ಗುರು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ

Lyrics:

ಆಬಾಲ್ಯಾತ್ ಕಿಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿಧುರೇ ವೈದೇಶಿಕೇಽಧ್ವನ್ಯಹಂ
ಸಂಭ್ರಮ್ಯಾದ್ಯ ವಿಮೂಢಧೀಃ ಪುನರಪಿ ಸ್ವಾಚಾರಮಾರ್ಗೇ ರತಃ.
ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯವಿವೇಕ ಶೂನ್ಯಹೃದಯಸ್ತ್ವತ್ಪಾದಮೂಲಂ ಶ್ರಯೇ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..1..

ಆತ್ಮಾನಂ ಯದಿ ಚೇನ್ನ ವೇತ್ಸಿ ಸುಕೃತಪ್ರಾಪ್ತೇ ನರತ್ವೇ ಸತಿ
ನೂನಂ ತೇ ಮಹತೀ ವಿನಷ್ಟಿರಿತಿ ಹಿ ಬ್ರೂತೇ ಶ್ರುತಿಃ ಸತ್ಯಗೀಃ.
ಆತ್ಮಾವೇದನಮಾರ್ಗ ಬೋಧವಿಧುರಃ ಕಂ ವಾ ಶರಣ್ಯಂ ಭಜೇ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..2..

ಕಾಮಕ್ರೋಧಮದಾದಿ ಮೂಢಹೃದಯಾಃ ಪ್ರಜ್ಞಾವಿಹೀನಾ ಅಪಿ
ತ್ವತ್ಪಾದಾಂಬುಜಸೇವನೇನ ಮನುಜಾಃ ಸಂಸಾರಪಾಥೋನಿಧಿಂ.
ತೀರ್ತ್ವಾ ಯಾಂತಿ ಸುಖೇನ ಸೌಖ್ಯಪದವೀಂ ಜ್ಞಾನೈಕಸಾಧ್ಯಾಂ ಯತಃ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..3..

ರಥ್ಯಾಪಂಕಗಕೀಟವದ್ ಭ್ರಮವಶಾದ್ ದುಃಖಂ ಸುಖಂ ಜಾನತಃ
ಕಾಂತಾಪತ್ಯಮುಖೇಕ್ಷಣೇನ ಕೃತಿನಂ ಚಾತ್ಮಾನಮಾಧ್ಯಾಯತಃ.
ವೈರಾಗ್ಯಂ ಕಿಮುದೇತಿ ಶಾಂತಮನಸೋಽಪ್ಯಾಪ್ತುಂ ಸುದೂರಂ ತತಃ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..4..

ಭಾರ್ಯಾಯಾಃ ಪತಿರಾತ್ಮಜಸ್ಯ ಜನಕೋ ಭ್ರಾತುಃ ಸಮಾನೋದರಃ
ಪಿತ್ರೋರಸ್ಮಿ ತನೂದ್ಭವಃ ಪ್ರಿಯಸುಹೃದ್ಬಂಧುಃ ಪ್ರಭುರ್ವಾನ್ಯಥಾ.
ಇತ್ಯೇವಂ ಪ್ರವಿಭಾವ್ಯ ಮೋಹಜಲಧೌ ಮಜ್ಜಾಮಿ ದೇಹಾತ್ಮಧೀಃ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..5..

ಸತ್ಕರ್ಮಾಣಿ ಕಿಮಾಚರೇಯಮಥವಾ ಕಿಂ ದೇವತಾರಾಧನಾ-
ಮಾತ್ಮಾನಾತ್ಮವಿವೇಚನಂ ಕಿಮು ಕರೋಮ್ಯಾತ್ಮೈಕಸಂಸ್ಥಾಂ ಕಿಮು.
ಇತ್ಯಾಲೋಚನಸಕ್ತ ಏವ ಜಡಧೀಃ ಕಾಲಂ ನಯಾಮಿ ಪ್ರಭೋ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..6..

ಕಿಂ ವಾ ಸ್ವಾಶ್ರಿತಪೋಷಣಾಯ ವಿವಿಧಕ್ಲೇಶಾನ್ ಸಹೇಯಾನಿಶಂ
ಕಿಂ ವಾ ತೈರಭಿಕಾಂಕ್ಷಿತಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಸಂಪಾದಯೇಯಂ ಧನಂ.
ಕಿಂ ಗ್ರಂಥಾನ್ ಪರಿಶೀಲಯೇಯಮಿತಿ ಮೇ ಕಾಲೋ ವೃಥಾ ಯಾಪ್ಯತೇ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..7..

ಸಂಸಾರಾಂಬುಧಿ ವೀಚಿಭಿರ್ಬಹುವಿಧಂ ಸಂಚಾರುಯಮಾನಸ್ಯ ಮೇ
ಮಾಯಾಕಲ್ಪಿತಮೇವ ಸರ್ವಮಿತಿ ಧೀಃ ಶ್ರುತ್ಯೋಪದಿಷ್ಟಾ ಮುಹುಃ.
ಸದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಚ ದೃಢೀಕೃತಾಪಿ ಬಹುಶೋ ನೋದೇತಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಭೋ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..8..

ಯಜ್ಜ್ಞಾನಾತ್ ಸುನಿವರ್ತತೇ ಭವಸುಖಭ್ರಾಂತಿಃ ಸುರೂಢಾ ಕ್ಷಣಾತ್
ಯದ್ಧ್ಯಾನಾತ್ ಕಿಲ ದುಃಖಜಾಲಮಖಿಲಂ ದೂರೀಭವೇದಂಜಸಾ.
ಯಲ್ಲಾಭಾದಪರಂ ಸುಖಂ ಕಿಮಪಿ ನೋ ಲಬ್ಧವ್ಯಮಾಸ್ತೇ ತತಃ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..9..

ಸತ್ಯಭ್ರಾಂತಿಮನಿತ್ಯ ದೃಶ್ಯಜಗತಿ ಪ್ರಾತೀತಿಕೇಽನಾತ್ಮನಿ
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸತ್ಯಚಿದಾತ್ಮಕೇ ನಿಜಸುಖೇ ನಂದಾಮಿ ನಿತ್ಯಂ ಯಥಾ.
ಭೂಯಃ ಸಂಸೃತಿತಾಪತತ್ಪಹೃದಯೋ ನ ಸ್ಯಾಂ ಯಥಾ ಚ ಪ್ರಭೋ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು..10..

Meaning:

Verse 1
ಆಬಾಲ್ಯಾತ್ ಕಿಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿಧುರೇ ವೈದೇಶಿಕೇಽಧ್ವನ್ಯಹಂ
ಸಂಭ್ರಮ್ಯಾದ್ಯ ವಿಮೂಢಧೀಃ ಪುನರಪಿ ಸ್ವಾಚಾರಮಾರ್ಗೇ ರತಃ।
ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯವಿವೇಕ ಶೂನ್ಯಹೃದಯಸ್ತ್ವತ್ಪಾದಮೂಲಂ ಶ್ರಯೇ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।1।।

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಜೀವನದ ದಾರಿತಪ್ಪಿದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಆಶ್ರಯದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ನಾನು ನಮ್ಮ ಉದಾತ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಪರಕೀಯವಾದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಲ್ಲದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿದೆ ಎಂದು ಕವಿಯು ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೈದೇಶಿಕೇ ಅಧ್ವನಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿದೇಶವಲ್ಲದೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಲೌಕಿಕ ಭೋಗದ ಹಾದಿ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಅಲೆದಾಟದಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯು ಮಂಕಾಗಿ ಈಗ ಪುನಃ ತನ್ನ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದ ಹಾದಿಗೆ ಮರಳಲು ಮನಸ್ಸು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಮಾಡುವುದು ಯಾವುದು ಮತ್ತು ಬಿಡುವುದು ಯಾವುದು ಎಂಬ ಕೃತ್ಯಾಕೃತ್ಯ ವಿವೇಕವು ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುವ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪಾದಕಮಲಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದು ಶರಣಾಗತಿಯ ಪರಮಾವಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಲೋಕಗುರು ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವವನೇ ಲೋಕಗುರು. ಈ ಗುರುವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಅಂದರೆ ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮಾನವನು ಅಜ್ಞಾನವಶದಿಂದ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆತು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲ ಅದು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಮೂಢಧೀಃ ಎಂಬ ಪದವು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಗುರುವಿನ ಪಾದಮೂಲವೊಂದೇ ಗತಿಯೆಂದು ವೇದಾಂತವು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸುಖವಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.

Verse 2
ಆತ್ಮಾನಂ ಯದಿ ಚೇನ್ನ ವೇತ್ಸಿ ಸುಕೃತಪ್ರಾಪ್ತೇ ನರತ್ವೇ ಸತಿ
ನೂನಂ ತೇ ಮಹತೀ ವಿನಷ್ಟಿರಿತಿ ಹಿ ಬ್ರೂತೇ ಶ್ರುತಿಃ ಸತ್ಯಗೀಃ।
ಆತ್ಮಾವೇದನಮಾರ್ಗ ಬೋಧವಿಧುರಃ ಕಂ ವಾ ಶರಣ್ಯಂ ಭಜೇ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।2।।

ಮಾನವ ಜನ್ಮದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ವೇದಗಳ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವಾಗಿ ಲಭಿಸಿರುವ ಈ ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಆತ್ಮನನ್ನು ಅರಿಯದಿದ್ದರೆ ಅದು ಜೀವನದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟ ಎಂದು ಕವಿಯು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿಃ ಸತ್ಯಗೀಃ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಸತ್ಯವಾಣಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇನೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಇಹ ಚೇದವೇದೀದಥ ಸತ್ಯಮಸ್ತಿ ನ ಚೇದಿಹಾವೇದೀನ್ಮಹತೀ ವಿನಷ್ಟಿಃ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವೇ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಆತ್ಮನನ್ನು ಅರಿಯದ ಜೀವನವು ವ್ಯರ್ಥ ಎಂಬುದು ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ.
ನನಗೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಾದಿಯೇ ತಿಳಿಯದಾಗಿದೆ ಅಂತಹ ಬೋಧನೆಯಿಂದ ನಾನು ವಂಚಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಆರ್ತಭಾವ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವವರು ಯಾರು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾ ಪುನಃ ಲೋಕಗುರುವನ್ನೇ ಶರಣು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಲೋಕಗುರು ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನದ ಸೂರ್ಯನಿದ್ದಂತೆ ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಜ್ಞಾನದ ಮಂಜು ಕರಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಆತ್ಮಾವೇದನ ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇದು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕದ ಓದಿನಿಂದ ಬಾರದು ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರಮಾರ್ಥಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ನರತ್ವ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಜನ್ಮವು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ ದ್ವಾರವಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ಲಭಿಸದ ವಿವೇಕ ಶಕ್ತಿಯು ಮಾನವನಿಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಅದು ಮಹತೀ ವಿನಷ್ಟಿ ಅಂದರೆ ಪುನರಪಿ ಜನನಂ ಪುನರಪಿ ಮರಣಂ ಎಂಬ ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಕ್ತನು ಲೌಕಿಕ ಸುಖಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆತ್ಮಸುಖದ ಹಾದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಗುರುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಜೀವನದ ಪರಮ ಗುರಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಮಂತ್ರದಂತಿದೆ.

Verse 3
ಕಾಮಕ್ರೋಧಮದಾದಿ ಮೂಢಹೃದಯಾಃ ಪ್ರಜ್ಞಾವಿಹೀನಾ ಅಪಿ
ತ್ವತ್ಪಾದಾಂಬುಜಸೇವನೇನ ಮನುಜಾಃ ಸಂಸಾರಪಾಥೋನಿಧಿಮ್।
ತೀರ್ತ್ವಾ ಯಾಂತಿ ಸುಖೇನ ಸೌಖ್ಯಪದವೀಂ ಜ್ಞಾನೈಕಸಾಧ್ಯಾಂ ಯತಃ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।3।।

ಅಂತರಂಗದ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಕಾಮ ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಮದ ಮತ್ಸರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರೂ ಸಹ ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಹೇಗೆ ಉದ್ಧಾರವಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿಯು ಆಸೆ ಮತ್ತು ಕೋಪಗಳಿಂದ ಮರೆಯಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಮೂಢಹೃದಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವವರಿಗೂ ಸಹ ಗುರುವಿನ ಪಾದಕಮಲಗಳ ಸೇವೆಯು ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಅಪಾರವಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಲು ದೋಣಿಯಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರಪಾಥೋನಿಧಿ ಎಂಬ ರೂಪಕವು ಲೌಕಿಕ ಜೀವನದ ಕಷ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಆ ಪರಮ ಸುಖದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಂದರೆ ಸೌಖ್ಯಪದವಿಯನ್ನು ಗುರುವಿನ ಪಾದಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನೈಕಸಾಧ್ಯಾ ಎನ್ನುವ ಪದವು ವೇದಾಂತದ ಮುಖ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ಜ್ಞಾನಾದೇವ ತು ಕೈವಲ್ಯಂ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಅಂತಿಮ ಮೋಕ್ಷವು ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಅಂತಹ ಜ್ಞಾನವು ಉದಯಿಸಲು ಗುರುವಿನ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಾದಸೇವೆಯು ಅಡಿಪಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುವು ಅಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ರಸವಿದ್ಯೆ ಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರು ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವು ಸರ್ವೈಶ್ವರ್ಯ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನೇ ಬಯಸುವ ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಮಕ್ರೋಧಾದಿಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲಕುವ ಅಲೆಗಳಾದರೆ ಗುರುವಿನ ಬೋಧನೆಯು ಶಾಂತ ಸಾಗರದಂತಿದೆ. ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಗುರುವಿನ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಕೇವಲ ಬುದ್ಧಿವಂತರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಶರಣಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಮುಕ್ತಿಯ ಹಾದಿ ತೆರೆದಿದೆ ಎಂಬ ಆಶಾವಾದ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸಿ ದೈವತ್ವದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಶಕ್ತಿ ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶಕ್ಕಿದೆ.

Verse 4
ರಥ್ಯಾಪಙ್ಕಗಕೀಟವದ್ ಭ್ರಮವಶಾದ್ ದುಃಖಂ ಸುಖಂ ಜಾನತಃ
ಕಾನ್ತಾಪತ್ಯಮುಖೇಕ್ಷಣೇನ ಕೃತಿನಂ ಚಾತ್ಮಾನಮಾಧ್ಯಾಯತಃ।
ವೈರಾಗ್ಯಂ ಕಿಮುದೇತಿ ಶಾನ್ತಮನಸೋಽಪ್ಯಾಪ್ತುಂ ಸುದೂರಂ ತತಃ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।4।।

ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕವಿಯು ಇಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲಿನ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಹುಳುವಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕವಾದ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ. ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ ಹುಳುವು ಆ ಕೊಳೆಯನ್ನೇ ತನ್ನ ಸ್ವರ್ಗವೆಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮನುಷ್ಯನು ಲೌಕಿಕ ದುಃಖಗಳನ್ನೇ ಸುಖವೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭ್ರಮವಶಾತ್ ಎಂದರೆ ಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯದ ಸ್ಥಿತಿ. ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ತಾನು ಬಹಳ ಧನ್ಯನೆಂದು ಕೃತಿನಂ ಅಂದರೆ ಯಶಸ್ವಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಅಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
ಇಂತಹ ಮೋಹದ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವಾಗ ವೈರಾಗ್ಯವು ಮೂಡುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಶಾಂತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಇಂತಹ ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಮೋಹಗಳಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದ ಮಾತಾಗಿದೆ. ಕಾನಾಪತ್ಯ ಅಂದರೆ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ವೈರಾಗ್ಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಅನಿತ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ಬಿಡುವುದಾಗಿದೆ. ಸಂಸಾರದ ಈ ಸುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ನನಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ದಾರಿ ತೋರಿಸು ಎಂದು ಗುರುವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಆಳವಾದ ತಾತ್ಪರ್ಯವೆಂದರೆ ಆತ್ಮ ಸುಖವು ಹೊರಗಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ರಥ್ಯಾಪಂಕದ ಕೀಟಗಳಂತೆ ಕ್ಷಣಿಕ ಸುಖಕ್ಕೆ ಮಾರುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನಿಜವಾದ ಶಾಂತಿಯು ಅಂತರಂಗದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಲೋಕಗುರು ಎಂಬಾತನು ಅಂತಹ ವೈರಾಗ್ಯದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಭಕ್ತನಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವವನು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಂಸಾರಿಯೂ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಅರಿತು ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶ ಎಂದರೆ ಈ ಮಿಥ್ಯಾ ಸುಖದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ ಸತ್ಯ ಸುಖದತ್ತ ನಡೆಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ.

Verse 5
ಭಾರ್ಯಾಯಾಃ ಪತಿರಾತ್ಮಜಸ್ಯ ಜನಕೋ ಭ್ರಾತುಃ ಸಮಾನೋದರಃ
ಪಿತ್ರೋರಸ್ಮಿ ತನೂದ್ಭವಃ ಪ್ರಿಯಸುಹೃದ್ಬನ್ಧುಃ ಪ್ರಭುರ್ವಾನ್ಯಥಾ।
ಇತ್ಯೇವಂ ಪ್ರವಿಭಾವ್ಯ ಮೋಹಜಲಧೌ ಮಜ್ಜಾಮಿ ದೇಹಾತ್ಮಧೀಃ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।5।।

ಮಾನವನು ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಬಂಧನವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಪತ್ನಿಯ ಪತಿ ಮಗನಿಗೆ ತಂದೆ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವನು ತಂದೆತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಮಗ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೋ ಪ್ರಭು ಅಥವಾ ಕೆಲಸಗಾರ ಎಂದು ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವುಗಳೇ ಹೊರತು ಆತ್ಮನಿಗಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ.
ದೇಹಾತ್ಮಧೀಃ ಎಂದರೆ ದೇಹವೇ ಆತ್ಮ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆ. ಈ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಮೋಹಜಲಧೌ ಅಂದರೆ ವ್ಯಾಮೋಹದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೋಹವನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಮೋಹಕ್ಕೂ ಕೊನೆಯಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಈ ಶರೀರವಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಅವಿನಾಶಿ ಆತ್ಮ ಎಂಬ ಸತ್ಯವು ಈ ಮೋಹದ ಅಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಲೋಕಗುರುವು ಮಾತ್ರ ಈ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಕಳಚಿ ನಿಜವಾದ ಹಿರಿಯ ಸಂಬಂಧವಾದ ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸಬಲ್ಲನು.
ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಇದು ಅಧ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರಗಳೇ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಮೂಲ. ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನದು ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ನಮಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಲೌಕಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರಗಳಿದ್ದಂತೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ನಿಜವಾಗಿ ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಪಡೆಯಲು ಗುರುವಿನ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಸಂಸಾರದ ಸುಳಿಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಈ ಅರಿವು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

Verse 6
ಸತ್ಕರ್ಮಾಣಿ ಕಿಮಾಚರೇಯಮಥವಾ ಕಿಂ ದೇವತಾರಾಧನಾ-
ಮಾತ್ಮಾನಾತ್ಮವಿವೇಚನಂ ಕಿಮು ಕರೋಮ್ಯಾತ್ಮೈಕಸಂಸ್ಥಾಂ ಕಿಮು।
ಇತ್ಯಾಲೋಚನಸಕ್ತ ಏವ ಜಡಧೀಃ ಕಾಲಂ ನಯಾಮಿ ಪ್ರಭೋ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।6।।

ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಗೊಂದಲಗಳನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸತ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೇ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕೇ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಆತ್ಮಾನಾತ್ಮ ವಿವೇಚನೆ ಅಂದರೆ ಯಾವುದು ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಅನಾತ್ಮ ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆ ಮಾಡಬೇಕೇ ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ಆತ್ಮನಲ್ಲೇ ನೆಲೆನಿಲ್ಲುವ ಆತ್ಮೈಕಸಂಸ್ಥಾ ಎನ್ನುವ ಧ್ಯಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೇ ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಸಾಧಕನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಗೊಂದಲಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಮಯವು ಕೇವಲ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲೇ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿದೆ.
ಜಡಧೀಃ ಎಂದರೆ ಮಂದವಾದ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ನಾನು ಕೇವಲ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲೇ ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಆದರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಇಲ್ಲಿ ಹತಾಶೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಯೋಗ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕ ಮಾರ್ಗ ಯಾವುದು ಎಂಬುದು ಗುರುವಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಿಲ್ಲದೆ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಓ ಪ್ರಭುವೇ ನೀನೇ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡು ಎಂದು ಗುರುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಾರ್ಶನಿಕವಾಗಿ ಇದು ಕರ್ಮ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮನ್ವಯದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಧಕನು ಕೇವಲ ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದರೆ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ ಅದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು. ಸಮಯವು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಓಡುತ್ತಿದೆ ಜೀವನವು ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅರಿವು ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರುವು ಸಾಧಕನ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು ಅವನಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಕೇವಲ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ.

Verse 7
ಕಿಂ ವಾ ಸ್ವಾಶ್ರಿತಪೋಷಣಾಯ ವಿವಿಧಕ್ಲೇಶಾನ್ ಸಹೇಯಾನಿಶಂ
ಕಿಂ ವಾ ತೈರಭಿಕಾಙ್ಕ್ಷಿತಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ಸಮ್ಪಾದಯೇಯಂ ಧನಮ್।
ಕಿಂ ಗ್ರನ್ಥಾನ್ ಪರಿಶೀಲಯೇಯಮಿತಿ ಮೇ ಕಾಲೋ ವೃಥಾ ಯಾಪ್ಯತೇ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।7।।

ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಜಂಜಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರುವ ಕುಟುಂಬದ ಪೋಷಣೆಗಾಗಿ ದಿನವಿಡೀ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಒತ್ತಡವಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲವಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಸಮಯವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಅಲವತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಲೌಕಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಎಷ್ಟು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಮಯವೇ ಸಿಗದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ವೃಥಾ ಯಾಪ್ಯತೇ ಎಂದರೆ ಸಮಯವು ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಇಲ್ಲದೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಹಣ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳ ಓದು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯವಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿದುಹೋಗಿವೆ. ಇವು ಯಾವುದೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸುಖವನ್ನಾಗಲಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನಾಗಲಿ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲೋಕಗುರುವು ಇಂತಹ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾದ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲವನು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಈಶ್ವರಾರ್ಪಣ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾಡಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದೂ ಅಸಕ್ತನಾಗಿರುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಕಲೆಯನ್ನು ಗುರುವು ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ನಾವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಜೀವನದ ಸಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಗ್ರಂಥಗಳ ಓದು ಸಹ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಹೊರತು ಅದು ಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಶ್ರಿತಪೋಷಣೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕರ್ತವ್ಯವಾದರೂ ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಬಾರದು. ಈ ಎಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಪರಮಸುಖವನ್ನು ಹೊಂದುವ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಗುರುವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 8
ಸಂಸಾರಾಂಬುಧಿ ವೀಚಿಭಿರ್ಬಹುವಿಧಂ ಸಞ್ಚಾರುಯಮಾನಸ್ಯ ಮೇ
ಮಾಯಾಕಲ್ಪಿತಮೇವ ಸರ್ವಮಿತಿ ಧೀಃ ಶ್ರುತ್ಯೋಪದಿಷ್ಟಾ ಮುಹುಃ।
ಸದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಚ ದೃಢೀಕೃತಾಪಿ ಬಹುಶೋ ನೋದೇತಿ ಯಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಭೋ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।8।।

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ವೇದಾಂತದ ಮುಖ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾದ ಮಾಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರವೆಂಬ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ನಾನು ಬಲವಾಗಿ ಪೆಟ್ಟು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಗಳು ಈ ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಅಂದರೆ ಮಿಥ್ಯ ಎಂದು ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. ತರ್ಕಬದ್ಧವಾದ ಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದಲೂ ಈ ವಿಷಯವು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಈ ಅರಿವು ಕೇವಲ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ ಹೊರತು ಅದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ.
ನೋದೇತಿ ಎಂದರೆ ಅಂತಹ ಸತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯವೆಂಬ ಭ್ರಮೆಯು ಇನ್ನೂ ಬಲವಾಗಿದೆ. ಲೌಕಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಬಂದಾಗ ಮನಸ್ಸು ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮಾಯೆಯು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅದನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಲೋಕಗುರುವು ಅಂತಹ ಅನುಭವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಬೌದ್ಧಿಕ ಜ್ಞಾನವು ಅನುಭೂತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಲು ಗುರುವಿನ ಕಟಾಕ್ಷ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಪ್ರಭೋ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯು ಗುರುವಿನ ಸರ್ವಸಮರ್ಥತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ ಮನನ ಮತ್ತು ನಿಧಿದ್ಯಾಸನ ಎಂಬ ಮೂರು ಹಂತಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ ಆದರೆ ಅದು ನಿಧಿದ್ಯಾಸನಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತು ಮಿಥ್ಯ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನುಷ್ಯನು ನಿಜವಾದ ನಿರ್ಭಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಲೆಗಳ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ ಹಡಗಿನಂತೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರುವು ಈ ಅಜ್ಞಾನದ ಪರದೆಯನ್ನು ಸರಿಸಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮಹಾನ್ ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 9
ಯಜ್ಜಾನಾತ್ ಸುನಿವರ್ತತೇ ಭವಸುಖಭ್ರಾಂತಿಃ ಸುರೂಢಾ ಕ್ಷಣಾತ್
ಯದ್ಧ್ಯಾನಾತ್ ಕಿಲ ದುಃಖಜಾಲಮಖಿಲಂ ದೂರೀಭವೇದಞ್ಜಸಾ।
ಯಲ್ಲಾಭಾದಪರಂ ಸುಖಂ ಕಿಮಪಿ ನೋ ಲಬ್ಧವ್ಯಮಾಸ್ತೇ ತತಃ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।9।।

ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಕ್ಷಣಿಕ ಸುಖಗಳ ಮೇಲಿನ ಭ್ರಮೆಯು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಂತಹ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡು ಎಂದು ಭಕ್ತನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಭವಸುಖಭ್ರಾಂತಿ ಎಂದರೆ ಸಂಸಾರದ ಸುಖಗಳೇ ಶಾಶ್ವತ ಎಂದು ನಂಬಿರುವ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ. ಯಾವ ತತ್ತ್ವದ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲಾ ದುಃಖಗಳ ಜಾಲವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದುವೇ ಪರಮ ತತ್ತ್ವ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಯಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಚಾಪರಂ ಲಾಭಂ ಮನ್ಯತೇ ನಾಧಿಕಂ ತತಃ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾದದ್ದು ಬೇರೇನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂತಹ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸುಖವೇ ಆತ್ಮಸುಖ. ಅಂತಹ ಸುಖದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲು ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರುವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಷಯವಾದ ಸುಖವು ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಅದು ಅಂತರಂಗದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂದೇಶ.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಜೀವನದ ಪರಮ ಗುರಿಯಾದ ಅತಿಶಯ ಸುಖ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತಿಕ ದುಃಖ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಓಡಿಸಿದರೆ ಧ್ಯಾನವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡರ ಮಿಲನದಿಂದ ಲಭಿಸುವ ಆತ್ಮಲಾಭವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು. ಲೋಕಗುರುವು ಇಂತಹ ರಹಸ್ಯವಾದ ಜ್ಞಾನದ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಭಕ್ತನಿಗಾಗಿ ತೆರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸಂಸಾರದ ಏರಿಳಿತಗಳಿಂದ ದಣಿದಿರುವ ಜೀವಕ್ಕೆ ಈ ಜ್ಞಾನವೇ ಪರಮ ಔಷಧಿಯಾಗಿದೆ. ಸುಖದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವನಿಗೆ ಇದು ದಿಕ್ಸೂಚಿಯಂತಿದೆ.

Verse 10
ಸತ್ಯಭ್ರಾನ್ತಿಮನಿತ್ಯ ದೃಶ್ಯಜಗತಿ ಪ್ರಾತೀತಿಕೇಽನಾತ್ಮನಿ
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸತ್ಯಚಿದಾತ್ಮಕೇ ನಿಜಸುಖೇ ನನ್ದಾಮಿ ನಿತ್ಯಂ ಯಥಾ।
ಭೂಯಃ ಸಂಸೃತಿತಾಪತತ್ಪಹೃದಯೋ ನ ಸ್ಯಾಂ ಯಥಾ ಚ ಪ್ರಭೋ
ಶ್ರೀಮನ್ ಲೋಕಗುರೋ ಮದೀಯಮನಸಃ ಸೌಖ್ಯೋಪದೇಶಂ ಕುರು।।10।।

ಈ ಅಂತಿಮ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ಅಂತಿಮ ಆಶಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಈ ಜಗತ್ತು ಅನಿತ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ತೋರಿಕೆಯದು ಅಂದರೆ ಪ್ರಾತೀತಿಕವಾದುದು. ಇಂತಹ ಅನಾತ್ಮವಾದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೆಂಬ ಭ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸತ್ಯ ಚಿತ್ ಮತ್ತು ಆನಂದ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ನಾನು ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುವಂತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು ಎಂದು ಬೇಡಲಾಗಿದೆ. ನಿಜಸುಖ ಎಂದರೆ ಆತ್ಮ ಸುಖ ಇದು ದೇಶ ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದ ನಿರಂತರವಾದ ಆನಂದವಾಗಿದೆ.
ಸಂಸೃತಿತಾಪ ಅಂದರೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆದಿಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಆದಿದೈವಿಕ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಧದ ತಾಪಗಳಿಂದ ಹೈರಾಣಾಗಿರುವ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆಂದೂ ನಾನು ಈ ಸಂಸಾರ ತಾಪದಿಂದ ತಪ್ತನಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದು ಭಕ್ತನ ಮೊರೆಯಾಗಿದೆ. ಮೋಕ್ಷವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಿಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಾಗಲೇ ದೃಶ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಮಿಥ್ಯಾತ್ವವನ್ನು ಅರಿತು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಗುರುವು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧಕನಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಒಬ್ಬ ಸಾಧಕನು ತನ್ನ ಅಜ್ಞಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಗುರುವಿನ ಮೂಲಕ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಾದಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಲೋಕಗುರು ಎನ್ನುವ ಪದವು ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದು ಗುರುವಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜೀವವು ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡು ಸಂಸಾರ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಾರೈಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಮಾನವನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಸೌಖ್ಯ ಎಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ಉದಾತ್ತವಾದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras