రాధా కృపా కటాక్ష స్తోత్రం

మునీంద్రవృందవందితే త్రిలోకశోకహారిణి ప్రసన్నవక్త్రపఙ్కజే నికుఞ్జభూవిలాసిని ।
వ్రజేంద్రభాననందిని వ్రజేంద్రసూనుసఙ్గతే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥ 1 ॥

'తాత్పర్యం':
మునీశ్వరుల సమూహములచే పూజింపబడినదానా, మూడు లోకముల దుఃఖములను తొలగించుదానా, వికసించిన పద్మము వంటి ముఖము గలదానా, బృందావన కుంజవనాలలో విహరించుదానా.
వృషభానుని పుత్రికా, వ్రజేంద్రుని కుమారుడైన శ్రీకృష్ణునితో కూడియున్నదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ ప్రథమ శ్లోకం శ్రీ రాధాదేవి యొక్క దివ్యత్వాన్ని, ఆమె సర్వోన్నత స్థానాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. మునులు, ఋషులు సైతం ఆమెను ఆరాధిస్తారనడం ద్వారా ఆమె మహిమ, తపస్సుచేత కూడా అగోచరమైన శక్తికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. 'త్రిలోకశోకహారిణి' అనే సంబోధన ఆమె భక్తుల దుఃఖాలను, బాధలను తొలగించే కారుణ్య స్వభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఆమె ముఖం వికసించిన పద్మం వలె ప్రశాంతంగా, సుందరంగా ఉందని, బృందావనంలోని రమణీయ కుంజవనాలలో కృష్ణునితో కలసి లీలలు జరుపుతుందని వర్ణించబడింది. వృషభాను మహారాజు కుమార్తెగా, నందనందనుడైన కృష్ణునికి ప్రియురాలిగా ఆమెకు ఉన్న పవిత్ర సంబంధాన్ని 'వ్రజేంద్రభాననందిని వ్రజేంద్రసూనుసఙ్గతే' అనే పదాలు స్పష్టం చేస్తాయి. చివరగా, 'కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్' అనే భక్తుని వినతి, ఆమె దయ కోసం ఆత్మ నివేదనను ప్రస్ఫుటం చేస్తుంది.

అశోకవృక్షవల్లరీవిదానమండపస్థితే ప్రవాలబాలపల్లవప్రభారుణాఙ్ఘ్రికోమలే ।
వరాభయస్ఫురత్కరే ప్రభూతసమ్పదాలయే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥ 2 ॥

'తాత్పర్యం':
అశోక వృక్షాల తీగలతో అల్లబడిన పందిరి వంటి మంటపంలో కొలువై ఉన్నదానా, లేత ఎర్రని చిగురుటాకుల కాంతి వంటి సున్నితమైన పాదములు గలదానా.
వరములు, అభయములను ప్రసాదించు హస్తములు గలదానా, అపారమైన సంపదలకు నిలయమైనదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకంలో రాధాదేవి నివాసం, ఆమె పాదాల సౌందర్యం, మరియు ఆమె భక్తులకు అనుగ్రహించే శక్తి వర్ణించబడ్డాయి. 'అశోకవృక్షవల్లరీవిదానమండపస్థితే' అనేది బృందావనంలోని రమణీయ అశోకవన లీలాస్థలాన్ని సూచిస్తుంది. అశోక వృక్షం దుఃఖాలను తొలగించేదిగా భావించబడుతుంది, కాబట్టి ఆమె ఉనికియే దుఃఖ నివారణకు చిహ్నం. 'ప్రవాలబాలపల్లవప్రభారుణాఙ్ఘ్రికోమలే' ఆమె పాదాలు ఎంతటి సున్నితమైనవో, లేత చిగురుటాకుల వలె ఎర్రగా, కోమలంగా ఉన్నాయో వర్ణిస్తుంది, ఇది ఆమె దివ్య సౌందర్యాన్ని ప్రస్ఫుటం చేస్తుంది. 'వరాభయస్ఫురత్కరే' అనేది ఆమె భక్తులకు కోరిన వరాలను ప్రసాదించే, అన్ని భయాల నుండి రక్షించే సామర్థ్యాన్ని తెలియజేస్తుంది. 'ప్రభూతసమ్పదాలయే' అంటే ఆమె సమస్త ఐశ్వర్యాలకు అధిదేవత అని, ఆమె అనుగ్రహంతో సకల సంపదలు లభిస్తాయని భావం.

అనంగరంగమంగళప్రసంగభంగురభ్రువాం సవిభ్రమం ససమ్భ్రమం దృగంతబాణపాతనైః ।
నిరంతరం వశీకృతప్రతీతినందనందనే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥ 3 ॥

'తాత్పర్యం':
మన్మథుని క్రీడా రంగమైన మంగళకరమైన లీలల సందర్భంలో, వంకర కనుబొమ్మల కదలికలతో, విలాసంతో, కొంత తొందరపాటుతో కూడిన కడగంటి చూపులనే బాణాలతో.
నిరంతరం నందనందనుడైన శ్రీకృష్ణుడిని వశపరచుకున్నదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి కృష్ణ మోహన శక్తిని, ఆమె ఆకర్షణను వర్ణిస్తుంది. 'అనంగరంగమంగళప్రసంగ' అనేది శ్రీకృష్ణునితో ఆమె జరిపే ప్రణయ లీలలు, మన్మథ లీలలకు కూడా మంగళకరమైనవని, పవిత్రమైనవని సూచిస్తుంది. 'భంగురభ్రువాం సవిభ్రమం ససమ్భ్రమం దృగంతబాణపాతనైః' అనేది ఆమె కనుబొమ్మల సున్నితమైన కదలికలు, విలాసవంతమైన, ఆతృతతో కూడిన కడగంటి చూపులు కృష్ణుడిని ఎలా మంత్రముగ్ధుడిని చేస్తాయో తెలియజేస్తుంది. ఆమె కనుబొమ్మల చివర నుండి వెలువడే చూపులు మన్మథ బాణాల వలె పనిచేసి, కృష్ణుడిని వశపరుచుకుంటాయని భావం. 'నిరంతరం వశీకృతప్రతీతినందనందనే' అంటే ఆమె ప్రేమ, అందం, లీలలతో కృష్ణుడిని ఎల్లప్పుడూ తన ఆధీనంలో ఉంచుకుంటుందని, ఇది వారి అన్యోన్యమైన, గాఢమైన ప్రేమబంధాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది.

తడిత్సువర్ణచంపకప్రదీప్తగౌరవిగ్రహే ముఖప్రభా పరాస్తకోటిశారదేందుమండలే ।
విచిత్రచిత్రసంచరచ్చకోరశాబలోచనే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥ 4 ॥

'తాత్పర్యం':
మెరుపు వలె, బంగారు చంపక పుష్పం వలె ప్రకాశవంతమైన, గౌరవర్ణ శరీరం గలదానా, ముఖకాంతిచే కోటి శరత్కాల చంద్రుల కాంతిని సైతం మించినదానా.
వివిధ రంగుల చిత్రాలలో సంచరించే చకోర పక్షుల పిల్లల వలె చంచలమైన నేత్రములు గలదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి అసాధారణమైన సౌందర్యాన్ని విశదంగా వర్ణిస్తుంది. ఆమె దేహం 'తడిత్సువర్ణచంపక' (మెరుపు, బంగారు చంపక పుష్పం) వలె తేజోవంతమైన గౌరవర్ణంతో ప్రకాశిస్తుందని, ఇది ఆమె దివ్యమైన కాంతిని సూచిస్తుంది. 'ముఖప్రభా పరాస్తకోటిశారదేందుమండలే' అంటే ఆమె ముఖ కాంతి కోటి శరత్కాల చంద్రుల సమూహం యొక్క కాంతిని కూడా మించిపోతుందని, ఇది ఆమె ముఖ సౌందర్యాన్ని, ప్రశాంతతను అద్భుతంగా తెలియజేస్తుంది. శరత్కాల చంద్రుడు అత్యంత ప్రకాశవంతంగా, నిర్మలంగా ఉంటాడు, అలాంటి కోటి చంద్రుల కాంతి ఆమె ముందు దిగదుడుపేనని భావం. 'విచిత్రచిత్రసంచరచ్చకోరశాబలోచనే' అనేది ఆమె కళ్ళు ఎంత అందంగా, చంచలంగా ఉంటాయో వర్ణిస్తుంది. చకోర పక్షులు చంద్రుని కోసం ఎదురుచూసినట్లు, ఆమె కళ్ళు కృష్ణుడి కోసం ఎదురుచూస్తూ చంచలంగా కదులుతాయని, ఇది ఆమె చూపుల ఆకర్షణను, ప్రేమను తెలియజేస్తుంది.

మదోన్మదాతీయౌవనే ప్రమోదమానమండితే ప్రియానురాగరఞ్జితే కలావిలాసపండితే ।
అనన్యధన్యకుఞ్జరాజ్యకామకేళికోవిదే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥ 5 ॥

'తాత్పర్యం':
మదించిన, ఉన్మాదభరితమైన యవ్వనం గలదానా, ఆనందంతో నిండినదానా, ప్రియుడి (శ్రీకృష్ణుని) ప్రేమచే ఎర్రనైనదానా, కళా విలాసాలలో నిపుణురాలా.
అద్వితీయమైన, ధన్యమైన కుంజవన రాజ్యంలోని మన్మథ క్రీడలలో నేర్పరియైనదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి యవ్వనం, ప్రేమ, మరియు కళా నైపుణ్యాలను వివరిస్తుంది. 'మదోన్మదాతీయౌవనే' ఆమె యవ్వనం ఎంతటి మధురమైనదో, ఉద్వేగభరితమైనదో, ఆనందమయమైనదో సూచిస్తుంది. 'ప్రమోదమానమండితే' అంటే ఆమె ఆనందమే ఆమెకు సహజమైన అలంకరణ అని, ఆమె సదా ఆనందమయ స్థితిలో ఉంటుందని. 'ప్రియానురాగరఞ్జితే' అంటే ప్రియసఖుడైన కృష్ణుడి పట్ల ఆమెకున్న గాఢమైన ప్రేమ ఆమెను ఎర్రగా రంగులద్దిందని, వారి ప్రేమబంధం ఎంతటి త్యాగమైనదో తెలియజేస్తుంది. 'కలావిలాసపండితే' ఆమె సంగీతం, నృత్యం, చిత్రలేఖనం వంటి వివిధ కళలలో అసాధారణమైన నైపుణ్యం కలదని సూచిస్తుంది, ఆమె లలితకళలకు అధిష్టాన దేవత. 'అనన్యధన్యకుఞ్జరాజ్యకామకేళికోవిదే' అంటే బృందావనంలోని అద్భుతమైన కుంజవనాలలో కృష్ణుడితో ఆమె జరిపే దివ్య మన్మథ క్రీడలలో ఆమె ఎంతటి నేర్పరియైనదో వివరిస్తుంది. ఇది వారి ప్రేమలీలల విశిష్టతను, ఆధ్యాత్మిక ప్రాముఖ్యతను తెలియజేస్తుంది.

అశేషహావాభావధీరహీరహారభూషి తే ప్రభూతశాతకుంభకుంభకుంభకుంభసుస్తని ।
ప్రశస్తమందహాస్యచూర్ణపూర్ణసౌఖ్యసాగరే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥ 6 ॥

'తాత్పర్యం':
సమస్తమైన హావభావాలనే స్థిరమైన వజ్రాల హారంతో అలంకరింపబడినదానా, అపారమైన బంగారు కుంభముల వలె అందమైన స్తనములు గలదానా.
ప్రశస్తమైన చిరునవ్వుల ధూళితో నిండిన ఆనందం అనే సముద్రమా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి శరీర సౌందర్యం, ఆమె హావభావాలు, మరియు చిరునవ్వు యొక్క మాధుర్యాన్ని వివరిస్తుంది. 'అశేషహావాభావధీరహీరహారభూషి తే' అంటే ఆమె సహజమైన, దివ్యమైన హావభావాలే ఆమెకు వజ్రాల హారం వంటి అత్యుత్తమ అలంకరణ అని, ఆమె సౌందర్యం కృత్రిమ ఆభరణాలపై ఆధారపడలేదని, స్వతహాగా ఆకర్షణీయమైనదని తెలియజేస్తుంది. 'ప్రభూతశాతకుంభకుంభకుంభకుంభసుస్తని' అనేది ఆమె స్తనాల సౌందర్యాన్ని, పరిపూర్ణత్వాన్ని అపారమైన బంగారు కుంభాలతో పోల్చి వర్ణిస్తుంది, ఇది ఆమె దివ్య రూపాన్ని మరింత మహోన్నతంగా చూపుతుంది. 'ప్రశస్తమందహాస్యచూర్ణపూర్ణసౌఖ్యసాగరే' అంటే ఆమె చిరునవ్వు, దాని నుండి వెలువడే సూక్ష్మమైన కాంతి లేదా శక్తి, అపారమైన ఆనందాన్ని ఇస్తుందని, అది ఒక సౌఖ్య సముద్రం లాంటిదని అర్థం. ఆమె చిరునవ్వు ప్రశాంతతను, ఆనందాన్ని, దివ్యమైన అనుభూతిని ప్రసాదిస్తుందని భావం.

మృణాలబాలవల్లరీ తరంగరంగదోర్లతే లతాగ్రలాస్యలోలనీలలోచనావలోకనే ।
లలల్లులన్మలన్మనోజ్ఞముగ్ధమోహనాశ్రితే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥ 7 ॥

'తాత్పర్యం':
తామరకాడల లేత తీగల వలె, తరంగాల వలె కదిలే సున్నితమైన బాహువులు గలదానా, తీగల చివర నాట్యం చేసే నీల వర్ణపు చంచల నేత్రముల చూపులు గలదానా.
కదలుతూ, మెరిసిపోతూ, మనోజ్ఞమైన, ముగ్ధమైన మోహానికి ఆశ్రయమైనదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి బాహువుల సౌందర్యం, ఆమె కళ్ళ చంచలత్వం, మరియు ఆమె ముగ్ధమైన మోహన రూపాన్ని వివరిస్తుంది. 'మృణాలబాలవల్లరీ తరంగరంగదోర్లతే' అంటే ఆమె బాహువులు తామరకాడల లేత తీగల వలె సున్నితంగా, మరియు నీటి తరంగాల వలె సుందరంగా కదులుతాయని. ఇది ఆమె నాజూకుదనాన్ని, లాస్యాన్ని, సౌమ్యత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. 'లతాగ్రలాస్యలోలనీలలోచనావలోకనే' అంటే ఆమె నీల వర్ణపు కళ్ళు తీగల చివర నాట్యం చేసే విధంగా చంచలంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయని, ఆమె చూపుల ఆకర్షణ శక్తిని వర్ణిస్తుంది. 'లలల్లులన్మలన్మనోజ్ఞముగ్ధమోహనాశ్రితే' అంటే ఆమె కదలికలు, ఆమె రూపు మనోజ్ఞంగా, ముగ్ధంగా, మోహాన్ని కలిగించే విధంగా ఉంటాయని. ఆమె సమస్త అంగాంగ సౌందర్యం మోహనశక్తికి నిలయమని, భక్తులను సులభంగా ఆకర్షించగలదని ఈ వర్ణన స్పష్టం చేస్తుంది.

సువర్ణమాలికాంచితత్రిరేఖకంబುಕణ్ఠగే త్రిసూత్రమఙ్గలీగుణత్రిరత్నదీప్తిదీధి తే ।
సలోలనీలకుంతలప్రసూనగుచ్ఛగుమ్ఫితే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥ 8 ॥

'తాత్పర్యం':
బంగారు హారాలతో అలంకరించబడిన మూడు రేఖలు గల శంఖం వంటి కంఠం గలదానా, మంగళకరమైన మూడు దారాలు, మూడు రత్నాల కాంతితో ప్రకాశించేదానా.
కదలాడే నల్లని కురులందు పూల గుత్తులతో అల్లబడినదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి కంఠం, ఆమె ఆభరణాలు, మరియు ఆమె కేశాల సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. 'సువర్ణమాలికాంచితత్రిరేఖకంబುಕణ్ఠగే' అంటే ఆమె కంఠం శంఖం వలె మూడు రేఖలతో కూడి, బంగారు హారాలతో అలంకరించబడి ఉందని. శంఖం వంటి కంఠం శుభప్రదంగా, అందంగా భావిస్తారు. ఇది ఆమె శరీర సౌష్ఠవాన్ని తెలియజేస్తుంది. 'త్రిసూత్రమఙ్గలీగుణత్రిరత్నదీప్తిదీధి తే' అనేది ఆమె ధరించిన మంగళ సూత్రం యొక్క ప్రాముఖ్యతను, దానిలోని మూడు దారాలు (సృష్టి, స్థితి, లయ లేదా సత్వ, రజ, తమో గుణాలు), మరియు మూడు రత్నాల (బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వర స్వరూపాలు లేదా ప్రేమ, సౌందర్యం, ఐశ్వర్యం) కాంతిని తెలియజేస్తుంది. 'సలోలనీలకుంతలప్రసూనగుచ్ఛగుమ్ఫితే' అంటే ఆమె నల్లని, కదలాడే కురులు తాజా పూల గుత్తులతో సుందరంగా అలంకరించబడి ఉన్నాయని, ఇది ఆమె కేశాలంకరణ సౌందర్యాన్ని, సహజత్వాన్ని వివరిస్తుంది. ఈ శ్లోకం ఆమె దివ్యమైన, రాజసమైన, సౌందర్యవంతమైన రూపాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.

నతమ్బబిమ్బలంబమానపుష్పమేఖలాగుణే ప్రశస్తరత్నకింకిణీకలాపమధ్యమఞ్జులే ।
కరీంద్రశుండదండకావరాహసౌభగోరుకే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥ 9 ॥

'తాత్పర్యం':
సుందరమైన పిరుదుల నుండి వ్రేలాడే పూల మొలనూలు గలదానా, ప్రశస్తమైన రత్నముల కింకిణుల సమూహముల మధ్య మంజులమైనదానా.
బలమైన ఏనుగు తొండం వంటి అందమైన, పుష్టికరమైన తొడలు గలదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి నడుము, పిరుదులు మరియు తొడల సౌందర్యాన్ని వివరిస్తుంది. 'నతమ్బబిమ్బలంబమానపుష్పమేఖలాగుణే' అంటే ఆమె సుందరమైన, గుండ్రని పిరుదుల నుండి పూల మొలనూలు వ్రేలాడుతోందని, ఇది ఆమె ఆకృతి సౌందర్యాన్ని, సహజమైన అలంకరణను తెలియజేస్తుంది. 'ప్రశస్తరత్నకింకిణీకలాపమధ్యమఞ్జులే' అంటే ఆమె నడుము భాగం రత్నాలతో పొదిగిన కింకిణుల సమూహాలతో అలంకరించబడి ఉందని, ఆ కింకిణుల ధ్వనుల మధ్య ఆమె మరింత సుందరంగా, మంజులంగా ఉందని భావం. 'కరీంద్రశుండదండకావరాహసౌభగోరుకే' అనేది ఆమె తొడలను బలమైన ఏనుగు తొండంతో పోల్చి వర్ణిస్తుంది, ఇది ఆమె తొడల పుష్టిని, సౌందర్యాన్ని, మరియు స్థిరత్వాన్ని తెలియజేస్తుంది. ఈ వర్ణన ఆమె దివ్య శరీర సౌందర్యాన్ని సమగ్రంగా, అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.

అనేకమంత్రనాదమఞ్జునూపురారవస్ఖల త్సమాజరాజహంసవంశనిక్వణాతిగౌరవే ।
విలోలహేమవల్లరీవిడమ్బచారుచంక్రమే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥10॥

'తాత్పర్యం':
అనేక మంత్రనాదాల వలె మధురమైన నూపురాల శబ్దాలతో, రాజహంసల సమూహాల శబ్దం వలె గౌరవనీయమైనదానా.
కదిలే బంగారు తీగల వలె అందమైన, లలితమైన నడక గలదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి నూపురాల శబ్దం, ఆమె నడక సౌందర్యాన్ని వర్ణిస్తుంది. 'అనేకమంత్రనాదమఞ్జునూపురారవస్ఖల త్సమాజరాజహంసవంశనిక్వణాతిగౌరవే' అంటే ఆమె నూపురాల నుండి వెలువడే మధురమైన శబ్దాలు అనేక మంత్రాల ధ్వని వలె, రాజహంసల సమూహం యొక్క కలకలం వలె గౌరవనీయంగా, ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయని. ఇది ఆమె నూపురాల శబ్దం ఎంత ఆహ్లాదకరంగా, దివ్యంగా ఉంటుందో తెలియజేస్తుంది. ఆమె నూపురాల ధ్వని వింటే భక్తులు పరవశించిపోతారని భావం. 'విలోలహేమవల్లరీవిడమ్బచారుచంక్రమే' అంటే ఆమె నడక కదిలే బంగారు తీగల వలె అందంగా, లలితంగా ఉంటుందని. ఇది ఆమె గమన సౌందర్యాన్ని, అడుగుల తీరును అద్భుతంగా వర్ణిస్తుంది. ఈ శ్లోకం ఆమె పాదారవిందాలు, నూపురాల ధ్వని మరియు నడక కూడా ఎంత దివ్యమైనవో, ఆకర్షణీయమైనవో తెలియజేస్తుంది.

అనంతకోటివిష్ణులోకనమ్రపద్మజార్చి తే హిమాద్రిజాపులోమజావిరించజావరప్రదే ।
అపారసిద్ధిఋద్ధిదిగ్ధసమ్పదఙ్గులీనఖే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనమ్ ॥11॥

'తాత్పర్యం':
అనంతకోటి విష్ణు లోకాలలోని బ్రహ్మాదులచే నమస్కరింపబడినదానా, హిమవంతుని పుత్రిక (పార్వతీదేవి), పులోమజుని పుత్రిక (శచీదేవి), బ్రహ్మపుత్రిక (సరస్వతీదేవి)లకు వరములను ఇచ్చుదానా.
అపారమైన సిద్ధులు, ఋద్ధులతో నిండిన సంపదలను తన కాలిగోళ్ళ యందు ధరించినదానా, ఎప్పుడు నన్ను నీ దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుదువు?

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి దివ్య మహిమలు, ఆమె సర్వదేవతలచే పూజింపబడే విధానం, మరియు ఆమె శక్తిని తెలియజేస్తుంది. 'అనంతకోటివిష్ణులోకనమ్రపద్మజార్చి తే' అంటే బ్రహ్మాదులతో సహా అనంతకోటి విష్ణు లోకాలలోని దేవతలు కూడా ఆమెకు నమస్కరిస్తారని, ఆమె ఎంతటి ఉన్నతమైన, సార్వభౌమమైన స్థానంలో ఉందో ఇది తెలియజేస్తుంది. 'హిమాద్రిజాపులోమజావిరించజావరప్రదే' అంటే పార్వతీదేవి (శివుని భార్య), శచీదేవి (ఇంద్రుని భార్య), సరస్వతీదేవి (బ్రహ్మ భార్య) వంటి ప్రధాన దేవతలు కూడా ఆమె నుండి వరాలను పొందుతారని, ఇది ఆమె సర్వోన్నత శక్తిని, దానశీలతను తెలియజేస్తుంది. ఆమె సమస్త దేవతలకూ అధిదేవత అని భావం. 'అపారసిద్ధిఋద్ధిదిగ్ధసమ్పదఙ్గులీనఖే' అంటే ఆమె కాలిగోళ్ళ యందే అపారమైన సిద్ధులు, ఋద్ధులు, మరియు సమస్త ఐశ్వర్యాలు నిండి ఉన్నాయని, ఇది ఆమె అపరిమితమైన శక్తికి, ఐశ్వర్యానికి ప్రతీక. ఈ శ్లోకం రాధాదేవి సర్వశక్తిమంతమైన దైవత్వాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది.

మఖేశ్వరి క్రియేశ్వరి స్వధేశ్వరి సురేశ్వరి త్రివేదభారతీశ్వరి ప్రమాణశాసనేశ్వరి ।
రమేశ్వరి క్షమేశ్వరి ప్రమోదకాననేశ్వరి వ్రజేశ్వరి వ్రజాధిపే శ్రీరాధికే నమోऽస్తు తే ॥ 12 ॥

'తాత్పర్యం':
యజ్ఞములకు అధిదేవతా, క్రియలకు అధిదేవతా, స్వధాదేవి స్వరూపిణీ, దేవతలకు అధిదేవతా, మూడు వేదాలకు అధిదేవతా, ప్రమాణములకు, శాసనములకు అధిదేవతా.
లక్ష్మీ స్వరూపిణీ, క్షమకు అధిదేవతా, ఆనందమయమైన వనములకు అధిదేవతా, వ్రజానికి అధిదేవతా, వ్రజానికి ప్రభువా, ఓ శ్రీ రాధికాదేవి, నీకు నమస్కారము.

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం రాధాదేవి వివిధ రూపాలలో, వివిధ శక్తులలో ఎలా వ్యక్తమవుతుందో, ఆమె సర్వవ్యాపకత్వాన్ని, సర్వోన్నతత్వాన్ని వివరిస్తుంది. ఆమె 'మఖేశ్వరి' అంటే సమస్త యజ్ఞ యాగాదులకు అధిదేవత అని, 'క్రియేశ్వరి' అంటే సమస్త కర్మలకు, కార్యాలకు మూల శక్తి అని. 'స్వధేశ్వరి' అంటే పితృదేవతలకు సంబంధించిన స్వధాదేవి స్వరూపిణి అని, 'సురేశ్వరి' అంటే సమస్త దేవతలకు అధిదేవత అని. 'త్రివేదభారతీశ్వరి' అంటే మూడు వేదాలకు, వాక్కుకు అధిదేవత అయిన సరస్వతీదేవి స్వరూపిణి అని. 'ప్రమాణశాసనేశ్వరి' అంటే ధర్మానికి, నీతికి, సమస్త ప్రమాణాలకు, శాసనాలకు అధిదేవత అని. 'రమేశ్వరి' అంటే లక్ష్మీ స్వరూపిణి అని, ఐశ్వర్య ప్రదాయిని అని. 'క్షమేశ్వరి' అంటే క్షమకు, భూమికి అధిదేవత అని. 'ప్రమోదకాననేశ్వరి' అంటే ఆనందమయమైన వనాలకు, ముఖ్యంగా బృందావనంలోని లీలావనాలకు అధిదేవత అని. చివరగా, 'వ్రజేశ్వరి వ్రజాధిపే శ్రీరాధికే నమోऽస్తు తే' అని వ్రజ భూమికి సార్వభౌమురాలిగా ఆమెను నమస్కరిస్తారు. ఇది ఆమె సమస్త విశ్వానికి అధిదేవత అని, సకల శక్తులకూ మూలమని తెలియజేస్తుంది.

అముం మమాద్భుతం స్తవం నిశమ్య భాననందనీ కరోతు సన్తతం జనమ్ కృపాకటాక్షభాజనమ్ ।
భవేత్తదైవ సంచితత్రిరూపకర్మనాశనం భవేత్తదా వ్రజేంద్రసూనుమండలప్రవేశనమ్ ॥ 13 ॥

'తాత్పర్యం':
నా ఈ అద్భుతమైన స్తుతిని ఆలకించి, వృషభానుని పుత్రికయైన శ్రీ రాధాదేవి, నిరంతరం ఈ భక్తుడైన నన్ను తన దయార్ద్ర దృష్టికి పాత్రురాలిని చేయుగాక.
ఆమె కృప వలన అప్పుడే పోగుపడిన మూడు రూపాల కర్మలు (సంచిత, ప్రారబ్ధ, అగామి) నశించిపోవును, అప్పుడే వ్రజేంద్రుని కుమారుడైన శ్రీకృష్ణుని దివ్య లోకంలో (గోలోకంలో) ప్రవేశం లభించును.

'వివరణ':
ఈ శ్లోకం ఈ స్తోత్రం యొక్క ఫలశ్రుతిని, అంటే దీనిని పారాయణం చేయడం వల్ల లభించే ప్రయోజనాలను స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. ఈ అద్భుతమైన స్తుతిని ఆలకించిన రాధాదేవి, భక్తులపై తన కృపాకటాక్షాన్ని ఎల్లప్పుడూ ప్రసరింపజేస్తుందని, తద్వారా భక్తుల కోరికలు నెరవేరుతాయని ఇక్కడ చెప్పబడింది. 'సంచితత్రిరూపకర్మనాశనం' అంటే సంచిత కర్మలు (గత జన్మల కర్మల మొత్తం), ప్రారబ్ధ కర్మలు (ఈ జన్మలో అనుభవించవలసిన కర్మలు), మరియు అగామి కర్మలు (భవిష్యత్తులో చేయబడే కర్మలు) అనే మూడు రకాల కర్మ బంధాలు నశించిపోతాయని, ఇది మోక్షానికి మార్గాన్ని సూచిస్తుంది. 'వ్రజేంద్రసూనుమండలప్రవేశనమ్' అంటే రాధాదేవి దయ వల్ల శ్రీకృష్ణుని దివ్య లోకంలో, అంటే గోలోకంలో, శాశ్వత నివాసం లభిస్తుందని. ఇది భగవత్ ప్రాప్తిని, జన్మరాహిత్యాన్ని ప్రసాదిస్తుందని భావం. ఈ స్తోత్రం పారాయణం వల్ల భక్తులకు రాధాదేవి అనుగ్రహం, కర్మబంధ విముక్తి, మరియు గోలోక ప్రాప్తి లభిస్తాయని ఈ శ్లోకం అభయమిస్తుంది.

మునీంద్రవృందవందితే త్రిలోకశోకహారిణి ప్రసన్నవక్త్రపంకజే నికుంజభూవిలాసిని .

వ్రజేంద్రభానునందిని వ్రజేంద్రసూనుసంగతే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనం .. 1 ..

అశోకవృక్షవల్లరీవితానమండపస్థితే ప్రవాలబాలపల్లవప్రభారుణాంఘ్రికోమలే .

వరాభయస్ఫురత్కరే ప్రభూతసంపదాలయే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనం .. 2..

అనంగరంగమంగలప్రసంగభంగురభ్రువాం సవిభ్రమం ససంభ్రమం దృగంతబాణపాతనైః .

నిరంతరం వశీకృతప్రతీతినందనందనే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనం .. 3..

తడిత్సువర్ణచంపకప్రదీప్తగౌరవిగ్రహే ముఖప్రభాపరాస్తకోటిశారదేందుమండలే .

విచిత్రచిత్రసంచరచ్చకోరశాబలోచనే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్ష భాజనం .. 4..

మదోన్మదాతియౌవనే ప్రమోదమానమండితే ప్రియానురాగరంజితే కలావిలాసపండితే .

అనన్యధన్యకుంజరాజ్యకామకేలికోవిదే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనం ..5..

అశేషహావభావధీరహీరహారభూషితే ప్రభూతశాతకుంభకుంభకుంభకుంభసుస్తని .

ప్రశస్తమందహాస్యచూర్ణపూర్ణసౌఖ్యసాగరే కదా కరిష్యసీహ మాం కృపాకటాక్షభాజనం .. 6..