బ్రహ్మవిద్యా పంచకం

Lyrics:

నిత్యానిత్యవివేకతో హి నితరాం నిర్వేదమాపద్య సద్-
విద్వానత్ర శమాదిషట్కలసితః స్యాన్ముక్తికామో భువి.
పశ్చాద్బ్రహ్మవిదుత్తమం ప్రణతిసేవాద్యైః ప్రసన్నం గురుం
పృచ్ఛేత్ కోఽహమిదం కుతో జగదితి స్వామిన్వద త్వం ప్రభో..1..

త్వం హి బ్రహ్మ న చేంద్రియాణి న మనో బుద్ధిర్న చిత్తం వపుః
ప్రాణాహంకృతయోఽన్యదప్యసదవిద్యాకల్పితం స్వాత్మని.
సర్వం దృశ్యతయా జడం జగదిదం త్వత్తః పరం నాన్యతో
జాతం న స్వత ఏవ భాతి మృగతృష్ణాభం దరీదృశ్యతాం..2..

వ్యప్తం యేన చరాచరం ఘటశరావాదీవ మృత్సత్తయా
యస్యాంతఃస్ఫురితం యదాత్మకమిదం జాతం యతో వర్తతే.
యస్మిన్ యత్ ప్రలయేఽపి సద్ఘనమజం సర్వం యదన్వేతి తత్
సత్యం విధ్యమృతాయ నిర్మలధియో యస్మై నమస్కుర్వతే..3..

సృష్ట్వేదం ప్రకృతేరనుప్రవిశతీ యేయం యయా ధార్యతే
ప్రాణీతి ప్రవివిక్తభుగ్బహిరహం ప్రాజ్ఞః సుషుప్తౌ యతః.
యస్యామాత్మకలా స్ఫురత్యహమితి ప్రత్యంతరంగం జనై-
ర్యస్యై స్వస్తి సమర్థ్యతే ప్రతిపదా పూర్ణా శృణు త్వం హి సా..4..

ప్రజ్ఞానం త్వహమస్మి తత్త్వమసి తద్ బ్రహ్మాయమాత్మేతి సం-
గాయన్ విప్రచర ప్రశాంతమనసా త్వం బ్రహ్మబోధోదయాత్.
ప్రారబ్ధం క్వను సంచితం తవ కిమాగామి క్వ కర్మాప్యసత్
త్వయ్యధ్యస్తమతోఽఖిలం త్వమసి సచ్చిన్మాత్రమేకం విభుః..5..

Meaning:

Verse 1
నిత్యానిత్యవివేకతో హి నితరాం నిర్వేదమాపద్య సద్విద్వానత్ర శమాదిషట్కలసితః స్యాన్ముక్తికామో భువి।
పశ్చాద్బ్రహ్మవిదుత్తమం ప్రణతిసేవాద్యైః ప్రసన్నం గురుం పృచ్ఛేత్ కోఽహమిదం కుతో జగదితి స్వామిన్వద త్వం ప్రభో।।

