గురు ప్రార్థనా

Lyrics:

ఆబాల్యాత్ కిల సంప్రదాయవిధురే వైదేశికేఽధ్వన్యహం
సంభ్రమ్యాద్య విమూఢధీః పునరపి స్వాచారమార్గే రతః.
కృత్యాకృత్యవివేక శూన్యహృదయస్త్వత్పాదమూలం శ్రయే
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..1..

ఆత్మానం యది చేన్న వేత్సి సుకృతప్రాప్తే నరత్వే సతి
నూనం తే మహతీ వినష్టిరితి హి బ్రూతే శ్రుతిః సత్యగీః.
ఆత్మావేదనమార్గ బోధవిధురః కం వా శరణ్యం భజే
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..2..

కామక్రోధమదాది మూఢహృదయాః ప్రజ్ఞావిహీనా అపి
త్వత్పాదాంబుజసేవనేన మనుజాః సంసారపాథోనిధిం.
తీర్త్వా యాంతి సుఖేన సౌఖ్యపదవీం జ్ఞానైకసాధ్యాం యతః
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..3..

రథ్యాపంకగకీటవద్ భ్రమవశాద్ దుఃఖం సుఖం జానతః
కాంతాపత్యముఖేక్షణేన కృతినం చాత్మానమాధ్యాయతః.
వైరాగ్యం కిముదేతి శాంతమనసోఽప్యాప్తుం సుదూరం తతః
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..4..

భార్యాయాః పతిరాత్మజస్య జనకో భ్రాతుః సమానోదరః
పిత్రోరస్మి తనూద్భవః ప్రియసుహృద్బంధుః ప్రభుర్వాన్యథా.
ఇత్యేవం ప్రవిభావ్య మోహజలధౌ మజ్జామి దేహాత్మధీః
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..5..

సత్కర్మాణి కిమాచరేయమథవా కిం దేవతారాధనా-
మాత్మానాత్మవివేచనం కిము కరోమ్యాత్మైకసంస్థాం కిము.
ఇత్యాలోచనసక్త ఏవ జడధీః కాలం నయామి ప్రభో
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..6..

కిం వా స్వాశ్రితపోషణాయ వివిధక్లేశాన్ సహేయానిశం
కిం వా తైరభికాంక్షితం ప్రతిదినం సంపాదయేయం ధనం.
కిం గ్రంథాన్ పరిశీలయేయమితి మే కాలో వృథా యాప్యతే
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..7..

సంసారాంబుధి వీచిభిర్బహువిధం సంచారుయమానస్య మే
మాయాకల్పితమేవ సర్వమితి ధీః శ్రుత్యోపదిష్టా ముహుః.
సద్యుక్త్యా చ దృఢీకృతాపి బహుశో నోదేతి యస్మాత్ప్రభో
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..8..

యజ్జ్ఞానాత్ సునివర్తతే భవసుఖభ్రాంతిః సురూఢా క్షణాత్
యద్ధ్యానాత్ కిల దుఃఖజాలమఖిలం దూరీభవేదంజసా.
యల్లాభాదపరం సుఖం కిమపి నో లబ్ధవ్యమాస్తే తతః
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..9..

సత్యభ్రాంతిమనిత్య దృశ్యజగతి ప్రాతీతికేఽనాత్మని
త్యక్త్వా సత్యచిదాత్మకే నిజసుఖే నందామి నిత్యం యథా.
భూయః సంసృతితాపతత్పహృదయో న స్యాం యథా చ ప్రభో
శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు..10..

Meaning:

Verse 1
ఆబాల్యాత్ కిల సంప్రదాయవిధురే వైదేశికేఽధ్వన్యహం సంభ్రమ్యాద్య విమూఢధీః పునరపి స్వాచారమార్గే రతః।
కృత్యాకృత్యవివేక శూన్యహృదయస్త్వత్పాదమూలం శ్రయే శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

ఈ శ్లోకంలో భక్తుడు తన అజ్ఞానాన్ని మరియు గతాన్ని నెమరువేసుకుంటూ జగద్గురువును శరణు వేడుతున్నాడు. చిన్నతనం నుండి మన సనాతన సంప్రదాయాలకు భిన్నమైన పరాయి మార్గాలలో లేదా పాశ్చాత్య భావజాలం వంటి వైదేశిక మార్గాలలో పడి భ్రమించానని కవి వివరిస్తున్నాడు. సంప్రదాయ విధూరే అనగా సంప్రదాయానికి దూరమైన అని అర్థం. ఇక్కడ వైదేశికే అధ్వని అంటే కేవలం భౌగోళిక పరదేశం మాత్రమే కాదు ఆత్మ ధర్మానికి విరుద్ధమైన అజ్ఞాన మార్గం అని అర్థం. అలా తిరుగుతూ మందబుద్ధినై చివరకు తిరిగి తన స్వధర్మ మార్గానికి చేరుకున్నానని భక్తుడు వాపోతున్నాడు. ఏది చేయాలో ఏది చేయకూడదో తెలియని కృత్యాకృత్య వివేక శూన్యతతో తన హృదయం నిండిపోయిందని దీనిని తొలగించమని ప్రార్థిస్తున్నాడు.
లోకగురు అనే సంబోధన ఇక్కడ చాలా విశిష్టమైనది. లోకానికి గురువైనవాడు అని దీని అర్థం. పురాణాలలో దక్షణామూర్తిని లేదా ఆదిశంకరాచార్యులను జగద్గురువులుగా భావిస్తారు. శిష్యుడిలో వివేకాన్ని మేల్కొల్పి అజ్ఞాన తిమిరాన్ని తొలగించే సమర్థత కేవలం గురువుకే ఉంటుంది. అందుకే తన మనస్సునకు నిజమైన సుఖాన్ని కలిగించే ఉపదేశాన్ని చేయమని వేడుకుంటున్నాడు. సౌఖ్యోపదేశం అంటే కేవలం లౌకిక సుఖం కాదు ఆత్మ సుఖాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానోపదేశం. ఈ శ్లోకంలో శరణాగతి తత్త్వం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. సాధకుడు తన తప్పులను ఒప్పుకుంటూ గురువు పాదాల చెంత జ్ఞానభిక్ష కోసం నిలబడటం ఇందలి అంతరార్థం.

Verse 2
ఆత్మానం యది చేన్న వేత్సి సుకృతప్రాప్తే నరత్వే సతి నూనం తే మహతీ వినష్టిరితి హి బ్రూతే శ్రుతిః సత్యగీః।
ఆత్మావేదనమార్గ బోధవిధురః కం వా శరణ్యం భజే శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

ఎంతో పుణ్యం చేసుకుంటే గాని లభించని ఈ మానవ జన్మలో కూడా తనను తాను తెలుసుకోకపోతే అది పెద్ద వినాశనమే అని వేదాలు ఘోషిస్తున్నాయని ఈ శ్లోకం చెబుతోంది. నరత్వం అంటే మానవ జన్మ. ఇది మోక్షానికి ద్వారం వంటిది. శ్రుతిః సత్యగీః అనగా సత్యవాక్కులైన వేదాలు అని అర్థం. కేనోపనిషత్తు వంటి వేద భాగాలు ఇహ చేదవేదీదథ సత్యమస్తి న చేదిహావేదీన్మహతీ వినష్టిః అని హెచ్చరిస్తాయి. అంటే ఈ జన్మలోనే పరమాత్మను తెలుసుకోకపోతే గొప్ప నష్టం వాటిల్లుతుందని అర్థం. ఈ సూక్తిని ఉటంకిస్తూ కవి తన అజ్ఞానాన్ని ప్రకటిస్తున్నాడు. ఆత్మజ్ఞాన మార్గమును బోధించేవారు లేక తాను దిక్కుతోచని స్థితిలో ఉన్నానని వాపోతున్నాడు.
ఆత్మజ్ఞానం లేని జీవితం వ్యర్థమని ఇక్కడ వివరించబడింది. ఆత్మావేదన మార్గం అంటే ఆత్మను అనుభూతి చెందే మార్గం. జగద్గురువు తప్ప వేరెవరు ఈ రహస్యాన్ని బోధించలేరని భక్తుడు భావిస్తున్నాడు. శరణ్యం భజే అంటే రక్షకుడిగా నిన్ను ఆశ్రయిస్తున్నాను అని అర్థం. ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో శాస్త్ర విజ్ఞానం ఎంత ఉన్నా గురువు అనుగ్రహం లేనిదే ఆత్మ సాక్షాత్కారం అసాధ్యమని ఈ శ్లోకం నొక్కి చెబుతోంది. పరమశివుడే గురురూపంలో వచ్చి అజ్ఞాన పాశాలను తెంచుతాడనే పురాణ గాథ ఇక్కడ స్ఫురిస్తుంది. తన మనస్సులోని సందిగ్ధతను తొలగించి శాశ్వత ఆనందాన్ని ఇచ్చే ఉపదేశాన్ని ఇమ్మని కోరుతున్నాడు.

Verse 3
కామక్రోధమదాది మూఢహృదయాః ప్రజ్ఞావిహీనా అపి త్వత్పాదाम्బుజసేవనేన మనుజాః సంసారపాథోనిధిమ్।
తీర్త్వా యాన్తి సుఖేన సౌఖ్యపదవీం జ్ఞానైకసాధ్యాం యతః శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

కామ క్రోధ లోభ మోహ మద మాత్సర్యాలనే అరిషడ్వర్గాల వల్ల హృదయం మూఢత్వానికి లోనవుతుందని ఈ శ్లోకం వివరిస్తోంది. వివేకం లేని సామాన్య మానవులు కూడా గురువు యొక్క పాదపద్మాలను సేవించడం ద్వారా ఈ సంసార సముద్రాన్ని సులభంగా దాటగలరని కవి భరోసా ఇస్తున్నాడు. సంసార పాథోనిధి అంటే జన్మ మృత్యువులనే అలలతో నిండిన అగాధమైన సంసార సాగరం. దీనిని దాటడం మానవమాత్రులకు అసాధ్యం. కానీ గురువు అనే నావ సహాయంతో దీనిని సుఖంగా దాటవచ్చు. జ్ఞానైకసాధ్యాం అనగా కేవలం జ్ఞానం ద్వారా మాత్రమే లభించే ఆ పరమపదాన్ని గురు సేవ ద్వారా పొందవచ్చని ఇక్కడ అర్థం.
ఇక్కడ పాదాంబుజ సేవనం అంటే గురువు పట్ల ఉన్న భక్తిని సూచిస్తుంది. పురాణాలలో ధ్రువుడు ప్రహ్లాదుడు వంటి వారు గురు ఉపదేశం ద్వారానే ఉన్నత స్థితిని పొందిన వైనం మనకు తెలుసు. ప్రజ్ఞావిహీనులు అంటే తెలివితేటలు లేని వారు కూడా గురు కృప ఉంటే జ్ఞానులుగా మారగలరని అర్థం. సౌఖ్యపదవీం అంటే మోక్ష స్థితి. ఇది అత్యున్నతమైన ఆనంద నిలయం. గురువు కేవలం దారి చూపడమే కాకుండా శిష్యుడిలో ఉన్న దోషాలను కడిగివేసి అతడిని అర్హుడిగా మారుస్తాడు. లోకగురువైన నీవు నాకు ఆ పరమ సుఖాన్ని ఇచ్చే మార్గాన్ని అనుగ్రహించు అని ప్రార్థించడం ద్వారా భక్తుడు తన అజ్ఞానాన్ని హరించమని కోరుతున్నాడు.

Verse 4
రథ్యాపంకగకీటవద్ భ్రమవశాద్ దుఃఖం సుఖం జానతః కాన్తాపత్యముఖేక్షణేన కృతినం చాత్మానమాధ్యాయతః।
వైరాగ్యం కిముదేతి శాన్తమనసోఽప్యాప్తుం సుదూరం తతః శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

వీధిలోని బురదలో ఉండే పురుగు ఏ విధంగానైతే ఆ బురదనే తన ప్రపంచంగా భావించి అందులోనే సుఖాన్ని వెతుక్కుంటుందో సంసారంలో చిక్కుకున్న మనిషి కూడా అలాగే ఉంటాడని ఈ శ్లోకం ఒక అద్భుతమైన పోలికను ఇస్తోంది. రథ్యాపంకగకీటవద్ అంటే వీధి బురదలోని పురుగు అని అర్థం. అజ్ఞానం వల్ల మానవుడు దుఃఖాన్ని కూడా సుఖంగానే భ్రమిస్తాడు. భార్యాపిల్లల ముఖాలను చూస్తూ తనేదో గొప్ప కార్యం సాధించానని తనే ధన్యుడినని (కృతినం) గర్వపడుతూ ఉంటాడు. ఇలాంటి మోహంలో మునిగిపోయిన వాడికి వైరాగ్యం కలగడం అసాధ్యం. శాంతమైన మనస్సు పొందడం అనేది అతడికి చాలా దూరమైన విషయం.
ఈ శ్లోకంలో సంసార వ్యామోహాన్ని తీవ్రంగా విమర్శించడం జరిగింది. కాన్తాపత్య అంటే భార్య మరియు సంతానం. వీరి పట్ల ఉండే అతిశయమైన మమకారం ఆత్మజ్ఞానానికి అడ్డంకిగా మారుతుంది. పురాణాలలో భరతుడు జింక పిల్లపై పెంచుకున్న మమకారం వల్ల మళ్ళీ జన్మ ఎత్తాల్సి వచ్చిన కథ ఇక్కడ స్ఫురిస్తుంది. వైరాగ్యం అనేది కలగాలంటే ఈ ప్రపంచం అనిత్యమని గ్రహించాలి. కానీ జీవుడు బురదలో పురుగులా ఈ ప్రాపంచిక విషయాల్లోనే కూరుకుపోతున్నాడు. ఓ లోకగురువా నాకు ఈ భ్రమను తొలగించి మనశ్శాంతిని కలిగించేలా మార్గదర్శనం చేయి అని కవి వేడుకుంటున్నాడు. లౌకిక సుఖాల వెనుక ఉన్న దుఃఖాన్ని గుర్తించడమే జ్ఞానానికి మొదటి మెట్టు.

Verse 5
భార్యాయాః పతిరాత్మజస్య జనకో భ్రాతుః సమానోదరః పిత్రోరస్మి తనూద్భవః ప్రియసుహృద్బంధుః ప్రభుర్వాన్యథా।
ఇత్యేవం ప్రవిభావ్య మోహజలధౌ మజ్జామి దేహాత్మధీః శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

నేను ఫలానా వ్యక్తికి భర్తను కుమారుడికి తండ్రిని సోదరుడికి తోబుట్టువును తల్లిదండ్రులకు పుత్రుడిని స్నేహితుడిని బంధువును లేదా యజమానిని అని రకరకాల సంబంధాలతో నన్ను నేను గుర్తించుకుంటున్నానని భక్తుడు చెబుతున్నాడు. ఈ సంబంధాలన్నీ దేహానికి సంబంధించినవే కానీ ఆత్మకు కావు. సమానోదరః అంటే ఒకే గర్భంలో పుట్టిన సోదరుడు అని అర్థం. దేహమే ఆత్మ అనే భ్రమ (దేహాత్మధీః) వల్ల నేను ఈ మోహ సముద్రంలో మునిగిపోతున్నాను. ఈ బాంధవ్యాలన్నీ మాయాజనితమని తెలుసుకోలేక పోతున్నానని ఇక్కడ వివరించబడింది.
మోహజలధౌ మజ్జామి అంటే మోహమనే సముద్రంలో మునిగిపోవడం. మానవుడు తన నిజస్వరూపాన్ని మర్చిపోయి తన చుట్టూ ఉన్న వ్యక్తులతో ఏర్పడిన సంబంధాలే శాశ్వతమని అనుకుంటాడు. ఇది అజ్ఞానానికి పరాకాష్ఠ. ఆదిశంకరాచార్యుల భజగోవిందం లో కా తే కాంతా కస్తే పుత్రః అని ప్రశ్నించినట్లే ఇక్కడ కూడా బంధాల అనిత్యతను గుర్తు చేస్తున్నారు. ఈ దేహాభిమానం పోవాలంటే ఆత్మ విచారణ అవసరం. లోకగురువు తన ఉపదేశం ద్వారా ఈ అజ్ఞానపు పొరలను తొలగించి దేహానికి అతీతమైన ఆత్మ స్థితిని చూపాలని భక్తుడి తాపత్రయం. బంధాలన్నీ సంకెళ్ళ వంటివని వాటి నుండి విముక్తిని ప్రసాదించమని వేడుకుంటున్నాడు.

Verse 6
సత్కర్మాణి కిమాచరేయమథవా కిం దేవతారాధనా మాత్మానాత్మవివేచనం కిము కరోమ్యాత్మైకసంస్థాం కిము।
ఇత్యాలొచనసక్త ఏవ జడధీః కాలం నయామి ప్రభో శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

సాధన మార్గంలో ఉన్న అనేక సందిగ్ధతలను ఈ శ్లోకం ప్రతిబింబిస్తోంది. నేను సత్కర్మలు చేయాలా? లేక దేవతలను ఆరాధించాలా? ఆత్మానాత్మ వివేచన చేయాలా? లేక మనస్సును ఆత్మలోనే లీనం చేయాలా? అని ఆలోచిస్తూనే కాలం గడిపేస్తున్నానని భక్తుడు అంటున్నాడు. జడధీః అంటే స్తంభించిన బుద్ధి కలవాడు. సాధనలో ఏది ముఖ్యం ఏది అముఖ్యమో తెలియక అయోమయంలో పడిపోవడం సహజం. కర్మ భక్తి జ్ఞాన మార్గాలలో దేనిని అనుసరించాలో తెలియక సమయం వృథా అవుతోందని ఇక్కడ ఆవేదన వ్యక్తమవుతోంది.
ఆత్మానాత్మ వివేచనం అంటే నిత్యమైన ఆత్మకు అనిత్యమైన అనాత్మకు (శరీరం ప్రపంచం) మధ్య తేడాను గుర్తించడం. ఆత్మైకసంస్థాం అంటే ఆత్మలోనే నిలిచి ఉండటం. ఇవి ఉన్నతమైన స్థితిగతులు. కానీ సామాన్య సాధకుడు వీటి మధ్య నిర్ణయం తీసుకోలేక తడబడతాడు. పురాణాలలో అర్జునుడు కూడా యుద్ధ రంగంలో ఇలాంటి కర్తవ్య విమూఢత్వానికి గురైనప్పుడు కృష్ణుడు గీతోపదేశం చేశాడు. అలాగే ఈ భక్తుడు కూడా లోకగురువును తన సందిగ్ధతను తొలగించమని కోరుతున్నాడు. స్పష్టమైన మార్గదర్శనం లేకపోతే సాధన ముందుకు సాగదు. అందుకే తనకు సరిపోయే సులభమైన మరియు శ్రేష్ఠమైన మార్గాన్ని ఉపదేశించమని వేడుకుంటున్నాడు.

Verse 7
కిం వా స్వాశ్రితపోషణాయ వివిధక్లేశాన్ సహేయానిశం కిం వా తైరభికాంక్షితం ప్రతిదినం సంపాదయేయం ధనమ్।
కిం గ్రన్థాన్ పరిశీలయేయమితి మే కాలో వృథా యాప్యతే శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

కుటుంబ సభ్యులను పోషించడం కోసం అనేక కష్టాలను భరించాలా? లేక వారి కోరికలను తీర్చడం కోసం ప్రతిరోజూ ధనాన్ని సంపాదించడమే పనిగా పెట్టుకోవాలా? లేక శాస్త్ర గ్రంథాలను చదువుతూ కూర్చోవాలా? అని నా కాలం వృథా అవుతోందని కవి అంటున్నాడు. స్వాశ్రితపోషణాయ అంటే తనను ఆశ్రయించిన వారిని రక్షించడం. ఇది గృహస్థు ధర్మమైనప్పటికీ అందులోనే మునిగిపోయి పరమార్థాన్ని మరచిపోవడం ప్రమాదకరం. వివిధ క్లేశాలు అంటే శారీరక మానసిక శ్రమలు. లౌకిక బాధ్యతలు మరియు ఆధ్యాత్మిక ఆకాంక్షల మధ్య నలిగిపోయే సగటు మనిషి స్థితి ఇక్కడ కనిపిస్తుంది.
గ్రంథ పరిశీలన కూడా ఒక వ్యసనంగా మారి కేవలం మేధోపరమైన చర్చలకు పరిమితమైతే అది ఆత్మజ్ఞానానికి సహాయపడదు. వృథా యాప్యతే అంటే సమయం వృథాగా గడిచిపోతోంది అని అర్థం. జీవితం చిన్నది బాధ్యతలు పెద్దవి. ఏది అసలైన కర్తవ్యమో బోధపడటం లేదు. మోక్ష సాధనకు అవసరమైన ఏకాగ్రత లభించడం లేదు. అందుకే లోకగురువు యొక్క సహాయం అర్థించబడుతోంది. గురువు మాత్రమే ఏది ఎంతవరకు చేయాలో ఎలా చేయాలో చెప్పగలడు. అనవసరమైన వాటిని వదిలి ఆత్మసుఖం వైపు నడిపించే ఉపదేశం కావాలని భక్తుడు కోరుకుంటున్నాడు.

Verse 8
సంసారామ్బుధి వీచిభిర్బహువిధం సంచారుయమానస్య మే మాయాకల్పితమేవ సర్వమితి ధీః శ్రుత్యోపదిష్టా ముహుః।
సద్యుక్త్యా చ దృఢీకృతాపి బహుశో నోదేతి యస్మాత్ప్రభో శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

సంసారమనే సముద్రపు అలల మధ్య చిక్కుకుని అల్లాడిపోతున్న నాకు ఈ ప్రపంచమంతా మాయా కల్పితమే అని వేదాలు పదేపదే చెబుతున్నాయి. సంసారాంబుధి వీచిభిః అంటే సంసార సముద్రపు అలలు. ఇవి సుఖదుఃఖాల రూపంలో మనల్ని కుదిపేస్తుంటాయి. ఈ జగత్తు మిథ్య అని ఉపనిషత్తులు ఎంతగా బోధించినా యుక్తితో (తర్కంతో) అది ఎంత నిజమనిపించినా మనస్సులో ఆ నిశ్చయజ్ఞానం కలగడం లేదు. మాయాకల్పితం అంటే పరమాత్మ మీద తోచిన భ్రాంతి మాత్రమే అని అర్థం. ఇది తెలిసినా అనుభవంలోకి రాకపోవడం పెద్ద సమస్య.
బహుశో నోదేతి అంటే ఎన్నిసార్లు విన్నా ఆ జ్ఞానం ఉదయించడం లేదు అని అర్థం. వినడం (శ్రవణం) వేరు అనుభవించడం (అనుభూతి) వేరు. పరోక్ష జ్ఞానం అపరోక్ష జ్ఞానంగా మారనంత వరకు అశాంతి తప్పదు. లోకగురువు మాత్రమే ఆ మాయా తెరను తొలగించి సత్యాన్ని సాక్షాత్కరింపజేయగలడు. తాడును చూసి పాము అని భ్రమించినట్లు మనము ఈ ప్రపంచాన్ని చూసి సత్యమని భ్రమిస్తున్నాము. ఆ భ్రమను తొలగించి దృఢమైన ఆత్మనిష్ఠను కలిగించే ఉపదేశం చేయమని భక్తుడు వేడుకుంటున్నాడు. గురు వాక్కుకు ఉన్న శక్తి ఏ తర్కానికి ఉండదు కాబట్టి గురువే శరణ్యం.

Verse 9
యజ్జ్ఞానాత్ సునివర్తతే భవసుఖభ్రాన్తిః సురూఢా క్షణాత్ యద్ధ్యానాత్ కిల దుఃఖజాలమఖిలం దూరీభవేదంజసా।
యల్లాభాదపరం సుఖం కిమపి నో లబ్ధవ్యమాస్తే తతః శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

ఏ జ్ఞానం వల్ల ఈ సంసార సుఖాల పట్ల ఉన్న బలమైన భ్రాంతి క్షణంలో తొలగిపోతుందో ఏ ధ్యానం వల్ల సమస్త దుఃఖ సమూహం వెంటనే దూరమవుతుందో ఆ జ్ఞానాన్ని నాకు ప్రసాదించమని భక్తుడు కోరుతున్నాడు. భవసుఖభ్రాంతిః అంటే ఈ లోకంలో లభించే సుఖాలు నిజమైనవనే అపోహ. సురూఢా అంటే అది మనసులో లోతుగా పాతుకుపోయిందని అర్థం. అంజసా అంటే సులభంగా లేదా త్వరగా అని అర్థం. ఆ జ్ఞానాన్ని పొందిన తర్వాత ఇక పొందవలసిన సుఖం ఏదీ మిగలదు. అదే పరమానంద స్థితి.
ఇక్కడ జ్ఞానానికి ధ్యానానికి ఉన్న ప్రాముఖ్యత వివరించబడింది. జ్ఞానం భ్రమను పోగొడితే ధ్యానం దుఃఖాన్ని హరిస్తుంది. యల్లాభాదపరం సుఖం అనే మాట భగవద్గీతలోని యం లబ్ధ్వా చాప్రం లాభం మన్యతే నాధికం తతః అనే శ్లోకాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. ఆత్మసుఖం కంటే గొప్పది ఏదీ లేదు. లోకగురువైన నీవు నాకు ఆ అద్వితీయమైన సుఖాన్ని పొందే మార్గాన్ని చూపించు. లౌకిక సుఖాలు తాత్కాలికమైనవి మరియు దుఃఖమిశ్రితమైనవి. కానీ ఆత్మసుఖం నిత్యమైనది. అట్టి పరమ సౌఖ్యాన్ని ఉపదేశించమని వేడుకోవడం ఇందలి సారాంశం.

Verse 10
సత్యభ్రాన్తిమనిత్య దృశ్యజగతి ప్రాతీతికేఽనాత్మని త్యక్త్వా సత్యచిదాత్మకే నిజసుఖే నన్దామి నిత్యం యథా।
భూయః సంసృతితాపతప్తహృదయో న స్యాం యథా చ ప్రభో శ్రీమన్ లోకగురో మదీయమనసః సౌఖ్యోపదేశం కురు।।

కనిపించే ఈ అనిత్యమైన ప్రపంచంలో మరియు అనాత్మ అయిన శరీరంలో సత్యమనే భ్రమను వదిలిపెట్టి సత్యం జ్ఞానం అనంతం అయిన ఆత్మ స్వరూపంలో నేను ఎల్లప్పుడూ ఆనందించేలా అనుగ్రహించమని భక్తుడు ప్రార్థిస్తున్నాడు. ప్రాతీతికే అంటే కేవలం ప్రతిభాసించేది అని అర్థం. అంటే ఎండమావి నీరులా కనిపిస్తుంది కానీ ఉండదు. అలాగే ఈ జగత్తు కూడా ఆత్మ ఉన్నంత వరకే కనిపిస్తుంది. సంసృతితాపతప్త అంటే సంసారమనే ఎండలో మాడిపోతున్న హృదయం అని అర్థం. ఈ తాపం నుండి శాశ్వత విముక్తిని భక్తుడు కోరుకుంటున్నాడు.
నన్దామి నిత్యం అంటే ఎల్లప్పుడూ ఆనందంగా ఉండటం. ఇది కేవలం ఆత్మ నిష్ఠ ద్వారానే సాధ్యం. మళ్ళీ జన్మ ఎత్తవలసిన అవసరం లేని స్థితిని సంసార తాపం లేని స్థితిని ప్రసాదించమని వేడుకుంటున్నాడు. లోకగురు అనే సంబోధనతో ఈ స్తోత్రం ముగుస్తుంది. జగత్తుకు మూలమైన గురువు మాత్రమే జీవుడిని పరమాత్మతో అనుసంధానం చేయగలడు. ఈ స్తోత్రం ద్వారా సాధకుడు తన అజ్ఞానాన్ని నివేదించుకుంటూ గురువు నుండి ఆత్మ సౌఖ్యాన్ని కోరుతున్నాడు. ఆధ్యాత్మిక సాధనలో గురువవసరం ఎంతైనా ఉందని ఈ పది శ్లోకాలు నిరూపిస్తున్నాయి. చివరికి గురుకృప వల్ల మనస్సు ప్రశాంతతను పొంది పరమానందాన్ని చవిచూడాలని ఆకాంక్ష ఇక్కడ వ్యక్తమవుతోంది.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras