രാധാ കൃപാ കടാക്ഷ സ്തോത്രം

മുനീന്ദ്രവൃന്ദവന്ദിതേ ത്രിലോകശോകഹാരിണി പ്രസന്നവക്ത്രപങ്കജേ നികുഞ്ജഭൂവിലാസിനി .

വ്രജേന്ദ്രഭാനുനന്ദിനി വ്രജേന്ദ്രസൂനുസംഗതേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 1 ..

'മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരാൽ വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവളും, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും ദുഃഖങ്ങൾ അകറ്റുന്നവളും, പ്രസന്നമായ താമരപ്പൂവിന് സമാനമായ മുഖത്തോടുകൂടിയവളും, നികുഞ്ജങ്ങളിൽ ലീലയാടുന്നവളും, വൃഷഭാനു മഹാരാജാവിന്‍റെ പുത്രിയും, വ്രജേന്ദ്രന്‍റെ പുത്രനായ ശ്രീകൃഷ്ണനോട് ചേർന്നവളുമായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

ഈ ശ്ലോകം രാധാദേവിയെ വന്ദിച്ചുകൊണ്ട് തുടങ്ങുന്നു. മഹർഷിമാർ പോലും വന്ദിക്കുന്നവളും, സർവദുഃഖങ്ങളും ഇല്ലാതാക്കുന്നവളുമാണ് രാധയെന്ന് ഇവിടെ പറയുന്നു. 'പ്രസന്നവക്ത്രപങ്കജേ' എന്നത് രാധയുടെ സന്തോഷവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞ മുഖത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, താമരപ്പൂവിനോടാണ് ഈ മുഖത്തെ ഉപമിക്കുന്നത്. 'നികുഞ്ജഭൂവിലാസിനി' എന്നത് വൃന്ദാവനത്തിലെ നികുഞ്ജങ്ങളിൽ കൃഷ്ണനോടൊത്ത് രാധ നടത്തുന്ന മനോഹരമായ ലീലകളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. 'വ്രജേന്ദ്രഭാനുനന്ദിനി' എന്നത് രാധയുടെ പിതാവായ വൃഷഭാനു മഹാരാജാവിനെയും 'വ്രജേന്ദ്രസൂനുസംഗതേ' എന്നത് ശ്രീകൃഷ്ണനുമായുള്ള അവളുടെ അവിഭാജ്യമായ ബന്ധത്തെയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈ ശ്ലോകത്തിൽ, ഭക്തൻ രാധാദേവിയുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി അതീവ ആകാംഷയോടെ കാത്തിരിക്കുന്നു.

അശോകവൃക്ഷവല്ലരീവിതാനമണ്ഡപസ്ഥിതേ പ്രവാലബാലപല്ലവപ്രഭാരുണാംഘ്രികോമളേ .

വരാഭയസ്ഫുരത്കരേ പ്രഭൂതസമ്പദാലയേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 2..

'അശോകവൃക്ഷവല്ലികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മണ്ഡപത്തിൽ വസിക്കുന്നവളും, തളിരിലകളെപ്പോലെ ചുവന്നതും കോമളവുമായ പാദങ്ങളോടുകൂടിയവളും, വരങ്ങളും അഭയവും നൽകാൻ കഴിവുള്ള കൈകളുള്ളവളും, സമൃദ്ധിയുടെയും ഐശ്വര്യത്തിന്‍റെയും വാസസ്ഥാനവുമായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

അശോകമരങ്ങളുടെ വള്ളികളാൽ നിർമ്മിച്ച മനോഹരമായ ഒരു മണ്ഡപത്തിൽ രാധ ഇരിക്കുന്നതായി ഈ ശ്ലോകം വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇത് വൃന്ദാവനത്തിലെ പ്രകൃതി സൗന്ദര്യത്തെയും രാധയുടെ അതിലോലമായ സാന്നിധ്യത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'പ്രവാളബാലപല്ലവപ്രഭാരൂണാങ്ഘ്രികോമളേ' എന്ന പ്രയോഗം രാധയുടെ പാദങ്ങളെ പുതുതായി വിരിഞ്ഞ തളിരിലകളോട് ഉപമിച്ച് അവയുടെ മൃദുലതയും ഇളം ചുവപ്പ് നിറവും എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. 'വരാഭയസ്ഫുരത്കരേ' എന്നത് രാധയുടെ കൈകൾ വരങ്ങളും അഭയവും നൽകാൻ ശക്തിയുള്ളതാണെന്ന് പറയുന്നു, ഇത് ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാനുള്ള അവളുടെ ശക്തിയെ കുറിക്കുന്നു. 'പ്രഭൂതസമ്പദാലയേ' എന്നത് രാധ ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ അവതാരമാണെന്നും സകല ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും ഉറവിടമാണെന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ദിവ്യശക്തിയുള്ള രാധയുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി ഭക്തൻ വീണ്ടും യാചിക്കുന്നു.

അനംഗരംഗമംഗളപ്രസംഗഭംഗുരഭ്രുവാം സവിഭ്രമം സസംഭ്രമം ദൃഗന്തബാണപാതനൈഃ .

നിരന്തരം വശീകൃതപ്രതീതിനന്ദനന്ദനേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 3..

'കാമദേവന്‍റെ ലീലകൾക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ പുരികങ്ങൾ ചലിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, വിഭ്രമത്തോടെയും സസന്തോഷത്തോടെയും നോട്ടങ്ങളാകുന്ന അമ്പുകൾ എയ്ത്, നന്ദന്‍റെ പുത്രനായ ശ്രീകൃഷ്ണനെ നിരന്തരം വശീകരിക്കുന്നവളായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

ഈ ശ്ലോകം രാധയ്ക്കും കൃഷ്ണനും ഇടയിലുള്ള തീവ്രമായ പ്രണയലീലകളെ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. 'അനങ്ഗരംഗമങ്ഗലപ്രസങ്ഗഭങ്ഗുരഭ്രുവാം' എന്നത് രാധയുടെ പുരികക്കൊടികൾ കാമദേവന്‍റെ ലീലാരംഗത്തിന് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ ചലിക്കുന്നത് വർണ്ണിക്കുന്നു, ഇത് അവളുടെ പ്രണയഭാവങ്ങളെയും അതിമനോഹരമായ ആകർഷകത്വത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'സവിഭ്രമം സസമ്ഭ്രമം ദൃഗന്തബാണപാതനൈഃ' എന്നത് രാധയുടെ കണ്ണിന്‍റെ കോണിൽ നിന്നുള്ള നോട്ടങ്ങളെ കാമദേവന്‍റെ അമ്പുകളായി വർണ്ണിക്കുന്നു, ഇത് കൃഷ്ണനെ വശീകരിക്കാൻ അവൾക്ക് എത്രത്തോളം ശക്തിയുണ്ടെന്ന് കാണിക്കുന്നു. 'നിരന്തരം വശീകൃതപ്രതീതിനന്ദനന്ദനേ' എന്നത് രാധയ്ക്ക് ശ്രീകൃഷ്ണനെ (നന്ദനന്ദനൻ) നിരന്തരം തന്‍റെ വരുതിയിൽ നിർത്താൻ കഴിവുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. ഇത് രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെ ബന്ധത്തിലെ രാധയുടെ പ്രാധാന്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. അത്തരം വശീകരണശക്തിയുള്ള രാധയുടെ അനുഗ്രഹം ഭക്തൻ തേടുന്നു.

തഡിത്സുവർണചമ്പകപ്രദീപ്തഗൗരവിഗ്രഹേ മുഖപ്രഭാപരാസ്തകോടിശാരദേന്ദുമണ്ഡലേ .

വിചിത്രചിത്രസഞ്ചരച്ചകോരശാബലോചനേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷ ഭാജനം .. 4..

'മിന്നൽപ്പിണരിനെയും സുവർണ്ണചെമ്പകപ്പൂവിനെയും പോലെ ശോഭിക്കുന്ന സുവർണ്ണശരീരമുള്ളവളും, മുഖത്തിന്‍റെ പ്രഭാവം കോടിക്കണക്കിന് ശരത്കാലചന്ദ്രന്മാരുടെ ശോഭയെ അതിശയിക്കുന്നവളും, ചകോരക്കിടാങ്ങളെപ്പോലെ മനോഹരമായി ചലിക്കുന്ന കണ്ണുകളുള്ളവളുമായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

ഈ ശ്ലോകം രാധയുടെ അസാധാരണമായ ശാരീരിക സൗന്ദര്യം വർണ്ണിക്കുന്നു. 'തടിത്സുവർണ്ണചമ്പകപ്രദീപ്തഗൗരവിഗ്രഹേ' എന്നത് രാധയുടെ ശരീരത്തിന് മിന്നൽപ്പിണരിന്‍റെയും സ്വർണ്ണനിറമുള്ള ചെമ്പകപ്പൂവിന്‍റെയും ശോഭയുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു, ഇത് അവളുടെ തിളക്കമാർന്നതും ആകർഷകവുമായ രൂപം എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. 'മുഖപ്രഭാപരാസ്തകോടിശാരദേന്ദുമണ്ഡലേ' എന്നത് അവളുടെ മുഖത്തിന്‍റെ പ്രകാശം കോടിക്കണക്കിന് ശരത്കാല ചന്ദ്രന്മാരുടെ ശോഭയെ പോലും അതിശയിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് വർണ്ണിക്കുന്നു, ഇത് അവളുടെ മുഖത്തിന്‍റെ അത്യധികം സൗന്ദര്യത്തെയും ദിവ്യശോഭയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'വിചിത്രചിത്രസഞ്ചരച്ചകോരശാബലോചനേ' എന്നത് അവളുടെ കണ്ണുകളെ ചകോരപക്ഷിയുടെ കുഞ്ഞുങ്ങളോട് ഉപമിക്കുന്നു, അവയുടെ ചലനങ്ങൾ വളരെ ആകർഷകവും മനോഹരവുമാണെന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചകോരപ്പക്ഷികൾ ചന്ദ്രനെ നോക്കി ജീവിക്കുന്നവയാണെന്ന് വിശ്വാസമുണ്ട്, ഇത് രാധയുടെ കണ്ണുകൾക്ക് കൃഷ്ണനോടുള്ള അഗാധമായ പ്രണയത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

മദോന്മദാതിയൗവനേ പ്രമോദമാനമണ്ഡിതേ പ്രിയാനുരാഗരഞ്ജിതേ കലാവിലാസപണ്ഡിതേ .

അനന്യധന്യകുഞ്ജരാജ്യകാമകേലികോവിദേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം ..5..

'അത്യധികം ലാവണ്യവും യൗവനവും നിറഞ്ഞവളും, സന്തോഷത്താൽ അലംകൃതയായവളും, പ്രിയതമനോടുള്ള അനുരാഗത്താൽ ശോഭിക്കുന്നവളും, കലകളിലും വിനോദങ്ങളിലും അതിവിദഗ്ദ്ധയായവളും, സമാനതകളില്ലാത്ത ധന്യമായ കുഞ്ജരാജ്യത്ത് കാമലീലകളിൽ അതിനിപുണയായവളുമായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

ഈ ശ്ലോകം രാധയുടെ യൗവനത്തെയും പ്രണയഭാവങ്ങളെയും കലകളിലുള്ള അവളുടെ വൈദഗ്ധ്യത്തെയും ഊന്നിപ്പറയുന്നു. 'മദോന്മദാതിയൗവനേ' എന്നത് അവളുടെ യൗവനത്തിന്‍റെ തീവ്രതയും ആകർഷകത്വവും ലാവണ്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'പ്രമോദമാനമണ്ഡിതേ' എന്നത് സന്തോഷത്താൽ അലംകൃതയായവൾ എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നു, ഇത് അവളുടെ പ്രസന്നമായ സ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു. 'പ്രിയായനുരാഗരഞ്ജിതേ' എന്നത് ശ്രീകൃഷ്ണനോടുള്ള അവളുടെ അഗാധമായ സ്നേഹത്തെയും ആ പ്രണയത്താൽ അവൾ കൂടുതൽ ശോഭിക്കുന്നുവെന്നും പറയുന്നു. 'കലാവിലാസപണ്ഡിതേ' എന്നത് നൃത്തം, സംഗീതം തുടങ്ങിയ കലകളിലും പ്രണയലീലകളിലും അവൾക്കുള്ള വൈദഗ്ധ്യത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'അനന്യധന്യകുഞ്ജരാജ്യകാമകേലികോവിദേ' എന്നത് വൃന്ദാവനത്തിലെ കുഞ്ജങ്ങളിൽ കൃഷ്ണനോടൊത്തുള്ള അവളുടെ പ്രണയലീലകളിൽ അവൾ എത്രത്തോളം നിപുണയാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

അശേഷഹാവഭാവധീരഹീരഹാരഭൂഷിതേ പ്രഭൂതശാതകുംഭകുംഭകുംഭകുംഭസുസ്തനി .

പ്രശസ്തമന്ദഹാസ്യചൂർണപൂർണസൗഖ്യസാഗരേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 6..

'എല്ലാ ഹാവഭാവങ്ങളെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ധീരമായ രത്നഹാരങ്ങളാൽ അലംകൃതയായവളും, സമൃദ്ധമായ സ്വർണ്ണകുംഭങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള മനോഹരമായ സ്തനങ്ങളുള്ളവളും, പ്രശസ്തമായ മന്ദഹാസം കൊണ്ട് നിറഞ്ഞ സൗഭാഗ്യത്തിന്‍റെ കടലായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

രാധയുടെ ശരീരസൗന്ദര്യത്തെയും ഭാവങ്ങളെയും ഈ ശ്ലോകം മനോഹരമായി വർണ്ണിക്കുന്നു. 'അശേഷഹാവഭാവധീരഹീരഹാരഭൂഷിതേ' എന്നത് അവളുടെ എല്ലാ ഭാവങ്ങളെയും ആകർഷകത്വത്തെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന രത്നഹാരങ്ങളാൽ അവൾ അലംകൃതയാണെന്ന് പറയുന്നു. 'പ്രഭൂതശാതകുംഭകുംഭകുംഭകുംഭസുസ്തനി' എന്നത് അവളുടെ സ്തനങ്ങളെ തിളങ്ങുന്ന സ്വർണ്ണകുംഭങ്ങളോട് ഉപമിച്ച് അവയുടെ സൗന്ദര്യവും പൂർണ്ണതയും എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. 'ശാതകുംഭ' എന്നാൽ സ്വർണ്ണം, 'കുംഭം' എന്നാൽ കുടം. 'പ്രശസ്തമന്ദഹാസ്യചൂർണ്ണപൂർണ്ണസൗഖ്യസാഗരേ' എന്നത് അവളുടെ മന്ദഹാസം സൗഭാഗ്യത്തിന്‍റെ ഒരു കടൽ പോലെയാണെന്ന് വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇത് അവളുടെ സന്തോഷവും ചുറ്റുമുള്ളവർക്ക് സന്തോഷം നൽകാനുള്ള കഴിവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

മൃണാലവാലവല്ലരീ തരംഗരംഗദോർലതേ ലതാഗ്രലാസ്യലോലനീലലോചനാവലോകനേ .

ലലല്ലുലന്മലന്മനോജ്ഞമുഗ്ധമോഹനാശ്രിതേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 7..

'താമരത്തണ്ടിന്‍റെ നേർത്ത വള്ളികളെപ്പോലെ ചലിക്കുന്ന കൈകളോടുകൂടിയവളും, വള്ളികളുടെ അറ്റത്ത് നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ ചഞ്ചലമായ നീലക്കണ്ണുകളുള്ളവളും, ഒഴുകി നീങ്ങുന്നതും മനോഹരവുമായ മോഹനഭാവങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നവളുമായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

രാധയുടെ കൈകളുടെയും കണ്ണുകളുടെയും ചലനങ്ങളെ ഈ ശ്ലോകം കവിതാത്മകമായി വർണ്ണിക്കുന്നു. 'മൃണാളവാലവല്ലരീ തരംഗരംഗദോർലതേ' എന്നത് അവളുടെ കൈകളെ താമരത്തണ്ടിന്‍റെ നേർത്ത വള്ളികളോട് ഉപമിക്കുന്നു, അവ വെള്ളത്തിലെ തിരമാലകളെപ്പോലെ മനോഹരമായി ചലിക്കുന്നു. 'ലതാഗ്രലാസ്യലോലനീലലോചനാവലോകനേ' എന്നത് അവളുടെ നീലക്കണ്ണുകൾ വള്ളികളുടെ അറ്റത്ത് നൃത്തം ചെയ്യുന്നതുപോലെ ചഞ്ചലമാണെന്ന് പറയുന്നു, ഇത് അവളുടെ നോട്ടങ്ങളുടെ ഭംഗിയും ആകർഷകത്വവും വ്യക്തമാക്കുന്നു. 'ലലല്ലുലന്മലന് മനോജ്ഞമുഗ്ധമോഹനാശ്രിതേ' എന്നത് അവൾ ചലിച്ചും ഒഴുകിയും മനോഹരമായതും ആകർഷകവുമായ മോഹനഭാവങ്ങളെ ആശ്രയിക്കുന്നവളാണെന്ന് പറയുന്നു, ഇത് അവളുടെ മാദകത്വത്തെയും വശീകരണശക്തിയെയും എടുത്തു കാണിക്കുന്നു.

സുവർണമാലികാഞ്ചിതത്രിരേഖകംബുകണ്ഠഗേ ത്രിസൂത്രമംഗലീഗുണത്രിരത്നദീപ്തിദീധിതേ .

സലോലനീലകുന്തലപ്രസൂനഗുച്ഛഗുംഫിതേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 8..

'സ്വർണ്ണമാലകളാൽ അലംകൃതമായ, ശംഖിന് സമാനമായ മൂന്നു രേഖകളുള്ള കഴുത്തോടുകൂടിയവളും, മൂന്നു മംഗല്യസൂത്രങ്ങളാലും മൂന്നു രത്നങ്ങളാലും ശോഭിക്കുന്നവളും, ചഞ്ചലമായ നീല മുടിയിഴകളിൽ പൂങ്കുലകൾ അണിഞ്ഞവളുമായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

ഈ ശ്ലോകം രാധയുടെ കഴുത്തിലെയും മുടിയിലെയും സൗന്ദര്യത്തെയും അലങ്കാരങ്ങളെയും വർണ്ണിക്കുന്നു. 'സുവർണ്ണമാലികാഞ്ചിതത്രിരേഖകമ്പുകണ്ഠഗേ' എന്നത് അവളുടെ കഴുത്ത് സ്വർണ്ണമാലകളാൽ അണിഞ്ഞതും ശംഖിന് സമാനമായി മൂന്ന് മനോഹരമായ രേഖകളുള്ളതാണെന്നും പറയുന്നു. ശംഖിന് സമാനമായ കഴുത്ത് സൗന്ദര്യത്തിന്‍റെ ലക്ഷണമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. 'ത്രിസൂത്രമങ്ഗളിഗുണത്രിരത്നദീപ്തിദീധിതേ' എന്നത് മൂന്നു മംഗല്യസൂത്രങ്ങളാലും മൂന്നു രത്നങ്ങളാലും തിളങ്ങുന്നവളെന്ന് വർണ്ണിക്കുന്നു. 'സലോലനീലകുന്തലപ്രസൂനഗുച്ഛഗുമ്ഫിതേ' എന്നത് അവളുടെ ചഞ്ചലമായ നീല മുടിയിഴകളിൽ മനോഹരമായ പൂങ്കുലകൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു, ഇത് അവളുടെ കേശാലങ്കാരത്തിന്‍റെ സൗന്ദര്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

നിതംബബിംബലംബമാനപുഷ്പമേഖലാഗുണേ പ്രശസ്തരത്നകിങ്കിണീകലാപമധ്യമഞ്ജുളേ .

കരീന്ദ്രശുണ്ഡദണ്ഡകാവരാഹസൗഭഗോരുകേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 9..

'വൃത്താകാരമായ നിതംബത്തിൽ തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്ന പൂക്കളാൽ നിർമ്മിതമായ അരഞ്ഞാണത്തോടുകൂടിയവളും, പ്രശസ്തമായ രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ചിലങ്കകളാൽ മനോഹരമായ അരക്കെട്ടുള്ളവളും, ആനയുടെ തുമ്പിക്കൈക്ക് സമാനമായ മനോഹരമായ തുടകളോടുകൂടിയവളുമായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

രാധയുടെ അരക്കെട്ട്, തുടകൾ, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സൗന്ദര്യത്തെ ഈ ശ്ലോകം വിശദീകരിക്കുന്നു. 'നിതംബബിംബലംബമാനപുഷ്പമേഖലാഗുണേ' എന്നത് അവളുടെ വൃത്താകാരമായ നിതംബത്തിൽ പൂക്കളാൽ നിർമ്മിതമായ ഒരു അരഞ്ഞാണം (മേഖല) അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു, ഇത് അവളുടെ രൂപത്തിന് കൂടുതൽ സൗന്ദര്യം നൽകുന്നു. 'പ്രശസ്തരത്നകിങ്കിണീകലാപമധ്യമഞ്ജുലേ' എന്നത് പ്രശസ്തമായ രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ചിലങ്കകളാൽ അവളുടെ അരക്കെട്ട് മനോഹരമാണെന്ന് പറയുന്നു. 'കരീന്ദ്രശുണ്ഡദണ്ഡകാവരാഹസൗഭഗോരുകേ' എന്നത് അവളുടെ തുടകൾ ആനയുടെ തുമ്പിക്കൈക്ക് സമാനമായ സൗന്ദര്യവും കരുത്തും ഉള്ളതാണെന്ന് വർണ്ണിക്കുന്നു. ഇത് അവളുടെ ശരീരഘടനയുടെ പൂർണ്ണതയും ആകർഷകത്വവും എടുത്തു കാണിക്കുന്നു.

അനേകമന്ത്രനാദമഞ്ജുനൂപുരാരവസ്ഖല ത്സമാജരാജഹംസവംശനിക്വണാതിഗൗരവേ .

വിലോലഹേമവല്ലരീവിഡംബചാരുചങ്ക്രമേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം ..10..

'അനേകം മന്ത്രനാദങ്ങളെപ്പോലെ മനോഹരമായ ചിലമ്പൊലികളോടുകൂടിയവളും, രാജഹംസങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിന്‍റെ മധുരമായ ശബ്ദത്തെ അതിശയിപ്പിക്കുന്ന ഗാംഭീര്യമുള്ളവളും, ചഞ്ചലമായ സ്വർണ്ണവള്ളിയെപ്പോലെ മനോഹരമായി ചരിക്കുന്നവളുമായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

ഈ ശ്ലോകം രാധയുടെ കാൽച്ചിലമ്പുകളുടെ ശബ്ദത്തെയും അവളുടെ നടത്തത്തിൻ്റെ മനോഹാരിതയെയും വർണ്ണിക്കുന്നു. 'അനേകമന്ത്രനാദമഞ്ജുനൂപുരാരവസ്ഖല' എന്നത് അവളുടെ കാൽച്ചിലമ്പുകളുടെ (നൂപുര) ശബ്ദം അനേകം മന്ത്രങ്ങളുടെ നാദം പോലെ മനോഹരമാണെന്ന് പറയുന്നു. ഇത് അവളുടെ ഓരോ ചലനവും സംഗീതാത്മകമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'സമാജരാജഹംസവംശനിക्वണാതിഗൗരവേ' എന്നത് രാജഹംസങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിന്‍റെ മധുരമായ ശബ്ദത്തെ അതിശയിപ്പിക്കുന്ന ഗാംഭീര്യവും സൗന്ദര്യവും അവളുടെ ശബ്ദത്തിനും സാന്നിധ്യത്തിനുമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. 'വിലോലഹേമവല്ലരീവിടമ്പചാരുചങ്ക്രമേ' എന്നത് അവളുടെ നടത്തം ചഞ്ചലമായ ഒരു സ്വർണ്ണവള്ളിയെപ്പോലെ മനോഹരമാണെന്ന് വർണ്ണിക്കുന്നു, ഇത് അവളുടെ ചലനങ്ങളിലെ ചാരുതയും ആകർഷകത്വവും എടുത്തു കാണിക്കുന്നു.

അനന്തകോടിവിഷ്ണുലോകനമ്രപദ്മജാർചിതേ ഹിമാദ്രിജാപുലോമജാവിരിഞ്ചജാവരപ്രദേ .

അപാരസിദ്ധിഋദ്ധിദിഗ്ധസമ്പദംഗുലീനഖേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം ..11..

'അനന്തകോടി വിഷ്ണുലോകനാഥന്മാരാലും ബ്രഹ്മാവിനാലും വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവളും, പാർവ്വതിക്കും ഇന്ദ്രാണിക്കും സരസ്വതിക്കും പോലും വരങ്ങൾ നൽകുന്നവളും, അപാരമായ സിദ്ധികളെയും ഐശ്വര്യങ്ങളെയും സമ്പത്തിനെയും തന്‍റെ നഖങ്ങളിൽ വഹിക്കുന്നവളുമായ രാധാദേവി, എന്നെ എപ്പോഴാണ് അങ്ങയുടെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കുക?'

ഈ ശ്ലോകം രാധാദേവിയുടെ മഹത്വത്തെയും ദിവ്യശക്തിയെയും ഊന്നിപ്പറയുന്നു. 'അനന്തകോടിവിഷ്ണുലോകനമ്രപദ്മജാർച്ചിതേ' എന്നത് അനന്തകോടി വിഷ്ണുലോകങ്ങളിലെ ഈശ്വരന്മാരാലും ബ്രഹ്മാവിനാലും (പദ്മജൻ) അവൾ വന്ദിക്കപ്പെടുന്നു എന്ന് പറയുന്നു, ഇത് അവളുടെ പരമമായ സ്ഥാനത്തെയും പൂജ്യത്വത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 'ഹിമാദ്രിജാപുലോമജാവിരിഞ്ചജാ വരപ്രദേ' എന്നത് പാർവ്വതി (ഹിമാദ്രിജാ), ഇന്ദ്രാണി (പുലോമജാ), സരസ്വതി (വിരിഞ്ചജാ) എന്നിവർക്ക് പോലും വരങ്ങൾ നൽകാൻ കഴിവുള്ളവളാണ് രാധ എന്ന് പറയുന്നു. ഇത് രാധയുടെ പ്രാധാന്യം മറ്റ് ദേവിമാരെക്കാൾ ഉയർന്നതാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. 'അപാരസിദ്ധിഋദ്ധിदिग्धസമ്പദങ്ഗുലീനഖേ' എന്നത് അവളുടെ നഖങ്ങളിൽ പോലും അപാരമായ സിദ്ധികളും ഐശ്വര്യങ്ങളും സമ്പത്തും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു എന്ന് വർണ്ണിക്കുന്നു, ഇത് അവളുടെ ശക്തിയും അനുഗ്രഹദായകമായ സ്വഭാവവും കാണിക്കുന്നു.

മഖേശ്വരി ക്രിയേശ്വരി സ്വധേശ്വരി സുരേശ്വരി ത്രിവേദഭാരതീശ്വരി പ്രമാണശാസനേശ്വരി .

രമേശ്വരി ക്ഷമേശ്വരി പ്രമോദകാനനേശ്വരി വ്രജേശ്വരി വ്രജാധിപേ ശ്രീരാധികേ നമോഽസ്തു തേ .. 12..

'യജ്ഞങ്ങളുടെ ഈശ്വരിയും, ക്രിയകളുടെ ഈശ്വരിയും, സ്വധയുടെ ഈശ്വരിയും, ദേവന്മാരുടെ ഈശ്വരിയും, മൂന്നു വേദങ്ങളുടെ ഈശ്വരിയും, പ്രമാണശാസനങ്ങളുടെ ഈശ്വരിയും, രമയുടെ (സൗന്ദര്യം, സമ്പത്ത്) ഈശ്വരിയും, ക്ഷമയുടെ ഈശ്വരിയും, ആനന്ദകാനനത്തിന്‍റെ (വൃന്ദാവനം) ഈശ്വരിയും, വ്രജത്തിന്‍റെ അധിപതിയുമായ ശ്രീരാധേ, അങ്ങേയ്ക്ക് എൻ്റെ നമസ്കാരം!'

ഈ ശ്ലോകം രാധാദേവിയെ വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ സ്തുതിക്കുന്നു. ഓരോ വിശേഷണവും ഓരോ പ്രത്യേക മേഖലയുടെ ദേവതയാണെന്ന് പറയുന്നു. ഇത് രാധയുടെ സർവ്വശക്തിത്വത്തെയും വിവിധ ഭാവങ്ങളിലുള്ള അവളുടെ സാന്നിധ്യത്തെയും വ്യക്തമാക്കുന്നു. 'മഖേശ്വരി' (യജ്ഞങ്ങളുടെ ഈശ്വരി), 'ക്രിയേശ്വരി' (കർമ്മങ്ങളുടെ ഈശ്വരി), 'സ്വധേശ്വരി' (പിതൃക്കൾക്ക് അർപ്പിക്കുന്ന സ്വധയുടെ ഈശ്വരി), 'സുരേശ്വരി' (ദേവന്മാരുടെ ഈശ്വരി), 'ത്രിവേദഭാരതീശ്വരി' (മൂന്ന് വേദങ്ങളുടെയും ജ്ഞാനത്തിന്‍റെയും ഈശ്വരി), 'പ്രമാണശാസനേശ്വരി' (ധർമ്മത്തിന്‍റെയും നിയമങ്ങളുടെയും ഈശ്വരി), 'രമേശ്വരി' (സമ്പത്തിന്‍റെയും സൗന്ദര്യത്തിന്‍റെയും ഈശ്വരി), 'ക്ഷമേശ്വരി' (ക്ഷമയുടെ ഈശ്വരി), 'പ്രമോദകാനനേശ്വരി' (ആനന്ദവനങ്ങൾ അഥവാ വൃന്ദാവനത്തിന്‍റെ ഈശ്വരി), 'വ്രജേശ്വരി വ്രജാധിപേ' (വ്രജത്തിന്‍റെ ഈശ്വരിയും അധിപതിയും) എന്നിങ്ങനെയുള്ള എല്ലാ വിശേഷണങ്ങളും രാധയുടെ ദിവ്യത്വത്തെയും പരമമായ സ്ഥാനത്തെയും ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു. അവസാനമായി, 'ശ്രീराधिकേ നമോऽസ്തു തേ' എന്ന് പറഞ്ഞ് ദേവിക്ക് ഭക്തിയോടെ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.

അമും മമാദ്ഭുതം സ്തവം നിശമ്യ ഭാനുനന്ദനീ കരോതു സന്തതം ജനം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .

ഭവേത്തദൈവ സഞ്ചിതത്രിരൂപകർമനാശനം ഭവേത്തദാ വ്രജേന്ദ്രസൂനുമണ്ഡലപ്രവേശനം .. 13..

'എന്‍റെ ഈ അത്ഭുതകരമായ സ്തുതി ശ്രവിച്ചിട്ട് വൃഷഭാനുവിന്‍റെ പുത്രിയായ രാധാദേവി, ഈ ഭക്തനെ എപ്പോഴും തന്‍റെ കൃപാകടാക്ഷത്തിന് പാത്രമാക്കട്ടെ. അങ്ങനെയായാൽ, സഞ്ചിതവും പ്രാരബ്ധവും ക്രിയമാണവുമായ മൂന്നുതരം കർമ്മങ്ങളും നശിക്കുകയും, വ്രജേന്ദ്രപുത്രനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്‍റെ മണ്ഡലത്തിൽ പ്രവേശനം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും.'

ഈ ശ്ലോകം ഈ സ്തവത്തിന്‍റെ ഫലശ്രുതിയാണ്. ഈ അത്ഭുതകരമായ സ്തുതി ചൊല്ലുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന അനുഗ്രഹങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ പറയുന്നു. 'ഭാനുനന്ദനീ' (വൃഷഭാനുവിന്‍റെ പുത്രി) എന്ന് ഇവിടെ രാധയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. ഈ സ്തുതി കേൾക്കുന്നതിലൂടെ ഭക്തന് രാധയുടെ കൃപാകടാക്ഷം ലഭിക്കുമെന്നും, അതുവഴി 'സഞ്ചിതത്രിരൂപകർമ്മനാശനം' സംഭവിക്കുമെന്നും പറയുന്നു. സഞ്ചിതം, പ്രാരബ്ധം, ക്രിയമാണം എന്നിങ്ങനെയുള്ള മൂന്നുതരം കർമ്മബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തി നേടുന്നതിനെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈ കർമ്മബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നതിലൂടെ, 'വ്രജേന്ദ്രസൂനുമണ്ഡലപ്രവേശനം' സാധ്യമാകും, അതായത് ശ്രീകൃഷ്ണന്‍റെ ലോകമായ വൃന്ദാവനത്തിൽ പ്രവേശിക്കാനും അവന്‍റെ ദിവ്യലീലകളിൽ പങ്കുചേരാനും സാധിക്കുമെന്നാണ് വിശ്വാസം. ഇത് പരമമായ ആത്മീയലക്ഷ്യമായ മോക്ഷത്തെയും ഭഗവദ് പ്രാപ്തിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

മുനീന്ദ്രവൃന്ദവന്ദിതേ ത്രിലോകശോകഹാരിണി പ്രസന്നവക്ത്രപങ്കജേ നികുഞ്ജഭൂവിലാസിനി .

വ്രജേന്ദ്രഭാനുനന്ദിനി വ്രജേന്ദ്രസൂനുസംഗതേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 1 ..

അശോകവൃക്ഷവല്ലരീവിതാനമണ്ഡപസ്ഥിതേ പ്രവാലബാലപല്ലവപ്രഭാരുണാംഘ്രികോമലേ .

വരാഭയസ്ഫുരത്കരേ പ്രഭൂതസമ്പദാലയേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 2..

അനംഗരംഗമംഗലപ്രസംഗഭംഗുരഭ്രുവാം സവിഭ്രമം സസംഭ്രമം ദൃഗന്തബാണപാതനൈഃ .

നിരന്തരം വശീകൃതപ്രതീതിനന്ദനന്ദനേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 3..

തഡിത്സുവർണചമ്പകപ്രദീപ്തഗൗരവിഗ്രഹേ മുഖപ്രഭാപരാസ്തകോടിശാരദേന്ദുമണ്ഡലേ .

വിചിത്രചിത്രസഞ്ചരച്ചകോരശാബലോചനേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷ ഭാജനം .. 4..

മദോന്മദാതിയൗവനേ പ്രമോദമാനമണ്ഡിതേ പ്രിയാനുരാഗരഞ്ജിതേ കലാവിലാസപണ്ഡിതേ .

അനന്യധന്യകുഞ്ജരാജ്യകാമകേലികോവിദേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം ..5..

അശേഷഹാവഭാവധീരഹീരഹാരഭൂഷിതേ പ്രഭൂതശാതകുംഭകുംഭകുംഭകുംഭസുസ്തനി .

പ്രശസ്തമന്ദഹാസ്യചൂർണപൂർണസൗഖ്യസാഗരേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 6..

മൃണാലവാലവല്ലരീ തരംഗരംഗദോർലതേ ലതാഗ്രലാസ്യലോലനീലലോചനാവലോകനേ .

ലലല്ലുലന്മലന്മനോജ്ഞമുഗ്ധമോഹനാശ്രിതേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 7..

സുവർണമാലികാഞ്ചിതത്രിരേഖകംബുകണ്ഠഗേ ത്രിസൂത്രമംഗലീഗുണത്രിരത്നദീപ്തിദീധിതേ .

സലോലനീലകുന്തലപ്രസൂനഗുച്ഛഗുംഫിതേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 8..

നിതംബബിംബലംബമാനപുഷ്പമേഖലാഗുണേ പ്രശസ്തരത്നകിങ്കിണീകലാപമധ്യമഞ്ജുലേ .

കരീന്ദ്രശുണ്ഡദണ്ഡകാവരാഹസൗഭഗോരുകേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .. 9..

അനേകമന്ത്രനാദമഞ്ജുനൂപുരാരവസ്ഖല ത്സമാജരാജഹംസവംശനിക്വണാതിഗൗരവേ .

വിലോലഹേമവല്ലരീവിഡംബചാരുചങ്ക്രമേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം ..10..

അനന്തകോടിവിഷ്ണുലോകനമ്രപദ്മജാർചിതേ ഹിമാദ്രിജാപുലോമജാവിരിഞ്ചജാവരപ്രദേ .

അപാരസിദ്ധിഋദ്ധിദിഗ്ധസമ്പദംഗുലീനഖേ കദാ കരിഷ്യസീഹ മാം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം ..11..

മഖേശ്വരി ക്രിയേശ്വരി സ്വധേശ്വരി സുരേശ്വരി ത്രിവേദഭാരതീശ്വരി പ്രമാണശാസനേശ്വരി .

രമേശ്വരി ക്ഷമേശ്വരി പ്രമോദകാനനേശ്വരി വ്രജേശ്വരി വ്രജാധിപേ ശ്രീരാധികേ നമോഽസ്തു തേ .. 12..

അമും മമാദ്ഭുതം സ്തവം നിശമ്യ ഭാനുനന്ദനീ കരോതു സന്തതം ജനം കൃപാകടാക്ഷഭാജനം .

ഭവേത്തദൈവ സഞ്ചിതത്രിരൂപകർമനാശനം ഭവേത്തദാ വ്രജേന്ദ്രസൂനുമണ്ഡലപ്രവേശനം .. 13..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras