హనుమాన్ ద్వాదశ నామ స్తోత్రం

Verse 1
హనుమానంజనాసూనుర్వాయుపుత్రో మహాబలః|
రామేష్టః ఫల్గుణసఖః పింగాక్షోऽమితవిక్రమః|
ఈ శ్లోకం భగవాన్ హనుమంతుని పన్నెండు పవిత్ర నామాలలో మొదటి ఎనిమిది నామాలను పరిచయం చేస్తుంది. మొదటి నామమైన హనుమాన్ అనగా ఎత్తైన లేదా విరిగిన దవడ కలిగినవాడు అని అర్థం. పౌరాణికంగా బాల్యంలో సూర్యుడిని ఫలంగా భావించి పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు ఇంద్రుడు వజ్రాయుధంతో ప్రహరించడం వల్ల ఆయన దవడకు గాయమైంది. తాత్విక దృష్టిలో దైవిక శక్తులు శారీరక గాయాలను సైతం నిర్భయత్వానికి మరియు అంతులేని బలానికి ప్రతీకగా ఎలా మారుస్తాయో ఈ నామం సూచిస్తుంది. రెండవ నామమైన అంజనాసూను అనగా అంజనా దేవి పుత్రుడు అని అర్థం. ఇది ఆయన భౌతిక జననాన్ని మరియు వంశాన్ని తెలియజేస్తుంది. వాయుపుత్రుడు అనగా వాయుదేవుని కుమారుడు ఇది ఆయన దైవిక మూలాన్ని మరియు ప్రాణశక్తితో ఆయనకున్న సంబంధాన్ని ధృవీకరిస్తుంది. మహాబలుడు అనగా అపారమైన శారీరక మానసిక బలం కలిగినవాడు అని అర్థం ఇది ఆయన చేసిన ఎన్నో గొప్ప కార్యాలలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
ఐదవ నామమైన రామేష్ట అనగా శ్రీరామునికి అత్యంత ప్రియమైనవాడు అని అర్థం. ఇది ఆయన అసమానమైన భక్తిని మరియు పరిపూర్ణ శరణాగతిని సూచిస్తుంది తద్వారా భక్తి యోగానికి ఆయనను అత్యున్నత ప్రతీకగా నిలబెడుతుంది. ఫల్గుణసఖ అనగా ఫల్గుణుడు అనగా అర్జునుని మిత్రుడు. మహాభారత యుద్ధంలో హనుమంతుడు అర్జునుని రథ ధ్వజంపై కొలువై ఉండి అతనికి రక్షణ మరియు విజయాన్ని చేకూర్చాడు. పింగాక్ష అనగా ఎర్రటి గోధుమ రంగు కళ్ళు కలిగినవాడు ఇది ఆయన తీక్షణమైన దృష్టిని మరియు ఉగ్రమైన ఆధ్యాత్మిక శక్తిని సూచిస్తుంది. అమితవిక్రమ అనగా అంతులేని పరాక్రమం కలిగినవాడు ఇది భౌతిక పరిమితులను మరియు భయాన్ని అధిగమించిన ఆయన అసమానమైన ధైర్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ ఎనిమిది నామాలు ఆయనను అజేయమైన యోధుడిగా మరియు పరిపూర్ణ జ్ఞాని అయిన భక్తుడిగా స్థాపిస్తాయి.

Verse 2
ఉదధిక్రమణశ్చైవ సీతాశోకవినాశకః|
లక్ష్మణప్రాణదాతా చ దశగ్రీవస్య దర్పహా|
ఈ రెండవ శ్లోకం హనుమంతుని మిగిలిన నాలుగు పవిత్ర నామాలను ప్రదర్శిస్తుంది. ఇవి రామాయణ కాలంలో ఆయన చేసిన అత్యంత వీరోచిత కార్యాలపై దృష్టి సారిస్తాయి. తొమ్మిదవ నామమైన ఉదధిక్రమణ అనగా సముద్రాన్ని దాటినవాడు అని అర్థం. ఇది సీతాదేవి అన్వేషణలో ఆయన లంకను చేరుకోవడానికి సముద్రం మీదుగా చేసిన మహా అంగకు ప్రతీక. పౌరాణికంగా ఇది ఆయన అపారమైన శారీరక సామర్థ్యాన్ని ఎత్తిచూపుతుంది కానీ తాత్విక స్థాయిలో సముద్రం అనేది సంసారానికి మరియు జనన మరణాల చక్రానికి ప్రతీక. పరిపూర్ణమైన ఈశ్వర భక్తి ద్వారా ఒక జీవాత్మ ఈ అంతులేని మాయా సంసార సాగరాన్ని సులభంగా దాటగలదని హనుమంతుని ఈ లంఘనం సూచిస్తుంది. పదవ నామమైన సీతాశోకవినాశక అనగా సీతాదేవి యొక్క దుఃఖాన్ని నాశనం చేసినవాడు. అశోక వనంలో సీతాదేవిని కనుగొని ఆమె నిరాశను ఆశగా మార్చిన ఆయన చర్య బాధపడుతున్న ఆత్మకు పరమాత్మ యొక్క ఓదార్పు సందేశాన్ని అందించే నిజమైన గురువు పాత్రను వివరిస్తుంది.
పదకొండవ నామమైన లక్ష్మణప్రాణదాత అనగా లక్ష్మణుడికి ప్రాణదానం చేసినవాడు అని అర్థం. యుద్ధంలో లక్ష్మణుడు మూర్ఛపోయినప్పుడు హనుమంతుడు సంజీవని మూలికతో కూడిన పర్వతాన్నే పెకలించుకుని వచ్చాడు. ఈ సంఘటన ఆయన అద్భుతమైన సమయస్ఫూర్తిని చూపిస్తుంది మరియు ఆధ్యాత్మికంగా ఆయనను ప్రాణవాయువుకు జీవశక్తికి రక్షకునిగా నిలబెడుతుంది. చివరగా దశగ్రీవస్య దర్పహా అనగా పది తలల రావణుని అహంకారాన్ని అణచినవాడు. లంకా దహనం చేయడం ద్వారా హనుమంతుడు రాక్షస రాజు యొక్క గర్వాన్ని నాశనం చేశాడు. తాత్వికంగా రావణుని పది తలలు అహంకారంతో పనిచేసే పది ఇంద్రియాలను సూచిస్తాయి. భౌతిక అహంకారాన్ని మరియు గర్వాన్ని పూర్తిగా నాశనం చేసే స్వచ్ఛమైన బుద్ధికి ఆత్మజ్ఞానానికి హనుమంతుడు ప్రతీకగా నిలుస్తాడు.

Verse 3
ద్వాదశైతాని నామాని కపీంద్రస్య మహాత్మనః|
స్వాపకాలే పఠేన్నిత్యం యాత్రాకాలే విశేషతః|
ఈ శ్లోకం పన్నెండు నామాల వివరణ నుండి వాటిని పఠించే విధానం మరియు నియమాలను స్పష్టం చేసే దిశగా మారుతుంది. మొదటి వాక్యానికి అక్షరార్థం వానరులకు రాజైన మహాత్ముడైన హనుమంతుని ఈ పన్నెండు నామాలు అని అర్థం. కపీంద్రుడనే పదం వానరులలో ఆయనకున్న నాయకత్వ స్థానాన్ని సర్వోన్నత స్థాయిని గుర్తిస్తుంది. మహాత్మనః అనే పదం ఆయనను ఉన్నతమైన ఆధ్యాత్మిక స్థితికి చెందిన వ్యక్తిగా స్థాపిస్తుంది. హనుమంతుడు కేవలం ఒక పౌరాణిక పాత్ర మాత్రమే కాదని ఆయన ఒక పరిపూర్ణమైన మేల్కొన్న ఆత్మ అని ఈ వాక్యం వివరిస్తుంది. మహాత్ముడని సంబోధించడం ద్వారా భౌతిక రూపానికి అతీతమైన హనుమంతుడు ప్రాతినిధ్యం వహించే లోతైన తాత్విక జ్ఞానంతో స్వచ్ఛమైన చైతన్యంతో మమేకం కావడానికి ఈ శ్లోకం సాధకుడిని ప్రేరేపిస్తుంది.
రెండవ వాక్యానికి అర్థం ప్రతిరోజూ నిద్రపోయే సమయంలో మరియు ముఖ్యంగా ప్రయాణం చేసే సమయంలో ఈ నామాలను పఠించాలి. పౌరాణిక విశ్వాసాల ప్రకారం నిద్రకు ఉపక్రమించే ముందు ఈ నామాలను స్మరించడం వలన దుష్ట శక్తుల నుండి రక్షణ లభిస్తుంది మరియు ఆయన దైవిక కాపలాలో ప్రశాంతమైన నిద్ర సిద్ధిస్తుంది. తాత్విక దృష్టిలో నిద్ర అనేది అజ్ఞానానికి ప్రతీక ఆ సమయంలో మనస్సు అసురక్షితంగా ఉంటుంది. అటువంటి స్థితిలో దైవాన్ని స్మరించడం వలన ఉపచేతన మనస్సు ఎల్లప్పుడూ పరమ సత్యంతో అనుసంధానమై ఉంటుంది. ప్రయాణానికి ముందు ఈ నామాలను జపించడం అనేది సముద్రాలను పర్వతాలను దాటిన ఆ మహా యాత్రికుడిని ప్రార్థించడమే. భౌతిక మార్గంలో ఎదురయ్యే అన్ని అడ్డంకులను తొలగించడానికి మరియు మానవ జీవితమనే అంతిమ ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో సురక్షితమైన మార్గదర్శకత్వం పొందడానికి ఈ జపం సహాయపడుతుందని విశ్వసించబడుతుంది.

Verse 4
తస్య మృత్యుభయం నాస్తి సర్వత్ర విజయీ భవేత్|
ఈ చివరి శ్లోకం భగవాన్ హనుమంతుని పన్నెండు నామాలను క్రమం తప్పకుండా జపించడం వల్ల లభించే అత్యున్నత ఆధ్యాత్మిక మరియు భౌతిక ప్రయోజనాలను వివరిస్తుంది. శ్లోకంలోని మొదటి భాగానికి అక్షరార్థం అతనికి మరణ భయం ఉండదు అనేది. పౌరాణిక సందర్భంలో హనుమంతుడు చిరంజీవి అంటే భూమిపై శ్రీరాముని కథ వినిపించేంత కాలం జీవించి ఉండే వరాన్ని పొందినవాడు. ఆయనను ప్రార్థించడం వల్ల భౌతిక ఆపదల నుండి అకాల మృత్యువు నుండి రక్షణ లభిస్తుంది. తాత్విక కోణంలో పరిశీలిస్తే మరణ భయం అనేది మానవుని అన్ని రకాల ఆందోళనలకు భౌతిక వ్యామోహాలకు మూల కారణం. ఈ భయాన్ని జయించడం అనేది అత్యున్నత స్థాయి ఆధ్యాత్మిక సాక్షాత్కారాన్ని సూచిస్తుంది. భక్తుడు ఆత్మ యొక్క శాశ్వతమైన స్వభావాన్ని పూర్తిగా అర్థం చేసుకున్నప్పుడు మరణ భయం తొలగిపోతుంది మరియు హనుమంతుని అచంచలమైన విశ్వాసాన్ని స్వీకరించడం ద్వారా వ్యక్తి నశ్వరమైన భౌతిక శరీరాన్ని అధిగమిస్తాడు.
శ్లోకంలోని రెండవ భాగానికి అర్థం అతను అంతటా విజయం సాధిస్తాడు అనేది. ఇది కేవలం భౌతిక లేదా ప్రాపంచిక వ్యవహారాలలో విజయానికి హామీ ఇవ్వడమే కాకుండా అంతర్గత పోరాటాలలో సైతం విజయాన్ని ఖాయం చేస్తుంది. పౌరాణికంగా దుష్ట శక్తులపై చేసిన అన్ని యుద్ధాలలోనూ హనుమంతుడు అజేయుడుగా నిలిచాడు. లోతైన ఆధ్యాత్మిక స్థాయిలో ఈ దుష్ట శక్తులు కోపం దురాశ కామం మరియు అహంకారం వంటి అంతర్గత రుగ్మతలకు ప్రతీకగా నిలుస్తాయి. అంతటా విజయం సాధించడం అంటే ఒకరి స్వంత మనస్సు మరియు ఇంద్రియాలపై పూర్తి నియంత్రణను సాధించడం. ఈ పవిత్ర నామాలను నిరంతరం జపించడం వల్ల ప్రాపంచిక విజయంతో పాటు ఆధ్యాత్మిక మోక్షం కూడా లభిస్తుందని తద్వారా దైవభక్తిలో స్థిరపడి నిర్భయమైన జీవితాన్ని గడపవచ్చని ఈ శ్లోకం సాధకుడికి హామీ ఇస్తుంది.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Ask Me

What we do