കൃഷ്ണ ചന്ദ്ര അഷ്ടക സ്തോത്രം

മഹാനീലമേഘാതിഭവ്യം സുഹാസം ശിവബ്രഹ്മദേവാദിഭിഃ സംസ്തുതം ച .

രമാമന്ദിരം ദേവനന്ദാപദാഹം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 1..

മഹത്തായ നീലമേഘത്തേക്കാൾ മനോഹരനും, മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ളവനും, ശിവൻ, ബ്രഹ്മാവ് തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവനും, ലക്ഷ്മീദേവിയുടെ വാസസ്ഥാനവും, ദേവകിയുടെയും നന്ദന്‍റെയും ദുഃഖങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നവനുമായ രാധയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു.

ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാൻ്റെ ദിവ്യരൂപത്തെയും മഹിമയെയും വർണ്ണിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ്റെ ശരീരവർണ്ണം 'മഹാനീലമേഘം' പോലെയാണെന്ന് പറയുന്നു. ഇത് തണുപ്പും ആശ്വാസവും നൽകുന്ന മഴമേഘത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ഭഗവദ്ദർശനം ഭക്തരുടെ താപങ്ങളെ ശമിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് സാരം. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ 'സുഹാസം' അഥവാ മന്ദസ്മിതം കാണുന്നവരുടെ ദുഃഖങ്ങളെ അകറ്റാൻ പര്യാപ്തമാണ്. ത്രിമൂർത്തികളിലെ പ്രധാനികളായ ശിവനും ബ്രഹ്മാവും പോലും സ്തുതിക്കുന്നവൻ എന്നത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പരമമായ സ്ഥാനത്തെ കാണിക്കുന്നു. 'രമാമന്ദിരം' എന്നാൽ ഐശ്വര്യത്തിൻ്റെ ദേവതയായ ലക്ഷ്മിയുടെ വാസസ്ഥാനം. ഭഗവാൻ്റെ ഹൃദയത്തിൽ ലക്ഷ്മി വസിക്കുന്നു, അതായത് സർവ്വ ഐശ്വര്യങ്ങളുടെയും ഉറവിടം ഭഗവാനാണ്. തൻ്റെ മാതാപിതാക്കളായ ദേവകിയുടെയും നന്ദഗോപരുടെയും ദുഃഖങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കി അവർക്ക് ആനന്ദം നൽകിയ പുത്രനാണ് അദ്ദേഹം. രാധയുടെ പ്രാണവല്ലഭനായ ആ കൃഷ്ണനെയാണ് ഇവിടെ ഭജിക്കുന്നത്.

രസം വേദവേദാന്തവേദ്യം ദുരാപം സുഗമ്യം തദീയാദിഭിർദാനവഘ്നം .

ലസത്കുണ്ഡലം സോമവംശപ്രദീപം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 2..

വേദവേദാന്തങ്ങളിലൂടെ അറിയപ്പെടേണ്ട പരമമായ സത്തും, സാധാരണക്കാർക്ക് ദുർലഭവുമായിട്ടുള്ളവനും, എന്നാൽ തൻ്റെ ഭക്തർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ പ്രാപ്യനുമായവനും, അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കുന്നവനും, തിളങ്ങുന്ന കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞവനും, ചന്ദ്രവംശത്തിലെ ദീപവുമായ രാധയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു.

ഭഗവാൻ്റെ യഥാർത്ഥ തത്വത്തെയാണ് ഇവിടെ വിശദീകരിക്കുന്നത്. വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും അന്വേഷിക്കുന്ന പരമമായ സത്യം (രസം) കൃഷ്ണനാണ്. ജ്ഞാനത്തിൻ്റെ മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടെത്തുക പ്രയാസമാണ് ('ദുരാപം'). എന്നാൽ ഭക്തിയുടെ മാർഗ്ഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്ക്, അതായത് 'തദീയാദിഭിഃ' (അവന്‍റെ പ്രിയപ്പെട്ടവർക്ക്), ഭഗവാൻ വളരെ എളുപ്പത്തിൽ പ്രാപ്യനാണ് ('സുഗമ്യം'). ഇത് ജ്ഞാനമാർഗ്ഗത്തേക്കാൾ ഭക്തിമാർഗ്ഗത്തിനുള്ള പ്രാധാന്യം കാണിക്കുന്നു. ദുഷ്ടന്മാരായ അസുരന്മാരെ നിഗ്രഹിച്ച് ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കുക എന്നത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അവതാരലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. തിളങ്ങുന്ന മകരകുണ്ഡലങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സൗന്ദര്യത്തെ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. യാദവകുലം ഉൾപ്പെടുന്ന സോമവംശത്തിന് (ചന്ദ്രവംശം) മുഴുവൻ പ്രകാശമായി നിലകൊള്ളുന്നവനാണ് ശ്രീകൃഷ്ണൻ.

യശോദാദിസംലാളിതം പൂർണകാമം ദൃശോരഞ്ജനം പ്രാകൃതസ്ഥസ്വരൂപം .

ദിനാന്തേ സമായാന്തമേകാന്തഭക്തൈർഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 3..

യശോദയെപ്പോലുള്ളവരാൽ ലാളിക്കപ്പെട്ടവനും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂർത്തിയായവനും (പൂർണ്ണകാമൻ), കണ്ണുകൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവനും, സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ രൂപമെടുത്തവനും, ദിവസം മുഴുവൻ പശുക്കളെ മേച്ച് വൈകുന്നേരം തൻ്റെ പ്രിയ ഭക്തരോടൊപ്പം മടങ്ങിവരുന്നവനുമായ രാധയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു.

ഈ ശ്ലോകത്തിൽ കൃഷ്ണൻ്റെ മധുരമായ ബാല്യകാലലീലകളെ സ്മരിക്കുന്നു. യശോദയും മറ്റ് ഗോപികമാരും അദ്ദേഹത്തെ വാത്സല്യത്തോടെ ലാളിച്ചു. ഭഗവാൻ 'പൂർണ്ണകാമൻ' ആണ്, അതായത് അദ്ദേഹത്തിന് യാതൊന്നും നേടാനില്ല. എങ്കിലും തൻ്റെ ഭക്തർക്ക് ആനന്ദം നൽകാനായി ഒരു സാധാരണ ബാലനെപ്പോലെ ലീലകളാടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രൂപം കാണുന്നവരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ഉത്സവമാണ് ('ദൃശോരഞ്ജനം'). പരബ്രഹ്മമായിരുന്നിട്ടും ഒരു സാധാരണ ഗോപബാലൻ്റെ രൂപത്തിൽ ('പ്രാകൃതസ്ഥസ്വരൂപം') അദ്ദേഹം വൃന്ദാവനത്തിൽ ജീവിച്ചു. വൈകുന്നേരം പശുക്കളുമായി ഗോകുലത്തിലേക്ക് മടങ്ങിവരുന്ന ആ കാഴ്ച ഭക്തരുടെ മനസ്സിൽ എന്നും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ്.

കൃപാദൃഷ്ടിസമ്പാതസിക്തസ്വകുഞ്ജം തദന്തഃസ്ഥിതസ്വീയസമ്യഗ്ദശാദം .

പുനസ്തത്ര തൈഃ സത്കൃതൈകാന്തലീലം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദം .. 4..

തൻ്റെ കൃപാദൃഷ്ടിയാൽ സ്വന്തം കുഞ്ജങ്ങളെ (വള്ളിക്കുടിലുകളെ) നനയ്ക്കുന്നവനും, ആ കുഞ്ജങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവർക്ക് ഉത്തമമായ അവസ്ഥ നൽകുന്നവനും, അവിടെ വെച്ച് ആ ഭക്തരാൽ ബഹുമാനിക്കപ്പെട്ട് ഏകാന്തലീലകളിൽ ഏർപ്പെടുന്നവനുമായ രാധയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു.

ഇവിടെ ഭഗവാൻ്റെയും ഭക്തരുടെയും ഇടയിലുള്ള ഗാഢവും മധുരവുമായ ബന്ധത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. വൃന്ദാവനത്തിലെ കുഞ്ജങ്ങൾ രാധാകൃഷ്ണന്മാരുടെയും ഗോപികമാരുടെയും സ്വകാര്യവും മധുരവുമായ ലീലകളുടെ വേദിയാണ്. ഭഗവാൻ്റെ ഒരു കടാക്ഷം കൊണ്ടുതന്നെ ആ സ്ഥലങ്ങളും അവിടുത്തെ ഭക്തരും അനുഗൃഹീതരാകുന്നു. തന്നോട് ഏറ്റവും അടുത്ത ഭക്തർക്ക് അദ്ദേഹം ആത്മീയമായ ഉന്നതി നൽകുന്നു. ആ ഭക്തരുമായി ചേർന്ന് അദ്ദേഹം നടത്തുന്ന 'ഏകാന്തലീലകൾ' ഭക്തിയുടെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന തലത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ഗൃഹേ ഗോപികാഭിർധൃതേ ചൗര്യകാലേ തദക്ഷ്ണോശ്ച നിക്ഷിപ്യ ദുഗ്ധം ചലന്തം .

തദാ തദ്വിയോഗാദിസമ്പത്തികാരം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 5..

വെണ്ണ മോഷ്ടിക്കുന്ന സമയത്ത് ഗോപികമാരുടെ വീട്ടിൽ വെച്ച് പിടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ പാൽ തെറിപ്പിച്ച് ഓടിപ്പോകുന്നവനും, ആ വേർപാടിന്‍റെ ദുഃഖത്തെ ഭക്തർക്ക് ഒരു വലിയ സമ്പത്തായി നല്കുന്നവനുമായ രാധയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു.

ഭഗവാൻ്റെ വെണ്ണ മോഷണം എന്ന പ്രസിദ്ധമായ ലീലയെയാണ് ഈ ശ്ലോകത്തിൽ വർണ്ണിക്കുന്നത്. കൃഷ്ണൻ വെണ്ണ മോഷ്ടിക്കുന്നത് വിശപ്പുകൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ഗോപികമാരുടെ ഹൃദയം കവരാനാണ്. പിടിക്കപ്പെടുമ്പോൾ കുസൃതിയോടെ അവരുടെ കണ്ണിൽ പാൽ തെറിപ്പിച്ച് ഓടിമറയുന്ന കൃഷ്ണൻ്റെ രൂപം ഭക്തർക്ക് ഏറെ പ്രിയപ്പെട്ടതാണ്. ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, കൃഷ്ണൻ ഓടിമറയുമ്പോൾ ഗോപികമാർക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന വിരഹദുഃഖം ഒരു സാധാരണ ദുഃഖമല്ല. ആ ദുഃഖം ഭഗവാനോടുള്ള സ്നേഹം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, ആ ഓർമ്മയിൽ ജീവിക്കുന്നത് തന്നെ അവർക്കൊരു 'സമ്പത്തായി' മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭക്തിയുടെ ഉന്നതമായ അവസ്ഥയായ വിരഹഭക്തിയുടെ മനോഹാരിതയാണ് ഇവിടെ വെളിവാകുന്നത്.

ചലത്കൗസ്തുഭവ്യാപ്തവക്ഷഃപ്രദേശം മഹാവൈജയന്തീലസത്പാദയുഗ്മം .

സുകസ്തൂരികാദീപ്തഭാലപ്രദേശം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 6..

ചലിക്കുന്ന കൗസ്തുഭം എന്ന രത്നത്താൽ ശോഭിക്കുന്ന മാറിടമുള്ളവനും, വൈജയന്തിമാലയാൽ തിളങ്ങുന്ന പാദങ്ങളോടുകൂടിയവനും, നല്ല കസ്തൂരി തിലകത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്ന നെറ്റിത്തടമുള്ളവനുമായ രാധയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു.

ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാൻ്റെ ദിവ്യമായ രൂപസൗന്ദര്യത്തെ വർണ്ണിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മാറിടത്തിൽ ചലിക്കുന്ന 'കൗസ്തുഭം' എന്ന രത്നം എല്ലാ ജീവാത്മാക്കളുടെയും ശുദ്ധമായ ബോധത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. കഴുത്തിലണിയുന്ന, പാദങ്ങളോളം നീണ്ടുകിടക്കുന്ന 'വൈജയന്തിമാല' പഞ്ചഭൂതങ്ങളെയും പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ നെറ്റിയിൽ ചാർത്തിയ കസ്തൂരി തിലകം ആ രൂപത്തിന് കൂടുതൽ ശോഭ നൽകുന്നു. ഭക്തർക്ക് ധ്യാനിക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ള ഭഗവാൻ്റെ മനോഹരമായ ഒരു ചിത്രമാണ് ഈ ശ്ലോകം നൽകുന്നത്.

ഗവാം ദോഹനേ ദൃഷ്ടരാധാമുഖാബ്ജം തദാനീം ച തന്മേലനവ്യഗ്രചിത്തം .

സമുത്പന്നതന്മാനസൈകാന്തഭാവം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 7..

പശുവിനെ കറക്കുന്ന സമയത്ത് രാധയുടെ താമരപ്പൂ പോലുള്ള മുഖം കാണുമ്പോൾ, ആ നിമിഷം തന്നെ അവളുമായി ചേരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനസ്സോടുകൂടിയവനും, അവളോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ മനസ്സിൽ ഏകാന്തഭാവം ഉടലെടുക്കുന്നവനുമായ രാധയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായ കൃഷ്ണചന്ദ്രനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു.

ഈ ശ്ലോകം രാധാ-കൃഷ്ണ പ്രണയത്തിൻ്റെ തീവ്രതയെയും മാധുര്യത്തെയും എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. ലൗകികമായ ഒരു ജോലി ചെയ്യുമ്പോഴും (പശുവിനെ കറക്കുമ്പോൾ), കൃഷ്ണൻ്റെ ചിന്ത മുഴുവൻ രാധയിലാണ്. അവളുടെ മുഖം കാണുമ്പോൾത്തന്നെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മനസ്സ് അവളുമായി ചേരാൻ വെമ്പുന്നു. ഭഗവാനും ഭക്തനും തമ്മിലുള്ള അഭേദ്യമായ ബന്ധത്തിൻ്റെ പ്രതീകമാണ് ഈ രാധാ-കൃഷ്ണ പ്രണയം. പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ ജീവാത്മാവായ രാധയുമായി ചേരാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്ന അഗാധമായ അർത്ഥവും ഇതിലുണ്ട്.

അദഃ കൃഷ്ണചന്ദ്രാഷ്ടകം പ്രേമയുക്തഃ പഠേത്കൃഷ്ണസാന്നിധ്യമാപ്നോതി നിത്യം .

കലൗ യഃ സ സംസാരദുഃഖാതിരിക്തം പ്രയാത്യേവ വിഷ്ണോഃ പദം നിർഭയം തത് .. 8..

ആരാണോ ഈ കൃഷ്ണചന്ദ്രാഷ്ടകം സ്നേഹത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും നിത്യവും പഠിക്കുന്നത്, അയാൾക്ക് ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ്റെ സാന്നിധ്യം ലഭിക്കുന്നു. കലിയുഗത്തിൽ, ഈ സ്തോത്രം ചൊല്ലുന്നയാൾ സംസാരദുഃഖങ്ങളെ അതിജീവിച്ച് ഭയരഹിതമായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിൻ്റെ പരമപദത്തെ പ്രാപിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും.

ഇതൊരു ഫലശ്രുതിയാണ്, അതായത് ഈ അഷ്ടകം ജപിക്കുന്നതുകൊണ്ടുള്ള ഫലങ്ങളെ വർണ്ണിക്കുന്ന ശ്ലോകമാണിത്. ഈ സ്തോത്രം കേവലം യാന്ത്രികമായി ചൊല്ലാതെ, 'പ്രേമത്തോടെ' അഥവാ ഭക്തിയോടെ ചൊല്ലുന്നവർക്ക് ഭഗവാൻ്റെ സാമീപ്യം എപ്പോഴും അനുഭവിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് ഈ ശ്ലോകം ഉറപ്പുനൽകുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് ദുരിതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കലിയുഗത്തിൽ, ഈ അഷ്ടകം ചൊല്ലുന്നത് ജീവിതത്തിലെ ദുഃഖങ്ങളെയും കഷ്ടപ്പാടുകളെയും ('സംസാരദുഃഖം') മറികടക്കാൻ സഹായിക്കും. ഒടുവിൽ, ഭയമില്ലാത്തതും ശാശ്വതവുമായ വിഷ്ണുപദം അഥവാ മോക്ഷം നേടാനും ഇത് സഹായിക്കുമെന്ന് പറയുന്നു.

മഹാനീലമേഘാതിഭവ്യം സുഹാസം ശിവബ്രഹ്മദേവാദിഭിഃ സംസ്തുതം ച .
രമാമന്ദിരം ദേവനന്ദാപദാഹം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 1..

രസം വേദവേദാന്തവേദ്യം ദുരാപം സുഗമ്യം തദീയാദിഭിർദാനവഘ്നം .
ലസത്കുണ്ഡലം സോമവംശപ്രദീപം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 2..

യശോദാദിസംലാലിതം പൂർണകാമം ദൃശോരഞ്ജനം പ്രാകൃതസ്ഥസ്വരൂപം .
ദിനാന്തേ സമായാന്തമേകാന്തഭക്തൈർഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 3..

കൃപാദൃഷ്ടിസമ്പാതസിക്തസ്വകുഞ്ജം തദന്തഃസ്ഥിതസ്വീയസമ്യഗ്ദശാദം .
പുനസ്തത്ര തൈഃ സത്കൃതൈകാന്തലീലം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദം .. 4..

ഗൃഹേ ഗോപികാഭിർധൃതേ ചൗര്യകാലേ തദക്ഷ്ണോശ്ച നിക്ഷിപ്യ ദുഗ്ധം ചലന്തം .
തദാ തദ്വിയോഗാദിസമ്പത്തികാരം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 5..

ചലത്കൗസ്തുഭവ്യാപ്തവക്ഷഃപ്രദേശം മഹാവൈജയന്തീലസത്പാദയുഗ്മം .
സുകസ്തൂരികാദീപ്തഭാലപ്രദേശം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 6..

ഗവാം ദോഹനേ ദൃഷ്ടരാധാമുഖാബ്ജം തദാനീം ച തന്മേലനവ്യഗ്രചിത്തം .
സമുത്പന്നതന്മാനസൈകാന്തഭാവം ഭജേ രാധികാവല്ലഭം കൃഷ്ണചന്ദ്രം .. 7..

അദഃ കൃഷ്ണചന്ദ്രാഷ്ടകം പ്രേമയുക്തഃ പഠേത്കൃഷ്ണസാന്നിധ്യമാപ്നോതി നിത്യം .
കലൗ യഃ സ സംസാരദുഃഖാതിരിക്തം പ്രയാത്യേവ വിഷ്ണോഃ പദം നിർഭയം തത് .. 8..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras