును శుద్ధి చేసుకోవాలి.
పుణ్యం, పాపం అనే భావనలు కూడా మనసుకు సంబంధించినవే. ఆత్మకు ఇవి తాకవు. ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకోవడం వల్ల మనలోని అన్ని కల్మషాలు తొలగిపోతాయి.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప ఉపదేశం ఇస్తుంది. నిజమైన శుద్ధి బాహ్యంగా కాదు. అది జ్ఞానంతో వస్తుంది.
ఈ విధంగా పూజలో ప్రతి దశ మన ఆత్మజ్ఞానాన్ని పెంచే సాధనగా మారుతుంది.
Verse 11
అనాదికల్పవిధృతమూలజ్ఞానజలాంజలిమ్।
విసృజేదాత్మలింగస్య తదేవార్ఘ్యసమర్పణమ్।11।
ఇక్కడ అర్ఘ్యం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థాన్ని వివరిస్తున్నారు. అనాది కాలం నుంచి ఉన్న అజ్ఞానం మనలో మూలంగా ఉంది. ఈ అజ్ఞానాన్ని నీటి అంజలిగా విడిచిపెట్టాలి.
ఈ విడిచిపెట్టడమే అర్ఘ్య సమర్పణ. అర్ఘ్యం అనేది గౌరవ సూచకం. ఇక్కడ అది అజ్ఞానాన్ని విడిచిపెట్టే చర్యగా మారుతుంది.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక కీలక సాధనను నేర్పుతుంది. జ్ఞానం పొందడం అంటే కొత్తగా ఏదైనా పొందడం కాదు. అజ్ఞానాన్ని తొలగించడం.
ఆత్మలింగం అంటే మనలోని పరమాత్మ. దానికి అజ్ఞానం అడ్డుగా ఉంటుంది. ఆ అజ్ఞానాన్ని విడిచిపెడితే, ఆత్మ స్వరూపం స్వయంగా వెలుగుతుంది.
ఈ విధంగా పూజ ఒక జ్ఞాన సాధనగా మారుతుంది.
Verse 12
బ్రహ్మానందాబ్ధికల్లోలకణకోట్యంశలేశకమ్।
పిబంతీంద్రాదయ ఇతి ధ్యానమాచమనంమతమ్।12।
ఇక్కడ ఆచమనం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థాన్ని చెబుతున్నారు. బ్రహ్మానందం ఒక అపార సముద్రంలా ఉంది. అందులోని చిన్న అలలు కూడా అపారమైన ఆనందాన్ని ఇస్తాయి.
ఇంద్రుడు వంటి దేవతలు కూడా ఆ ఆనందాన్ని అనుభవిస్తున్నారని భావించాలి. ఈ భావనతో ధ్యానం చేయడం ఆచమనంగా భావించబడుతుంది.
ఆచమనం అంటే శుద్ధి కోసం నీరు త్రాగడం. ఇక్కడ అది ఆనందాన్ని అనుభవించడం. ఇది ఒక అంతర్ముఖ అనుభవం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప సత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. పరమానందం బయట కాదు. మనలోనే ఉంది. దానిని అనుభవించడం ద్వారా మనం శుద్ధి చెందుతాము.
ఇలా గురువు ప్రతి పూజా అంశాన్ని ఒక జ్ఞాన సాధనగా మార్చుతున్నారు. ఇది ఆత్మజ్ఞానానికి తీసుకెళ్లే మార్గం.

Verse 13
బ్రహ్మానందజలేనైవ లోకాః సర్వే పరిప్లుతాః।
అచ్ఛేద్యోఽయమితి ధ్యానం అభిషేచనమాత్మనః।13।
ఇక్కడ అభిషేకం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. ఈ జగత్తు అంతా బ్రహ్మానందరూపమైన జలంతో నిండి ఉంది అని భావించాలి. అంటే ప్రతి అనుభవం వెనుక పరమానందమే ఆధారంగా ఉంది.
అచ్ఛేద్యం అంటే విభజించలేనిది. ఈ ఆత్మ తత్వం ఎక్కడా విరిగిపోదు, నశించదు. ఈ ధ్యానం చేయడం అభిషేకంగా భావించాలి. ఇది బయట నీటితో చేసే అభిషేకం కాదు.
మనలోని చైతన్యాన్ని ఈ ఆనందంతో నింపడం, అదే నిజమైన అభిషేకం. ఇది మనసును పరమశాంతి వైపు తీసుకెళ్తుంది.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప అనుభూతిని అందిస్తుంది. మనం ప్రపంచాన్ని వేరుగా చూడడం ఆపి, దానిని పరమానంద స్వరూపంగా చూడడం ప్రారంభిస్తాం.
ఈ దృష్టి మారితే జీవితం పూర్తిగా మారుతుంది. ఇది జ్ఞాన పూజలో ఒక ముఖ్యమైన దశ.
Verse 14
నిరావరణచైతన్యం ప్రకాశోఽస్మీతి చింతనం।
ఆత్మలింగస్య సద్వస్త్రమిత్యేవం చింతయేత్ మునిః।14।
ఇక్కడ వస్త్ర సమర్పణ యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం వివరించబడుతుంది. నిరావరణ చైతన్యం అంటే ఎలాంటి ఆవర్తనలూ లేని స్వచ్ఛమైన చైతన్యం. నేను అదే ప్రకాశ స్వరూపం అని భావించాలి.
ఈ భావననే వస్త్రంగా సమర్పించాలి. వస్త్రం అనేది కప్పడానికి. ఇక్కడ అది మన చైతన్యాన్ని సత్యంతో కప్పడం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక లోతైన సాధనను చూపిస్తుంది. మనం మనల్ని శరీరంగా కాకుండా చైతన్యంగా చూడడం ప్రారంభించాలి.
ఈ భావన స్థిరపడితే, మనలోని అన్ని భయాలు తగ్గిపోతాయి. ఎందుకంటే చైతన్యం ఎప్పటికీ నశించదు.
ఇది ఆత్మజ్ఞానంలో ఒక ముఖ్యమైన అడుగు. పూజలో ప్రతి అంశం మనలోని అవగాహనను పెంచడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
Verse 15
త్రిగుణాత్మాశేషలోకమాలికాసూత్రమస్మ్యహమ్।
ఇతి నిశ్చయమేవాత్ర హ్యుపవీతం పరమ్ మతమ్।15।
ఇక్కడ ఉపవీతం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. త్రిగుణాలు అంటే సత్త్వ, రజస, తమస. ఈ మూడు గుణాలతో కూడిన ప్రపంచం ఒక మాలలా ఉంది.
ఆ మాలలోని దారంలా నేను ఉన్నాను అని భావించాలి. అంటే అన్ని లోకాలకు ఆధారమైన చైతన్యం నేనే.
ఈ నిశ్చయమే ఉపవీతం. ఉపవీతం అనేది ఒక గుర్తింపు. ఇక్కడ అది ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా వచ్చే గుర్తింపు.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప అవగాహన ఇస్తుంది. మనం ప్రపంచంలో ఒక భాగం కాదు. ప్రపంచం మనలో ఉంది.
ఈ భావన స్థిరపడితే, మనలోని అన్ని భేద భావాలు తొలగిపోతాయి. ఇది అద్వైత జ్ఞానానికి దారి తీస్తుంది.
Verse 16
అనేకవాసనామిశ్రప్రపంచోఽయం ధృతో మయా।
నాన్యేనేత్యనుసంధానం ఆత్మనశ్చందనం భవేత్।16।
ఇక్కడ చందనం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. ఈ ప్రపంచం అనేక వాసనలతో, అంటే గత సంస్కారాలతో నిండి ఉంది.
ఈ ప్రపంచాన్ని నేను ధరించాను. నాకంటే వేరే ఏదీ లేదు అని భావించాలి. ఈ భావననే చందనం.
చందనం శాంతి, శీతలత్వాన్ని సూచిస్తుంది. ఇక్కడ అది మనలోని స్థిరత్వాన్ని సూచిస్తుంది.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప సాధనను నేర్పుతుంది. ప్రపంచాన్ని వేరుగా చూడకుండా, దానిని మనలో భాగంగా చూడాలి.
ఈ భావనతో మనలోని ఆందోళనలు తగ్గిపోతాయి. మనం ఒక సమగ్ర దృష్టిని పొందుతాము.
ఇది ఆత్మజ్ఞానంలో ఒక ముఖ్యమైన స్థితి.
Verse 17
రజఃసత్త్వతమోవృత్తిత్యాగరూపైస్తిలాక్షతైః।
ఆత్మలింగం యజెన్నిత్యం జీవన్ముక్తిప్రసిద్ధయే।17।
ఇక్కడ తిల, అక్షతల సమర్పణ యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. రజస, సత్త్వ, తమస అనే గుణాల వృత్తులను విడిచిపెట్టాలి.
ఈ త్యాగమే తిలాక్షతలు. వీటితో ఆత్మలింగాన్ని పూజించాలి. ఇది జీవన్ముక్తిని పొందడానికి మార్గం.
జీవన్ముక్తి అంటే బ్రతికుండగానే విముక్తి పొందడం. ఇది జ్ఞానమార్గంలో అత్యున్నత స్థితి.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక స్పష్టమైన మార్గాన్ని చూపుతుంది. మన గుణాల ప్రభావం నుంచి బయటపడాలి.
ఈ విధంగా మనం నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకుంటాము. ఇది పూజ యొక్క అసలు ఫలితం.
Verse 18
ఈశ్వరో గురురాత్మేతి భేదత్రయవివర్జితైః।
బిల్వపత్రైరద్వితీయైరాత్మలింగం యజేచ్ఛివమ్।18।
ఇక్కడ బిల్వపత్ర సమర్పణ యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. ఈశ్వరుడు, గురువు, ఆత్మ అనే మూడు భేదాలు లేకుండా చూడాలి.
ఈ భావనతో పూజ చేయాలి. ఇదే అద్వైత దృష్టి. ఈ భేదాలు తొలగితే, మనం పరమ సత్యాన్ని అనుభవిస్తాము.
బిల్వపత్రం శివపూజలో ముఖ్యమైనది. ఇక్కడ అది భేదరహిత దృష్టిని సూచిస్తుంది.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప బోధ ఇస్తుంది. గురువు, దేవుడు, మనం వేర్వేరు కాదు.
ఈ భావన స్థిరపడితే, మనలోని అజ్ఞానం పూర్తిగా తొలగిపోతుంది. ఇది ఆత్మజ్ఞానానికి తీసుకెళ్లే అత్యంత ముఖ్యమైన దశ.

Verse 19
సమస్తవాసనాత్యాగం ధూపం తస్య విచింతయేత్।
జ్యోతిర్మయాత్మవిజ్ఞానం దీపం సందర్శయేద్బుధః।19।
ఈ శ్లోకంలో ధూపం, దీపం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. సమస్త వాసనల త్యాగమే ధూపంగా భావించాలి. వాసనలు అంటే మనలో ఉన్న కోరికలు, ఆశలు, గత సంస్కారాలు.
వాటిని విడిచిపెట్టడం ద్వారా మనసు శుద్ధి అవుతుంది. ఈ శుద్ధి భావననే ధూపంగా సమర్పించాలి. ఇది బాహ్య సుగంధం కాదు. అంతర్ముఖ శుద్ధి.
జ్యోతిర్మయ ఆత్మ విజ్ఞానం అంటే మనలోని చైతన్య ప్రకాశాన్ని తెలుసుకోవడం. ఈ జ్ఞానమే దీపం. దీపం వెలిగించడం అంటే అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించడం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక స్పష్టమైన మార్గాన్ని చూపిస్తుంది. మన కోరికలను తగ్గించుకోవాలి. జ్ఞానాన్ని పెంపొందించుకోవాలి.
ఇది నిజమైన పూజ. ఇది మనలోని చీకటిని తొలగించి, వెలుగును తీసుకువస్తుంది.
Verse 20
నైవేద్యం ఆత్మలింగస్య బ్రహ్మాండాఖ్యము మహోదనమ్।
పిబానందరసం స్వాదు మృత్యురస్యోపసేచనం।20।
ఇక్కడ నైవేద్యం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. ఈ సమస్త బ్రహ్మాండమే ఆత్మలింగానికి నైవేద్యం అని భావించాలి.
మహోదనం అంటే పెద్ద భోజనం. ఇక్కడ అది సమస్త సృష్టిని సూచిస్తుంది. అన్నీ ఆ పరమాత్మలోనే ఉన్నాయి.
ఆనందరసం పానంచేయడం అంటే ఆత్మానందాన్ని అనుభవించడం. ఇది నిజమైన తృప్తి. మృత్యువు కూడా దీనికి ఉపసేచనం అని చెప్పబడింది.
ఇది ఒక గంభీరమైన భావం. మరణం కూడా ఈ అనుభవానికి అడ్డంకి కాదు. అది కూడా ఒక భాగం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప అవగాహన ఇస్తుంది. జీవితం, మరణం రెండూ ఒకే తత్వంలో భాగాలు.
ఇది తెలుసుకుంటే భయం పూర్తిగా తొలగిపోతుంది.
Verse 21
అజ్ఞానోచ్చిష్టకరస్య క్షాళనం జ్ఞానవారిణా।
విశుద్ధస్యాత్మలింగస్య హస్తప్రక్షాళనం స్మరేత్।21।
ఇక్కడ హస్తప్రక్షాళనం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. అజ్ఞానం చేత మలినమైన మనస్సును జ్ఞాన జలంతో శుద్ధి చేయాలి.
ఈ శుద్ధి చర్యనే హస్తప్రక్షాళనం. ఇది బాహ్యంగా చేతులు కడగడం కాదు. మనలోని అజ్ఞానాన్ని తొలగించడం.
విశుద్ధమైన ఆత్మలింగానికి ఈ శుద్ధి అవసరం లేదు. కానీ మన అవగాహన కోసం ఈ సాధన అవసరం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక ముఖ్యమైన విషయం చెబుతుంది. జ్ఞానం ద్వారా మాత్రమే అజ్ఞానం తొలగుతుంది.
ఇది పూజలో ఒక ముఖ్యమైన దశ. ఇది మనలోని అవిద్యను తొలగిస్తుంది.
Verse 22
రాగాదిగుణశూన్యస్య శివస్య పరమాత్మనః।
సరాగవిషయాభ్యాసత్యాగస్తాంబూలచర్వణమ్।22।
ఇక్కడ తాంబూలం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. రాగం అంటే ఆసక్తి. శివుడు ఈ రాగాదుల నుంచి పూర్తిగా విముక్తుడు.
మనలో ఉన్న రాగద్వేషాలను విడిచిపెట్టాలి. ఈ త్యాగమే తాంబూలం నమలడం అని భావించాలి.
ఇది ఒక గంభీరమైన సాధన. మన కోరికలు మనల్ని బంధిస్తాయి. వాటిని విడిచిపెడితే మనం స్వేచ్ఛగా ఉంటాము.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక స్పష్టమైన మార్గాన్ని చూపిస్తుంది. అనాసక్తి జీవితం.
ఇది ఆత్మజ్ఞానానికి తీసుకెళ్లే ఒక ముఖ్యమైన దశ.
Verse 23
అజ్ఞానధ్వాంతవిధ్వంసప్రచండమతిభాస్కరమ్।
ఆత్మనో బ్రహ్మతాజ్ఞానం నీరాజనమిహాత్మనః।23।
ఇక్కడ నీరాజనం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగించే జ్ఞానం ఒక సూర్యుడిలా ఉంది.
ఈ జ్ఞానం ద్వారా మనం ఆత్మను బ్రహ్మంగా తెలుసుకుంటాము. ఇదే నిజమైన నీరాజనం.
నీరాజనం అంటే వెలుగుతో పూజించడం. ఇక్కడ అది జ్ఞానంతో పూజించడం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప బోధ ఇస్తుంది. జ్ఞానం మాత్రమే అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తుంది.
ఇది ఆత్మజ్ఞానంలో అత్యంత ముఖ్యమైన దశ.
Verse 24
వివిధబ్రహ్మసందృష్టిర్మాలికాభిరలంకృతమ్।
పూర్ణానందాత్మతాదృష్టిం పుష్పాంజలిమనుస్మరేత్।24।
ఇక్కడ పుష్పాంజలి యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. ప్రపంచంలోని ప్రతి దానిలో బ్రహ్మాన్ని చూడాలి.
ఈ దృష్టి ఒక మాలలా ఉంటుంది. ఈ భావనతో ఆత్మను పూజించాలి.
పూర్ణానంద స్వరూపాన్ని అనుభవించడం పుష్పాంజలి. ఇది బాహ్య పుష్పం కాదు. అంతర్ముఖ అనుభవం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప సాధనను నేర్పుతుంది. ప్రతి దానిలో పరమాత్మను చూడడం.
ఇది మనలోని భేద భావాన్ని తొలగిస్తుంది. ఇది అద్వైత జ్ఞానానికి దారి తీస్తుంది.
Verse 25
పరిభ్రమంతి బ్రహ్మాండసహస్రాణి మయీశ్వరే।
కూటస్థాచలరూపోఽహమితి ధ్యానం ప్రదక్షిణమ్।25।
ఇక్కడ ప్రదక్షిణ యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. అనేక బ్రహ్మాండాలు నా లోపల తిరుగుతున్నాయి అని భావించాలి.
నేను కూటస్థుడు, అంటే స్థిరమైన పర్వతంలా ఉన్నాను. ఈ ధ్యానం ప్రదక్షిణం.
ప్రదక్షిణం అంటే దేవుడి చుట్టూ తిరగడం. ఇక్కడ అది మనలోని స్థిరత్వాన్ని గుర్తించడం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప అవగాహన ఇస్తుంది. మనం స్థిరమైన చైతన్యం. ప్రపంచం మనలోనే ఉంది.
ఈ భావనతో మనం స్థిరమైన శాంతిని పొందుతాము.
Verse 26
విశ్వవంద్యోఽహమేవాస్మి నాస్తి వంద్యో మదన్యతః।
ఇత్యాలోచనమేవాత్ర స్వాత్మలింగస్య వందనమ్।26।
ఇక్కడ వందనం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. నేను విశ్వానికి ఆరాధ్యుడిని. నాకంటే వేరే ఏదీ లేదు అని భావించాలి.
ఈ భావనతో మనం ఆత్మను నమస్కరించాలి. ఇది అహంకారం కాదు. ఇది ఆత్మజ్ఞానం.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప సత్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. పరమాత్మ తప్ప వేరే ఏదీ లేదు.
ఈ భావన స్థిరపడితే, మనలోని అన్ని భయాలు, సందేహాలు తొలగిపోతాయి.
ఇది ఆత్మజ్ఞానంలో ఒక ముఖ్యమైన స్థితి.
Verse 27
ఆత్మనః సత్క్రియా ప్రోక్తా కర్తవ్యాభావభావనా।
నామరూపవ్యతిీతాత్మచింతనం నామకీర్తనం।27।
ఇక్కడ నామకీర్తన యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. కర్తవ్యాలు లేవు అనే భావనను తెలుసుకోవాలి.
ఆత్మ నామరూపాలకు అతీతం. ఈ భావనతో ధ్యానం చేయడం నామకీర్తనం.
ఇది ఒక గంభీరమైన సాధన. మనం చేసే అన్ని కర్మలు మనసుకు సంబంధించినవి. ఆత్మకు అవి తాకవు.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప అవగాహన ఇస్తుంది. నిజమైన కీర్తన అనేది మాటలతో కాదు. అవగాహనతో.
ఇది ఆత్మజ్ఞానానికి తీసుకెళ్లే మార్గం.
Verse 28
శ్రవణం తస్య దేవస్య శ్రోతవ్యాభావచింతనం।
మననం త్వాత్మలింగస్య మంతవ్యాభావచింతనం।28।
ఇక్కడ శ్రవణం, మననం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. శ్రవణం అంటే వినడం. ఇక్కడ అది వినాల్సినదేమీ లేదు అనే భావన.
మననం అంటే ఆలోచించడం. ఇక్కడ అది ఆలోచించాల్సినదేమీ లేదు అనే భావన.
ఇది ఒక లోతైన తాత్విక భావం. ఆత్మ అనుభవం మాటలతో, ఆలోచనలతో అందదు.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప బోధ ఇస్తుంది. ఆత్మజ్ఞానం అనేది మౌన అనుభవం.
ఇది మనసును పూర్తిగా ప్రశాంతం చేస్తుంది.
Verse 29
ధ్యాతవ్యాభావవిజ్ఞానం నిదిధ్యాసనమాత్మనః।
సమస్తభ్రాంతివిక్షేపరాహిత్యేనాత్మనిష్ఠతా।29।
ఇక్కడ నిదిధ్యాసనం యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. ధ్యానం చేయాల్సినదేమీ లేదు అనే అవగాహన.
ఈ అవగాహనతో మనం అన్ని భ్రాంతులను విడిచిపెడతాం. మనసు స్థిరంగా ఉంటుంది.
ఇది ఆత్మనిష్ఠ. ఇది ఒక గంభీరమైన స్థితి. ఇందులో మనసు పూర్తిగా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప సాధనను చూపిస్తుంది. ఆలోచనలు తగ్గించడం కాదు. వాటిని దాటిపోవడం.
ఇది ఆత్మజ్ఞానంలో ఒక ముఖ్యమైన దశ.
Verse 30
సమాధిరాత్మనో నామ నాన్యచ్చిత్తస్య విభ్రమః।
తత్రైవ బ్రహ్మణి సదా చిత్తవిశ్రాంతిరిష్యతే।30।
ఇక్కడ సమాధి యొక్క అంతర్ముఖ అర్థం చెప్పబడుతుంది. సమాధి అనేది ఆత్మలో స్థిరపడటం.
మనసు యొక్క అన్ని విభ్రమాలు తొలగిపోతాయి. అది బ్రహ్మంలో విశ్రాంతి పొందుతుంది.
ఈ స్థితి శాశ్వతమైన శాంతిని ఇస్తుంది. ఇది ఆత్మజ్ఞానంలో అత్యున్నత స్థితి.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప గమ్యాన్ని చూపిస్తుంది. మనసును బ్రహ్మంలో స్థిరపరచడం.
ఇది పూజ యొక్క పరమ ఫలితం.
Verse 31
ఏవం వేదాంతకల్పోక్త స్వాత్మలింగప్రపూజనం।
కుర్వన్నామరణం వాపి క్షణం వా సుసమాహితః।31।
ఈ శ్లోకంలో ఈ పూజ యొక్క ఫలితాన్ని చెబుతున్నారు. ఈ విధంగా ఆత్మలింగాన్ని పూజించే వాడు ఎప్పుడూ సమాధి స్థితిలో ఉంటాడు.
అతను జీవితం మొత్తం ఈ స్థితిలో ఉండవచ్చు. లేదా ఒక క్షణం కూడా ఈ అనుభవం పొందవచ్చు.
ఈ పూజ వేదాంత సారాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది జ్ఞానమార్గానికి సంబంధించినది.
ఈ శ్లోకం మనకు ఒక గొప్ప ప్రేరణ ఇస్తుంది. ఈ పూజను ఆచరించడం ద్వారా మనం పరమానందాన్ని పొందవచ్చు.
ఇది సాధనలో ఒక ముఖ్యమైన దశ.
Verse 32
సర్వదుర్వాసనాజాలం పాదపాంసుమివ త్యజేత్।
విధూయాజ్ఞానదుఃఖౌఘం మోక్షానందం సమశ్నుతే।32।
ఈ చివరి శ్లోకంలో ఫలితాన్ని స్పష్టంగా చెబుతున్నారు. మనలోని అన్ని చెడు వాసనలను, అంటే కోరికలను, దుర్గుణాలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి.
అవి పాదధూళిలా వదిలేయాలి. అజ్ఞానం వల్ల వచ్చే అన్ని దుఃఖాలు తొలగిపోతాయి.
ఈ విధంగా మనం మోక్షానందాన్ని అనుభవిస్తాము. ఇది శాశ్వతమైన ఆనందం.
ఈ శ్లోకం ఈ స్తోత్రం యొక్క సారాంశం. పూజ అనేది బాహ్య క్రియ కాదు. అది అంతర్ముఖ జ్ఞాన సాధన.
ఈ మార్గాన్ని అనుసరించినవాడు నిజమైన విముక్తిని పొందుతాడు.