తోటకాష్టకం
విదితాఖిలశాస్త్రసుధాజలధే
మహితోపనిషత్కథితార్థనిధే.
హృదయే కలయే విమలం చరణం
భవ శంకరదేశిక మే శరణం.
కరుణావరుణాలయ పాలయ మాం
భవసాగరదుఃఖవిదూనహృదం.
రచయాఖిలదర్శనతత్త్వవిదం
భవ శంకరదేశిక మే శరణం.
భవతా జనతా సుహితా భవితా
నిజబోధవిచారణచారుమతే.
కలయేశ్వరజీవవివేకవిదం
భవ శంకరదేశిక మే శరణం.
భవ ఏవ భవానితి మే నితరాం
సమజాయత చేతసి కౌతుకితా.
మమ వారయ మోహమహాజలధిం
భవ శంకరదేశిక మే శరణం.
సుకృతేఽధికృతే బహుధా భవతో
భవితా సమదర్శనలాలసతా.
అతిదీనమిమం పరిపాలయ మాం
భవ శంకరదేశిక మే శరణం.
జగతీమవితుం కలితాకృతయో
విచరంతి మహామహసశ్ఛలతః.
అహిమాంశురివాత్ర విభాసి గురో
భవ శంకరదేశిక మే శరణం.
గురుపుంగవ పుంగవకేతన తే
సమతామయతన్నహి కోఽపి సుధీః.
శరణాగతవత్సల తత్త్వనిధే
భవ శంకరదేశిక మే శరణం.
విదితా న మయా విశదైకకలా
న చ కించన కాంచనమస్తి గురో .
ద్రుతమేవ విధేహి కృపాం సహజాం
భవ శంకరదేశిక మే శరణం.
గిరి అనే ఒక శిష్యుడు ఉండేవాడు. మిగతా వారు చదువులో బిజీగా ఉంటే, గిరి మాత్రం తన గురువైన ఆదిశంకరాచార్యుల సేవలోనే గడిపేవాడు. ఒకరోజు గిరి భక్తికి మెచ్చి గురువుగారు అనుగ్రహించారు. అప్పుడు గిరి నోటి నుండి వచ్చిన అద్భుతమైన పాట ఈ 'తోటకాష్టకం'.
శ్లోకం 1:
విదితాఖిలశాస్త్రసుధాజలధే మహితోపనిషత్కథితార్థనిధే।
హృదయే కలయే విమలం చరణం భవ శంకరదేశిక మే శరణమ్।
వివరణ:
'ఓ నా ప్రియమైన గురుదేవా! మీరు సమస్త శాస్త్రాలనే అమృతంతో నిండిన సముద్రం వంటి వారు. మీ పవిత్రమైన పాదాలను నా చిన్న గుండెలో ఉంచి ధ్యానిస్తున్నాను. శంకర గురువుగారూ, మీరే నాకు దిక్కు.'
శ్లోకం 2:
కరుణావరుణాలయ పాలయ మాం భవసాగరదుఃఖవిధూనహృదమ్।
రచయాఖిలదర్శనతత్త్వవిదం భవ శంకరదేశిక మే శరణమ్।
వివరణ:
'దయా సముద్రుడైన ఓ గురువర్యా! ఈ ప్రపంచం ఒక్కోసారి భయంకరమైన సముద్రంలా అనిపిస్తుంది. నన్ను కాపాడండి, నాకు ఈ సృష్టి రహస్యాలను నేర్పండి. శంకర గురువుగారూ, మీరే నాకు దిక్కు.'
శ్లోకం 3:
భవతా జనతా సుహితా భవితా నిజబోధవిచారణచారుమతే।
కలయేశ్వరజీవవివేకవిదం భవ శంకరదేశిక మే శరణమ్।
వివరణ:
'మీ వల్ల ఈ లోకం ఎంతో సంతోషంగా ఉంది. ఈ చిన్న 'నేను' మరియు ఆ పెద్ద 'దేవుడు' ఒక్కటే అని నాకు అర్థమయ్యేలా చెప్పండి. శంకర గురువుగారూ, మీరే నాకు దిక్కు.'
శ్లోకం 4:
భవ ఏవ భవానితి మే నితరాం సమజాయత చేతసి కౌతుకితా।
మమ వారయ మోహమహాజలధిం భవ శంకరదేశిక మే శరణమ్।
వివరణ:
'నా మనసులో ఒక అద్భుతమైన ఆలోచన వచ్చింది! మీరు సాక్షాత్తు ఆ శివయ్యే అని నా మనసు చెబుతోంది. నాలోని అజ్ఞానమనే చీకటిని తొలగించండి. శంకర గురువుగారూ, మీరే నాకు దిక్కు.'
శ్లోకం 5:
సుకృతేऽధికృతే బహుధా భవతో భవితా సమదర్శనలాలసతా।
అతిదీనమిమం పరిపాలయ మాం భవ శంకరదేశిక మే శరణమ్।
వివరణ:
'నేను పూర్వ జన్మలో చేసిన పుణ్యం వల్లే నాకు మీరు దొరికారు. అందరినీ సమానంగా ప్రేమించే మనసును నాకు ప్రసాదించండి. శంకర గురువుగారూ, మీరే నాకు దిక్కు.'
శ్లోకం 6:
జగతీమవితుం కలితాకృతయో విచరంతి మహామహసశ్ఛలతః।
అహిమాంశురివాత్ర విభాసి గురో భవ శంకరదేశిక మే శరణమ్।
వివరణ:
'గొప్ప మహానుభావులు మన కోసం సాదాసీదా మనుషుల్లా తిరుగుతుంటారు. కానీ నా కంటికి మీరు సూర్యుడిలా కనిపిస్తున్నారు. శంకర గురువుగారూ, మీరే నాకు దిక్కు.'
శ్లోకం 7:
గురుపుంగవ పుంగవకేతన తే సమతామయతన్నహి కోऽపి సుధీః।
శరణాగతవత్సల తత్త్వనిధే భవ శంకరదేశిక మే శరణమ్।
వివరణ:
'గురువులందరిలో గొప్పవారైన ఓ గురుదేవా! మిమ్మల్ని నమ్ముకున్న వారిని మీరు ఒక తల్లిలా ప్రేమిస్తారు. శంకర గురువుగారూ, మీరే నాకు దిక్కు.'
శ్లోకం 8:
విదితా న మయా విశదైకకలా న చ కిఞ్చన కాఞ్చనమస్తి గురో ।
ద్రుతమేవ విధేహి కృపాం సహజాం భవ శంకరదేశిక మే శరణమ్।
వివరణ:
'గురువుగారూ, నాకు పెద్ద పెద్ద విద్యలు రావు, నా దగ్గర ఉన్నదల్లా మీపై ప్రేమ మాత్రమే. మీ దయను నాపై చూపండి. శంకర గురువుగారూ, మీరే నాకు దిక్కు.'
ముగింపు:
గురువును నమ్మితే లోకంలోని జ్ఞానమంతా మనకు దక్కుతుంది. శంకర గురువుగారూ, మీరే మాకు శరణు.
Other stotras
