ಗುರು ತೋಟಕ ಸ್ತೋತ್ರ

Lyrics:

ಸ್ಮಿತನಿರ್ಜಿತಕುಂದಸುಮಂ ಹ್ಯಸಮಂ
ಮುಖಧೂತಸುಧಾಂಶುಮದಂ ಶಮದಂ.
ಸುಖರೂಪಪರಾತ್ಮರತಂ ನಿರತಂ
ಶ್ರಿತಕಲ್ಪತರುಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ಗುರುಂ..1..

ಜಲಬುದ್ಬುದವತ್ ಕ್ಷಣಭಂಗಯುತೇ
ಮಲಮೂತ್ರವಸಾಸಹಿತೇ ವಪುಷಿ.
ಕುರುತೇಽಭಿಮತಿಂ ಹೃದಯಂ ಹಿ ಮುಧಾ
ಲಘು ವಾರಯ ದೇಶಿಕ ತಾಂ ದಯಯಾ..2..

ಧೃತದಂಡಕಮಂಡಲುಜಾಪಸರಂ
ಸತತಂ ಹೃದಯೇ ಶಶಿಖಂಡಧರಂ.
ದಧತಂ ನಮತಾಂ ವೃಜಿನೌಘಹರಂ
ದದತಂ ಪ್ರತಿಭಾಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ಗುರುಂ..3..

ಕರಣಾನಿ ಸಮಾನಿ ಭವಂತಿ ಕದಾ
ತರಣಂ ನು ಕಥಂ ಭವವಾರಿನಿಧೇಃ.
ಶರಣಂ ಮಮ ನಾಸ್ತಿ ಗುರೋ ತ್ವದೃತೇ
ನಿರುಪಾಧಿಕೃಪಾಜಲಧೇಽವ ಜವಾತ್..4..

ಚರಿತಂ ನ ಮಯೇಷದಪೀಹ ಶುಭಂ
ಭರಿತಂ ಜಠರಂ ಬಹುಧಾಽಘಚಯಾತ್.
ಛುರಿತಂ ಹೃದಯಂ ನಿತರಾಂ ತಮಸಾ
ತ್ವರಿತಂ ವಿಮಲಂ ತನು ತದ್ಗುರುರಾಟ್..5..

ಗಲಿತೇಽಪಘನೇ ಪಲಿತೇಽಪಿ ಶಿರ-
ಸ್ಯಲಿತಂ ಮಮ ದೇಶಿಕ ನೈವ ಹೃದಾ.
ತವ ಪಾದಪಯೋಜಯುಗೇ ನು ಕದಾ
ನಿರತಂ ನಿರತಂ ಪ್ರಲಭೇತ ಮುದಂ..6..

ಕರುಣಾರ್ದ್ರವಿಲೋಚನ ಮೋಚಯ ಮಾಂ
ಭವಬಂಧನತೋ ಬಹುಧಾ ವ್ಯಥಿತಂ.
ಕ್ವಥಿತಂ ಪ್ರತಿಘಾದಿಕೃಶಾನುವಶಾತ್
ಕರುಣಾರಸಸೇಚನತೋಽವ ಗುರೋ..7..

ಶಿವ ಏವ ಭವಾನಿತಿ ಮೇ ಧಿಷಣಾ
ಹ್ಯುದಪದ್ಯತ ದೇಶಿಕ ಚೇನ್ನ ತಥಾ.
ಸಕಲಂ ಜಗದಪ್ಯವಬುಧ್ಯತಿ ತೇ
ಸಮತಾಂ ಸಕಲೇಷ್ವಪಿ ತತ್ತು ಕಥಂ..8..

ವಿಷಯೇಷು ಸದಾ ರಮತೇ ಹೃದಯಂ
ವಿಷತುಲ್ಯಧಿಯಂ ದಿಶ ತತ್ರ ಗುರೋ.
ಲಷಿತತ್ವದಪಾಂಗಝರೀ ಪ್ರಸರತ್ವ-
ಚಿರಾನ್ಮಯಿ ಬಂಧವಿನಾಶಕರೀ..9..

ಸದಸನ್ಮತಿರೇವ ನ ಮೇಽಸ್ತಿ ಗುರೋ
ವಿರತಿಂ ಪ್ರತಿ ಸಾ ಕರಣಂ ಗದಿತಾ.
ವಿರತಿಃ ಕ್ವ ನು ಮೇ ವಿಷಯಾಶಹೃದಃ
ಕಥಮಾಪ್ನುವ ಏವ ವಿಮುಕ್ತಿಪಥಂ..10..

ಬ್ರುವತೇ ನಿಗಮಾ ಬಹುವಾರಮಿದಂ
ಜಗದಭ್ರತಲಾದಿಸದೃಕ್ಷಮಿತಿ.
ಮಮ ತಾದೃಶಧೀಃ ಸಮುದೇತಿ ಕದಾ
ವದ ದೇಶಿಕ ಮೇಽಙ್ಘ್ರಿಜುಷೇ ಕೃಪಯಾ..11..

ಜನನೀ ಜನಕಃ ಸುತದಾರಮುಖಾಃ
ಸ್ವಹಿತಾಯ ಲಷಂತಿ ಸದಾ ಮನುಜಂ.
ಗುರುರೇವ ಲಷತ್ಯಖಿಲಸ್ಯ ಹಿತಂ
ತದಹಂ ತವ ಪಾದಯುಗಂ ಶ್ರಿತವಾನ್..12..

