గురు అష్టక స్తోత్రం

Verse 1
శరీరం సురూపం తథా వా కలత్రం యశశ్చారు చిత్రం ధనం మేరుతుల్యమ్। మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్।
ఈ మొదటి శ్లోకంలో ఆదిశంకరాచార్యులు భౌతిక ప్రపంచంలోని ఆకర్షణల పట్ల విరక్తిని, గురువు పట్ల భక్తి యొక్క ఆవశ్యకతను అద్భుతంగా వివరించారు. ఇక్కడ సుందరమైన శరీరం, ఆకర్షణీయమైన భాగస్వామి, గొప్ప కీర్తి మరియు మేరు పర్వతంతో సమానమైన అపారమైన సంపదను ప్రస్తావించారు. మనిషి తన జీవితకాలంలో వీటిని సాధించడానికి నిరంతరం శ్రమిస్తుంటాడు. అయితే, గురువు యొక్క పాదపద్మాలలో మనస్సు లగ్నం కానప్పుడు, ఇవన్నీ వ్యర్థమేనని శంకరాచార్యులు ప్రశ్నిస్తున్నారు. ఇక్కడ తతః కిం అనగా అప్పుడు ఏంటి అనే ప్రశ్న, మనిషి తన జీవితంలో పొందిన విజయాలు శాశ్వతమైనవా లేదా అని ఆత్మపరిశీలన చేసుకోవడానికి ఒక మార్గదర్శిగా నిలుస్తుంది.
దార్శనిక కోణంలో, ఈ శ్లోకం అహంకారం మరియు మాయ నుండి విముక్తి పొందాలని సూచిస్తుంది. భౌతిక సుఖాలు కేవలం తాత్కాలికమైనవి మరియు ఆత్మకు శాంతిని ఇవ్వలేవు. నిజమైన ఆనందం బయట ఉన్న సంపదలో లేదు, అంతర్లీనంగా గురువు అందించే జ్ఞానంలోనే ఉంది. గురువు యొక్క పాదపద్మాలు ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణానికి పునాది. ప్రపంచంలోని ఏ సంపద లేదా సౌందర్యం గురువు యొక్క అనుగ్రహం లేకుండా మనిషిని జనన మరణ చక్రం నుండి కాపాడలేదు. ఈ శ్లోకం మనకు లౌకిక విజయాల కంటే ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతినే పరమావధిగా స్వీకరించాలని బోధిస్తుంది.

Verse 2
కలత్రం ధనం పుత్రపౌత్రాదిసర్వం గృహం బాంధవాః సర్వమేతద్ధి జాతమ్। మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్।
రెండవ శ్లోకంలో కుటుంబ సంబంధాల పట్ల వ్యామోహాన్ని, వాటిలోని నశ్వరత్వాన్ని శంకరాచార్యులు విశ్లేషించారు. భార్య, సంపద, పిల్లలు, మనవలు, ఇల్లు మరియు బంధువులు అనేవి ప్రతి మనిషి జీవితంలో కేంద్రబిందువులుగా ఉంటాయి. మనం వీటి చుట్టూనే మన ప్రపంచాన్ని నిర్మించుకుంటాం, వీటిని కాపాడుకోవడానికే జీవితాంతం కష్టపడతాం. అయితే, జాతమ్ అనగా పుట్టిన ప్రతిదీ నశ్వరమని, కాల గమనంలో ఈ బంధాలన్నీ విడిపోతాయని ఆచార్యులు గుర్తు చేస్తున్నారు. ఈ కుటుంబ బాంధవ్యాలు కేవలం లౌకిక జీవితానికి మాత్రమే పరిమితం.
ఆధ్యాత్మికంగా చూస్తే, అధికమైన ఆసక్తి మరియు వ్యామోహం మనిషిని ఆధ్యాత్మిక మార్గం నుండి పక్కదారి పట్టిస్తాయి. కుటుంబ బాధ్యతలు నిర్వర్తించడం ధర్మమే, కానీ మనస్సు పూర్తిగా వాటిలో లీనమై, భగవంతుని లేదా గురువును విస్మరిస్తే అది అజ్ఞానం అవుతుంది. గురువు మాత్రమే మనకు మోక్ష మార్గాన్ని, శాశ్వతమైన సత్యాన్ని చూపగలరు. ప్రపంచంలోని సంబంధాలు మారుతుంటాయి, కానీ గురువు యొక్క పాదాల వద్ద లభించే ఆశ్రయం శాశ్వతమైనది. కాబట్టి, లౌకిక బంధాలలో చిక్కుకుపోయి ఆత్మజ్ఞానాన్ని కోల్పోకుండా, గురువు పట్ల భక్తిని కలిగి ఉండటం చాలా అవసరమని ఈ శ్లోకం మనకు నేర్పుతుంది.

Verse 3
షడంగాదివేదో ముఖే శాస్త్రవిద్యా కవిత్వాదిగద్యం సుపద్యం కరోతి। మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్।
మూడవ శ్లోకంలో మేధస్సు మరియు పాండిత్యం యొక్క పరిమితులను ప్రస్తావించారు. షడంగాలతో కూడిన వేదాల పరిజ్ఞానం, శాస్త్రాలలో నిష్ణాతులు కావడం, కవిత్వం మరియు గద్యాలను అద్భుతంగా రచించే సామర్థ్యం ఉండటం గొప్ప విషయమే. కానీ ఇటువంటి గొప్ప మేధస్సు మరియు పాండిత్యం ఉండి కూడా, గురువు పట్ల భక్తి లేకపోతే, ఆ జ్ఞానం ఎందుకు పనికిరాదు? పాండిత్యం గర్వానికి దారితీయవచ్చు, కానీ భక్తి మాత్రమే మనిషిని వినమ్రుడిని చేస్తుంది. కేవలం పుస్తక జ్ఞానం కంటే, గురువు దగ్గర పొందే అనుభవజ్ఞానం గొప్పది.
దార్శనిక కోణంలో, ఈ శ్లోకం విద్యావంతులను ఉద్దేశించి చెప్పబడింది. శాస్త్రాలు సత్యాన్ని వెతకడానికి ఒక మార్గసూచికలు మాత్రమే, కానీ ఆ సత్యాన్ని గురువు ద్వారానే సాక్షాత్కారం చేసుకోగలం. పాండిత్యం అహంకారాన్ని పెంచితే అది బంధనాలకు కారణమవుతుంది. కానీ అదే జ్ఞానం గురువుకు సమర్పించబడితే అది విముక్తికి మార్గమవుతుంది. గురువు యొక్క అనుగ్రహం లేకుండా చేసే వాదనలు లేదా ప్రసంగాలు శబ్దాడంబరం మాత్రమే. మనిషి తన విజ్ఞానాన్ని భగవత్ చింతనకు, గురువు సేవకు ఉపయోగిస్తేనే ఆ విద్యావంతుడు ధన్యుడవుతాడు. ఇక్కడ పాండిత్యం కంటే భక్తికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది.

Verse 4
విదేశేషు మాన్యః స్వదేశేషు ధన్యః సదాచారవృత్తేషు మత్తో న చాన్యః। మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్।
నాలుగవ శ్లోకంలో సామాజిక ప్రతిష్ట మరియు సదాచారం గురించి చర్చించారు. ఒక వ్యక్తి తన దేశంలోనే కాకుండా విదేశాలలో కూడా గౌరవించబడవచ్చు. అతడు గొప్ప నైతిక విలువలు కలిగి, అందరికంటే ఉత్తముడిగా పేరు పొందవచ్చు. సమాజం మెచ్చుకునే అటువంటి వ్యక్తిని అందరూ ధన్యుడిగా భావిస్తారు. అయినప్పటికీ, గురువు యొక్క పాదపద్మాలలో మనస్సు లగ్నం కానప్పుడు, ఇటువంటి గౌరవం మరియు కీర్తి ఎందుకు? ఇవన్నీ కేవలం బాహ్య ప్రపంచం ఇచ్చే ప్రశంసలు మాత్రమే. అవి ఆత్మను ఉద్ధరించవు.
ఆధ్యాత్మికంగా, ఈ శ్లోకం మనిషి యొక్క లోపలి స్థితిని ప్రశ్నిస్తుంది. సమాజం ఇచ్చే బిరుదులు, ప్రశంసలు మరియు కీర్తి శాశ్వతం కాదు. మనిషి బాహ్య ప్రపంచానికి నైతికవంతుడిగా కనిపించినా, అంతరాత్మలో గురువు పట్ల అంకితభావం లేకపోతే అది అసంపూర్ణమే. నిజమైన సదాచారం అనేది గురువుపై ఉన్న ప్రేమ నుండి ఉద్భవించాలి. బాహ్యమైన గౌరవం మన అహాన్ని పెంచే ప్రమాదం ఉంది. కానీ గురువుకు శరణాగతి చెందిన వ్యక్తి, అటువంటి అహంకారానికి అతీతంగా ఉంటాడు. సమాజంలో మంచి పేరు సంపాదించడం కంటే, గురువు ఆశీస్సులను పొందడం మరియు అంతర్గత శాంతిని సాధించడం చాలా ముఖ్యమైనదని ఈ శ్లోకం బోధిస్తుంది.

Verse 5
క్షమామండలే భూపభూపాలవృందైః సదా సేవితం యస్య పాదారవిందమ్। మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్।
ఐదవ శ్లోకంలో రాజకీయ అధికారం మరియు రాజుల గొప్పతనం గురించి ప్రస్తావించారు. భూమండలాన్ని పరిపాలించే చక్రవర్తులు, మరియు వారి వద్దకు వచ్చే సామంతుల సమూహం ఎల్లప్పుడూ ఒక శక్తివంతమైన వ్యక్తి పాదాలను సేవిస్తుంటే, అతడు అత్యంత శక్తిమంతుడిగా పరిగణించబడతాడు. కానీ, అంతటి అధికారం ఉండి కూడా, గురువు యొక్క పాదాలను ఆశ్రయించకపోతే ఆ అధికారానికి విలువ లేదు. అధికారం మరియు సంపద కొన్ని దశాబ్దాలకే పరిమితం, కానీ గురువు యొక్క ఆశీస్సులు అనంతమైనవి.
దార్శనిక కోణంలో, ఈ ప్రపంచంలో ఉన్న అన్ని రకాల అధికారాలు మరియు పదవులు ఒకనాడు అంతమైపోతాయి. కాలం ఎవరినీ వదిలిపెట్టదు. చక్రవర్తులైనా, సామాన్యులైనా మృత్యువు ముందు సమానమే. నిజమైన అధికారం అంటే ప్రపంచాన్ని జయించడం కాదు, తన మనస్సును జయించడం. ఈ మనస్సుపై విజయం సాధించాలంటే గురువు యొక్క ಮಾರ್ಗದರ್ಶనం అవసరం. గురువుకు వందనం చేసేవాడు ప్రపంచంలోని రాజులందరి కంటే గొప్పవాడు, ఎందుకంటే అతను శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని పొందగలుగుతాడు. లౌకిక పదవులు ఇచ్చే గర్వం కంటే, గురువు పాదాల వద్ద లభించే వినయం మరియు జ్ఞానం చాలా గొప్పదని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తుంది.

Verse 6
యశో మే గతం దిక్షు దానప్రతాపాత్ జగద్వస్తు సర్వం కరే యత్ప్రసాదాత్। మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్।
ఆరవ శ్లోకంలో దానగుణం మరియు ఐశ్వర్యం గురించి వివరించారు. తన దానశీలత వల్ల కీర్తి నాలుగు దిక్కులా వ్యాపించింది, తన దగ్గర అపారమైన ఐశ్వర్యం ఉంది అని గర్వపడే వ్యక్తిని ఇక్కడ ఉద్దేశించారు. తాను కోరిన ప్రతి వస్తువు తన చేతిలోనే ఉంది అనే నమ్మకం ఉండవచ్చు. అయితే, అంతటి గొప్పదైన దానగుణం ఉన్నా, అది అహంకారానికి కారణమైతే దాని వల్ల ప్రయోజనం లేదు. గురువు యొక్క అనుగ్రహం లేని దానం కేవలం కీర్తిని ఆశిస్తుంది తప్ప, ఆధ్యాత్మిక ప్రయోజనాన్ని చేకూర్చదు.
ఆధ్యాత్మికంగా, దానం చేసేటప్పుడు అహంకారాన్ని పక్కన పెట్టాలి. అది గురువుకు అర్పితమైతేనే అది పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుంది. ప్రపంచంలోని వస్తువులన్నీ గురువు లేదా దైవం ఇచ్చిన కృపగా భావించాలి. అన్నీ మన దగ్గరే ఉన్నాయన్న అహంభావం మనిషిని జ్ఞానం నుండి దూరం చేస్తుంది. నిజమైన దానం అంటే తనను తాను గురువుకు సమర్పించుకోవడం. ఆ సమర్పణ భావం లేనిదే ఏ దానం కూడా పూర్తి కాదు. గురువు యొక్క పాదపద్మాలే నిజమైన సంపద. వాటిని వదిలి మిగిలిన దానధర్మాలు చేయడం వల్ల తాత్కాలిక ప్రయోజనం ఉండవచ్చు కానీ శాశ్వతమైన ముక్తి లభించదు.

Verse 7
న భోగే న యోగే న వా వాజిరాజౌ న కాంతాముఖే నైవ విత్తేషు చిత్తమ్। మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్।
ఏడవ శ్లోకంలో వైరాగ్యం లేదా విరక్తి గురించి చర్చించారు. భోగ విలాసాలు, యోగ సాధనలు, గుర్రాలు (వాహనాలు), అందమైన స్త్రీ ముఖం లేదా అపారమైన సంపద... వీటిలో దేనిపైనా మనస్సు లగ్నం కావడం లేదు అని భక్తుడు చెబుతున్నాడు. ఇది అత్యున్నతమైన స్థితి. లౌకిక సుఖాల పట్ల అసక్తి లేకపోవడం మంచిదే, కానీ ఆ శూన్యం గురువు యొక్క పాదధ్యానంతో నిండాలి. లేకపోతే ఆ వైరాగ్యం కూడా నిష్ప్రయోజనమే.
దార్శనిక కోణంలో, ఈ శ్లోకం అసలైన విరక్తిని బోధిస్తుంది. కేవలం ప్రపంచాన్ని వదిలేయడం విరక్తి కాదు, ప్రపంచాన్ని వదిలి గురువును పట్టుకోవడమే నిజమైన విరక్తి. అటు భోగాలలోనూ, ఇటు యోగ సాధనలోనూ చిక్కుకోకుండా, మనస్సును నిరంతరం గురువుపై ఉంచడం అనేది ఒక గొప్ప అభ్యాసం. యోగ శక్తులు వచ్చినా గురువు లేకపోతే అది ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదలకు ఆటంకం కావచ్చు. అందుకే, అన్నింటినీ త్యజించి, ఆ స్థానంలో గురువు యొక్క పాదధ్యానాన్ని నిలుపుకోవాలి. అప్పుడే మనస్సు పరిపూర్ణమైన శాంతిని మరియు ఏకాగ్రతను పొందుతుంది.

Verse 8
అరణ్యే న వా స్వస్య గేహే న కార్యే న దేహే మనో వర్తతే మే త్వనర్ఘ్యే। మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిమ్।
ఎనిమిదవ శ్లోకంలో భక్తుడు తన మనస్సు యొక్క స్థితిని వివరిస్తున్నాడు. అది అడవిలో ఉన్నా, ఇంట్లో ఉన్నా, పనిలో ఉన్నా లేదా దేహంతో సంబంధం ఉన్నా, మరెక్కడైనా సరే, తన మనస్సు ఎక్కడా నిలకడగా ఉండటం లేదు అని చెబుతున్నాడు. ఆ మనస్సు ఎంతో విలువైనది, కానీ అది గురువు పాదాల వద్ద లేనంత వరకు దాని గమ్యం ఏదీ లేదు. స్థల మార్పులు మనస్సును శాంతింపజేయవు.
ఆధ్యాత్మికంగా, మనం ఎక్కడ ఉన్నామనే దానికంటే, మన మనస్సు ఎక్కడుందనేది ముఖ్యం. అడవులకు వెళ్ళినా మనస్సు అశాంతంగా ఉండవచ్చు, లేదా ఇల్లు వదలకపోయినా మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉండవచ్చు. గురువు యొక్క పాదపద్మాలు అనేవి భక్తుని మనస్సుకు శాశ్వత నివాసం. గురువును ధ్యానించడం వల్ల మనస్సు యొక్క అస్థిరత పోతుంది. ఈ శ్లోకం ద్వారా భక్తుడు తనకు ఎక్కడా లౌకిక తృప్తి లేదని, కేవలం గురువు పాదాల వద్ద మాత్రమే తనకు స్థానం ఉందని తెలియజేస్తున్నాడు. ఆ విలువైన మనస్సును గురువుకు అర్పించడమే పరమార్థం. అప్పుడే మనిషి దేహం, పని, ప్రాంతం అనే బంధనాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 9
గురోరష్టకం యః పఠేత్ పుణ్యదేహీ యతిర్భూపతిర్బ్రహ్మచారీ చ గేహీ। లభేద్వాంఛితార్థం పదం బ్రహ్మసంజ్ఞం గురోరుక్తవాక్యే మనో యస్య లగ్నమ్।
చివరి శ్లోకంలో ఈ గురు అష్టకం పఠించడం వల్ల కలిగే ఫలితాన్ని (ఫలశ్రుతి) వివరించారు. ఎవరైతే ఈ ఎనిమిది శ్లోకాలను భక్తితో పఠిస్తారో, వారు పుణ్యాత్ములు. సన్యాసులైనా, రాజులైనా, బ్రహ్మచారులైనా, గృహస్థులైనా, ఎవరైనా సరే గురువుపై భక్తితో ఈ అష్టకాన్ని చదివితే కోరిన కోర్కెలు నెరవేరుతాయి. అంతిమంగా వారు బ్రహ్మపదాన్ని (ముక్తిని) పొందుతారు. దీనికి ప్రధాన షరతు, గురువు చెప్పిన మాటలపై, గురువు యొక్క పాదాలపై మనస్సును లగ్నం చేయడం.
దార్శనిక కోణంలో, ఈ శ్లోకం కులమతాలకు, ఆశ్రమాలకు అతీతమైన జ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది. గురువు యొక్క వాక్యమే వేదవాక్కుగా భావించే వారికి ముక్తి సులభం. గురువు పట్ల శరణాగతి ఎంత ముఖ్యమో ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. గురువు అష్టకం పఠించడం ద్వారా భక్తుడు తన అహంకారాన్ని వదిలి, గురువు యొక్క అనుగ్రహంతో దైవత్వాన్ని పొందుతాడు. చివరగా, మనస్సును పూర్తిగా గురువుకు అర్పించడం అంటే భగవంతునిలో ఐక్యం కావడమేనని ఈ శ్లోకం ముగించారు. ఇది భక్తి మరియు జ్ఞాన మార్గాల కలయికను సూచిస్తుంది.

శరీరం సురూపం తథా వా కలత్రం
యశశ్చారు చిత్రం ధనం మేరుతుల్యం.
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం.
కలత్రం ధనం పుత్రపౌత్రాదిసర్వం
గృహం బాంధవాః సర్వమేతద్ధి జాతం.
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం.
షడంగాదివేదో ముఖే శాస్త్రవిద్యా
కవిత్వాదిగద్యం సుపద్యం కరోతి.
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం.
విదేశేషు మాన్యః స్వదేశేషు ధన్యః
సదాచారవృత్తేషు మత్తో న చాన్యః.
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం.
క్షమామండలే భూపభూపాలవృందైః
సదా సేవితం యస్య పాదారవిందం.
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం.
యశో మే గతం దిక్షు దానప్రతాపాత్
జగద్వస్తు సర్వం కరే యత్ప్రసాదాత్.
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం.
న భోగే న యోగే న వా వాజిరాజౌ
న కంతాముఖే నైవ విత్తేషు చిత్తం.
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం.
అరణ్యే న వా స్వస్య గేహే న కార్యే
న దేహే మనో వర్తతే మే త్వనర్ఘ్యే.
మనశ్చేన్న లగ్నం గురోరంఘ్రిపద్మే
తతః కిం తతః కిం తతః కిం తతః కిం.
గురోరష్టకం యః పఠేత్ పుణ్యదేహీ
యతిర్భూపతిర్బ్రహ్మచారీ చ గేహీ.
లభేద్వాంఛితార్థం పదం బ్రహ్మసంజ్ఞం
గురోరుక్తవాక్యే మనో యస్య లగ్నం.