
ವಿದ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರ ಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಲೌಕಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವಲ್ಲ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವೇ ನಿಜವಾದ ವಿದ್ಯೆ. ಪರಮಶಿವನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಗಳಿಗೂ ಮೂಲಪುರುಷ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಕಲೆಗಳು, ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಶಿವನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿವೆ. ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸರಿಸಲು ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವವನೇ ಈ ವಿದ್ಯಾರೂಪಿ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮೌನದ ಮೂಲಕವೇ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದವನು. ಈ ನಾಮವು ಅವನನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಸಾಕಾರ ರೂಪವೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ.
ಯೋಗ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಮಿಲನಗೊಳಿಸುವುದು. ಶಿವನು ಎಲ್ಲ ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಗುರು ಮತ್ತು ಆದಿಯೋಗಿ. ಸಕಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ತನ್ನೊಳಗೆ ತಾನು ಲೀನನಾಗಿರುವವನೇ ಮಹಾಯೋಗಿ. ಇವನು ಯಾವುದೇ ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ, ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಯೋಗ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಶಿವನೇ ಪರಮ ಆಶ್ರಯ. ಮಹಾಯೋಗಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಅವನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿ ಯೋಗಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ವಿಶೇಷತೆ.
ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಅಹಂಕಾರ ಅಥವಾ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಲೇಪವಿಲ್ಲದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅರಿವು. ಲೌಕಿಕ ಜ್ಞಾನವು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಶಿವನ ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನವು ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಸತ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದೇ ಈ ಜ್ಞಾನದ ಸಾರ. ಶಿವನು ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಮಶಗಳು ದೂರವಾಗಿ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸರಿಸಿ ಆತ್ಮಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶಿವನ ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನದ ಅನುಗ್ರಹ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಅವನು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕವೇ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಪಿನಾಕ ಎಂಬುದು ಶಿವನ ಅದ್ಭುತ ಧನುಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು. ಶಿವನು ಕೇವಲ ಶಾಂತಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲ, ಧರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ವೀರನೂ ಹೌದು. ದುಷ್ಟರನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪಿನಾಕ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವವನೇ ಪಿನಾಕಧೃತ. ತ್ರಿಪುರಾಸುರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಶಿವನು ಈ ಧನುಸ್ಸನ್ನೇ ಬಳಸಿದನು. ಇದು ಶಿವನ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮದ ಸಂಕೇತ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಈ ನಾಮವು ರಕ್ಷಣೆಯ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಶಿವನು ಪಿನಾಕಧರನಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರಿಗೆ ಶಿವನು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆನ್ನಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.
ಶಿವನು ಸ್ಮಶಾನವಾಸಿಯಾದ ವೈರಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಸಕಲ ಜಗತ್ತಿನ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯನಾದ ಮಹೇಶ್ವರ. ಅವನ ಶರೀರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ ದಿವ್ಯವಾದ ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಈ ನಾಮ ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿವನ ದಿವ್ಯ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ವೈಭವದ ಸಂಕೇತ. ರತ್ನಗಳು ಹೇಗೆ ಬೆಳಗುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾಶವು ಹರಡಿದೆ. ಈ ನಾಮವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ತಾನು ಏನನ್ನೂ ಬಯಸದಿದ್ದರೂ, ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದವರಿಗೆ ಸಕಲ ಸುಖಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ದಯಾಮಯಿ. ಅವನ ರತ್ನಾಲಂಕೃತ ರೂಪವು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹಬ್ಬದಂತಿದ್ದು, ಭಕ್ತರ ದಾರಿದ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ.
ರತ್ನಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವವನೇ ರತ್ನಮಾಲಿ. ಶಿವನ ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ರತ್ನಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಿದ್ದಂತೆ. ಅವನು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಒಂದು ಮಾಲೆಯಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡಾಗ ಅವನ ದಿವ್ಯ ಕಾಂತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರತ್ನಮಾಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲ, ಅವು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಕಿರಣಗಳು. ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಣಿಸಿದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುವವನು ಶಿವ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಭೀತಿ ದೂರವಾಗಿ ಆನಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಸೌಂದರ್ಯವು ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆದು ಅವರನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
ಶಿವನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಉದ್ದವಾದ ಜಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವವನು. ಜಟೆ ಎಂದರೆ ಶಿಸ್ತು, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಶಿವನ ಜಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯು ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ, ಅಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಶಿವನಿಗಿದೆ. ಜಟಾಧರನಾದ ಶಿವನು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನದ ಹೊಳೆಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಜಟೆಗಳು ಅವನೊಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ತಪಸ್ವಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಗೋಜಲಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ನಮಗೆ, ಆ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಜಟಾಧರನ ಧ್ಯಾನ ಸಹಕಾರಿ. ಕಾಮ ಕ್ರೋಧಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ಪರಮ ಯೋಗಿಯ ರೂಪವೇ ಈ ಜಟಾಧರ.
ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಅತೀ ವೇಗವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಗಂಗೆಯ ಗರ್ವವನ್ನು ಅಡಗಿಸಿ, ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಜಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪ್ರಳಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದವನೇ ಗಂಗಾಧರ. ಗಂಗೆಯು ಪವಿತ್ರತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಶಿವನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಾನು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ಜ್ಞಾನದ ಗಣಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ಶಿವನು ಭಕ್ತರ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗೀರಥನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಗಂಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಶಿವನು ಕರುಣಾಮಯಿ. ಗಂಗಾಧರನ ಸ್ಮರಣೆಯು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಅಚಲ ಎಂದರೆ ಕದಲದ ಪರ್ವತ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರವಾದುದು ಎಂದರ್ಥ. ಶಿವನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅಚಲವಾಸಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನು ಬದಲಾಗದ ಸತ್ಯದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವವನು. ಈ ಜಗತ್ತು ಅಸ್ಥಿರವಾದುದು, ಆದರೆ ಶಿವನು ಮಾತ್ರ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತವನು. ಜೀವನದ ಏರಿಳಿತಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾದಾಗ, ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಚಲವಾಸಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು. ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲವಾದ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಶಿವನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾವುದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಧರ್ಮದಿಂದ ಅಲುಗಾಡದಂತೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಇರಿಸುವವನೇ ಈ ಅಚಲವಾಸಿ.
ಮಹಾಜ್ಞಾನಿ ಎಂದರೆ ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲಗಳ ಸಕಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು. ಶಿವನಿಗೆ ತಿಳಿಯದ ವಿಷಯ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಸರ್ವಜ್ಞ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು ಶಿವ. ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವ ಮಹಾನ್ ಗುರು ಇವನು. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮೌನ ಉಪದೇಶದ ಮೂಲಕವೇ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿದವನು. ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಕಠಿಣವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧಿಯು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳಗಲು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.
ಸಮಾಧಿ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಶಿವನು ಸದಾ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವವನು ಮತ್ತು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನು. ಅವನು ಸ್ವತಃ ಶಾಂತಿಯ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನೊಳಗಿನ ಆನಂದದಲ್ಲೇ ಮಗ್ನನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಧ್ಯಾನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಗದ್ದಲಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಶಾಂತತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವವರಿಗೆ ಶಿವನ ಈ ರೂಪ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮದ ಜಪದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಪ್ರಮೇಯ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಅಳತೆಗೋಲುಗಳಿಂದ ಅಳೆಯಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದವನು. ಶಿವನು ದೇಶ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತನಾದವನಲ್ಲ. ಅವನು ಅನಂತನಾದವನು. ಬುದ್ಧಿ ಅಥವಾ ತರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಶಿವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವನನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಕೂಡ ಅವನನ್ನು ಇಷ್ಟೇ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲು ಸೋಲುತ್ತವೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಅಗಾಧತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಎಷ್ಟೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದರೂ ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆ ನಮಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ವಿನಯವನ್ನು ಈ ನಾಮವು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಳತೆ ಮೀರಿ ಬೆಳೆದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ರೂಪವೇ ಅಪ್ರಮೇಯ.
ಯೋಗದ ಸಕಲ ಶಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಯೋಗನಿಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗವೆಂಬ ರತ್ನದ ಗಣಿಯೇ ಶಿವ. ಯೋಗ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಯಾವ ಫಲ ಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಶಿವನೇ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಯೋಗದ ಅಧಿಪತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಯೋಗದಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಪರಮ ಸುಖದ ನಿಧಿಯೂ ಹೌದು. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಯೋಗ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಶಾರೀರಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗನಿಧಿಯಾದ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನ ಅವಶ್ಯಕ. ಸಕಲ ಯೋಗ ಸಾಧಕರ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ಶಿವನೇ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ತಾರಕ ಎಂದರೆ ದಾಟಿಸುವವನು ಎಂದರ್ಥ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಸಾವು ಮತ್ತು ನೋವುಗಳೆಂಬ ತೆರೆಗಳು ಇವೆ. ಈ ಕಷ್ಟದ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಿ ಮೋಕ್ಷದ ದಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ನಾವಿಕನೇ ಶಿವ. ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದುವವರ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ತಾರಕ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ತಾರಕ ಎಂಬ ನಾಮವು ಅತಿಯಾದ ಭಯದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವನದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಶಿವನು ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಬಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ದಡ ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೃತ್ಯುಂಜಯನಾದ ಶಿವನೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನು.
ಹಸುವು ತನ್ನ ಕರುವಿನ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ಒಲಿಯುವ ಭೋಳಾಶಂಕರ. ಭಕ್ತರು ಅರ್ಪಿಸುವ ಒಂದು ಹನಿ ನೀರು ಅಥವಾ ಒಂದು ಬಿಲ್ವ ಪತ್ರೆಗೆ ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತರ ಸಂಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಶಿವನು ತಕ್ಷಣ ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಕೇಂಡೇಯನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಯಮನನ್ನೇ ಎದುರಿಸಿದ ಮಹಾದೇವನಿವನು. ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದವರನ್ನು ಶಿವನು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯೇ ಈ ನಾಮ. ಕರುಣೆಯೇ ಶಿವನ ಮೂಲ ಗುಣವಾಗಿದ್ದು, ಭಕ್ತರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಉದ್ಧರಿಸುವ ತಂದೆ ಅವನು.
ಶಿವನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ದೇವನಲ್ಲ, ಅವನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪಿ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಆ ಮೂಲ ಚೈತನ್ಯವೇ ಶಿವ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ (ಪರಮಾತ್ಮ) ಒಂದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಶಿವನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ವರ್ಣಿಸುವ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ರೂಪವೇ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿ ಶಿವ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪರಂಜ್ಯೋತಿ ಅವನೇ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಾವು ಆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ವಿಶ್ವವು ಅವನ ರೂಪವೇ ಆಗಿದ್ದು, ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.
ಶಿವನು ಜಗತ್ತಿನ ಅಣು ಅಣುವಿನಲ್ಲೂ ತುಂಬಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಇಲ್ಲದ ಜಾಗವೇ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆಕಾಶದಂತೆ ಶಿವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಗಾಳಿ, ನೀರು, ಬೆಂಕಿ, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯ ಉಸಿರಿನಲ್ಲೂ ಶಿವನ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ. ಅವನು ಕೇವಲ ಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾನೆ. ಜಗದ್ವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಾವು ಒಂಟಿಯಲ್ಲ, ಭಗವಂತ ಸದಾ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಧೈರ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಸರ್ವಶಕ್ತತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಶಿವನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ಹರಿ ಮತ್ತು ಹರ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಅದ್ವೈತ ತತ್ವವನ್ನು ಈ ನಾಮ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾನೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಾಗಿಯೂ, ಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವನಾಗಿಯೂ ಅವನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಭೇದಭಾವ ಇರಬಾರದು ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಶಿವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಾಮವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಏಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲಶಕ್ತಿ ಶಿವನೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹರಿಹರ ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ದೈವಿಕ ಅನುಗ್ರಹ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪರಮ ಸತ್ಯವಿದು.
ಪುರಾತನ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದವನು. ಈ ಜಗತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಶಿವನು ಇದ್ದನು. ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮೊದಲಿಗನಾದವನು ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮೀರಿದವನು ಅವನೇ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ಆದಿದೇವನಿವನು. ಶಿವನಿಗೆ ಹುಟ್ಟು ಸಾವುಗಳಿಲ್ಲ, ಅವನು ಅನಾದಿ. ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದ್ದರೂ ಶಿವನು ಸದಾ ನೂತನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲವೇ ಈ ಪುರಾತನ ಶಿವ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಮೂಲದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಶಕ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲದ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅಳಿದರೂ ಶಿವನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.
ಉಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಎತ್ತು ಅಥವಾ ವೃಷಭ (ನಂದಿ). ನಂದಿಯನ್ನೇ ತನ್ನ ವಾಹನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವವನು ಶಿವ. ವೃಷಭವು ಧರ್ಮದ ಸಂಕೇತ. ಶಿವನು ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅಂದರೆ ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದರ್ಥ. ನಂದಿಯು ಶಿವನ ಪರಮ ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು. ಶಿವನು ನಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಲೋಕ ಸಂಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಉಕ್ಷವಾಹನಾದ ಶಿವನ ಕೃಪೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಶಿವನು ಆನೆಯ ಚರ್ಮ ಅಥವಾ ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಉಡುಪಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಅವನ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವ ಸಂಕೇತ. ಆನೆಯ ಚರ್ಮವು ಅಹಂಕಾರದ ನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮವು ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಸಕಲ ಆಡಂಬರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಹಜ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಈ ರೂಪವು ನಮಗೆ ಸರಳ ಜೀವನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಚರ್ಮಧಾರಿಣೇ ಎಂದರೆ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದವನು ಎಂದರ್ಥ. ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು ಆತ್ಮಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಈ ನಾಮವು ನಮಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಈ ವೇಷವು ಅವನ ಅದ್ವಿತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರತೀಕ.
ಪೀತಾಂಬರ ಎಂದರೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ರೇಷ್ಮೆ ವಸ್ತ್ರ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಶಿವನು ಇಲ್ಲಿ ಪೀತಾಂಬರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಹರಿ ಮತ್ತು ಹರ ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವು ಮಂಗಳಕರ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಶಿವನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಈ ದಿವ್ಯ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಂಗಲವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶುಭ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಖ-ಸಮೃದ್ಧಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ.
ಮೋಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಜನನ ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯುವುದು. ನಿಧಿ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷಯವಾದ ಭಂಡಾರ. ಶಿವನು ಮೋಕ್ಷವೆಂಬ ಪರಮ ಸಂಪತ್ತಿನ ಭಂಡಾರವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಎಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗಳಿಸಿದರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಾಂತಿ ಸಿಗುವುದು ಮೋಕ್ಷದಿಂದಲೇ. ಅಂತಹ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶಿವನೇ ಅಂತಿಮ ಆಶ್ರಯ. ಶಿವನನ್ನು ಮೋಕ್ಷನಿಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಕಾರಣ, ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಫಲವು ಎಂದಿಗೂ ಮುಗಿಯದ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕ ನಿಧಿಗಳು ನಾಶವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಶಿವನು ನೀಡುವ ಮೋಕ್ಷದ ನಿಧಿ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದುವ ಹಾದಿ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೋಕ್ಷದಾಯಿ ಎಂದರೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವವನು. ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಮೋಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಕರುಣಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಪರಮಶಿವನಿಗೆ ಮಾತ್ರವಿದೆ. ಶಿವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿ, ಜನನ-ಮರಣದ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಶಿಯಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದುವವರಿಗೆ ಶಿವನೇ ಸ್ವತಃ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಶಿವನು ಅತ್ಯಂತ ದಯಾಮಯಿಯಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಉನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಕ್ಷದಾಯಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮರಣದ ಭಯ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಚಿರಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ವಾರಿಧಿ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರ. ಶಿವನು ಜ್ಞಾನದ ಅಗಾಧ ಸಮುದ್ರವಿದ್ದಂತೆ. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಗಳು ಈ ಜ್ಞಾನದ ಸಾಗರದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ರತ್ನಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಯು ಅಲ್ಪವಾದುದು, ಆದರೆ ಶಿವನ ಜ್ಞಾನವು ಅನಂತವಾದುದು. ಜ್ಞಾನವಾರಿಧಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯು ವಿಶಾಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸರಿಸಲು ಈ ಜ್ಞಾನದ ಸಾಗರದ ಅಲೆಗಳು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಶಿವನೇ ಈ ಜ್ಞಾನದ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ವಿದ್ಯಾಧಾರಿ ಎಂದರೆ ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವವನು ಅಥವಾ ಪೋಷಿಸುವವನು. ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಹೀಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿದ್ಯೆಯೂ ಶಿವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿವೆ. ಅವನು ವಿದ್ಯೆಯ ರಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಆಧಾರಸ್ತಂಭ. ಶಿವನು ಈ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ತನಗಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ, ಋಷಿಮುನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹಂಚಿದ್ದಾನೆ. ವಿದ್ಯಾಧಾರಿಣೇ ಎಂಬ ನಾಮವು ಶಿವನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಕಲಿಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರವೂ ಶಿವನ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ಕಲಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಶುಕ್ಲ ಎಂದರೆ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ತನು ಎಂದರೆ ಶರೀರ. ಶಿವನ ಶರೀರವು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಈ ನಾಮ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವು ಪವಿತ್ರತೆ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣದ ಸಂಕೇತ. ಶಿವನು ತನ್ನ ಮೈಗೆಲ್ಲ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಬಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬೂದಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವೈರಾಗ್ಯದ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು. ಶುಕ್ಲತನುವಾದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳು ದೂರವಾಗಿ ಪವಿತ್ರತೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆಕಾಶದಂತೆ ಶುಭ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ರೂಪವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಾಂತಿಯ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿದ್ಯಾದಾಯಿ ಎಂದರೆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಶಿವನು ಬೋಧಕನಾಗಿ, ಗುರುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಜ್ಞಾನದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಶಿವನು ಮೌನವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಸನಕಾದಿ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಪರಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವನು. ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ದಯಾಮಯಿ ಇವನು. ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಜನ್ಮವನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಶಿವನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಾಧಕರಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದುದು. ವಿದ್ಯಾದಾಯಿಯಾದ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹವಿದ್ದರೆ ಕಠಿಣವಾದ ವಿಷಯಗಳೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವನು ಜ್ಞಾನದ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸುವ ಪರಮ ಗುರು.
ಗಣಾಧಿಪ ಎಂದರೆ ಪ್ರಮಥ ಗಣಗಳ ನಾಯಕ. ಶಿವನ ಸುತ್ತಲೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಭೂತ, ಪ್ರೇತ ಮತ್ತು ದೇವಗಣಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಶಿವನು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೂ ಅಧಿಪತಿ. ಇಲ್ಲಿ ಗಣ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಮೂಹ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಶಿವನಿಗಿದೆ. ಶಿವನು ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಗುಂಪಿಗೂ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಣಾಧಿಪನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತು ಬರುತ್ತದೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಗಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಪಾಪಸಂಹರ್ತ ಎಂದರೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಮನುಷ್ಯನು ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಅನೇಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ಪಾಪಗಳ ಫಲವಾಗಿ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಶಿವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶರಣು ಹೋದರೆ, ಅವನು ಆ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ ಭಕ್ತನನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಅಗ್ನಿಯಿದ್ದಂತೆ. ಈ ನಾಮವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹೊಸ ಜೀವನದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಶಿವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾದಾಗ ಅವನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾಪಮುಕ್ತನಾದ ಮನುಷ್ಯನು ಮಾತ್ರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯ. ಶಿವನೇ ಪರಮ ಪಾವನಕಾರಕ.
ಶಶಿ ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರ, ಮೌಲಿ ಎಂದರೆ ಶಿರಸ್ಸು ಅಥವಾ ತಲೆ. ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿದವನೇ ಶಶಿಮೌಲಿ. ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನ ಶಾಪದಿಂದ ಕ್ಷಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಶಿವನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಇದು ಶಿವನ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವ ಗುಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನು ತಂಪಿನ ಸಂಕೇತ, ಅಂದರೆ ಶಿವನು ಜ್ಞಾನದ ತಂಪನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಕತ್ತಲಲ್ಲೂ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವ ಚಂದ್ರನಂತೆ, ಶಿವನು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಅವನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರಧರನಾದ ಶಿವನು ಶಾಂತಿಯ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಮಹಾಸ್ವನ ಎಂದರೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತರವಾದ ನಾದವುಳ್ಳವನು. ಶಿವನ ಡಮರುಗದ ನಾದವೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓಂಕಾರವೇ ಆ ಮಹಾನಾದ. ಶಿವನ ಧ್ವನಿಯು ವೇದಘೋಷದಂತೆ ಪವಿತ್ರವಾದುದು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದುದು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಮಹಾಸ್ವನನಾದ ಶಿವನ ನಾದವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತದ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳೂ ಶಿವನಿಂದಲೇ ಬಂದಿವೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ವಾಕ್ಶಕ್ತಿ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಾದ ನಾದದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ನಾದಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಸಾಮಪ್ರಿಯ ಎಂದರೆ ಸಾಮವೇದದ ಗಾಯನವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವನು. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮವೇದವು ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾದುದು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಮಯವಾದುದು. ರಾವಣನು ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಸಾಮವೇದವನ್ನು ಹಾಡಿದನು ಎಂದು ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಶಿವನು ಭಕ್ತರ ಮಧುರವಾದ ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಗೆ ಬೇಗನೆ ಒಲಿಯುತ್ತಾನೆ. ಕೇವಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಗೀತವಿದ್ದರೆ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಕಲಾಪ್ರೇಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಪ್ರಿಯನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧುರವಾದ ಧ್ವನಿಯು ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದುದು.
ಅವ್ಯಯ ಎಂದರೆ ವಿನಾಶವಿಲ್ಲದವನು ಅಥವಾ ಬದಲಾಗದವನು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಶಿವನು ಮಾತ್ರ ಎಂದಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವವನು. ಅವನಿಗೆ ಹುಟ್ಟು ಸಾವುಗಳಿಲ್ಲ, ಕ್ಷಯವಿಲ್ಲ. ಅವನು ನಿತ್ಯನಾದವನು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಶಾಶ್ವತ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ಶಿವತತ್ವವು ಅವ್ಯಯವಾದುದು. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಮೋಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಬದಲಾಗದ ಶಿವನೇ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಭದ್ರವಾದ ಆಧಾರಸ್ತಂಭ.
ಸಾಧು ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ, ಸಜ್ಜನ ಮತ್ತು ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಶಿವನು ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಬದುಕುವವನು. ಅವನು ಯಾವುದೇ ಆಡಂಬರವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತಾನೆ, ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಸಜ್ಜನರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ತಾನು ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಮಾಡುವವನು ಶಿವ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧುವಾದ ಶಿವನು ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದವರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭೇದ ಮಾಡದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾವು ಕೂಡ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ನಾಮ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದ ಶಿವನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸದಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತಾನೆ.
ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವಣ ವೇದಗಳೆಂಬ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳೇ ಶಿವನಿಗೆ ಆಭರಣಗಳಿದ್ದಂತೆ. ವೇದಗಳ ಸಾರವೇ ಶಿವನ ರೂಪ. ಅವನು ವೇದಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು ಮತ್ತು ವೇದಗಳ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಜ್ಞಾನದ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವೇದಗಳು ಹೇಗೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಶಿವನು ಜಗತ್ತಿನ ಕಣಕಣವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ವವೇದಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸಕಲ ಜ್ಞಾನದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಶಿವನು ವೇದಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಹಸ್ತ ಎಂದರೆ ಕೈ, ವಹ್ಮಿ ಎಂದರೆ ಅಗ್ನಿ. ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವವನೇ ಶಿವ. ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಲಯದ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಡುವ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯೂ ಹೌದು. ಶಿವನು ತನ್ನ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಎರಡೂ ಶಿವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಅಗ್ನಿಯು ನಮಗೆ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಒಳಗಿರುವ ದುರ್ಗುಣಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಈ ವಹ್ಮಿಧಾರಕನ ಧ್ಯಾನ ಅಗತ್ಯ.
ಶ್ರೀ ಎಂದರೆ ಸಂಪತ್ತು, ಮಂಗಲ, ಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಾಪುರುಷನೇ ಶ್ರೀಮಂತ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಣವಂತ ಎಂದಲ್ಲ, ದೈವಿಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತನಾದವನು ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಶಿವನು ಸಕಲ ಮಂಗಳಗಳಿಗೂ ನಿಧಿ. ಅವನ ಸ್ಮರಣೆಯೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಐಶ್ವರ್ಯ. ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಶಿವನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಇಹಲೋಕದ ಸುಖ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ಮುಕ್ತಿ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಪೂರ್ಣತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಮತೇ ನಮಃ ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯ ದೂರವಾಗಿ ಮಂಗಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ದಿವ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿಯೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ.
ಮೃಗ ಎಂದರೆ ಜಿಂಕೆ. ಶಿವನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಜಿಂಕೆ ಎಂದರೆ ಬಹಳ ಚಂಚಲವಾದ ಪ್ರಾಣಿ. ಅದು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಜಿಂಕೆಯಂತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಅತ್ತಿತ್ತ ಓಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರೆ ಅವನು ಚಂಚಲವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಮೃಗಧಾರಿಯಾದ ಶಿವನ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯೋಗದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಹಂತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಂ ಎಂದರೆ ಮಂಗಲ ಅಥವಾ ಸುಖ, ಕರ ಎಂದರೆ ಮಾಡುವವನು. ಮಂಗಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವನೇ ಶಂಕರ. ಶಿವನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಶಿವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸದಾ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು ಇವನು. ಹಾಲಾಹಲವನ್ನು ಕುಡಿದು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮಂಗಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ದಯಾಮಯಿ. ಶಂಕರ ಎಂದರೆ ಶಾಂತಿಯ ದಾತೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಖ-ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಕೇವಲ ದೇವನಲ್ಲ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಆತ್ಮೀಯ ಬಂಧು.
ಯಜ್ಞ ಎಂದರೆ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆ. ಯಜ್ಞಗಳ ಅಧಿಪತಿಯೇ ಯಜ್ಞನಾಥ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯವೂ ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಬೇಕು. ಯಜ್ಞದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವವನು ಶಿವನೇ. ಈ ನಾಮವು ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನೇ ಒಂದು ಯಜ್ಞವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಯಜ್ಞನಾಥನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಫಲ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಲೋಕದ ಸಮಸ್ತ ಯಾಗ-ಯಜ್ಞಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಕ್ರತು ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞ. ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಡುವ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಶಿವನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮನು ಶಿವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದಾಗ, ಶಿವನು ವೀರಭದ್ರನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದನು. ಇದು ಅಹಂಕಾರದ ವಿನಾಶದ ಸಂಕೇತ. ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಕರ್ಮವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆದು ನಮ್ಮನ್ನು ಸರಿದಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಉಗ್ರ ರೂಪ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ಪರವಾಗಿರುವ ಅವನ ನಿಲುವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಮಟ್ಟಹಾಕುವ ಶಕ್ತಿ ಶಿವನಿಗಿದೆ.
ಯಜ್ಞಭೋಕ್ತ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಅಥವಾ ಫಲವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದ್ರವ್ಯವೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪರಶಿವನನ್ನೇ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪೂಜೆಗಳ ಫಲಾನುಭವಿ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಶಿವ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸತ್ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಫಲದ ಆಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶಿವನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಮಗೆ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಭಕ್ತರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಣ್ಣುವವನು.
ಯಮ ಎಂದರೆ ಮೃತ್ಯು ಅಥವಾ ಸಾವು. ಅಂತ್ಯ ಮಾಡುವವನೇ ಅಂತಕ. ಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ ಗೆದ್ದವನು ಶಿವ. ತನ್ನ ಭಕ್ತನಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಶಿವನು ಯಮನನ್ನೇ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತನು. ಹಾಗಾಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ಯಮಾಂತಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಇದು ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ರೂಪ. ಸಾವಿನ ಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವವನು ಶಿವ ಮಾತ್ರ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಆಕಾಲಿಕ ಮರಣದ ಭಯ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಕಾಲಾತೀತನಾದವನು, ಹಾಗಾಗಿ ಮೃತ್ಯುವು ಅವನ ಹತ್ತಿರ ಸುಳಿಯಲಾರದು. ಅವನು ನಮಗೆ ಅಮರತ್ವದ ಹಾದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವವನು.
ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ತಳೆದಿರುವವನು ಶಿವ. ಅವನು ಸದಾ ಭಕ್ತರ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಕರುಣಾಮಯಿ. ಭಕ್ತರು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಶಿವನು ಅವರಿಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಲು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ನೀಡುವುದು, ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ ನೀಡುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಕ್ತನುಗ್ರಹದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಶಿವನ ದರ್ಶನವೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಅನುಗ್ರಹ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಶಿವನ ವಿಶೇಷ ಕೃಪೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳು ಹಗುರವಾಗುತ್ತವೆ.
ಭಕ್ತಸೇವ್ಯ ಎಂದರೆ ಭಕ್ತರಿಂದ ಸದಾ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಶಿವನು ಸೇವಕರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆ, ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಶಿವನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸೇವಿಸಲ್ಪಡಲು ಯೋಗ್ಯನಾದ ಏಕೈಕ ಪರಮಾತ್ಮ. ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಋಷಿಮುನಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಶಿವನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನ ಸೇವೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪೂಜೆಯಲ್ಲ, ದೀನದಲಿತರ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು ಕೂಡ ಶಿವನ ಸೇವೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ನಾಮವು ನಮಗೆ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಪಾದಸೇವೆಯು ನಮಗೆ ಮೋಕ್ಷದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ವೃಷ ಎಂದರೆ ಎತ್ತು ಅಥವಾ ಧರ್ಮ. ಧ್ವಜ ಎಂದರೆ ಬಾವುಟ. ತನ್ನ ಧ್ವಜದಲ್ಲಿ ವೃಷಭದ ಗುರುತನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನೇ ವೃಷಧ್ವಜ. ಇದು ಶಿವನು ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಕ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವೃಷಭವು ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಶಿವನು ಎಲ್ಲೇ ಹೋದರೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ವೃಷಧ್ವಜನಾದ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನೀತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವನು ಶಿವ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಚಲವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಧ್ವಜವು ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಜಯವಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.
ತನ್ನ ಇಡೀ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಭಸ್ಮವನ್ನು (ಬೂದಿ) ಬಳಿದುಕೊಂಡಿರುವವನೇ ಶಿವ. ವಿಗ್ರಹ ಎಂದರೆ ಶರೀರ. ಭಸ್ಮವು ವೈರಾಗ್ಯದ ಪರಮ ಸಂಕೇತ. ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ದಿನ ಬೂದಿಯಾಗಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಶಿವನು ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನ ಈ ರೂಪವು ನಮಗೆ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಮೋಹವನ್ನು ಬಿಡಲು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಭಸ್ಮವು ಪವಿತ್ರವಾದುದು ಮತ್ತು ಅದು ಶಿವನ ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಹಂಕಾರ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಭಸ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವುದೇ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಅಲಂಕಾರ. ಇದು ಬಾಹ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಷಮಾಲೆ ಎಂದರೆ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮಾಲೆ ಅಥವಾ ಜಪಮಾಲೆ. ಇದನ್ನು ಧರಿಸಿರುವವನೇ ಅಕ್ಷಮಾಲಾಧರ. ಶಿವನು ಸದಾ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಜಪ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಣೆಯ ಸಂಕೇತ. ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯು ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು. ಶಿವನು ನಮಗೆ ಜಪ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ತಪಸ್ವಿ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಯು ಶಿವನ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಶಿವನಿಗಿರುವ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮದ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಹರ ಎಂದರೆ ಹರಿಸುವವನು ಅಥವಾ ನಾಶಮಾಡುವವನು. ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿರುವ ಅಜ್ಞಾನ, ದುಃಖ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವವನೇ ಹರ. ಶಿವನು ನಮ್ಮ ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ನಮಗೆ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಹರಿಸುವವನು ಶಿವ. 'ಹರ ಹರ ಮಹಾದೇವ' ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಬೆಳಕನ್ನು ತರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದುದು. ನಾವು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ 'ಹರ' ಎಂದು ಕೂಗಿದರೆ ಶಿವನು ಓಡಿ ಬಂದು ನಮ್ಮ ದುಃಖಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ತ್ರಯೀ ಎಂದರೆ ವೇದತ್ರಯಗಳು ಅಂದರೆ ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದಗಳು. ಶಿವನು ಈ ಮೂರು ವೇದಗಳ ಸಾರರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರ ಎಂಬ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಶಕ್ತಿಯೂ ಶಿವನಲ್ಲಿಯೇ ಅಡಕವಾಗಿದೆ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಇವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವೇದಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ತ್ರಿವಿಧ ತಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದಲು ತ್ರಯೀಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬೇಕು. ಶಿವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪರಮಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ, ಗುಣಾತೀತವಾದ ಮತ್ತು ಅನಂತವಾದ ಸತ್ಯ. ಶಿವನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ದೇವತೆಯಲ್ಲ, ಅವನು ಸಕಲ ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲ ಚೈತನ್ಯವಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪಿ. ಅವನಿಗೆ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ವರ್ಣಿಸುವ "ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ" ಎಂಬ ತತ್ವದ ಸಾಕಾರ ರೂಪವೇ ಶಿವ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ನಿರ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆರಾಧನೆಯೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಪರಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಪರಬ್ರಹ್ಮನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಲೌಕಿಕ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನೇ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ.
ನಾಗರಾಜನಾದ ವಾಸುಕಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿ ಆಭರಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವವನೇ ಶಿವ. ಹಾವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಶಿವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಅವನು ಮೃತ್ಯು ಮತ್ತು ವಿಷ ಎರಡನ್ನೂ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತ. ನಾಗರಾಜನು ಶಿವನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವನಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಿಯೂ ಪ್ರಿಯವಾದುದು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಅಭಯ ಹಸ್ತವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಯಾವುದೇ ಭಯಾನಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಾಗರಾಜಾಲಂಕೃತನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ ನಮಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿವನ ಅದ್ವಿತೀಯ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಶಿವನು ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರನಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪರಮ ಶಾಂತಮೂರ್ತಿ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅವನು ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಮೌನದ ಮೂಲಕವೇ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. ಶಾಂತರೂಪ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಅಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿರುವ ಮನಸ್ಸು. ಶಿವನ ಈ ರೂಪವು ನಮಗೆ ಜೀವನದ ಗೊಂದಲಗಳ ನಡುವೆ ಹೇಗೆ ಶಾಂತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಪ ಮತ್ತು ಆವೇಶಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವನೇ ನಿಜವಾದ ದೇವರು. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಆತಂಕಗಳು ದೂರವಾಗಿ ನೆಮ್ಮದಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಶಾಂತಿಗೆ ಶಿವನ ಶಾಂತರೂಪವೇ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
ಮಹಾಜ್ಞಾನಿ ಎಂದರೆ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸಕಲ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವವನು. ಶಿವನಿಗೆ ಅರಿಯದ ವಿಷಯ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಗುರು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ತರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಶಿವನ ಅರಿವಿನಿಂದಲೇ ಉದಯಿಸಿವೆ. ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ ಶಿವನಿಗೆ ಮಾತ್ರವಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅವನು ಮೌನದಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಜ್ಞಾನಿ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಚುರುಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾವು ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸರ್ವಲೋಕ ಎಂದರೆ ಭೂಲೋಕ, ಪಾತಾಳ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳು. ವಿಭೂಷಕ ಎಂದರೆ ಅಲಂಕರಿಸುವವನು ಅಥವಾ ರಕ್ಷಿಸುವವನು. ಶಿವನು ಕೇವಲ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತನಲ್ಲ, ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಆಭರಣದಂತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೇ ಈ ಲೋಕಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವಾಗಿವೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ಶಿವನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಬೆಳಗುವವನೇ ಈ ಸರ್ವಲೋಕವಿಭೂಷಕ.
ಅರ್ಧಭಾಗ ಶಿವ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಭಾಗ ಪಾರ್ವತಿ ಸೇರಿದ ರೂಪವೇ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ. ಇದು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಿವನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಬೇಕು ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ತತ್ವವನ್ನು ಇದು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯ ದೊಡ್ಡ ಸಂಕೇತವೂ ಹೌದು. ಶಿವನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಾಮರಸ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಗೌರವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಿದ್ದಂತೆ.
ದೇವ ಎಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದವನು ಅಥವಾ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು. ಶಿವನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮಹಾದೇವ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶಿತನಾದವನು. ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಇವನೇ. ದೇವ ಎನ್ನುವ ಪದವು ಶಿವನ ಔದಾರ್ಯ ಮತ್ತು ದೈವಿಕತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದುದು. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ದೈವಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಜೀವನವು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳನ್ನು ಕಾಯುವ ದಿವ್ಯ ಚೈತನ್ಯ.
ಮುನಿ ಎಂದರೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೌನವಾಗಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವರು. ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಋಷಿಮುನಿಗಳಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುವವನೇ ಶಿವ. ವಸಿಷ್ಠ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಅಗಸ್ತ್ಯರಂತಹ ಮಹಾನ್ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶಿವನನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಶಿವನೇ ಪರಮ ಗುರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವಾಗಿ ಶಿವನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮುನಿಸೇವ್ಯನಾದ ಶಿವನನ್ನು ನಾವು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೂ ಸಾತ್ವಿಕ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಶಕ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವವನಾದರೂ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಅವನು ಪರಮ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಸುರ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳು, ಉತ್ತಮ ಎಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೇ ಸುರೋತ್ತಮ ಶಿವ. ಇಂದ್ರ, ವರುಣ, ಅಗ್ನಿಯಂತಹ ದೇವತೆಗಳೂ ಯಾವುದೇ ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಶಿವನ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಶಿವನು ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ. ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷ ಬಂದಾಗ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಆ ವಿಷವನ್ನೇ ಕುಡಿದ ಮಹಾತ್ಯಾಗಿ ಇವನು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಪರಮೋಚ್ಚ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಶಕ್ತಿ ಶಿವನದು. ಸುರೋತ್ತಮನಾದ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯು ನಮಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸಕಲ ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳ ದಾತ.
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಎಂದರೆ ಗಹನವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು. ಶಿವನು ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ವೇದ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದವನು. ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ಅವನು ಮೌನದ ಮೂಲಕವೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ತತ್ವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲವನು. ಭಾಷೆಗೆ ನಿಲುಕದ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುವವನೇ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರಕ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಬೋಧನಾ ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಆಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಶಯಗಳಿಗೆ ಶಿವನೇ ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ನೀಡಬಲ್ಲವನು. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಆಲೋಚನಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಜ್ಞಾನದ ಪರಮ ವಕ್ತಾರ.
ಭಗವಂತ ಎಂದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಧರ್ಮ, ಕೀರ್ತಿ, ಶ್ರೀ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂಬ ಆರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವವನು. ಈ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳ ಆಗರವೇ ಶಿವ. ಅವನು ಸಕಲ ಶಕ್ತಿಗಳ ಒಡೆಯ. ಭಗವತೇ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯು ಶಿವನ ದೈವಿಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಓಗೊಡುವ ಸಮರ್ಥ ದೇವರು. ಈ ನಾಮವು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಯುತವಾದುದು ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭಗವಂತನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಶರಣು ಹೋದರೆ ನಮಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ಎಂಬುದು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಭಕ್ತರ ಕಾಮಧೇನುವಾಗಿದ್ದು, ಸಕಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾನೆ.
ಅಗ್ನಿ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅರ್ಕ (ಸೂರ್ಯ) ಇವು ಶಿವನ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು. ಬಲಗಣ್ಣು ಸೂರ್ಯ, ಎಡಗಣ್ಣು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಹಣೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು ಅಗ್ನಿ. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕು, ಚಂದ್ರನಿಂದ ತಂಪು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ತನ್ನ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರೆ, ಅಗ್ನಿ ಕಣ್ಣು ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸರ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಕಣ್ಣೋಟದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಮದ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನೇ ಜಗತ್ಸ್ರಷ್ಟ. ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಣವೂ ಶಿವನ ಸಂಕಲ್ಪದಂತೆ ರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಹಾಕಾಶದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಶಿವನ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸೃಜನಶೀಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೂ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾವು ಈ ಸುಂದರ ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು. ಜಗತ್ಸ್ರಷ್ಟನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಜನ್ಮದಾತ.
ಗೋಪ್ತ ಎಂದರೆ ರಕ್ಷಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಪೋಷಿಸುವವನು. ಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವನೇ ಶಿವ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಜಗತ್ತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಪತ್ತು ಬಂದಾಗ ಶಿವನು ಅದನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಜಗದ್ಗೋಪ್ತನಾದ ಶಿವನನ್ನು ನೆನೆದರೆ ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಂದೆ ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ಶಿವನು ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದೇವೆ.
ಧ್ವಂಸಿ ಎಂದರೆ ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಶಿವನು ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಲಯಗೊಳಿಸುವವನು. ಇದು ವಿನಾಶದ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಹಳೆಯದನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹೊಸದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಜಗದ್ಧ್ವಂಸಿಯಾದ ಶಿವನು ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಲೋಕವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವವನೂ ಇವನೇ. ಈ ನಾಮವು ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವಾದ ಮರಣ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಈ ಉಗ್ರ ರೂಪವು ಧರ್ಮದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಲಯಕರ್ತನಾದ ಶಿವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳುಳ್ಳವನೇ ತ್ರಿಲೋಚನ. ಶಿವನಿಗೆ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನದ ಕಣ್ಣು ಇದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕಾಣಿಸದ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವ ಶಕ್ತಿ. ಕಾಮದೇವನನ್ನು ದಹಿಸಲು ಶಿವನು ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣನ್ನು ಬಳಸಿದನು, ಅಂದರೆ ಆಸಸೆಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸುಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ತ್ರಿಲೋಚನನಾದ ಶಿವನು ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಲ್ಲವನು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಡಲು ಶಿವನ ಈ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾಶ ಬೇಕು. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಶಿವನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಜ್ಞಾನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವವನು ಇವನೊಬ್ಬನೇ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅವನು ಮೌನದಲ್ಲೇ ಸಕಲ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದವನು. ಗುರು ಎಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಶಿಷ್ಯನೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವನಲ್ಲೇ ಗುರುವಿನ ರೂಪವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಜಗದ್ಗುರುವಾದ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ನಾಮವು ನಮಗೆ ಕಲಿಕೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಗುರುಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಎಲ್ಲ ಕಲೆಗಳ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಆದಿ ಪ್ರವರ್ತಕನಾಗಿದ್ದು, ಸದಾ ಜಗತ್ತನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.
ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದೇವನಾದವನೇ ಮಹಾದೇವ. ಶಿವನ ಮಹಿಮೆಯು ಅಪಾರವಾದುದು, ಹಾಗಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಮಹಾದೇವ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕರುಣೆ ಶಿವನಲ್ಲಿದೆ. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾದೇವ ಎಂಬ ನಾಮವು ಶಿವನ ಅತಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಸರ್ವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳ ಅನುಗ್ರಹ ಲಭಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸರಳತೆಗೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗೆ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದವನು. ಮಹಾದೇವನಾದ ಶಿವನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪರಮಾತ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಆನಂದ ಎಂದರೆ ಸಂತೋಷ, ಮಹಾನಂದ ಎಂದರೆ ಪರಮ ಸುಖ. ಶಿವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಮಾನಂದದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಹೊರಗಿನ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷ ಬೇಕಿಲ್ಲ, ಅವನು ತನ್ನೊಳಗೇ ತಾನು ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವನು. ಮಹಾನಂದಪರಾಯಣನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೂ ಅಂತರಂಗದ ಸುಖ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳು ಕ್ಷಣಿಕ, ಆದರೆ ಶಿವನು ನೀಡುವ ಆನಂದ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಹರ್ಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನೇ ಆನಂದದ ಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಜಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವವನೇ ಜಟಾಧಾರಕ. ಇದು ಶಿವನ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತ. ಅವನ ಜಟೆಗಳು ಆಕಾಶದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ಜಟೆಯು ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನೊಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಯೋಗಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಾಚಿದ ಕೂದಲಿನ ಬದಲಾಗಿ ಜಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಅಹಂಕಾರದ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೂಪವು ನಮಗೆ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜಟಾಧಾರಕನಾದ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನವು ನಮ್ಮ ಚದುರಿದ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಶಿವನು ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು. ಅವನ ಯೋಗಶಕ್ತಿಯು ಅಜೇಯವಾದುದು. ಮಹಾಯೋಗವತೇ ಎಂದರೆ ಯೋಗದ ಸಕಲ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ಎಂದರ್ಥ. ಅವನು ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕವೇ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಳು ಶಿವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿವೆ. ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಶಿವನೇ ಆದರ್ಶ ಮತ್ತು ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹಾಯೋಗಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಯೋಗಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸೇರುವ ದಾರಿಯನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ಜ್ಞಾನದ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದವನೇ ಜ್ಞಾನಮಾಲಾಲಂಕೃತ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಲೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳ ಸರಮಾಲೆ. ಶಿವನು ಸಕಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತನ್ನ ಆಭರಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳು ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನವೇ ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಅಲಂಕಾರ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಶಿವನು ಅರಿವಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.
ವ್ಯೋಮಗಂಗಾ ಎಂದರೆ ಆಕಾಶಗಂಗೆ. ಆಕಾಶದಿಂದ ಇಳಿದು ಬರುವ ಪವಿತ್ರ ಗಂಗಾಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವನೇ ಶಿವ. ಶಿವನು ಸದಾ ಪವಿತ್ರನಾದವನು ಮತ್ತು ಗಂಗೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಶಿರದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇತರರನ್ನೂ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವವನು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶಗಂಗೆಯ ಸ್ನಾನವು ಅವನ ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಪಾಪಗಳು ಕಳೆದು ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಸಕಲ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೂ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಸ್ನಾನವು ಲೋಕದ ಕಲ್ಮಶಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
ಶುದ್ಧಸಂಯಮಿ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗೆದ್ದಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಯೋಗಿಗಳು. ಅಂತಹ ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನೇ ಶಿವ. ಯಾರು ಸಂಯಮದಿಂದ ಇರುತ್ತಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿಸ್ತಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಕ್ತರು ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯರು. ಈ ನಾಮವು ನಮಗೆ ಸಾಧನೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ನಮಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಯಮವೇ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು.
ತತ್ವ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯ ಅಥವಾ ಮೂಲ ತತ್ವ. ಶಿವನು ಸಕಲ ತತ್ವಗಳ ಸಾಕಾರ ರೂಪವಾಗಿದ್ದಾನೆ. "ತತ್ತ್ವಮಸಿ" (ಅದು ನೀನೇ ಆಗಿದ್ದೀಯೆ) ಎಂಬ ವೇದಾಂತದ ಸಾರವೇ ಶಿವ. ಅವನು ಪಂಚಭೂತಗಳ ತತ್ವ, ಆತ್ಮತತ್ವ ಮತ್ತು ಶಿವತತ್ವದ ರೂಪ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ, ಅವನು ಒಂದು ತತ್ವ. ತತ್ವಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಈ ನಾಮದ ಜಪದಿಂದ ನಮಗೆ ಗಹನವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸತ್ಯಗಳು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ. ಶಿವನೇ ಎಲ್ಲ ತತ್ವಗಳ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ.
ಸಾರಸ್ವತ ಎಂದರೆ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ, ವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯ. ಇದನ್ನು ನೀಡುವವನೇ ಶಿವ. ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯು ವಿದ್ಯೆಯ ಅಧಿದೇವತೆಯಾದರೂ, ಶಿವನು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಗುರುವಾಗಿ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಕುಂದಿದಾಗ ಅಥವಾ ಮಾತು ಬರದಿದ್ದಾಗ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೆ ಅವನು ಮಹಾನ್ ಸಾರಸ್ವತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಬರಹಗಾರರಿಗೆ, ಭಾಷಣಕಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಮ್ಮ ಮಾತುಗಳು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ನಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ದಯಾಮಯಿ.
ವ್ಯೋಮ ಎಂದರೆ ಆಕಾಶ. ಶಿವನು ಆಕಾಶದಂತೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದ್ದಾನೆ. ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲವೋ ಶಿವನಿಗೂ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಆಕಾಶವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನೊಳಗೆ ಅಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಂತೆ, ಶಿವನು ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಗಾಳಿಯಂತೆ, ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯೋಮಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಸಂಕುಚಿತ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಂತಿಮ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಭಕ್ತರು ಏನನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು (ಕಾಮ) ಈಡೇರಿಸುವ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನೇ ಶಿವ. ಶಿವನು ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿನ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ. ನಾವು ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಶಿವನನ್ನು ಬೇಡಿದರೆ ಅವನು ನಮ್ಮ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಧಾರಾಳತನವನ್ನು ಮತ್ತು ಭಕ್ತವತ್ಸಲತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ತಾನು ವೈರಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಕಲ ಸುಖಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಜಪಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊರತೆಗಳು ನೀಗಿ ಮನೋಕಾಮನೆಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನು ಬೇಡಿದ್ದನ್ನು ಕೊಡುವ ಭೋಳಾಶಂಕರ.
ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮಂಗಲ ರೂಪವೇ ವರಮೂರ್ತಿ. ಶಿವನು ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದವರಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿದ್ಧನಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಕಣ್ಣೋಟವೇ ಒಂದು ವರ. ರಾವಣ, ಭಸ್ಮಾಸುರನಂತಹವರೂ ಶಿವನಿಂದ ವರ ಪಡೆದಿದ್ದರು, ಇದು ಶಿವನು ಎಷ್ಟೊಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಲಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವರಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ನಮ್ಮ ಅರ್ಹತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪವೂ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಿತವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ವರದಾನವೇ ಆಗಿದೆ.
ಚಿತ್ ಎಂದರೆ ಅರಿವು ಅಥವಾ ಚೈತನ್ಯ. ಶಿವನು ಕೇವಲ ಜಡ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಅವನು ಚೈತನ್ಯದ ರೂಪ. ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನೆಗೂ ಶಿವನ ಚೈತನ್ಯವೇ ಕಾರಣ. ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿ, ಅರಿವಾಗಿ ಇರುವುದು ಶಿವನೇ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಜಡತ್ವ ದೂರವಾಗಿ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ಬೆಳಗುವ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿದ್ದು, ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೂ ಸಜೀವವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ತೇಜಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶ ಅಥವಾ ಕಾಂತಿ. ಶಿವನು ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯರ ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳ ತೇಜೋಮೂರ್ತಿ. ಅವನ ದಿವ್ಯ ಕಾಂತಿಯು ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಹಣೆಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಬರುವ ತೇಜಸ್ಸು ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ತೇಜೋಮೂರ್ತಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಳೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಸರಿಸಿ ಸತ್ಯದ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಾಣಲು ಶಿವನ ಈ ತೇಜಸ್ಸು ಅವಶ್ಯಕ. ಅವನು ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಅನಾಮಯ ಎಂದರೆ ಯಾವುದೇ ರೋಗ, ದೋಷ ಅಥವಾ ಮಾಲಿನ್ಯವಿಲ್ಲದವನು. ಶಿವನು ಸದಾ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದಾಯಕ. ಅವನು ವೈದ್ಯನಾಥನಾಗಿದ್ದು, ಇತರರ ರೋಗಗಳನ್ನು ವಾಸಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ತಾನು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅತೀತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅನಾಮಯನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಶಾರೀರಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ರೋಗಕ್ಕೆ ಶಿವನೇ ಮದ್ದು. ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕಳಂಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದವನು ಈ ಅನಾಮಯ ಶಿವ.
ವೇದಗಳು, ವೇದಾಂಗಗಳು (ಶಿಕ್ಷಾ, ವ್ಯಾಕರಣ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ದರ್ಶನ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಎಲ್ಲ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವವನೇ ಶಿವ. ಅವನು ಜ್ಞಾನದ ಗಣಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಶಿವನ ಮುಖದಿಂದಲೇ ಬಂದಿವೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಅಗಾಧ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಕೇವಲ ಪೂಜಿಸುವ ದೇವರಲ್ಲ, ಅವನು ಜ್ಞಾನದ ಅಂತಿಮ ಹಂತ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಸಕಲ ವಿದ್ಯಾಪಾರಂಗತನಾದ ಶಿವನು ನಮಗೆ ಸತ್ಯದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಚತುಃಷಷ್ಟಿ ಎಂದರೆ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು, ಕಲೆ ಎಂದರೆ ನೃತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮುಂತಾದ ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಭೇದಗಳು. ಶಿವನು ಈ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಕಲೆಗಳ ಮಹಾನ್ ಭಂಡಾರ ಅಥವಾ ನಿಧಿ. ಅವನು ನಟರಾಜನಾಗಿ ನೃತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿ, ವೀಣಾಧರನಾಗಿ ಸಂಗೀತದ ಅಧಿಪತಿ. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಶಿವನೇ ಆದರ್ಶ ಪ್ರೇರಣೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸೃಜನಶೀಲ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹವಿದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವುದೇ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅವನು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ರಕ್ಷಕ ಹಾಗೂ ದಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಭವ ಎಂದರೆ ಈ ಸಂಸಾರ ಅಥವಾ ಜನನ-ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರ. ಇದನ್ನು ಒಂದು ರೋಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಈ ಸಂಸಾರವೆಂಬ ರೋಗವನ್ನು ವಾಸಿ ಮಾಡುವ ಪರಮ ವೈದ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸಂಹಾರಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭವರೋಗದ ಭಯವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಶಿವನು ಆ ಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಜೀವನದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಆತಂಕಗಳು ದೂರವಾಗಿ, ದೈವಿಕ ಭರವಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಶಿವನೇ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ದೈವ.
ಅಭಯ ಎಂದರೆ ಭಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ. ಶಿವನು ತನ್ನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭಯ ಹಸ್ತವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯು, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಭಯವಿದ್ದಾಗ ಶಿವನನ್ನು ಶರಣು ಹೋದರೆ ಅವನು ನಮಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಮಯಿ ಗುಣವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಶರಣಾಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಎದುರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು "ನಾನಿದ್ದೇನೆ, ಹೆದರಬೇಡ" ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡುವ ತಂದೆಯಂತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಮದ ಜಪದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಭಯವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಶಾಶ್ವತ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವವನು ಈ ಅಭಯಪ್ರದ ಶಿವ.
ಸಮುದ್ರ ಮಂಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಭೀಕರ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶಿವನು ಕುಡಿದನು. ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯು ಆ ವಿಷವು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಇಳಿಯದಂತೆ ಶಿವನ ಕಂಠವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹಿಡಿದಾಗ, ವಿಷವು ಕಂಠದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಆ ಜಾಗವು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಶಿವನಿಗೆ ನೀಲಗ್ರೀವ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಇದು ಶಿವನ ಪರಮ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣದ ಗುಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ತಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ನೀಡುವ ಮಹಾಶಕ್ತಿ ಶಿವನದು. ಈ ನಾಮವು ನಮಗೆ ತ್ಯಾಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ನೀಲಕಂಠನಾದ ಶಿವನು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ನಮಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಲಲಾಟ ಎಂದರೆ ಹಣೆ, ಅಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣು. ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನದ ಕಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನೇ ಲಲಾಟಾಕ್ಷ. ಇದು ಶಿವನ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣು, ಇದು ಕೇವಲ ನಾಶಕ್ಕಲ್ಲದೆ ಜ್ಞಾನದ ದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕಾಮದೇವನು ಶಿವನ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕೆಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಶಿವನು ತನ್ನ ಹಣೆಯ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಅವನನ್ನು ದಹಿಸಿದನು. ಅಂದರೆ, ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸುಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸುಡಲು ಶಿವನ ಈ ದಿವ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಇದು ಸತ್ಯವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಜಾಗೃತ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಗಜಾಸುರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಅವನ ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಕೇತವಾದ ಆನೆಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ತನ್ನ ಹೊದಿಕೆಯಾಗಿ ಧರಿಸಿದವನೇ ಶಿವ. ಆನೆಯು ಮದ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಕೇತ. ಶಿವನು ಅಂತಹ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಈ ನಾಮವು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಸ್ಮಶಾನವಾಸಿಯಾದ ಶಿವನು ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಯಸದೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಅವನ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವು ನಮಗೆ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗಜಚರ್ಮಧಾರಿಯಾದ ಶಿವನ ರೂಪವು ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಅದು ಅಧರ್ಮದ ನಾಶ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಮಂಗಲಕರ ರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಜ್ಞಾನದ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕರುಣಿಸುವವನು. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಪಶುತ್ವದಿಂದ ದೇವತ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವವನೇ ಶಿವ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಶಿವನು ಜ್ಞಾನದ ಹಸಿವು ಇರುವವರಿಗೆ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಜ್ಞಾನ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಪರಮ ಗುರುವನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ದಾರಿ ತೋಚದಿದ್ದಾಗ ಜ್ಞಾನದಾಯಕನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರೆ ಅವನು ಬುದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಏಕೈಕ ದೈವ ಶಿವ.
ಕಾಮದ ಎಂದರೆ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವವನು. ಭಕ್ತರು ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಯಾವ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಬೇಡುತ್ತಾರೋ, ಅವುಗಳನ್ನು ಶಿವನು ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿನ ಕಾಮಧೇನು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷವಿದ್ದಂತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಮ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳಲ್ಲ, ಮುಕ್ತಿಯ ಬಯಕೆಯೂ ಹೌದು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಔದಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಪ್ರೇಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಭಾವದಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಅವನು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ತಾನು ಏನನ್ನೂ ಬಯಸದಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ನೀಗಿಸುವ ದಯಾಮಯಿ ಪ್ರಭು.
ಶಿವನು ಸದಾ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿರುವವನು. ಅವನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂಲಕವೇ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಪಸ್ವಿ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನೆನೆಯುವವನು. ಶಿವನು ನಮಗೆ ತಪಸ್ಸಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆ ಬೇಕು ಎಂಬುದು ಈ ನಾಮದ ಸಾರ. ತಪಸ್ವಿಯಾದ ಶಿವನು ಭಕ್ತರ ತಪಸ್ಸಿಗೂ ಬೇಗನೆ ಮೆಚ್ಚಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ತಾಳ್ಮೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸಕಲ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೂ ಆದರ್ಶವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ವಿಷ್ಣುವಲ್ಲಭ ಎಂದರೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯನಾದವನು. ಹರಿ ಮತ್ತು ಹರ ಇಬ್ಬರೂ ಬೇರೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಈ ನಾಮ ಸಾರುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುವು ಸದಾ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶಿವನು ಸದಾ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಇವರಿಬ್ಬರ ಸ್ನೇಹವು ಜಗತ್ತಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವು ಭಕ್ತರಲ್ಲಿರುವ ಪಂಥೀಯ ಭೇದಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ. ವಿಷ್ಣುವಲ್ಲಭನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೈವಿಕ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಏಕತೆಯ ಪರಮ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು. ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ. ಅಂದರೆ ಅವನು ಯಾವುದೇ ಲೌಕಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕದವನು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಪವಿತ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಂಯಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಧಕರಿಗೆ ಶಿವನ ಈ ರೂಪವು ಶಿಸ್ತಿನ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕವಲ್ಲ, ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆಯೂ ಹೌದು. ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಶುದ್ಧತೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
ಸನ್ಯಾಸಿ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದವನು. ಶಿವನು ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ಭಸ್ಮವನ್ನು ಬಳಿದುಕೊಂಡು, ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವವನು. ಅವನು ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಆಡಂಬರಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಪರಮ ವೈರಾಗಿ. ಈ ನಾಮವು ತ್ಯಾಗದ ಪರಮೋಚ್ಚ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸನ್ಯಾಸಿಯಾದ ಶಿವನು ನಮಗೆ ಆಸೆಗಳೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದರೂ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಮಮಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು ಶಿವನ ವಿಶೇಷತೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಮೋಹಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅಂತರಂಗದ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅವನು ತ್ಯಾಗದ ಸಾಕಾರ ರೂಪ.
ಶಿವನು ಕೇವಲ ಸನ್ಯಾಸಿಯಲ್ಲ, ಅವನು ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿಯ ಪತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಗಣಪತಿ-ಕುಮಾರರ ತಂದೆಯಾಗಿ ಆದರ್ಶ ಗೃಹಸ್ಥನೂ ಹೌದು. ಸನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನ ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ಶಿವನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಲೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಶಿವನು ಹತ್ತಿರದವನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಗೃಹಸ್ಥನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸುಖ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮಬದ್ಧವಾದ ಗೃಹಸ್ಥ ಜೀವನವು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಶಿವನ ಬದುಕಿನ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.
ಆಶ್ರಮಕಾರಕ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನದ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಾದ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಗೃಹಸ್ಥ, ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸ ಆಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವನು ಮತ್ತು ನಡೆಸುವವನು. ಈ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಹಾದಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಮನುಷ್ಯನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ಶಿವನೇ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರಸ್ತಂಭ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಶಿವನು ನಮಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಮವು ಜೀವನದ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹವಿದ್ದರೆ ನಾವು ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟ್ಟವನ್ನೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ದಾಟಿ ಅಂತಿಮ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಅವನು ಸಮಾಜದ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಜೀವನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಆದಿದೇವ.
ಶ್ರೀಮಂತ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಣವಿರುವವನಲ್ಲ, ದೈವಿಕ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು. ಅಂತಹ ಎಲ್ಲ ಶ್ರೀಮಂತರಿಗಿಂತಲೂ ಶಿವನು ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನು. ಸಕಲ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳಿಗೂ ಶಿವನೇ ಒಡೆಯ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಅವನ ಸಂಪತ್ತು ಅಕ್ಷಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಅದು ಇತರರಿಗೆ ಹಂಚುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಶಿವನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೂ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಗೌರವ ಮತ್ತು ವೈಭವಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಶಿವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷ.
ಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗದ ಮತ್ತು ವಿನಾಶವಿಲ್ಲದ ತತ್ವ. ಶಿವನು ಅಂತಹ ಸತ್ಯದ ಸಾಕಾರ ರೂಪ. ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲವೂ ಸುಳ್ಳಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಶಿವತತ್ವವು ಮಾತ್ರ ಸದಾ ಶಾಶ್ವತ. "ಸತ್ಯಂ ಶಿವಂ ಸುಂದರಂ" ಎಂಬಂತೆ ಶಿವನೇ ಸತ್ಯ. ಈ ನಾಮವು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯರೂಪಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಯು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನೇ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ದಯಾನಿಧಿ ಎಂದರೆ ಕರುಣೆಯ ಮಹಾಸಮುದ್ರ ಅಥವಾ ಭಂಡಾರ. ಶಿವನ ಕರುಣೆಗೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಎಂತಹ ಪಾಪಿಯಾದರೂ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಶಿವನ ಹತ್ತಿರ ಬಂದರೆ ಅವನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಜ್ಞಾನ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಹಿಡಿಯುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಿವನ ದಯೆಯ ಕೆಲಸಗಳು. ಈ ನಾಮವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಾವು ಅಸಹಾಯಕರಾದಾಗ ದಯಾನಿಧಿಯಾದ ಶಿವನನ್ನು ನೆನೆದರೆ ಅವನು ತಾಯಿಯಂತೆ ಬಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ದಯೆಯೇ ಧರ್ಮದ ಮೂಲ, ಆ ದಯೆಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನವೇ ಶಿವ. ಅವನ ಕರುಣೆಯ ಒಂದು ಹನಿ ನಮಗೆ ಸಿಕ್ಕರೂ ನಮ್ಮ ಜೀವನ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.
ಯೋಗಪಟ್ಟ ಎಂದರೆ ಯೋಗ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಪಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಗದ ಮುದ್ರೆ. ಈ ಯೋಗದ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಶಿವನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ (ಅಭಿರಾಮ) ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಶಿವನ ನಿಶ್ಚಲತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಗಮ. ಯೋಗವು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮವಲ್ಲ, ಅದು ಅಂತರಂಗದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಮವು ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾದುದು. ಈ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೂ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಯೋಗದ ಮೂಲಕವೇ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ.
ಶಿವನು ವೀಣೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಂಗೀತ ಸುಧೆಯನ್ನು ಹರಿಸುವವನು. ಅವನು ನಾದಬ್ರಹ್ಮ. ಸಂಗೀತವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ದೈವದ ಕಡೆಗೆ ಒಯ್ಯುವ ಸುಲಭ ದಾರಿ ಎಂದು ಶಿವನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅವನು ವೀಣೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಜಗತ್ತಿನ ಲಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಂಗೀತದ ಏಳು ಸ್ವರಗಳೂ ಶಿವನಿಂದಲೇ ಬಂದಿವೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಹ್ರದಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ವೀಣಾಧಾರಿ ಶಿವನೇ ಪ್ರೇರಣೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ನಾದ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವನು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಅದ್ಭುತ ಸಂಗಮ.
ಸುಚೇತನ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳವನು. ಶಿವನು ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿದ್ದು, ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಚಲನವಲನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಚೈತನ್ಯವೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ನಮ್ಮೊಳಗಿರುವ ಶಿವತತ್ವವು ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸುಚೇತನನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಜಡತ್ವ ದೂರವಾಗಿ ನಮಗೂ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನದ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಎಚ್ಚರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವವನೇ ಈ ಸುಚೇತನ ಶಿವ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಚೈತನ್ಯಗಳ ಮೂಲ ಚೇತನ.
ಮತಿ ಎಂದರೆ ಬುದ್ಧಿ, ಪ್ರಜ್ಞಾ ಎಂದರೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಅರಿವು. ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಪೋಷಿಸುವವನೇ ಶಿವ. ನಾವು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಮತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಹಾದಿಗೆ ತರುವವನು ಇವನು. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಓದಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದವರು ಅಥವಾ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರು ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸಬೇಕು. ಶಿವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯು ಚುರುಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ದಯಾಮಯಿ ಈ ಮತಿಪ್ರಜ್ಞಾಸುಧಾರಕ ಶಿವ.
ಶಿವನು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು (ಚಿನ್ಮುದ್ರೆ) ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಮುದ್ರೆಯು ಅನುಭವದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಪುಸ್ತಕವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಶಿವನು ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪಾರಂಗತ. ಈ ರೂಪವು ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಮೌನದ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ಮುದ್ರೆಯ ಕೆಲಸವಾದರೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಪುಸ್ತಕದ ಕೆಲಸ. ಈ ನಾಮವು ನಮಗೆ ವಿದ್ಯೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮುದ್ರಾಪುಸ್ತಕಹಸ್ತನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
ವೇತಾಲ, ಪಿಶಾಚ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಎಂದರೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳು. ಇವುಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು (ಓಘ) ನಾಶಮಾಡುವವನೇ ಶಿವ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸಂಹಾರಕ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುವ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಭಯಗಳಿಂದ ಶಿವನು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಮಶಾನವಾಸಿಯಾದ ಶಿವನಿಗೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಧೀನದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ನಾಮವನ್ನು ಜಪಿಸುವುದರಿಂದ ವಾಮಾಚಾರದ ಭಯ, ದುಃಸ್ವಪ್ನಗಳು ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ. ಶಿವನು ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚವಾಗಿ ನಿಂತು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ದುಷ್ಟರ ಪಾಲಿನ ಕಾಳರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿನ ಬೆಳಕು.
ಸುರ ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳು, ಅರ್ಚಿತ ಎಂದರೆ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು. ಇಂದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಮುಂತಾದ ಸಕಲ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಶಿವನು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಅವರು ಶಿವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಾಮವು ಶಿವನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳೇ ಪೂಜಿಸುವ ಶಿವನನ್ನು ನಾವು ಆರಾಧಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಪುಣ್ಯ. ಈ ನಾಮವು ಅಷ್ಟೋತ್ತರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಶಿವನೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸುರಾರ್ಚಿತನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಜೀವನವು ಪಾವನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಓಂ ವಿದ್ಯಾರೂಪಿಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾಯೋಗಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಪಿನಾಕಧೃತೇ ನಮಃ.
ಓಂ ರತ್ನಾಲಂಕಾರಸರ್ವಾಂಗಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ರತ್ನಮಾಲಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಜಟಾಧರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಗಂಗಾಧರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅಚಲವಾಸಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಸಮಾಧಿಕೃತೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಅಪ್ರಮೇಯಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಯೋಗನಿಧಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ತಾರಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಭಕ್ತವತ್ಸಲಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಜಗದ್ವ್ಯಾಪಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಪುರಾತನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಉಕ್ಷವಾಹಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಚರ್ಮಧಾರಿಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಪೀತಾಂಬರವಿಭೂಷಣಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮೋಕ್ಷನಿಧಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಜ್ಞಾನವಾರಿಧಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ವಿದ್ಯಾಧಾರಿಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಶುಕ್ಲತನವೇ ನಮಃ.
ಓಂ ವಿದ್ಯಾದಾಯಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಗಣಾಧಿಪಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಪಾಪಸಂಹರ್ತ್ರೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಶಶಿಮೌಲಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾಸ್ವನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಸಾಮಪ್ರಿಯಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅವ್ಯಯಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಸಾಧವೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಸರ್ವವೇದೈರಲಂಕೃತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಹಸ್ತೇ ವಹ್ಮಿಧಾರಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಶ್ರೀಮತೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಮೃಗಧಾರಿಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಶಂಕರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಯಜ್ಞನಾಥಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಕ್ರತುಧ್ವಂಸಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಯಜ್ಞಭೋಕ್ತ್ರೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಯಮಾಂತಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಭಕ್ತನುಗ್ರಹಮೂರ್ತಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಭಕ್ತಸೇವ್ಯಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ವೃಷಧ್ವಜಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಭಸ್ಮೋದ್ಧೂಲಿತವಿಗ್ರಹಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅಕ್ಷಮಾಲಾಧರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಹರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ತ್ರಯೀಮೂರ್ತಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಪರಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ನಾಗಾರಾಜಾಲಂಕೃತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಶಾಂತರೂಪಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಸರ್ವಲೋಕವಿಭೂಷಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ದೇವಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮುನಿಸೇವ್ಯಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಸುರೋತ್ತಮಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಭಗವತೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಅಗ್ನಿಚಂದ್ರಾರ್ಕಲೋಚನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಜಗತ್ಸ್ರಷ್ಟ್ರೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಜಗದ್ಗೋಪ್ತ್ರೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಜಗದ್ಧ್ವಂಸಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ತ್ರಿಲೋಚನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಜಗದ್ಗುರವೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾದೇವಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾನಂದಪರಾಯಣಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಜಟಾಧಾರಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾಯೋಗವತೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಜ್ಞಾನಮಾಲಾಲಂಕೃತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ವ್ಯೋಮಗಂಗಾಜಲಕೃತಸ್ನಾನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಶುದ್ಧಸಂಯಮ್ಯರ್ಚಿತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ತತ್ತ್ವಮೂರ್ತಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಮಹಾಸಾರಸ್ವತಪ್ರದಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ವ್ಯೋಮಮೂರ್ತಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಭಕ್ತಾನಾಮಿಷ್ಟಕಾಮಫಲಪ್ರದಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ವರಮೂರ್ತಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪಿಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ತೇಜೋಮೂರ್ತಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಅನಾಮಯಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ವೇದವೇದಾಂಗದರ್ಶನತತ್ತ್ವಜ್ಞಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಕಲಾನಿಧಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಭವರೋಗಭಯಹರ್ತ್ರೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಭಕ್ತಾನಾಮಭಯಪ್ರದಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ನೀಲಗ್ರೀವಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಲಲಾಟಾಕ್ಷಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಗಜಚರ್ಮವಿರಾಜಿತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಜ್ಞಾನದಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಕಾಮದಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ತಪಸ್ವಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ವಿಷ್ಣುವಲ್ಲಭಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಸನ್ಯಾಸಿನೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಗೃಹಸ್ಥಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಆಶ್ರಮಕಾರಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಶ್ರೀಮತಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಸತ್ಯರೂಪಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ದಯಾನಿಧಯೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಯೋಗಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ವೀಣಾಧಾರಿಣೇ ನಮಃ.
ಓಂ ಸುಚೇತನಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮತಿಪ್ರಜ್ಞಾಸುಧಾರಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಮುದ್ರಾಪುಸ್ತಕಹಸ್ತಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ವೇತಾಲಾದಿಪಿಶಾಚೌಘರಾಕ್ಷಸೌಘವಿನಾಶಕಾಯ ನಮಃ.
ಓಂ ಸುರಾರ್ಚಿತಾಯ ನಮಃ.