ಮದಮೋಹಮುಖಾಂತರಶತ್ರುಗೃಹಂ
ದಮಶಾಂತಿವಿರಕ್ತಿಸುಹೃದ್ರಹಿತಂ.
ಕಥಮೇನಮವೇರ್ಭವಸಾಗರತಃ
ಕಿಮಸಾಧ್ಯಮಿದಂ ವದ ದೇಶಿಕ ತೇ..13..

ಧುನುಷೇಽಘಚಯಂ ಪದನಂತೃನೃಣಾಂ
ತನುಷೇ ಭವಿಕಂ ಸಕೃದೀಕ್ಷಣತಃ.
ಜನುಷೇ ಸದಸಚ್ಚ ಯಥಾ ನ ಭವೇನ್
ಮಮ ಕರ್ಮ ತಥಾ ಕುರು ದೇಶಿಕರಾಟ್..14..

ಸಮವಾಪ್ಯ ಸುದುರ್ಲಭವಿಪ್ರಜನು-
ರ್ಯತಿತಾಮಪಿ ಕೋ ನು ಜನೋ ಮದೃತೇ.
ವ್ಯವಹಾರವಶತ್ವಮುಪೈತಿ ಗುರೋ
ಗತಿರೇವ ನ ಮೇ ತವ ಪಾದಮೃತೇ..15..

ಉದದೀಧರ ಏವ ಬಹೂನ್ಮನುಜಾನ್
ಕೃಪಯಾ ಭವಸಾಗರಮಧ್ಯಗತಾನ್.
ಕಿಮಯಂ ತವ ಭಾರತೀ ಲೋಕಗುರೋ
ನ ಹಿ ಭೂಭೃದಹೇರಣುರಸ್ತಿ ಭರಃ..16..

ದಮುನಾ ಯಮುನಾಜನಕಶ್ಚ ವಿಧು-
ರ್ಮಿಲಿತಾಃ ಶತಶೋಽಪಿ ನ ಶಕ್ನುವತೇ.
ಯದಪಾಕರಣೇ ತದಚಿತ್ತಿಮಿರಂ
ತ್ವಮಪಾಕುರುಷೇ ವಚಸೈವ ಗುರೋ..17..

ಗುರುಶಂಕರನಿರ್ಮಿತಭಾಷ್ಯಸುಧಾ
ಸರಿದೀಶನಿಮಜ್ಜನತೃಪ್ತಮಿಮಂ.
ಪ್ರವಿಧಾಯ ಗುರೋ ಭವವಾರಿನಿಧೇ-
ರ್ಲಘು ತಾರಯ ಮಾಂ ಕರುಣಾರ್ದ್ರದೃಶಾ..18..

ಪದನಮ್ರಜನೌಘಪುಮರ್ಥಕರೀ
ಪ್ರಬಲಾಘಸಮುದ್ರನಿಮಗ್ನತರೀ.
ಮಯಿ ದೇಶಿಕ ತೇ ಶ್ರುತಿಮೂರ್ಧಚರೀ
ಪ್ರಸರೇನ್ನು ಕದಾ ಸುಕಟಾಕ್ಷಝರೀ..19..

ಬಹುಜನ್ಮಶತಾರ್ಜಿತಪುಣ್ಯವಶಾದ್
ಭವದೀಯದಯಾ ಸಮವಾಪಿ ಮಯಾ.
ಭವಬಂಧನತೋ ನ ಬಿಭೇಮಿ ಗುರೋ
ಕರಣೀಯಮಪೀಹ ನ ಮೇಽಸ್ತ್ಯಪರಂ..20..

ಸ್ವರೇವಽಘಗಿರೇರ್ಭಜತಾಂ ದಿವಿಷತ್
ತರವೇ ಪ್ರತಿಭಾಜಿತಗೋಗುರವೇ.
ಪುರವೈರಿಪದಾಬ್ಜನಿವಿಷ್ಟಹೃದೇ
ಕರವೈ ಪ್ರಣತಿಂ ಜಗತೀಗುರವೇ..21..

Meaning:

Verse 1
ಸ್ಮಿತನಿರ್ಜಿತಕುಂದಸುಮಂ ಹ್ಯಸಮಂ
ಮುಖಧೂತಸುಧಾಂಶುಮದಂ ಶಮದಮ್।
ಸುಖರೂಪಪರಾತ್ಮರತಂ ನಿರತಂ
ಶ್ರಿತಕಲ್ಪತರುಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ಗುರುಮ್।।1।।

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವಿನ ಮಂದಹಾಸವು ಕುಂದ ಪುಷ್ಪಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೊಳಪನ್ನು ಸೋಲಿಸುವಂತಿದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗುರುವಿನ ಮುಖಕಮಲದ ಕಾಂತಿಯು ಚಂದ್ರನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಡಗಿಸುವಷ್ಟು ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನು ತಂಪು ನೀಡಬಹುದು ಆದರೆ ಗುರುವಿನ ಮುಖವು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗುರುವು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆನಂದಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷವು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ನೀಡುವ ದೇವಲೋಕದ ಮರವದರೆ ಗುರುವು ತನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೇ ನೀಡುವ ಶ್ರಿತಕಲ್ಪತರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಸ್ಮಿತ ಮತ್ತು ಮುಖದ ವರ್ಣನೆಯು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಅವರ ಅಂತರ್ಯದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತಿಫಲನವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನಿಯಾದವನು ಸದಾ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆನಂದ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಜಗದ್ರಕ್ಷಕನಾದ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಮದಮ್ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಇದು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಗುಣವಾಗಿದೆ.

Verse 2
ಜಲಬುದಬುದವತ್ ಕ್ಷಣಭಂಗಯುತೇ
ಮಲಮೂತ್ರವಸಾಸಹಿತೇ ವಪುಷಿ।
ಕುರುತೇಽಭಿಮತಿಂ ಹೃದಯಂ ಹಿ ಮುಧಾ
ಲಘು ವಾರಯ ದೇಶಿಕ ತಾಂ ದಯಯಾ।।2।।

ಮಾನವ ಶರೀರದ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಬಹಳ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ದೇಹವು ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಗುಳ್ಳೆಯಂತೆ ಕ್ಷಣಿಕವಾದುದು. ನೀರಿನ ಗುಳ್ಳೆಯು ಎಷ್ಟು ಬೇಗ ಹುಟ್ಟಿ ಅಷ್ಟೇ ಬೇಗ ಅಳಿಯುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಶರೀರವು ಕೂಡ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇಹವು ಕೇವಲ ಮಲ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ಮಾಂಸಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಶುದ್ಧವಾದ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಮನುಷ್ಯನ ಹೃದಯವು ಈ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಮೋಹ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮಿಥ್ಯೆ ಅಥವಾ ಭ್ರಮೆಯಾಗಿದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ಮಮಕಾರವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಈ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಎಂದು. ಶರೀರವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಾಧನವೇ ಹೊರತು ಅದೇ ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ ಎಂಬ ವೈರಾಗ್ಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವು ತನ್ನ ದಯೆಯಿಂದ ಶಿಷ್ಯನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಆತ್ಮದತ್ತ ತಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಷಯ ಸುಖಗಳಿಗಿಂತ ಶರೀರದ ಅಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನದ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿದೆ.

Verse 3
ಧೃತದಂಡಕಮಂಡಲುಜಾಪಸರಂ
ಸತತಂ ಹೃದಯೇ ಶಶಿಖಂಡಧರಮ್।
ದಧತಂ ನಮತಾಂ ವೃಜಿನೌಘಹರಂ
ದದತಂ ಪ್ರತಿಭಾಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ಗುರುಮ್।।3।।

ಸನ್ಯಾಸಿ ಧರ್ಮದ ಗುರುಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಕಮಂಡಲು ಮತ್ತು ಜಪಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅವರ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಚಂದ್ರಶೇಖರನಾದ ಶಿವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಂದರೆ ಗುರು ಮತ್ತು ಶಿವ ಇಬ್ಬರೂ ಅಭಿನ್ನರು ಎನ್ನುವ ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಗುರುಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಪಾಪಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಗುರುವಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುವು ತನ್ನ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ವಿವೇಕದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುವುದು ಮುಕ್ತಿಯ ಹಾದಿಯಾಗಿದೆ. ವೃಜಿನೌಘಹರ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿನ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆಯು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಿ ಸಾಧಕನನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

Verse 4
ಕರಣಾನಿ ಸಮಾನಿ ಭವಂತಿ ಕದಾ
ತರಣಂ ನು ಕಥಂ ಭವವಾರಿನಿಧೇಃ।
ಶರಣಂ ಮಮ ನಾಸ್ತಿ ಗುರೋ ತ್ವದೃತೇ
ನಿರುಪಾಧಿಕೃಪಾಜಲಧೇಽವ ಜವಾತ್।।4।।

ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಮೇಲಿರುವ ಅಚಲವಾದ ನಂಬಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಯಾವಾಗ ಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಈ ಅಪಾರ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟುವುದು ಹೇಗೆ ಎನ್ನುವ ಕಾತರ ಇಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊರಜಗತ್ತಿನ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆನಿಸಿದಾಗ ಗುರುವಿನ ಸಹಾಯ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಾರಿನಿಧಿ ಎಂದರೆ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಇದನ್ನು ದಾಟಲು ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ನೌಕೆ ಬೇಕು.
ಗುರುವು ನಿರುಪಾಧಿ ಕೃಪಾಜಲಧಿ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರುವ ಸಮುದ್ರದಂತಿದ್ದಾರೆ. ಗುರುವಿನ ಹೊರತಾಗಿ ನನಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ರಕ್ಷಕರಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದು ಪ್ರಪತ್ತಿ ಅಥವಾ ಶರಣಾಗತಿಯ ಪರಮಾವಧಿಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುವುದು ಕಷ್ಟಕರ ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆ ಎನ್ನುವ ಗಾಳಿಯು ನಮ್ಮ ನೌಕೆಯನ್ನು ದಡ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು ಎಂದು ಬೇಡುವ ಶಿಷ್ಯನ ಮೊರೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ತಭಾವ ಅಡಗಿದೆ.

Verse 5
ಚರಿತಂ ನ ಮಯೇಷದಪೀಹ ಶುಭಂ
ಭರಿತಂ ಜಠರಂ ಬಹುಧಾಽಘಚಯಾತ್।
ಛುರಿತಂ ಹೃದಯಂ ನಿತರಾಂ ತಮಸಾ
ತ್ವರಿತಂ ವಿಮಲಂ ತನು ತದ್ಗುರುರಾಟ್।।5।।

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಷ್ಯನು ತನ್ನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಶುಭ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ ನನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯು ಪಾಪಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜಠರ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಅನುಭವಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೃದಯವು ತಮೋಗುಣ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಮಲಿನವಾದ ಅಂತಃಕರಣವನ್ನು ಗುರುವು ಮಾತ್ರ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬಲ್ಲನು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ತಾನು ಪಾಪಿ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಆರಂಭ. ಗುರುರಾಜನು ತನ್ನ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಈ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಹೃದಯವನ್ನು ವಿಮಲಗೊಳಿಸಲಿ ಎಂಬುದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಮನುಷ್ಯನು ತಿಳಿಯದೆ ಮಾಡುವ ಅನೇಕ ತಪ್ಪುಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಇಳಿಸಲು ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹ ಬೇಕೇ ಬೇಕು. ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯು ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದ ತಕ್ಷಣ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಗುರುವಿನ ಕಟಾಕ್ಷವು ನಿಮಿತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 6
ಗಲಿತೇಽಪಘನೇ ಪಲಿತೇಽಪಿ ಶಿರ-
ಸ್ಯಲಿತಂ ಮಮ ದೇಶಿಕ ನೈವ ಹೃದಾ।
ತವ ಪಾದಪಯೋಜಯುಗೇ ನು ಕದಾ
ನಿರತಂ ನಿರತಂ ಪ್ರಲಭೇತ ಮುದಮ್।।6।।

ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ದೇಹವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ ತಲೆಯ ಕೂದಲು ಬೆಳ್ಳಗಾಗುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆ ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಾರ. ಶರೀರವು ಮುಪ್ಪಿನಿಂದ ಸೊರಗಿದರೂ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಸೆಯು ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಾನವ ಸಹಜ ದೌರ್ಬಲ್ಯ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಭಜಗೋವಿಂದಂ ಸ್ತೋತ್ರದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶರೀರಕ್ಕೆ ಮುಪ್ಪು ಬಂದರೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುಪ್ಪು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳ ಬೆನ್ನೇರುತ್ತದೆ.
ಶಿಷ್ಯನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿಮ್ಮ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನೆಲೆಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಆನಂದ ದೊರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ದುಃಖಮಿಶ್ರಿತ ಆದರೆ ಗುರುವಿನ ಪಾದಾಶ್ರಯವು ಶಾಶ್ವತ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಜೇನು ಹೀರುವ ದುಂಬಿಯಂತೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿಮ್ಮ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ರಮಿಸಲಿ ಎನ್ನುವ ಸುಂದರ ರೂಪಕ ಇಲ್ಲಿದೆ. ನಿರಂತರವಾದ ಭಕ್ತಿಯು ಮಾತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲದು.

Verse 7
ಕರುಣಾರ್ದ್ರವಿಲೋಚನ ಮೋಚಯ ಮಾಂ
ಭವಬಂಧನತೋ ಬಹುಧಾ ವ್ಯಥಿತಮ್।
ಕ್ವಥಿತಂ ಪ್ರತಿಘಾದಿಕೃಶಾನುವಶಾತ್
ಕರುಣಾರಸಸೇಚನತೋಽವ ಗುರೋ।।7।।

ಸಂಸಾರವನ್ನು ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧಾದಿ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ಆ ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಗಳೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸಾರದ ತಾಪತ್ರಯಗಳಿಂದ ಬೆಂದು ಹೋಗಿರುವ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯ ಮಳೆಯನ್ನು ಯಾಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಗುರುವಿನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿವೆ ಅವರ ಒಂದು ನೋಟವು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದವನಿಗೆ ತಂಪಾದ ನೀರಿನ ಅಭಿಷೇಕದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಘ ಎಂದರೆ ಕ್ರೋಧ ಈ ಕ್ರೋಧವೆಂಬ ಅಗ್ನಿಯು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಸುಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಾಮ ಕ್ರೋಧ ಲೋಭಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಕೇವಲ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನ ಸಾಲದು ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕು. ಕರುಣಾರಸದ ಸೇಚನವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಸನುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತಿಯೇ ಜೀವನದ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ತಲುಪಲು ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೇ ಏಕೈಕ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗುರುವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಕರುಣಾಳು ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಅಥವಾ ತಂಪಾದ ಮೋಡಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು ಯಾರು ಭಕ್ತನ ತಾಪವನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 8
ಶಿವ ಏವ ಭವಾನಿತಿ ಮೇ ಧಿಷಣಾ
ಹ್ಯುದಪದ್ಯತ ದೇಶಿಕ ಚೇನ್ನ ತಥಾ।
ಸಕಲಂ ಜಗದಪ್ಯವಬುಧ್ಯತಿ ತೇ
ಸಮತಾಂ ಸಕಲೇಷ್ವಪಿ ತತ್ತು ಕಥಮ್।।8।।

ಗುರುವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವ ದೃಢವಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಯನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ನೀವು ಶಿವನಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಮಾನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು. ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಂಶವೆಂದು ನೋಡುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸದ್ಗುರುವು ಕೂಡ ಶತ್ರು ಮಿತ್ರ ಸುಖ ದುಃಖ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಭಾವದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮತ್ವ ಭಾವನೆಯು ಕೇವಲ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ.
ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಇದು ಗುರುಗೀತೆ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾರವಾಗಿದೆ ಅಂದರೆ ಗುರು ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನ ನಡುವೆ ಭೇದ ಮಾಡಬಾರದು. ಸಕಲೇಷ್ವಪಿ ಸಮತಾಂ ಎಂದರೆ ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದು. ಯಾರು ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾರೋ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಅವರೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು. ಅಂತಹ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಗುರುವನ್ನು ಶಿವನೆಂದು ಕರೆಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಗುರುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೈವತ್ವದ ಭಾವನೆಯೇ ಅವನನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

Verse 9
ವಿಷಯೇಷು ಸದಾ ರಮತೇ ಹೃದಯಂ
ವಿಷತುಲ್ಯಧಿಯಂ ದಿಶ ತತ್ರ ಗುರೋ।
ಲಷಿತತ್ವದಪಾಂಗಝರೀ ಪ್ರಸರತ್ವ-
ಚಿರಾನ್ಮಯಿ ಬಂಧವಿನಾಶಕರೀ।।9।।

ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಾದ ಶಬ್ದ ಸ್ಪರ್ಶ ರೂಪ ರಸ ಗಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಅಮೃತದಂತೆ ಕಂಡರೂ ಕೊನೆಗೆ ವಿಷದಂತೆ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಶಿಷ್ಯನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ನನಗೆ ಆ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಷದಂತಹ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸು ಎಂದು. ಅಂದರೆ ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳ ಮೇಲೆ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡು ಎಂದರ್ಥ. ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಸೆಯೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸುತ್ತದೆ.
ಗುರುವಿನ ಕಟಾಕ್ಷವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹರಿಯುವ ತೊರೆಗೆ ಅಥವಾ ನದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಟಾಕ್ಷವೆಂಬ ನದಿಯು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಹರಿದು ನನ್ನ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋಗಲಿ ಎನ್ನುವುದು ಕವಿಯ ಆಶಯ. ಬಂಧವಿನಾಶಕರೀ ಎಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನದ ಬೇರುಗಳನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ. ಸಾಧಕನು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿಷಯ ಸುಖಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಾನೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವನಿಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷದರ್ಶನವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನಸ್ಸು ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 10
ಸದಸನ್ಮತಿರೇವ ನ ಮೇಽಸ್ತಿ ಗುರೋ
ವಿರತಿಂ ಪ್ರತಿ ಸಾ ಕರಣಂ ಗದಿತಾ।
ವಿರತಿಃ ಕ್ವ ನು ಮೇ ವಿಷಯಾಶಹೃದಃ
ಕಥಮಾಪ್ನುವ ಏವ ವಿಮುಕ್ತಿಪಥಮ್।।10।।

ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸತ್ ಎಂದರೆ ಶಾಶ್ವತವಾದದ್ದು ಅಸತ್ ಎಂದರೆ ಅಶಾಶ್ವತವಾದದ್ದು. ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಸದಸನ್ಮತಿ ಅಥವಾ ವಿವೇಕ. ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗಲು ವಿವೇಕವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಶಿಷ್ಯನು ದೀನನಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ವಿವೇಕವೇ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ನನಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ ಹೇಗೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು. ವಿಷಯಗಳ ಆಶೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲ.
ವಿಮುಕ್ತಿ ಪಥ ಎಂದರೆ ಮೋಕ್ಷದ ಹಾದಿ. ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮೋಕ್ಷ ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಡಲಾಗಿದೆ ನೀವೇ ನನಗೆ ವಿವೇಕವನ್ನು ಕರುಣಿಸಿ ಮುಕ್ತಿ ಹಾದಿಗೆ ಹಚ್ಚಿ ಎಂದು. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನಿಗೆ ತನ್ನ ಕೊರತೆಗಳ ಅರಿವಿರಬೇಕು. ಈ ಅರಿವೇ ಅವನನ್ನು ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. ವಿಷಯದ ಆಸೆಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೊರಮುಖಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಳಮುಖಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಮುಕ್ತಿಯ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

Verse 11
ಬ್ರುವತೇ ನಿಗಮಾ ಬಹುವಾರಮಿದಂ
ಜಗದಭ್ರತಲಾದಿಸದೃಕ್ಷಮಿತಿ।
ಮಮ ತಾದೃಶಧೀಃ ಸಮುದೇತಿ ಕದಾ
ವದ ದೇಶಿಕ ಮೇಽಂಘ್ರಿಜುಷೇ ಕೃಪಯಾ।।11।।

ವೇದಗಳು ಜಗತ್ತನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಗಂಧರ್ವ ನಗರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ತೋರಿಕೆಯ ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಮಿಥ್ಯೆ ಇದು ನಿಜವಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ವೇದಗಳ ಸಾರ. ಈ ದೃಶ್ಯ ಜಗತ್ತು ಕನಸಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಒಂದು ಭ್ರಮೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನು ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಯಬಲ್ಲನು. ಶಿಷ್ಯನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ವೇದಗಳು ಹೇಳುವ ಈ ಸತ್ಯವು ನನ್ನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಜಗತ್ತು ಮಿಥ್ಯೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಸುಲಭ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ತರುವುದು ಕಷ್ಟ.
ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ ಎಂದು ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯಂ ಜಗನ್ಮಿಥ್ಯಾ ಎನ್ನುವ ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಗತ್ತು ಶಾಶ್ವತವೆಂದು ನಂಬಿ ನಾವು ಸುಖ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತೇವೆ ಆದರೆ ಅದು ಅನಿಶ್ಚಿತವೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ ಸಮತ್ವ ಭಾವನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯು ಅಜ್ಞಾನದ ಪರದೆಯನ್ನು ಸರಿಸಿ ಈ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಕನಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 12
ಜನನೀ ಜನಕಃ ಸುತದಾರಮುಖಾಃ
ಸ್ವಹಿತಾಯ ಲಷಂತಿ ಸದಾ ಮನುಜಮ್।
ಗುರುರೇವ ಲಷತ್ಯಖಿಲಸ್ಯ ಹಿತಂ
ತದಹಂ ತವ ಪಾದಯುಗಂ ಶ್ರಿತವಾನ್।।12।।

ಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಂದೆ ತಾಯಿ ಹೆಂಡತಿ ಮಕ್ಕಳು ಎಲ್ಲರೂ ಮನುಷ್ಯನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ನಿಜ ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಅಂಶವಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಸದ್ಗುರು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಶಿಷ್ಯನ ಅಥವಾ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಗುರುವಿನ ಪ್ರೀತಿಯು ನಿಷ್ಕಾಮವಾದುದು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗುರುವೇ ನಿಜವಾದ ಬಂಧು. ಇತರರು ಕೇವಲ ದೇಹದ ಸಂಬಂಧಿಕರಾದರೆ ಗುರುವು ಆತ್ಮದ ಸಂಬಂಧಿ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಶಿಷ್ಯನು ಲೌಕಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಗುರುವು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಭವಸಾಗರದಿಂದ ದಾಟಿಸಲು ಯಾವ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಗುರುವಿನ ಔದಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರುಣ್ಯದ ಪರಮೋಚ್ಚ ಸ್ಥಿತಿ. ಇಂತಹ ಅನನ್ಯ ಪ್ರೇಮವು ಕೇವಲ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂದೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.

Verse 13
ಮದಮೋಹಮುಖಾಂತರಶತ್ರುಗೃಹಂ
ದಮಶಾಂತಿವಿರಕ್ತಿಸುಹೃದ್ರಹಿತಮ್।
ಕಥಮೇನಮವೇರ್ಭವಸಾಗರತಃ
ಕಿಮಸಾಧ್ಯಮಿದಂ ವದ ದೇಶಿಕ ತೇ।।13।।

ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಮದ ಮೋಹ ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಾದಿ ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಶಾಂತಿ ದಮ ವೈರಾಗ್ಯದಂತಹ ಮಿತ್ರ ಗುಣಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿರುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ನೀವು ಈ ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಹೇಗೆ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಶಿಷ್ಯನದ್ದು. ಆದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನೇ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ನಿಮಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು. ಗುರುವಿನ ಶಕ್ತಿಯು ಅಸಾಧಾರಣವಾದುದು ಅವರು ಕಲ್ಲನ್ನೂ ದೇವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲರು.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರಗಳೇ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೆಂಬ ಆಯುಧ ಬೇಕು. ಶಮ ದಮಾದಿ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೇ ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸಿದ್ದರೂ ಗುರುವಿನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರ ಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವುದು ಗುರುವಿಗೆ ಒಂದು ಲೀಲೆ ಇದ್ದಂತೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಗವಂತನ ಅಥವಾ ಗುರುವಿನ ಮೇಲೆ ಇಡಬೇಕಾದ ದೃಢವಾದ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

Verse 14
ಧುನುಷೇಽಘಚಯಂ ಪದನಂತೃನೃಣಾಂ
ತನುಷೇ ಭವಿಕಂ ಸಕೃದೀಕ್ಷಣತಃ।
ಜನುಷೇ ಸದಸಚ್ಚ ಯಥಾ ನ ಭವೇನ್
ಮಮ ಕರ್ಮ ತಥಾ ಕುರು ದೇಶಿಕರಾಟ್।।14।।

ಗುರುವಿನ ಒಂದು ಕಟಾಕ್ಷವು ಪಾಪಗಳ ರಾಶಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸುಡುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಜನ್ಮಜನ್ಮಾಂತರಗಳ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಕೃದೀಕ್ಷಣತಃ ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಾರಿ ನೋಡಿದರೆ ಸಾಕು ಅದು ಮಂಗಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಯನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ನನಗೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿ ಎಂದು. ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್ ಕರ್ಮಗಳೆರಡೂ ಪುನರ್ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಬೇಕು.
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಕರ್ಮದ ಕಬಂಧಬಾಹುವಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಭಸ್ಮ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಗುರುವು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ದೇಶಿಕರಾಟ್ ಎಂದರೆ ಗುರುಗಳಲ್ಲೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು. ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವಾದಾಗ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಜನ್ಮ ಮೃತ್ಯುಗಳ ಚಕ್ರದಿಂದ ಹೊರಬರುವುದೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

Verse 15
ಸಮವಾಪ್ಯ ಸುದುರ್ಲಭವಿಪ್ರಜನು-
ರ್ಯತಿತಾಮಪಿ ಕೋ ನು ಜನೋ ಮದೃತೆ।
ವ್ಯವಹಾರವಶತ್ವಮುಪೈತಿ ಗುರೋ
ಗತಿರೇವ ನ ಮೇ ತವ ಪಾದಮೃತೆ।।15।।

ಮಾನವ ಜನ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಸಂನ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಆಸಕ್ತಿ ಸಿಗುವುದು ಇನ್ನೂ ಅಪರೂಪ. ಅಂತಹ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದೂ ಕೂಡ ನನ್ನಂತೆ ಯಾರಾದರೂ ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ಶಿಷ್ಯನು ವಿಷಾದದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರಮಾದ ಅಥವಾ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಕಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಗ್ನವಾಗುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸಾಧಕನಿಗೆ ದೊರೆತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಅವನು ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಬಾರದು. ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ನನಗೆ ಬೇರೆ ಗತಿ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯದೆಯೇ ಮುಳುಗಿ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ ನಮಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವವರು ಮತ್ತು ದಡ ಸೇರಿಸುವವರು ಗುರು ಮಾತ್ರ. ವ್ಯವಹಾರ ವಶತ್ವ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಚಿಂತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವುದು. ಇದರಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಪರಮಾರ್ಥದ ಕಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಲು ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.

Verse 16
ಉದದೀಧರ ಏವ ಬಹೂನ್ಮನುಜಾನ್
ಕೃಪಯಾ ಭವಸಾಗರಮಧ್ಯಗತಾನ್।
ಕಿಮಯಂ ತವ ಭಾರತಿ ಲೋಕಗುರೋ
ನ ಹಿ ಭೂಭೃದಹೇರಣುರಸ್ತಿ ಭರಃ।।16।।

ಲೋಕಗುರುವಾದ ನೀನು ಈಗಾಗಲೇ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರನ್ನು ಸಂಸಾರ ಸಾಗರದಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಿದ್ದೀಯೆ ಈಗ ನನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಭಾರವೇ ಎಂದು ಶಿಷ್ಯನು ಮುಗ್ಧತೆಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯನು ಒಂದು ಸುಂದರ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಆದಿಶೇಷನಿಗೆ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಮರಳಿನ ಕಣವು ಭಾರವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕೋಟಿಗಟ್ಟಲೆ ಜನರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದ ಗುರುವಿಗೆ ನನ್ನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕಳೆದು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವೇನಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಗುರುವಿನ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬೆಟ್ಟದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು ಆದರೆ ಗುರುವಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷುಲ್ಲಕವಾಗಿವೆ. ಲೋಕಗುರು ಎನ್ನುವ ಸಂಬೋಧನೆಯು ಗುರುವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಶಕ್ತಿ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾವನೆಯು ಸಾಧಕನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಶಾವಾದವನ್ನು ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೇ ಪಾಪ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಗುರುವಿನ ಶರಣಾಗತಿಯಿಂದ ಉದ್ಧಾರ ಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವ ಭರವಸೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

Verse 17
ದಮುನಾ ಯಮುನಾಜನಕಶ್ಚ ವಿಧು-
ರ್ಮಿಲಿತಾಃ ಶತಶೋಽಪಿ ನ ಶಕ್ನುವತೇ।
ಯದಪಾಕರಣೇ ತದಚಿತ್ತಿಮಿರಂ
ತ್ವಮಪಾಕುರುಷೇ ವಚಸೈವ ಗುರೋ।।17।।

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಾಹ್ಯ ಬೆಳಕುಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿರುವ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನೂರಾರು ಸೂರ್ಯರು ಒಂದೇ ಸಲ ಉದಯಿಸಿದರೂ ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆ ಅಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸದ್ಗುರುವಿನ ಒಂದು ಜ್ಞಾನದ ಮಾತು ಅಥವಾ ಉಪದೇಶವು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಚಿತ್ತಿಮಿರ ಎಂದರೆ ಜಡತ್ವ ಅಥವಾ ಅರಿವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಗುರುವಿನ ಶಬ್ದವೇ ನಾಶಮಾಡಬಲ್ಲದು.
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಅಗ್ನಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ದೇವತೆಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನವು ಗುರುವಿನ ವಚನದ ಮೂಲಕ ಶಿಷ್ಯನ ಹೃದಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ತಮಸೋಮಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಮಯ ಎನ್ನುವ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಮಂತ್ರದಂತೆ ಗುರುವು ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಜ್ಯೋತಿಯ ಕಡೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಷ್ಟೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಿದ್ದರೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

Verse 18
ಗುರುಶಂಕರನಿರ್ಮಿತಭಾಷ್ಯಸುಧಾ
ಸರಿದೀಶನಿಮಜ್ಜನತೃಪ್ತಮಿಮಮ್।
ಪ್ರವಿಧಾಯ ಗುರೋ ಭವವಾರಿನಿಧೇ-
ರ್ಲಘು ತಾರಯ ಮಾಂ ಕರುಣಾರ್ದ್ರದೃಶಾ।।18।।

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜಗದ್ಗುರು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಭಾಷ್ಯಗಳನ್ನು ಅಮೃತದ ನದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಂಕರರ ಉಪದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಗಳು ನಮಗೆ ಜೀವನದ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಶಿಷ್ಯನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ನನ್ನನ್ನು ಈ ಭಾಷ್ಯವೆಂಬ ಅಮೃತ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ತೃಪ್ತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು ಎಂದು. ಆ ಜ್ಞಾನದ ಅಮೃತವನ್ನು ಸವಿದವನಿಗೆ ಸಂಸಾರದ ಹಸಿವು ಬಾಯಾರಿಕೆಗಳು ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಕರುಣಾರ್ದ್ರದೃಶಾ ಎಂದರೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಆರ್ದ್ರವಾದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಈ ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿಸು ಎಂದರ್ಥ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಗುರುವಿನ ಮೂಲಕವೇ ಆಗಬೇಕು ಆಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಂಕರ ಭಾಷ್ಯಗಳು ವೇದಾಂತದ ಸಾರವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಭವವಾರಿನಿಧಿ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಸಾಗರ ಅದನ್ನು ದಾಟಲು ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವೇ ಏಕೈಕ ದೋಣಿಯಾಗಿದೆ.

Verse 19
ಪದನಮ್ರಜನೌಘಪುಮರ್ಥಕರೀ
ಪ್ರಬಲಾಘಸಮುದ್ರನಿಮಗ್ನತರೀ।
ಮಯಿ ದೇಶಿಕ ತೇ ಶ್ರುತಿಮೂರ್ಧಚರೀ
ಪ್ರಸರೇನ್ನು ಕದಾ ಸುಕಟಾಕ್ಷಝರೀ।।19।।

ಗುರುವಿನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಾದ ಧರ್ಮ ಅರ್ಥ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಗುರುವಿನ ಕಟಾಕ್ಷವು ಪಾಪವೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವನಿಗೆ ಒಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ದೋಣಿಯಂತಿದೆ. ಶ್ರುತಿಮೂರ್ಧಚರೀ ಎಂದರೆ ವೇದಗಳ ಶಿರಸ್ಸಾದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪರತತ್ತ್ವವು ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ತತ್ತ್ವವು ಗುರುವಿನ ಕಟಾಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಕರುಣೆಯ ಪ್ರವಾಹವು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಯಾವಾಗ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಿಷ್ಯನು ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ನೋಟವು ಶಕ್ತಿಪಾತಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದುದು. ಸುಕಟಾಕ್ಷಝರೀ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಕೇವಲ ಒಂದು ನೋಟವಲ್ಲ ಅದೊಂದು ನಿರಂತರವಾದ ಅನುಗ್ರಹದ ಹರಿವು. ಪ್ರಬಲವಾದ ಪಾಪಗಳು ಕೂಡ ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯ ಮುಂದೆ ಮಂಜಿನಂತೆ ಕರಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದರೆ ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದು ಹೇಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 20
ಬಹುಜನ್ಮಶತಾರ್ಜಿತಪುಣ್ಯವಶಾದ್
ಭವದೀಯದಯಾ ಸಮವಾಪಿ ಮಯಾ।
ಭವಬಂಧನತೋ ನ ಬಿಭೇಮಿ ಗುರೋ
ಕರಣೀಯಮಪೀಹ ನ ಮೇಽಸ್ತ್ಯಪರಮ್।।20।।

ಸದ್ಗುರುವಿನ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಅದು ನೂರಾರು ಜನ್ಮಗಳ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವಾಗಿದೆ. ಈಗ ನನಗೆ ನಿಮ್ಮ ದಯೆ ಲಭಿಸಿದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಈ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶಿಷ್ಯನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಒಮ್ಮೆ ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಇನ್ನು ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಗುರುವೇ ಸರ್ವಸ್ವವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಕರಣೀಯಮಪಿ ಎಂದರೆ ನನಗೆ ಈಗ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಯಾವುದೇ ಕರ್ತವ್ಯಗಳೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕೃತಕೃತ್ಯತೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಂದರೆ ಜೀವನದ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಬರುವ ತೃಪ್ತಿ. ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಈಶ್ವರನ ಕೃಪೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಭಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಜ್ಞಾನ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಭಯಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲ. ಸಂಸಾರ ಎಂಬ ಬಂಧನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭ್ರಮೆ ಎನ್ನುವುದು ಈಗ ಅರಿವಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆದ ಸಾಧಕನ ಪರಮ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ದೃಢ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 21
ಸ್ವರೇವಽಘಗಿರಿರ್ಭಜತಾಂ ದಿವಿಸತ್
ತರವೇ ಪ್ರತಿಭಾಜಿತಗೋಗುರವೇ।
ಪುರವೈರಿಪದಾಬ್ಜನಿವಿಷ್ಟಹೃದೇ
ಕರವೈ ಪ್ರಣತಿಂ ಜಗತೀಗುರವೇ।।21।।

ಅಂತಿಮ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾದ ನಮಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವು ಭಕ್ತರ ಪಾಪಗಳೆಂಬ ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ವಜ್ರಾಯುಧದಂತಿದ್ದಾರೆ. ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಸೀಳಲು ವಜ್ರಾಯುಧವು ಹೇಗೆ ಶಕ್ತಿಯುತವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಗುರುಶಕ್ತಿಯು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ. ಗುರುವು ದೇವಲೋಕದ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷವಿದ್ದಂತೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವಂತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹೃದಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ತ್ರಿಪುರಾರಿಯಾದ ಶಿವನ ಪಾದಕಮಲಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ.
ಜಗತೀಗುರು ಎಂದರೆ ಈ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಮಹಾನ್ ಗುರು. ಅಂತಹ ಪೂಜ್ಯನೀಯ ಗುರುಗಳಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಕವಿ ಮುಕ್ತಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಶಿವ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳ ಅಭೇದ ಭಾವವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವಿಗೆ ಶರಣಾಗುವುದೇ ಜೀವನದ ಧನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ಥಕತೆ. ಈ ಇಡೀ ಸ್ತೋತ್ರವು ಭಕ್ತಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದ ಸಂಗಮವಾಗಿದ್ದು ಸಾಧಕನಿಗೆ ದಾರಿದೀಪದಂತಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗುರುವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಎನ್ನುವ ವೇದಾಂತದ ಪರಮ ಸತ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras