కృష్ణ చంద్ర అష్టక స్తోత్రం
మహానీలమేఘాతిభావ్యం సుహాసం శివబ్రహ్మదేవాదిభిః సంస్తుతం చ ।
రమామందిరం దేవనన్దాపదాహం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రమ్ ॥ 1 ॥
గొప్ప నీలమేఘము వలె అత్యంత మనోహరమైనవాడు, అందమైన చిరునవ్వు కలవాడు, శివుడు, బ్రహ్మ మొదలైన దేవతలచే స్తుతించబడినవాడు, లక్ష్మీదేవికి నిలయమైనవాడు, దేవతల మరియు నందుడు వంటి భక్తుల ఆపదలను హరించేవాడు అయిన రాధాప్రియుడైన కృష్ణచంద్రుని నేను భక్తితో సేవిస్తున్నాను.
ఈ శ్లోకంలో కవి శ్రీకృష్ణుని దివ్యమంగళ స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తున్నారు. ఆయన మేని ఛాయ దట్టమైన నీలమేఘాన్ని పోలి ఉంటుంది, ఇది కంటికి చల్లదనాన్ని, మనస్సుకు ప్రశాంతతను ఇస్తుంది. ఆయన మోముపై వెలిగే అందమైన చిరునవ్వు సమస్త జగత్తును మోహింపజేస్తుంది. ఆయన కేవలం ఒక గోపబాలుడు కాదు, సృష్టికర్తయైన బ్రహ్మ, లయకారుడైన శివుని చేత సైతం పూజలందుకునే దేవదేవుడు. ఆయన వక్షస్థలమే ఐశ్వర్యానికి అధిదేవత అయిన లక్ష్మీదేవికి శాశ్వత నివాసం ('రమామందిరం'), అనగా సంపద, శోభ ఆయన నుండి విడివడలేవని అర్థం. ఆయన తనను నమ్మిన దేవతల, నందుని వంటి భక్తుల కష్టాలను తొలగించి, వారిని ఆనందంలో ఉంచుతాడు. అటువంటి రాధకు ప్రాణవల్లభుడైన కృష్ణచంద్రునికి నేను శరణు వేడుతున్నాను.
రసం వేదవేదాన్తవేద్యం దురాపం సుగమ్యం తదీయాదిభిర్దానవఘ్నమ్ ।
లసత్కుణ్డలం సోమవంశప్రదీపం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రమ్ ॥ 2 ॥
ఆనంద రస స్వరూపుడు, వేదవేదాంతముల ద్వారా మాత్రమే తెలుసుకోదగినవాడు, ఇతరులకు తేలికగా లభించనివాడు, కానీ తన భక్తులకు అత్యంత సులభంగా లభించువాడు, రాక్షసులను సంహరించినవాడు, ప్రకాశవంతమైన కుండలములు ధరించినవాడు, చంద్రవంశమునకు దీపం వంటివాడు అయిన రాధాప్రియుడైన కృష్ణచంద్రుని నేను భక్తితో సేవిస్తున్నాను.
ఈ శ్లోకంలో కృష్ణతత్వం యొక్క లోతును వివరిస్తున్నారు. ఆయన సమస్త ఆనందానికి మూలమైన 'రస' స్వరూపుడు. జ్ఞానమార్గంలో వేదాలు, ఉపనిషత్తులు వంటి శాస్త్రాలను అధ్యయనం చేసి ఆయన తత్వాన్ని గ్రహించడం చాలా కష్టం ('దురాపం'). కానీ, భక్తిమార్గంలో ఆయనను ప్రేమించేవారికి, శరణు కోరిన వారికి అత్యంత సులభంగా దొరుకుతాడు ('సుగమ్యం'). ఇది జ్ఞానం కన్నా భక్తి గొప్పదని తెలియజేస్తుంది. ఆయన కేవలం ప్రేమమూర్తి మాత్రమే కాదు, దుష్టశిక్షణ చేసి ధర్మాన్ని నిలబెట్టేవాడు కూడా ('దానవఘ్నమ్'). మెరిసే మకరకుండలాలతో, చంద్రవంశానికే కీర్తిప్రతిష్టలు తెచ్చిన ఆ రాధావల్లభుడిని నేను పూజిస్తున్నాను.
యశోదాదిసంలాలితం పూర్ణకామం దృశోరఞ్జనం ప్రాకృతస్థస్వరూపమ్ ।
దినాన్తే సమాయాన్తమేకాన్తభక్తైర్భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రమ్ ॥ 3 ॥
యశోద వంటి వారిచే ప్రేమగా లాలింపబడినవాడు, ఎటువంటి కోరికలు లేని పరిపూర్ణుడు, కన్నులకు విందు చేసేవాడు, ఒక సాధారణ మానవుని వలె కనిపించే రూపం కలవాడు, సాయంకాలం గోవులను మేపి తిరిగి వచ్చువాడు, ఏకాంత భక్తులచే సేవింపబడువాడు అయిన రాధాప్రియుడైన కృష్ణచంద్రుని నేను భక్తితో సేవిస్తున్నాను.
ఇక్కడ భగవంతుని 'సౌలభ్యం' అనే గొప్ప గుణాన్ని కవి వర్ణిస్తున్నారు. ఆయన 'పూర్ణకాముడు', అనగా సమస్తం ఆయనే, ఆయనకు తీరని కోరికలంటూ ఏవీ లేవు. అయినప్పటికీ, ఒక సామాన్య బాలుని వలె యశోదమ్మ ప్రేమకు, లాలనకు కట్టుబడతాడు. ఇది ఆయన భక్తవాత్సల్యానికి నిదర్శనం. తన అనంతమైన దివ్యత్వాన్ని దాచి, ఒక సాధారణ బాలుని రూపంలో ('ప్రాకృతస్థస్వరూపమ్') అందరితో కలిసిపోయి ఆనందాన్ని పంచుతాడు. రోజంతా అడవిలో పశువులను కాచి, సాయంత్రం వేణుగానం చేస్తూ గోధూళి వేళలో తిరిగి వచ్చే ఆయన రూపం కన్నులకు పండుగ చేస్తుంది. అటువంటి మధురమూర్తిని భక్తులు ఏకాంతంగా సేవిస్తారు. ఆ కృష్ణుని నేను భజిస్తున్నాను.
కృపాదృష్టిసమ్పాతసిక్తస్వకుఞ్జం తదన్తఃస్థితస్వీయసమ్యగ్దశాదమ్ ।
పునస్తత్ర తైః సత్కృతైకాన్తలీలం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచन्दम् ॥ 4 ॥
తన కృపాదృష్టి అనే వర్షంతో తన పొదరిల్లును (క్రీడా స్థలాన్ని) తడిపేవాడు, ఆ పొదరింటిలో ఉన్న తన వారికి (భక్తులకు) దివ్యమైన అనుభూతిని, దర్శనాన్ని ఇచ్చేవాడు, మరలా అక్కడ ఆ భక్తులచే పూజింపబడుతూ ఏకాంత లీలలు జరిపేవాడు అయిన రాధాప్రియుడైన కృష్ణచంద్రుని నేను భక్తితో సేవిస్తున్నాను.
ఈ శ్లోకంలో కృష్ణుని అంతరంగిక, మధురమైన లీలలను వర్ణిస్తున్నారు. ఆయన తన ప్రియభక్తులపై చూపే కరుణా కటాక్షాలే అమృతవర్షం. ఆ కృపతో ఆయన తన భక్తుల హృదయాన్ని, వారుండే ప్రదేశాలను (కుంజం) పవిత్రం చేస్తాడు. తనను నమ్మిన వారికి తన దివ్య స్వరూప దర్శనాన్ని, అనిర్వచనీయమైన అనుభూతిని కలిగిస్తాడు. అలా తన ప్రియభక్తులైన గోపికలతో, ముఖ్యంగా రాధతో, బృందావనంలోని పొదరిళ్లలో ఏకాంతంగా రాసలీలల వంటి మధురమైన క్రీడలలో పాల్గొంటాడు. ఆ లీలల ద్వారా వారికి బ్రహ్మానందాన్ని పంచుతాడు. అటువంటి ప్రేమమూర్తి అయిన రాధాకృష్ణుడిని నేను సేవిస్తున్నాను.
గృహే గోపికాభిర్ధృతే చౌర్యకాలే తదక్ష్ణోశ్చ నిక్షిప్య దుగ్ధం చలన్తమ్ ।
తదా తద్వియోగాదిసమ్పత్తికారం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రమ్ ॥ 5 ॥
గోపికల ఇళ్లలో వెన్న దొంగిలిస్తున్నప్పుడు పట్టుబడినవాడు, అప్పుడు వారి కళ్లల్లో పాలు పోసి తప్పించుకుని పారిపోయేవాడు, ఆ విధంగా వారికి వియోగం (ఎడబాటు) అనే అమూల్యమైన సంపదను కలిగించేవాడు అయిన రాధాప్రియుడైన కృష్ణచంద్రుని నేను భక్తితో సేవిస్తున్నాను.
ఇది కృష్ణుని బాల్యలీలల్లో ఒక అందమైన, గూఢమైన ఘట్టాన్ని వివరిస్తుంది. కృష్ణుడు వెన్న దొంగిలిస్తూ గోపికలకు దొరికిపోతాడు. అప్పుడు వారిని ఏమార్చడానికి వారి కళ్లల్లోనే పాలు పోసి పారిపోతాడు. ఇది ఒక చిలిపి చేష్టలా కనిపించినా, ఇందులో గొప్ప భక్తిరహస్యం దాగి ఉంది. కృష్ణుడు వారికి క్షణకాలం దూరమవడం వల్ల, గోపికలలో ఆయనపై ప్రేమ, ఆయనను మళ్లీ చూడాలనే తపన వెయ్యి రెట్లు పెరుగుతుంది. ఆ విరహ వేదనే భక్తునికి గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సంపద ('సమ్పత్తికారం'). భగవంతునిపై ప్రేమను తీవ్రతరం చేసే విరహం కూడా ఒక వరమే అని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది. అటువంటి లీలామయుడైన కృష్ణుని నేను భజిస్తున్నాను.
చలత్కౌస్తుభ వ్యాప్తవక్షఃప్రదేశం మహా వైజయంతీ లసత్పాదయుగ్మమ్ ।
సుకస్తూరికా దీప్తభాల ప్రదేశం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రమ్ ॥ 6 ॥
కదులుతున్న కౌస్తుభమణితో ప్రకాశిస్తున్న వక్షస్థలం కలవాడు, పాదాల వరకు అందంగా ప్రకాశిస్తున్న గొప్ప వైజయంతీ మాలను ధరించినవాడు, చక్కని కస్తూరి తిలకంతో వెలిగిపోతున్న నుదురు కలవాడు అయిన రాధాప్రియుడైన కృష్ణచంద్రుని నేను భక్తితో సేవిస్తున్నాను.
ఈ శ్లోకం కృష్ణుని శోభాయమానమైన రూపాన్ని, ఆయన దివ్య అలంకారాలను కళ్లకు కట్టినట్లు వర్ణిస్తుంది. ఆయన విశాలమైన వక్షస్థలంపై సమస్త జీవుల చైతన్యానికి ప్రతీక అయిన కౌస్తుభమణి ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది. ఆయన మెడలోని పంచభూతాలకు ప్రతీక అయిన వైజయంతి మాల పాదాల వరకు అందంగా వేలాడుతూ ఉంటుంది. ఆయన నుదుటిపై పెట్టిన కస్తూరి తిలకం సుగంధాన్ని, దివ్యమైన కాంతిని వెదజల్లుతూ ఉంటుంది. ఈ వర్ణన భక్తులకు కృష్ణుని రూపాన్ని మనస్సులో నిలుపుకుని ధ్యానించడానికి సహాయపడుతుంది. అటువంటి అలంకార ప్రియుడైన రాధావల్లభుడిని నేను కొలుస్తున్నాను.
గవాం దోహనే దృష్టరాధాముఖాబ్జం తదానీం చ తన్మేలనవ్యగ్రచిత్తమ్ ।
సముత్పన్నతన్మానసైకాన్తభావం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రమ్ ॥ 7 ॥
ఆవులను పాలు పితుకుతున్న సమయంలో రాధ యొక్క పద్మం వంటి ముఖాన్ని చూసినవాడు, ఆ క్షణంలోనే ఆమెను కలవడానికి ఆత్రుతపడే మనస్సు కలవాడు, ఆమెపై మనస్సులో అనంతమైన ఏకాంత ప్రేమభావం పొంగిపొరలేవాడు అయిన రాధాప్రియుడైన కృష్ణచంద్రుని నేను భక్తితో సేవిస్తున్నాను.
ఈ శ్లోకం రాధాకృష్ణుల మధ్య ఉన్న అలౌకికమైన, పవిత్రమైన ప్రేమతత్వాన్ని ఆవిష్కరిస్తుంది. సర్వలోక నాయకుడైన శ్రీకృష్ణుడు సైతం, పాలు పితికే సాధారణ పనిలో ఉన్నప్పుడు రాధ ముఖాన్ని చూడగానే, సమస్తం మరిచి ఆమెను కలవాలని ఆత్రపడతాడు. ఆయన మనస్సు రాధపైనే లగ్నమై ఉంటుంది. రాధ భగవంతుని ఆనంద స్వరూపిణి (హ్లాదినీ శక్తి) అనడానికి ఇదే నిదర్శనం. భగవంతుడు కూడా తన ఆనందం కోసం తన శక్తి స్వరూపిణి అయిన రాధ వైపు ఆకర్షితుడవుతాడు. వారి ప్రేమ జీవాత్మ పరమాత్మల సంపూర్ణ ఏకత్వానికి ప్రతీక. ఆ ప్రేమతత్వాన్ని స్మరిస్తూ నేను కృష్ణచంద్రుని భజిస్తున్నాను.
అదః కృష్ణచన్ద్రాష్టకం ప్రేమయుక్తః పఠేత్కృష్ణసాన్నిధ్యమాప్నోతి నిత్యమ్ ।
కలౌ యః స సంసారదుఃఖాతిరిక్తం ప్రయాత్యేవ విష్ణోః పదం నిర్భయం తత్ ॥ 8 ॥
ఈ కృష్ణచంద్రాష్టకాన్ని ఎవరైతే ప్రేమతో పఠిస్తారో, వారు ప్రతిరోజూ కృష్ణుని సాన్నిధ్యాన్ని పొందుతారు. ముఖ్యంగా కలియుగంలో దీనిని పఠించేవారు సంసార దుఃఖాలను దాటి, ఎటువంటి భయం లేని ఆ శాశ్వతమైన విష్ణు పదాన్ని (వైకుంఠాన్ని) నిశ్చయంగా చేరుకుంటారు.
ఇది ఈ స్తోత్రం యొక్క ఫలశ్రుతి, అనగా దీనిని పఠించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాన్ని వివరించే ముగింపు శ్లోకం. ఈ అష్టకాన్ని కేవలం పైపైన చదవడం కాకుండా, ప్రేమతో, భక్తితో పఠించడం ('ప్రేమయుక్తః') చాలా ముఖ్యం. అలా చేసిన వారికి కృష్ణుడు ఎల్లప్పుడూ తమతోనే ఉన్నాడనే అనుభూతి కలుగుతుంది. అనేక కష్టాలతో నిండిన ఈ కలియుగంలో, ఈ స్తోత్ర పఠనం సంసార సాగరంలోని దుఃఖాలను దాటడానికి ఒక దృఢమైన నావ వలె పనిచేస్తుంది. అంతిమంగా, భక్తుడు జనన మరణ చక్రం నుండి విముక్తుడై, సర్వ భయరహితమైన, శాశ్వతమైన మోక్షపదాన్ని నిశ్చయంగా పొందుతాడని ఈ శ్లోకం భరోసా ఇస్తుంది.
మహానీలమేఘాతిభవ్యం సుహాసం శివబ్రహ్మదేవాదిభిః సంస్తుతం చ .
రమామందిరం దేవనందాపదాహం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రం .. 1..
రసం వేదవేదాంతవేద్యం దురాపం సుగమ్యం తదీయాదిభిర్దానవఘ్నం .
లసత్కుండలం సోమవంశప్రదీపం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రం .. 2..
యశోదాదిసంలాలితం పూర్ణకామం దృశోరంజనం ప్రాకృతస్థస్వరూపం .
దినాంతే సమాయాంతమేకాంతభక్తైర్భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రం .. 3..
కృపాదృష్టిసంపాతసిక్తస్వకుంజం తదంతఃస్థితస్వీయసమ్యగ్దశాదం .
పునస్తత్ర తైః సత్కృతైకాంతలీలం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచందం .. 4..
గృహే గోపికాభిర్ధృతే చౌర్యకాలే తదక్ష్ణోశ్చ నిక్షిప్య దుగ్ధం చలంతం .
తదా తద్వియోగాదిసంపత్తికారం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రం .. 5..
చలత్కౌస్తుభవ్యాప్తవక్షఃప్రదేశం మహావైజయంతీలసత్పాదయుగ్మం .
సుకస్తూరికాదీప్తభాలప్రదేశం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రం .. 6..
గవాం దోహనే దృష్టరాధాముఖాబ్జం తదానీం చ తన్మేలనవ్యగ్రచిత్తం .
సముత్పన్నతన్మానసైకాంతభావం భజే రాధికావల్లభం కృష్ణచంద్రం .. 7..
అదః కృష్ణచంద్రాష్టకం ప్రేమయుక్తః పఠేత్కృష్ణసాన్నిధ్యమాప్నోతి నిత్యం .
కలౌ యః స సంసారదుఃఖాతిరిక్తం ప్రయాత్యేవ విష్ణోః పదం నిర్భయం తత్ .. 8..
Other stotras