ఈ శ్లోకం మోక్ష సాధనలో అడుగుపెట్టే ముముక్షువు యొక్క అర్హతలను, గురువును ఆశ్రయించే విధానాన్ని వివరిస్తుంది. ఈ ప్రపంచంలో ఏది శాశ్వతమైనదో, ఏది అశాశ్వతమైనదో విచక్షణతో తెలుసుకోవడాన్ని నిత్యానిత్య వస్తు వివేకం అంటారు. ఈ వివేకం కలగడం వల్ల సాధకుడికి లౌకిక విషయాల పైన, ఇహపర సుఖాల పైన వైరాగ్యం లేదా నిర్వేదం కలుగుతుంది. కేవలం విరక్తి ఉంటే సరిపోదు, సాధకుడు శమము, దమము, ఉపరతి, తితిక్ష, శ్రద్ధ, సమాధానము అనే ఆరు సంపదలను కలిగి ఉండాలి. ఈ లక్షణాలు కలిగిన వాడే నిజమైన జిజ్ఞాసువు. అప్పుడే అతనికి సంసార బంధాల నుండి విముక్తి పొందాలనే తీవ్రమైన కోరిక అంటే ముముక్షుత్వం ఏర్పడుతుంది.
ఇటువంటి లక్షణాలు గల సాధకుడు బ్రహ్మజ్ఞాని అయిన ఉత్తమ గురువును వెతుక్కుంటూ వెళ్ళాలి. గురువును కేవలం కలవడం కాకుండా, ప్రణామములతో మరియు సేవలతో ఆయనను ప్రసన్నం చేసుకోవాలి. వినమ్రతతో కూడిన సేవ గురువు హృదయాన్ని కరిగిస్తుంది. అప్పుడు ఆ శిష్యుడు గురువును ఉద్దేశించి ఓ స్వామీ, అసలు నేను ఎవరిని? ఈ దృశ్యమాన జగత్తు ఏమిటి? ఇది ఎక్కడి నుండి పుట్టింది? అని అత్యంత వినయంగా ప్రశ్నించాలి. ఈ శ్లోకంలో బ్రహ్మవిదుత్తమం అనే పదం గురువు కేవలం శాస్త్ర పండితుడే కాకుండా, అనుభవజ్ఞుడైన బ్రహ్మజ్ఞాని అయి ఉండాలని సూచిస్తుంది.
ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో గురు శిష్య సంవాదం అనేది ఒక గొప్ప సంప్రదాయం. ఇక్కడ కోహమ్ లేదా నేను ఎవరు అనే ప్రశ్న ఆత్మ విచారణకు పునాది. జగత్తు యొక్క మూలాన్ని వెతకడం ద్వారా మాయా శక్తిని అర్థం చేసుకోవడం సాధ్యమవుతుంది. స్వామిన్ మరియు ప్రభో అనే సంబోధనలు గురువు పట్ల ఉండవలసిన భక్తిని, ఆయనను పరమశివుని స్వరూపంగా భావించడాన్ని తెలియజేస్తాయి. ఈ ఆరంభ శ్లోకం వివేకచూడామణి వంటి ప్రకరణ గ్రంథాల సారాన్ని మనకు అందిస్తుంది.

Verse 2
త్వం హి బ్రహ్మ న చేంద్రియాణి న మనో బుద్ధిర్న చిత్తం వపుః ప్రాణాహంకృతయోఽన్యదప్యసదవిద్యాకల్పితం స్వాత్మని।
సర్వం దృశ్యతయా జడం జగదిదం త్వత్తః పరం నాన్యతో జాతం న స్వత ఏవ భాతి మృగతృష్ణావం దరీదృశ్యతామ్।।

గురువు శిష్యుని ప్రశ్నకు సమాధానమిస్తూ అసలు తత్త్వాన్ని బోధిస్తున్నారు. నీవు నిజానికి బ్రహ్మమువే కానీ, నీవు అనుకుంటున్నట్లుగా ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి, చిత్తం లేదా ఈ భౌతిక శరీరం కావు. ప్రాణాలు గానీ, అహంకారం గానీ నీవు కావు. ఇవన్నీ అవిద్య లేదా అజ్ఞానం వల్ల నీ ఆత్మపై కల్పించబడిన మిథ్యా రూపాలు మాత్రమే. అద్వైత వేదాంతంలో దీనినే నేతి నేతి ప్రక్రియ అంటారు. అంటే ఇది నేను కాదు, అది నేను కాదు అని నిరసించడం ద్వారా సత్యమైన ఆత్మను గుర్తించడం. దృశ్యమయ్యే ప్రతిదీ జడమైనదే, ఎందుకంటే అది ద్రష్ట అయిన ఆత్మ మీద ఆధారపడి ప్రకాశిస్తుంది.
ఈ జగత్తు నీకంటే వేరైనది కాదు మరియు నీకంటే భిన్నంగా పుట్టలేదు. ఇది స్వతహాగా ప్రకాశించే శక్తి లేనిది. దీనికి ఉదాహరణగా ఎండమావిని లేదా మృగతృష్ణను ఇక్కడ పేర్కొన్నారు. ఎండమావిలో నీరు ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది కానీ అక్కడ నిజంగా నీరు ఉండదు. అలాగే ఈ ప్రపంచం కూడా సత్యం వలె కనిపిస్తున్నప్పటికీ, పరమార్థ స్థితిలో ఇది కేవలం ఒక భ్రమ మాత్రమే. అజ్ఞానం ఉన్నంత కాలమే ఈ జగత్తు సత్యంగా కనిపిస్తుంది, జ్ఞానోదయం కాగానే అది ఆత్మలో లీనమైపోతుంది.
అవిద్యకల్పితం అనే పదం మాయా శక్తి యొక్క ప్రభావాన్ని వివరిస్తుంది. ఆత్మపై అనాత్య ధర్మాలను ఆపాదించడమే అజ్ఞానం. మనస్సు, బుద్ధి వంటి అంతఃకరణ చతుష్టయం కూడా ఆత్మ ప్రకాశం వల్లే పనిచేస్తాయి తప్ప వాటికి స్వయం ప్రకాశం లేదు. కాబట్టి సాధకుడు తనను తాను దేహేంద్రియాలతో గుర్తించుకోకుండా, సర్వసాక్షి అయిన బ్రహ్మముగా గుర్తించాలని ఈ శ్లోకం ప్రబోధిస్తుంది. జగత్తును మృగతృష్ణతో పోల్చడం ద్వారా దాని అనిత్యతను, మిథ్యాత్వాన్ని స్పష్టం చేశారు.

Verse 3
వ్యాప్తం యేన చరాచరం ఘటశరావాదీవ మృత్సత్తయా యస్యాంతఃస్ఫురితం యదాత్మకమిదం జాతం యతో వర్తతే।
యస్మిన్ యత్ ప్రలయేఽపి సద్ఘనమజం సర్వం యదన్వేతి తత్ సత్యం విధ్యమృతాయ నిర్మలధియో యస్మై నమస్కుర్వతే।।

బ్రహ్మము యొక్క సర్వవ్యాపకత్వాన్ని, జగత్కారణత్వాన్ని ఈ శ్లోకం వివరిస్తుంది. మట్టితో చేసిన కుండలు, మూకుళ్లు మొదలైన పాత్రలలో మట్టి ఏ విధంగా వ్యాపించి ఉంటుందో, అలాగే ఈ చరాచర జగత్తంతా బ్రహ్మము చేత వ్యాపించబడి ఉంది. మట్టి లేనిదే కుండకు ఉనికి లేదు, అలాగే బ్రహ్మము లేనిదే జగత్తుకు ఉనికి లేదు. ఈ ప్రపంచం దేనిలో స్ఫురిస్తుందో, దేని వల్ల పుట్టిందో, దేని వల్ల నిలబడుతుందో మరియు ప్రళయ కాలంలో దేనిలో లీనమవుతుందో అదే పరమ సత్యం.
ఆ పరమాత్మ సద్ఘనము అంటే కేవల సత్తా స్వరూపము, అజము అంటే పుట్టుక లేనిది. సృష్టికి పూర్వం, సృష్టి కాలంలో, ప్రళయం తర్వాత కూడా నిలిచి ఉండే ఏకైక తత్త్వం అది. అటువంటి సత్య స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడమే అమృతత్వానికి లేదా మోక్షానికి మార్గం. పరిశుద్ధమైన బుద్ధి గల మహర్షులు, జ్ఞానులు ఎవరికైతే నమస్కరిస్తారో ఆ పరబ్రహ్మమే నీవు అని ఇక్కడ భావం. మృత్సత్తా అనే ఉపమానం ద్వారా బ్రహ్మము జగత్తుకు ఉపాదాన కారణమని, అంటే ముడిసరుకు వంటిదని అర్థం చేసుకోవాలి.
నిర్మలధియో అనే పదం ఆధ్యాత్మిక సాధనలో చిత్తశుద్ధి ప్రాధాన్యతను తెలుపుతుంది. మలినమైన మనస్సుతో పరమాత్మను దర్శించడం సాధ్యం కాదు. శ్రవణ, మనన, నిధిధ్యాసల ద్వారా బుద్ధి నిర్మలమైనప్పుడు మాత్రమే ఆత్మ సాక్షాత్కారం కలుగుతుంది. అంతా బ్రహ్మమయమని తెలుసుకోవడం వల్ల ద్వైత భావం నశిస్తుంది. ఈ శ్లోకంలో జగత్తు యొక్క స్థితి, గతి అంతా పరమాత్మ ఆధీనమేనని, సత్యం మరియు అమృతం అనే పదాల ద్వారా మోక్షం యొక్క స్వరూపాన్ని వివరించారు.

Verse 4
సృష్ట్వేదం ప్రకృతేరనుప్రవిశతీ యైయం యయా ధార్యతే ప్రాణీతి ప్రవివిక్తభుగ్బహిరహం ప్రాజ్ఞః సుషుప్తౌ యతః।
యస్యామాత్మకలా స్ఫురత్యహమితి ప్రత్యంతరంగం జనైర్యస్యై స్వస్తి సమర్థ్యతే ప్రతిపదా పూర్ణా శృణు త్వం హి సా।।

ఈ శ్లోకం జీవుని యొక్క వివిధ అవస్థలను, ఆత్మ యొక్క అనుప్రవేశాన్ని చర్చిస్తుంది. పరమాత్మ ఈ జగత్తును సృష్టించి, తానే జీవరూపంలో ప్రకృతిలో ప్రవేశించాడు. దీనినే ఉపనిషత్తులు అనుప్రవేశ శ్రుతి అంటాయి. ఆ పరమాత్మ శక్తి వల్లే శరీరం ధరించబడుతోంది మరియు ప్రాణశక్తి పనిచేస్తోంది. జాగ్రదావస్థలో బాహ్య ప్రపంచాన్ని అనుభవించేవాడిగా, స్వప్నావస్థలో సూక్ష్మ విషయాలను అనుభవించే ప్రవివిక్తభుక్కుగా, సుషుప్తిలో ఏమీ తెలియని ప్రాజ్ఞుడిగా వ్యక్తమవుతున్నది ఆ ఆత్మయే.
ప్రతి మనిషిలోనూ నేను నేను అని అంతరంగాన స్ఫురించే ఆత్మకళ ఆ పరమాత్మ స్వరూపమే. ప్రతి అడుగులోనూ, ప్రతి మాటలోనూ సర్వ శుభాలకు మూలమైన ఆ పూర్ణ స్వరూపం నీవే అని గురువు శిష్యుడికి ఉపదేశిస్తున్నారు. సుషుప్తి లేదా గాఢ నిద్రలో మనకు ఏ బాహ్య జ్ఞానం ఉండదు కానీ, నిద్ర లేచిన తర్వాత హాయిగా నిద్రపోయాను అనే స్మృతి ఉంటుంది. ఆ స్మృతిని కలిగించే సాక్షి చైతన్యమే ఆత్మ. ఇది మూడు అవస్థలకు అతీతమైన తురీయ స్థితికి సంకేతం.
యస్యామాత్మకలా స్ఫురత్యహమితి అనే వాక్యం అత్యంత కీలకమైనది. అహం అనే స్ఫురణా శక్తి దేని వల్ల కలుగుతుందో అది గుర్తించమని ఇక్కడ అర్థం. పూర్ణా అనే పదం ఆత్మ ఎప్పుడూ కొరత లేనిదని, సర్వవ్యాప్తమని సూచిస్తుంది. జీవుడు తనను తాను పరిచ్ఛిన్నంగా భావించడం అజ్ఞానం అయితే, తాను ఆ పూర్ణ చైతన్యమేనని తెలుసుకోవడం జ్ఞానం. ప్రతిపదా అంటే ప్రతి క్షణం మనలో ప్రకాశించే ఆ చిన్మయ శక్తిని గుర్తించమని బోధన.

Verse 5
ప్రజ్ఞానం త్వహమస్మి తత్త్వమసి తద్ బ్రహ్మాయమాత్మేతి సంగాయన్ విప్రచర ప్రశాంతమనసా త్వం బ్రహ్మబోధోదయాత్।
ప్రారబ్ధం క్వను సంచితం తవ కిమాగామి క్వ కర్మాప్యసత్ త్వయ్యధ్యస్తమతోఽఖిలం త్వమసి సచ్చిన్మాత్రమేకం విభుః।।

చివరిగా గురువు మహావాక్యాల సారాన్ని ఉపదేశిస్తూ జీవన్ముక్తుని స్థితిని వివరిస్తున్నారు. ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ, తత్త్వమసి, అహం బ్రహ్మాస్మి, అయమాత్మా బ్రహ్మ అనే నాలుగు మహావాక్యాల అర్థాన్ని మననం చేస్తూ, ప్రశాంతమైన మనస్సుతో లోకంలో సంచరించమని చెబుతున్నారు. బ్రహ్మ జ్ఞానం కలిగిన తర్వాత సాధకుడికి కర్మల భయం ఉండదు. సంచితము అంటే పూర్వ జన్మల కర్మలు, ప్రారబ్ధము అంటే ఈ జన్మకు కారణమైన కర్మలు, ఆగామి అంటే భవిష్యత్తులో రాబోయే కర్మలు. జ్ఞానికి ఇవన్నీ అసత్యాలే.
ఎందుకంటే ఆత్మకు కర్మలతో సంబంధం లేదు. కర్మలన్నీ అజ్ఞానం వల్ల ఆత్మపై అధ్యారోపణ చేయబడ్డాయి. నీవు కేవలం సచ్చిన్మాత్రుడవు, అంటే సత్యము మరియు జ్ఞాన స్వరూపుడవు. నీవు ఏకము మరియు విభువు అంటే సర్వవ్యాపివి. ఒకసారి తాను బ్రహ్మమని తెలిసిన తర్వాత, కుండ పగిలితే అందులోని ఆకాశం మహాకాశంలో కలిసినట్లు, దేహ భావం తొలగి ఆత్మ పరమాత్మలో ఐక్యం అవుతుంది. ఇక్కడ విప్రచర అనే పదం జ్ఞాని లోకకల్యాణం కోసం నిర్లిప్తంగా తిరగాలని సూచిస్తుంది.
ప్రశాంతమనసా అనేది జ్ఞాని యొక్క లక్షణం. ద్వంద్వాలకు అతీతమైన స్థితిలో మనస్సు నిశ్చలంగా ఉంటుంది. అధ్యాస అంటే ఒక వస్తువుపై మరొక దానిని ఆపాదించడం. తాడును చూసి పాము అనుకోవడం ఎలాగో, ఆత్మను చూసి దేహం అనుకోవడం కూడా అలాగే. జ్ఞానోదయం కాగానే పాము మాయమై తాడు మిగిలినట్లు, ప్రపంచ భ్రమ తొలగి బ్రహ్మమే మిగులుతుంది. ఈ విధంగా ఈ స్తోత్రం సాధకుడిని అజ్ఞానం నుండి పరమ సత్యం వైపు నడిపిస్తుంది.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras