ಶಂಕರ ಪಂಚ ರತ್ನ ಸ್ತೋತ್ರ

Lyrics:

ಶಿವಾಂಶಂ ತ್ರಯೀಮಾರ್ಗಗಾಮಿಪ್ರಿಯಂ ತಂ
ಕಲಿಘ್ನಂ ತಪೋರಾಶಿಯುಕ್ತಂ ಭವಂತಂ.
ಪರಂ ಪುಣ್ಯಶೀಲಂ ಪವಿತ್ರೀಕೃತಾಂಗಂ
ಭಜೇ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಂ..1..

ಕರೇ ದಂಡಮೇಕಂ ದಧಾನಂ ವಿಶುದ್ಧಂ
ಸುರೈರ್ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವಾದಿಭಿರ್ಧ್ಯಾನಗಮ್ಯಂ.
ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವರಂ ವೇದತತ್ತ್ವಜ್ಞಮೀಶಂ
ಭಜೇ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಂ..2..

ರವೀಂದ್ವಕ್ಷಿಣಂ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರವೀಣಂ
ಸಮಂ ನಿರ್ಮಲಾಂಗಂ ಮಹಾವಾಕ್ಯವಿಜ್ಞಂ.
ಗುರುಂ ತೋಟಕಾಚಾರ್ಯಸಂಪೂಜಿತಂ ತಂ
ಭಜೇ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಂ..3..

ಚರಂ ಸಚ್ಚರಿತ್ರಂ ಸದಾ ಭದ್ರಚಿತ್ತಂ
ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯಪಾದಾಬ್ಜಮಜ್ಞಾನನಾಶಂ.
ಜಗನ್ಮುಕ್ತಿದಾತಾರಮೇಕಂ ವಿಶಾಲಂ
ಭಜೇ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಂ..4..

ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠಮೇಕಾಗ್ರಚಿತ್ತಂ ಮಹಾಂತಂ
ಸುಶಾಂತಂ ಗುಣಾತೀತಮಾಕಾಶವಾಸಂ.
ನಿರಾತಂಕಮಾದಿತ್ಯಭಾಸಂ ನಿತಾಂತಂ
ಭಜೇ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಂ..5..

ಪಠೇತ್ ಪಂಚರತ್ನಂ ಸಭಕ್ತಿರ್ಹಿ ಭಕ್ತಃ
ಸದಾ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರತ್ನಸ್ಯ ನಿತ್ಯಂ.
ಲಭೇತ ಪ್ರಪೂರ್ಣಂ ಸುಖಂ ಜೀವನಂ ಸಃ
ಕೃಪಾಂ ಸಾಧುವಿದ್ಯಾಂ ಧನಂ ಸಿದ್ಧಿಕೀರ್ತೀ..6..

Meaning:

Verse 1
ಶಿವಾಂಶಂ ತ್ರಯೀಮಾರ್ಗಗಾಮಿಪ್ರಿಯಂ ತಂ
ಕಲಿಘ್ನಂ ತಪೋರಾಶಿಯುಕ್ತಂ ಭವಂತಮ್।
ಪರಂ ಪುಣ್ಯಶೀಲಂ ಪವಿತ್ರೀಕೃತಾಂಗಂ
ಭಜೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಮ್॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಶಿವನ ಅಂಶಾವತಾರರೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಶಿವಾಂಶಂ’ ಎಂಬ ಪದವು ಶಿವನ ದಿವ್ಯತೇಜಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಅವರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸ್ವತಃ ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯ ಅವತಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

‘ತ್ರಯೀಮಾರ್ಗಗಾಮಿಪ್ರಿಯಂ’ ಎಂದರೆ ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರು. ಅವರು ವೇದಮಾರ್ಗದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು.

‘ಕಲಿಘ್ನಂ’ ಎಂಬ ಪದವು ಕಲಿಯುಗದ ಅಜ್ಞಾನ, ವಾದವಿವಾದ, ಅಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಭಾಷ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಉಪದೇಶಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡಿದವು.

‘ತಪೋರಾಶಿಯುಕ್ತಂ’ ಎಂದರೆ ಅಪಾರ ತಪಸ್ಸಿನ ನಿಧಿ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂನ್ಯಾಸ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಜೀವನವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. ‘ಪರಂ ಪುಣ್ಯಶೀಲಂ’ ಎಂಬುದು ಅವರ ಉನ್ನತ ಸದ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ.

‘ಪವಿತ್ರೀಕೃತಾಂಗಂ’ ಎಂದರೆ ಅವರ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜೀವನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪವಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅರ್ಥ. ಇಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರತೆ ಹೊರಗಿನ ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಂತರಿಕ ನಿರ್ಮಲತೆ.

ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕವಿ ಅವರನ್ನು ‘ಆಚಾರ್ಯರತ್ನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಗುರುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರತ್ನದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವರು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತನು ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 2
ಕರೆ ದಂಡಮೇಕಂ ದಧಾನಂ ವಿಶುದ್ಧಂ
ಸುರೈರ್ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವಾದಿಭಿರ್ಧ್ಯಾನಗಮ್ಯಮ್।
ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವರಂ ವೇದತತ್ತ್ವಜ್ಞಮೀಶಂ
ಭಜೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಮ್॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಸಂನ್ಯಾಸಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಕರೆ ದಂಡಮೇಕಂ ದಧಾನಂ’ ಎಂದರೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಏಕದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವವರು. ಏಕದಂಡವು ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ವೈರಾಗ್ಯ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

‘ವಿಶುದ್ಧಂ’ ಎಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುದ್ಧರು. ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥ, ಅಹಂಕಾರ ಅಥವಾ ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬದುಕಿದರು.

‘ಸುರೈರ್ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣ್ವಾದಿಭಿರ್ಧ್ಯಾನಗಮ್ಯಮ್’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳೂ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಅರಿಯಬೇಕಾದ ಪರಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿರುವ ಮಹಾಪುರುಷರೆಂದು ಅವರನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲಾಗಿದೆ.

‘ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮಂ’ ಎಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದವರು. ಆತ್ಮತತ್ತ್ವವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದರು.

‘ವರಂ’ ಎಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ‘ವೇದತತ್ತ್ವಜ್ಞಂ’ ಎಂದರೆ ವೇದಗಳ ನಿಜವಾದ ಸಾರವನ್ನು ತಿಳಿದವರು. ಕೇವಲ ಪಾಠ ಮಾಡುವವನು ವೇದಜ್ಞನಲ್ಲ; ವೇದದ ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತವನೇ ನಿಜವಾದ ವೇದತತ್ತ್ವಜ್ಞ.

‘ಈಶಂ’ ಎಂಬ ಪದವು ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಂಡಿತರಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಮಹಾಯೋಗಿಗಳು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಕವಿ ಇಂತಹ ಆಚಾರ್ಯರತ್ನರಾದ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 3
ರವೀಂದ್ವಕ್ಷಿಣಂ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರವೀಣಂ
ಸಮಂ ನಿರ್ಮಲಾಂಗಂ ಮಹಾವಾಕ್ಯವಿಜ್ಞಮ್।
ಗುರುಂ ತೋಟಕಾಚಾರ್ಯಸಂಪೂಜಿತಂ ತಂ
ಭಜೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಮ್॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಜ್ಞಾನಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ರವೀಂದ್ವಕ್ಷಿಣಂ’ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು. ಸೂರ್ಯನು ಅಜ್ಞಾನಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವಂತೆ, ಅವರ ಜ್ಞಾನವೂ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.

‘ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರವೀಣಂ’ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರು. ವೇದ, ಉಪನಿಷತ್ತು, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ, ಗೀತೆ, ತರ್ಕ, ಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿತ್ತು.

‘ಸಮಂ ನಿರ್ಮಲಾಂಗಂ’ ಎಂಬುದು ಅವರ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿ-ಶತ್ರು, ಉನ್ನತ-ಅಧಮ ಎಂಬ ಭೇದಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು.

‘ಮಹಾವಾಕ್ಯವಿಜ್ಞಮ್’ ಎಂದರೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತವರು. ‘ತತ್ತ್ವಮಸಿ’, ‘ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ’, ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಮೊದಲಾದ ವಾಕ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.

‘ತೋಟಕಾಚಾರ್ಯಸಂಪೂಜಿತಂ’ ಎಂಬ ಪದವು ಅವರ ಶಿಷ್ಯನಾದ ತೋಟಕಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಗುರುಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ತೋಟಕಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಗುರುವನ್ನು ಪರಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲ, ಶಿಷ್ಯರ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ ಸದ್ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕವಿ ಅವರನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರತ್ನವೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 4
ಚರಂ ಸಚ್ಚರಿತ್ರಂ ಸದಾ ಭದ್ರಚಿತ್ತಂ
ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯಪಾದಾಬ್ಜಮಜ್ಞಾನನಾಶಮ್।
ಜಗನ್ಮುಕ್ತಿದಾತಾರಮೇಕಂ ವಿಶಾಲಂ
ಭಜೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಮ್॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಸಚ್ಚರಿತ್ರಂ’ ಎಂದರೆ ಆದರ್ಶ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದವರು. ಅವರ ಬದುಕು ಮಾತು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳ ಏಕತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.

‘ಸದಾ ಭದ್ರಚಿತ್ತಂ’ ಎಂದರೆ ಸದಾ ಶುಭಭಾವನೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸು. ಅವರ ಉಪದೇಶಗಳು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಯಾವುದೇ ಸ್ವಾರ್ಥ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಪಾತ ಅವರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

‘ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯಪಾದಾಬ್ಜಂ’ ಎಂಬ ಪದವು ಅವರ ಪಾದಕಮಲಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಪಂಡಿತರು ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

‘ಅಜ್ಞಾನನಾಶಂ’ ಎಂಬುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವನ ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳ ಮೂಲ ಅಜ್ಞಾನವೆಂದು ವೇದಾಂತ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಈ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದರು.

‘ಜಗನ್ಮುಕ್ತಿದಾತಾರಂ’ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿದವರು. ಅವರು ಹೊಸ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ; ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.

‘ಏಕಂ ವಿಶಾಲಂ’ ಎಂದರೆ ಅವರ ವಿಶಾಲ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅಧ್ಯಯನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವರು ಆಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ರತ್ನದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕವಿ ಅವರನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 5
ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠಮೇಕಾಗ್ರಚಿತ್ತಂ ಮಹಾಂತಂ
ಸುಶಾಂತಂ ಗುಣಾತೀತಮಾಕಾಶವಾಸಮ್।
ನಿರಾತಂಕಮಾದಿತ್ಯಭಾಸಂ ನಿತಾಂತಂ
ಭಜೆ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯಮಾಚಾರ್ಯರತ್ನಮ್॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಸಂನ್ಯಾಸಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಲಾಗಿದೆ. ‘ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ’ ಎಂದರೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು. ವೈರಾಗ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಪ್ರತಿಮರಾಗಿದ್ದರು.

‘ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತಂ’ ಎಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸು. ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹೊರಗಿನ ವಿಷಯಗಳು ಅವರನ್ನು ಚಂಚಲಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ.

‘ಮಹಾಂತಂ’ ಎಂದರೆ ಮಹಾತ್ಮರು. ಅವರ ಮಹತ್ವವು ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ; ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದದ್ದು.

‘ಸುಶಾಂತಂ’ ಎಂಬ ಪದವು ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದವರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇಂತಹ ಶಾಂತಿ ಸಾಧ್ಯ. ಇದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಶಾಂತಿ.

‘ಗುಣಾತೀತಂ’ ಎಂದರೆ ಸತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವರು. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

‘ಆಕಾಶವಾಸಂ’ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಸೀಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಚೈತನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಭೂತರಾದವರು.

‘ನಿರಾತಂಕಂ’ ಎಂದರೆ ಭಯ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರು. ‘ಆದಿತ್ಯಭಾಸಂ’ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನರು. ಅವರ ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶವು ಅನೇಕ ಪೀಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ.

ಇಂತಹ ಯತಿಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಕವಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭಜಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 6
ಪಠೇತ್ ಪಂಚರತ್ನಂ ಸಭಕ್ತಿರ್ಹಿ ಭಕ್ತಃ
ಸದಾ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರತ್ನಸ್ಯ ನಿತ್ಯಮ್।
ಲಭೇತ್ ಪ್ರಪೂರ್ಣಂ ಸುಖಂ ಜೀವನಂ ಸಃ
ಕೃಪಾಂ ಸಾಧುವಿದ್ಯಾಂ ಧನಂ ಸಿದ್ಧಿಕೀರ್ತೀ॥

ಈ ಫಲಶ್ರುತಿ ಶ್ಲೋಕವು ಈ ಸ್ತೋತ್ರದ ಪಠಣದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಸಭಕ್ತಿಃ’ ಎಂಬ ಪದವು ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಪದಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಇರಬೇಕು.

‘ಸದಾ’ ಮತ್ತು ‘ನಿತ್ಯಂ’ ಎಂಬ ಪದಗಳು ನಿಯಮಿತ ಸಾಧನೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಪ್ರಪೂರ್ಣಂ ಸುಖಂ ಜೀವನಂ’ ಎಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಯ ಜೀವನ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಖವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಸೌಲಭ್ಯವಲ್ಲ. ಮನಶ್ಶಾಂತಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವೂ ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

‘ಕೃಪಾಂ’ ಎಂದರೆ ಗುರು ಮತ್ತು ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೃಪೆಯ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಅದು ಸಾಧಕನನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

‘ಸಾಧುವಿದ್ಯಾಂ’ ಎಂದರೆ ಸತ್ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನ. ಈ ಜ್ಞಾನವು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲ; ಜೀವನವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ವಿವೇಕವಾಗಿದೆ.

‘ಧನಂ’ ಎಂಬುದು ಅಗತ್ಯವಾದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ‘ಸಿದ್ಧಿಕೀರ್ತೀ’ ಎಂದರೆ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಕೀರ್ತಿ. ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದಿಂದ ಬದುಕುವವನಿಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ಗೌರವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಕೇವಲ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲ. ಅದು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಜ್ಞಾನ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೋನ್ನತಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras