ಪ್ರಣವ ಅಷ್ಟಕ ಸ್ತೋತ್ರ

Lyrics:

ಅಚತುರಾನನಮುಸ್ವಭುವಂ ಹರಿ-
ಮಹರಮೇವ ಸುನಾದಮಹೇಶ್ವರಂ.
ಪರಮಮುಜ್ಜ್ವಲಬಿಂದುಸದಾಶಿವಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ..1..

ಅರಚನಾಖ್ಯಕಲಾಮುಸುಪಾಕಲಾ-
ಮಕೃತಿನಾಶಕಲಾಂ ಲಯನಾದಗಾಂ.
ಪರಮಬಿಂದುರನುಗ್ರಹಗಾಂ ಕಲಾಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ..2..

ಅಗಣನಾಥಮುಕಾರಜನಾರ್ದನ-
ಮರವಿಮೇವ ಸುನಾದಕಲಾಂಬಿಕಾಂ.
ಪರಮಬಿಂದುಶಿವಂ ಪರಮೇಶ್ವರಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ..3..

ಅಪೃಥಿವೀಮುಜಲಾಮಕೃಶಾನುಕಂ
ಪರಮನಾದಮಯಂ ಪರಬಿಂದುಖಂ.
ಭುವನಬೀಜಮಹಾಪರಮೇಶ್ವರಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ..4..

ಅನಿನದಂ ಕ್ಷಿತಿಚಕ್ರಸಮುದ್ಭವಂ
ಹೃದಯಚಕ್ರಜಮುದ್ಧ್ವನಿಮುಜ್ಜ್ವಲಂ.
ಮಖಜಮೇಕಸಹಸ್ರದಲೇ ಗತಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ..5..

ಪುನರಮಾತೃಮಯಂ ತದುಮಾನಗಂ
ಶುಭಮಮೇಯಮಯಂ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕಂ.
ಪರಮನಾದಪರಾಂ ಪರಬೈಂದವಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ..6..

ತ್ರಿಪುರಧಾಮಮಯಂ ಪರಮಾತ್ಮಕಂ
ಪರಮಹಂಸಮಯಂ ಲಯಮೋಕ್ಷದಂ.
ಸುನಿಯಮಾಗಮತತ್ತ್ವಯುತಂ ಪ್ರಭಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ..7..

ಓಂಕಾರಂ ಪರಮಾತ್ಮಕಂ ತ್ರಿಗುಣಕಂ ಚಾಂಬಾಂಬಿಕಾಂಬಾಲಿಕಾ-
ರೂಪಂ ನಾದಮನಾದಿಶಕ್ತಿ- ವಿಭವಾವಿದ್ಯಾಸುವಿದ್ಯಾಯುತಂ.
ಬಿಂದುಂ ಬ್ರಹ್ಮಮಯಂ ತದಂತರಗತಾಂ ಶ್ರೀಸುಂದರೀಂ ಚಿನ್ಮಯೀಂ
ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛ್ರೀಪ್ರಣವಂ ಸದೈವ ಶುಭದಂ ನಿತ್ಯಂ ಪರಂ ನೌಮ್ಯಹಂ..8..

Meaning:

Verse 1
ಅಚತುರಾನನಮುಸ್ವಭುವಂ ಹರಿ-
ಮಹರಮೇವ ಸುನಾದಮಹೇಶ್ವರಂ।
ಪರಮಮುಜ್ಜ್ವಲಬಿಂದುಸದಾಶಿವಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪ್ರಣವಸ್ವರೂಪವಾದ ಓಂಕಾರದ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ. "ಅಚತುರಾನನಂ" ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿದ ಮೂಲತತ್ತ್ವ. "ಸ್ವಭುವಂ" ಎಂದರೆ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದದ್ದು. "ಹರಿಂ" ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ವಿಷ್ಣು. "ಹರಂ" ಎಂದರೆ ಸಂಹಾರಕರ್ತನಾದ ಶಿವ. ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳೂ ಪ್ರಣವದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಾರ್ಯರೂಪಗಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

"ಸುನಾದ ಮಹೇಶ್ವರಂ" ಎಂಬ ಪದವು ಪ್ರಪಂಚದ ಆದಿ ನಾದರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವ್ಯಕ್ತವಾದುದು ಶಬ್ದ. ಆ ಶಬ್ದವೇ ನಾದ. ಆ ನಾದದ ಮೂಲರೂಪ ಮಹೇಶ್ವರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ನಾದಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಗಳ ಮೂಲವೂ ಈ ಆದಿ ನಾದವೇ ಆಗಿದೆ.

"ಪರಮಮುಜ್ಜ್ವಲ ಬಿಂದು ಸದಾಶಿವಂ" ಎಂಬುದು ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ತಂತ್ರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗೂಢವಾದ ಪದವಾಗಿದೆ. ಬಿಂದು ಎಂದರೆ ಅನಂತ ವಿಶ್ವವು ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಕೇಂದ್ರ. ಸದಾಶಿವನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಎರಡನ್ನೂ ಮೀರಿ ಇರುವ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲ; ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಏಕ ಚೈತನ್ಯವೇ ಪ್ರಣವ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧಕನು ಓಂಕಾರ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವಾಗ ದೇವತೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಮೀರಿ ಏಕತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕವಿ "ಆ ಪ್ರಣವಸ್ವರೂಪನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 2
ಅರಚನಾಖ್ಯಕಲಾಮುಸುಪಾಕಲಾ-
ಮಕೃತಿನಾಶಕಲಾಂ ಲಯನಾದಗಾಂ।
ಪರಮಬಿಂದುರನುಗ್ರಹಗಾಂ ಕಲಾಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪರಮಾತ್ಮನ ಐದು ದಿವ್ಯಕಲಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. "ಅರಚನಾ" ಎಂಬುದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಶಕ್ತಿ. ಎಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳು, ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುವ ಪ್ರಥಮ ಚಲನೆ ಇದೇ. "ಸುಪಾಕಲಾ" ಎಂದರೆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ.

"ಅಕೃತಿನಾಶಕಲಾ" ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಹಾರಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ದಿನ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಶ ಕ್ರೂರವಲ್ಲ. ಅದು ಹೊಸ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ದೈವಿಕ ಕ್ರಮ. ಶಿವನ ತಾಂಡವದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ತತ್ತ್ವ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

"ಲಯನಾದಗಾಮ್" ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಶಬ್ದಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲೀನವಾಗುವ ಆದಿನಾದ ಸ್ಥಿತಿ. ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಗಳು, ಎಲ್ಲ ವಾಣಿಗಳು ಕೊನೆಗೆ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತವೆ. ಆ ಮೌನವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಬಾಗಿಲು.

"ಪರಮಬಿಂದುರನುಗ್ರಹಗಾಂ ಕಲಾಂ" ಎಂಬುದು ಅನುಗ್ರಹಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಸಂಹಾರ ಮತ್ತು ತಿರೋಧಾನದ ನಂತರ ಜೀವಿಗೆ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡುವುದು ಅನುಗ್ರಹ. ಇದು ಶಿವನ ಪರಮ ಕರುಣೆಯ ರೂಪ.

ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಂಚಕೃತ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ, ವಿಷ್ಣು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ರುದ್ರನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಈಶ್ವರನು ಆವರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸದಾಶಿವನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಣವತತ್ತ್ವದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಆ ಗೂಢ ಸತ್ಯವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಲು ಸಾಧಕನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 3
ಅಗಣನಾಥಮುಕಾರಜನಾರ್ದನ-
ಮರವಿಮೇವ ಸುನಾದಕಲಾಂಬಿಕಾಂ।
ಪರಮಬಿಂದುಶಿವಂ ಪರಮೇಶ್ವರಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಂ॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರದ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. "ಅಗಣನಾಥ" ಎಂದರೆ ಗಣೇಶ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶುಭಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಗಳ ಆರಂಭವೂ ಓಂಕಾರದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

"ಉಕಾರ ಜನಾರ್ದನಂ" ಎಂದರೆ ಓಂಕಾರದ "ಉ" ಕಾರವನ್ನು ವಿಷ್ಣುಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. ವಿಷ್ಣು ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿರಂತರ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಇಡುವ ಶಕ್ತಿ ಅವನದು.

"ಸುನಾದ ಕಲಾಂಬಿಕಾ" ಎಂಬ ಪದವು ಆದಿನಾದರೂಪಿಣಿಯಾದ ದೇವೀಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತೀಕರಣವಾದರೆ ಶಿವ ಚೈತನ್ಯ. ನಾದವು ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾದಾಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

"ಪರಮಬಿಂದು ಶಿವಂ ಪರಮೇಶ್ವರಂ" ಎಂಬುದು ಸರ್ವಶಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲವಾದ ಶಿವತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವು ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ನಾದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನಾದದಿಂದ ಅಕ್ಷರಗಳು, ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಆಂತರಿಕ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ ಗಣೇಶ, ವಿಷ್ಣು, ದೇವಿ, ಶಿವ ಎಂಬ ಎಲ್ಲ ಆರಾಧನೆಗಳು ಕೊನೆಗೆ ಒಂದೇ ಪ್ರಣವತತ್ತ್ವದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ರೂಪಗಳು ಬೇರೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಮೂಲ ಚೈತನ್ಯ ಒಂದೇ. ಸಾಧಕನು ಈ ಏಕತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ ಭೇದಬುದ್ಧಿ ಕರಗುತ್ತದೆ.

Verse 4
ಅಪೃಥಿವೀಮುಜಲಾಮಕೃಶಾನುಕಂ
ಪರಮನಾದಮಯಂ ಪರಬಿಂದುಕಮ್।
ಭುವನಬೀಜಮಹಾಪರಮೇಶ್ವರಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಮ್॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪಂಚಭೂತಗಳ ಮೂಲಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಣವದಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತದೆ. "ಅಪೃಥಿವೀಂ" ಎಂದರೆ ಭೂತತ್ತ್ವವನ್ನು ಮೀರಿದುದು. "ಉಜಲಂ" ಜಲತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ಅಕೃಶಾನು" ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಕೇತ. ಇಲ್ಲಿ ಪರಮತತ್ತ್ವವು ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಅಗ್ನಿ ಎಂಬ ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅತೀತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

"ಪರಮನಾದಮಯಂ" ಎಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾದಸ್ವರೂಪ. ವಿಜ್ಞಾನವೂ ವಿಶ್ವವು ಕಂಪನಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನವು ಇದನ್ನೇ ನಾದಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.

"ಪರಬಿಂದುಕಂ" ಎಂಬುದು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಬೀಜವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬೀಜದಲ್ಲಿ ಮರ ಅಡಗಿರುವಂತೆ, ಪರಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಅಡಗಿದೆ. ಇದು ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಗೂಢ ಬೋಧನೆ.

"ಭುವನಬೀಜ ಮಹಾಪರಮೇಶ್ವರಂ" ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಬೀಜಸ್ವರೂಪನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ. ದೇವತೆಗಳು, ಲೋಕಗಳು, ಜೀವಿಗಳು, ಕಾಲ, ಕರ್ಮ ಎಲ್ಲವೂ ಈ ಒಂದು ಮೂಲತತ್ತ್ವದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸಾಧಕನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥೂಲ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮೂಲದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ನಾವು ಕಾಣುವ ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಅಗ್ನಿ ಇವು ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಚೈತನ್ಯವೇ ನಿಜವಾದ ಸತ್ಯ. ಆ ಸತ್ಯದ ಶಬ್ದರೂಪವೇ ಓಂಕಾರ.

Verse 5
ಅನಿನದಂ ಕ್ಷಿತಿಚಕ್ರಸಮುದ್ಭವಂ
ಹೃದಯಚಕ್ರಜಮುದ್ಧ್ವನಿಮುಜ್ಜ್ವಲಮ್।
ಮಖಜಮೇಕಸಹಸ್ರದಲೆ ಗತಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಮ್॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಯೋಗಸಾಧನೆಯ ಒಳಗಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ಅನಿನದಂ" ಎಂದರೆ ಬಾಹ್ಯಘರ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಅನಾಹತ ನಾದ. ಇದು ಕಿವಿಯಿಂದ ಕೇಳುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಬ್ದವಲ್ಲ. ಧ್ಯಾನದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುವ ದಿವ್ಯಧ್ವನಿ.

"ಕ್ಷಿತಿಚಕ್ರ ಸಮುದ್ಭವಂ" ಎಂಬುದು ಮೂಲಾಧಾರ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಆ ಶಕ್ತಿ ಜಾಗೃತವಾದಾಗ ನಾದಾನುಭವ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

"ಹೃದಯಚಕ್ರಜ ಮುದ್ಧ್ವನಿಮುಜ್ಜ್ವಲಂ" ಎಂದರೆ ಅನಾಹತ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದಿವ್ಯನಾದ. ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೃದಯಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರೀತಿ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

"ಮಖಜಮೇಕ ಸಹಸ್ರದಲೆ ಗತಂ" ಎಂಬುದು ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಸಹಸ್ರಾರದಲ್ಲಿ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಐಕ್ಯವಾಗುವಾಗ ಪರಮಾನುಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಓಂಕಾರವನ್ನು ಕೇವಲ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಒಳಗಿನ ಯೋಗಪ್ರಯಾಣವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ಸಹಸ್ರಾರವರೆಗೆ ಸಾಗುವ ಈ ಪಥವು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಮಾರ್ಗ. ಅನಾಹತ ನಾದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಸಾಧಕನು ಕ್ರಮೇಣ ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 6
ಪುನರಮಾತೃಮಯಂ ತದುಮಾನಗಂ
ಶುಭಮಮೇಯಮಯಂ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕಮ್।
ಪರಮನಾದಪರಾಂ ಪರಬೈಂದವಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಮ್॥

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಓಂಕಾರದ ಮಾತೃಕಾ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿತತ್ತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. "ಅಮಾತೃಮಯಂ" ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮೂಲರೂಪ. ಸಂಸ್ಕೃತ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರವೂ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

"ಉಮಾನಗಂ" ಎಂದರೆ ಉಮಾದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿ ಇರುವ ತತ್ತ್ವ. ಶಿವನು ಚೈತನ್ಯವಾದರೆ ಉಮೆ ಶಕ್ತಿ. ಇವರಿಬ್ಬರ ಐಕ್ಯವೇ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲ.

"ಶುಭಮಮೇಯಮಯಂ" ಎಂದರೆ ಅಳತೆಗತೀತವಾದ ಮಂಗಳಸ್ವರೂಪ. ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಅನುಭವದ ವಿಷಯ.

"ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕಂ" ಎಂಬುದು ಸತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತು ಈ ಗುಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಣವವು ಅವುಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿತವಲ್ಲ.

"ಪರಮನಾದ ಪರಾಂ ಪರಬೈಂದವಂ" ಎಂದರೆ ನಾದ ಮತ್ತು ಬಿಂದುವಿನ ಪರಮ ಏಕತೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ದ್ವೈತವು ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಬ್ದ, ಶಕ್ತಿ, ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ದಿವ್ಯಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧಕನು ಈ ಮೂಲವನ್ನು ಅರಿತಾಗ ಪ್ರಪಂಚದ ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲೂ ಏಕತೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 7
ತ್ರಿಪುರಧಾಮಮಯಂ ಪರಮಾತ್ಮಕಂ
ಪರಮಹಂಸಮಯಂ ಲಯಮೋಕ್ಷದಮ್।
ಸುನಿಯಮಾಗಮತತ್ತ್ವಯುತಂ ಪ್ರಭಂ
ಪ್ರಣವಕಾರಮಹಂ ಪ್ರಣಮಾಮಿ ತಮ್॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಕೊಂಡಾಡಲಾಗಿದೆ. "ತ್ರಿಪುರಧಾಮಮಯಂ" ಎಂದರೆ ಜಾಗ್ರತ್, ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ತತ್ತ್ವ. ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿಯ ರಹಸ್ಯರೂಪವೆಂದು ಸಹ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ಪರಮಾತ್ಮಕಂ" ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಜೀವಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸಾಕ್ಷಿಚೈತನ್ಯವೇ ಪರಮಾತ್ಮ.

"ಪರಮಹಂಸಮಯಂ" ಎಂಬುದು ವಿವೇಕದ ಸಂಕೇತ. ಹಂಸವು ಹಾಲು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನಿ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

"ಲಯಮೋಕ್ಷದಂ" ಎಂದರೆ ಅಹಂಕಾರದ ಲಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವ ತತ್ತ್ವ. ಮುಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋಗುವುದು ಅಲ್ಲ. ಸ್ವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು.

"ಸುನಿಯಮ ಆಗಮತತ್ತ್ವಯುತಂ" ಎಂಬುದು ವೇದ, ಆಗಮ ಮತ್ತು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಗುರಿಯೂ ಇದೇ ಪರಮತತ್ತ್ವದ ಅನುಭವ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸಾಧಕನಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಸಾಧನೆ, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಣವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 8
ಓಙ್ಕಾರಂ ಪರಮಾತ್ಮಕಂ ತ್ರಿಗುಣಕಂ ಚಾಂಬಾಂಬಿಕಾಂಬಾಲಿಕಾ-
ರೂಪಂ ನಾದಮನಾದಿಶಕ್ತಿ ವಿಭವಾವಿದ್ಯಾಸುವಿದ್ಯಾಯುತಮ್।
ಬಿಂದುಂ ಬ್ರಹ್ಮಮಯಂ ತದಂತರಗತಾಂ ಶ್ರೀಸುಂದರೀಂ ಚಿನ್ಮಯೀಂ
ಸಾಕ್ಷಾಚ್ಛ್ರೀಪ್ರಣವಂ ಸದೈವ ಶುಭದಂ ನಿತ್ಯಂ ಪರಂ ನೌಮ್ಯಹಮ್॥

ಈ ಅಂತಿಮ ಶ್ಲೋಕವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ತೋತ್ರದ ಸಾರವಾಗಿದೆ. "ಓಂಕಾರಂ ಪರಮಾತ್ಮಕಂ" ಎಂದರೆ ಓಂಕಾರವೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ನೇರಸ್ವರೂಪ. ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧ್ವನಿ ಅಲ್ಲ; ಸಂಪೂರ್ಣ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಜೀವಂತ ಮೂಲ.

"ತ್ರಿಗುಣಕಂ" ಎಂದರೆ ಸತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಮೂಲ. "ಅಂಬಾ, ಅಂಬಿಕಾ, ಅಂಬಾಲಿಕಾ" ಎಂಬ ರೂಪಗಳು ದೇವೀಶಕ್ತಿಯ ವಿವಿಧ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಚಲನೆಯೂ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕವೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

"ನಾದಮನಾದಿಶಕ್ತಿ ವಿಭವ" ಎಂಬುದು ಆದಿನಾದ ಮತ್ತು ಅನಾದಿಶಕ್ತಿಯ ವೈಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ಚೈತನ್ಯವೇ ಈ ಶಕ್ತಿ. "ಅವಿದ್ಯಾ ಸುವಿದ್ಯಾಯುತಮ್" ಎಂದರೆ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನೆ ಎರಡರ ಮೂಲವೂ ಇದೇ ಪರಮಶಕ್ತಿ.

"ಬಿಂದುಂ ಬ್ರಹ್ಮಮಯಂ" ಎಂಬುದು ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾದ ಬಿಂದುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ತದಂತರಗತಾಂ ಶ್ರೀಸುಂದರೀಂ ಚಿನ್ಮಯೀಂ" ಎಂಬುದು ಬಿಂದುವಿನೊಳಗೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಚಿದಾನಂದಮಯಿ ಶ್ರೀಸುಂದರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಹಸ್ಯ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಶಿವ, ಶಕ್ತಿ, ನಾದ, ಬಿಂದು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಶ್ರೀಸುಂದರಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಪರಮ ಪ್ರಣವದ ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕವಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸದಾ ಶುಭವನ್ನು ನೀಡುವ ಆ ನಿತ್ಯ, ಪರ, ಚಿನ್ಮಯ ಪ್ರಣವಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras