ഹനുമാൻ ദ്വാദശ നാമ സ്തോത്രം

ഹനുമാനഞ്ജനാസൂനുർവായുപുത്രോ മഹാബലഃ|

രാമേഷ്ടഃ ഫൽഗുണസഖഃ പിങ്ഗാക്ഷോഽമിതവിക്രമഃ|

ഈ ശ്ലോകം ഭഗവാൻ ഹനുമാന്‍റെ പന്ത്രണ്ട് പുണ്യനാമങ്ങളിൽ ആദ്യത്തെ എട്ടെണ്ണത്തെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. ആദ്യത്തെ നാമമായ ഹനുമാൻ എന്നതിന്‍റെ അർത്ഥം വലിയ അല്ലെങ്കിൽ തകർന്ന താടിയെല്ല് ഉള്ളവൻ എന്നാണ്. പുരാണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ബാല്യകാലത്ത് സൂര്യനെ ഒരു പഴമാണെന്ന് കരുതി പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ വജ്രായുധം ഉപയോഗിച്ച് പ്രഹരിക്കുകയും അതുവഴി അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ താടിയെല്ലിന് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. ശാരീരികമായ മുറിവുകളെ പോലും ദിവ്യത്വത്തിന്‍റെയും ഭയരാഹിത്യത്തിന്‍റെയും അടയാളമാക്കി മാറ്റാൻ കഴിയുമെന്ന് ഈ നാമം ദാർശനികമായി നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. രണ്ടാമത്തെ പേരായ അഞ്ജനാസൂനു എന്നത് മാതാവായ അഞ്ജനയുടെ പുത്രൻ എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ഭൗതികമായ ജനനത്തെയും പാരമ്പര്യത്തെയും കുറിക്കുന്നു. വായുപുത്രൻ എന്നത് വായുദേവന്‍റെ പുത്രൻ എന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുകയും പ്രാണശക്തിയുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ അഭേദ്യമായ ബന്ധത്തെ വ്യക്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മഹാബലഃ എന്ന നാമം അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ അപാരമായ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ ശക്തിയെയാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.

അഞ്ചാമത്തെ നാമമായ രാമേഷ്ടഃ എന്നത് ശ്രീരാമന് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവൻ എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഈ നാമം അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ അതുല്യമായ ഭക്തിയെയും സമ്പൂർണ്ണ സമർപ്പണത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഫൽഗുണസഖഃ എന്നതിനർത്ഥം ഫൽഗുനന്‍റെ അതായത് അർജ്ജുനന്‍റെ മിത്രം എന്നാണ്. കുരുക്ഷേത്ര യുദ്ധത്തിൽ അർജ്ജുനന്‍റെ രഥത്തിലെ കൊടിമരത്തിൽ ഇരുന്ന് ഹനുമാൻ വിജയവും സംരക്ഷണവും ഉറപ്പാക്കിയിരുന്നു. പിങ്ഗാക്ഷഃ എന്ന വാക്കിന്‍റെ അർത്ഥം ചുവപ്പും തവിട്ടും കലർന്ന കണ്ണുകൾ ഉള്ളവൻ എന്നാണ്. ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ സൂക്ഷ്മമായ ദൃഷ്ടിയെയും ഉജ്ജ്വലമായ ആത്മീയ ഊർജ്ജത്തെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അമിതവിക്രമഃ എന്ന നാമം അതിരുകളില്ലാത്ത പരാക്രമം ഉള്ളവൻ എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നു. ശാരീരിക പരിമിതികളെയും ഭയത്തെയും മറികടക്കുന്ന ധീരതയുടെ പ്രതീകമാണിത്. ഈ എട്ടു നാമങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ ഒരു അജയ്യനായ പോരാളിയായും പരമമായ ജ്ഞാനിയായ ഭക്തനായും ഒരുപോലെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 2

ഉദധിക്രമണശ്ചൈവ സീതാശോകവിനാശകഃ|

ലക്ഷ്മണപ്രാണദാതാ ച ദശഗ്രീവസ്യ ദർപഹാ|

ഈ രണ്ടാമത്തെ ശ്ലോകം ഹനുമാന്‍റെ ശേഷിക്കുന്ന നാല് പുണ്യനാമങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. രാമായണത്തിൽ അദ്ദേഹം ചെയ്ത അതിമഹത്തായ കർമ്മങ്ങളെയാണ് ഈ നാമങ്ങൾ പ്രകീർത്തിക്കുന്നത്. ഒമ്പതാമത്തെ നാമമായ ഉദധിക്രമണഃ എന്നതിന്‍റെ അക്ഷരാർത്ഥം സമുദ്രത്തെ മറികടന്നവൻ എന്നാണ്. സീതാദേവിയെ അന്വേഷിച്ച് ലങ്കയിലെത്താൻ അദ്ദേഹം സമുദ്രത്തിന് മുകളിലൂടെ നടത്തിയ ഐതിഹാസികമായ കുതിപ്പിനെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പുരാണപരമായി ഇത് അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ അപാരമായ ശാരീരിക ശേഷിയെ കാട്ടുമ്പോൾ ദാർശനിക തലത്തിൽ സമുദ്രം ജനനമരണങ്ങളുടെയും ഭൗതിക ജീവിതത്തിന്‍റെയും പ്രതീകമാണ്. തികഞ്ഞ ഈശ്വരഭക്തിയിലൂടെ ഒരു ജീവാത്മാവിന് ഈ സംസാരസാഗരം എളുപ്പത്തിൽ കടക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് ഹനുമാന്‍റെ ഈ കുതിപ്പ് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു. പത്താമത്തെ നാമമായ സീതാശോകവിനാശകഃ എന്നതിനർത്ഥം സീതാദേവിയുടെ ദുഃഖത്തെ ഇല്ലാതാക്കിയവൻ എന്നാണ്. അശോകവനത്തിൽ സീതാദേവിയെ കണ്ടെത്തിയ അദ്ദേഹം അവരുടെ നിരാശയെ മാറ്റി പ്രത്യാശ നൽകി. ദുഃഖിതരായ ആത്മാക്കൾക്ക് പരമാത്മാവിന്‍റെ സന്ദേശം നൽകുന്ന ഒരു യഥാർത്ഥ ഗുരുവിന്‍റെ പങ്കാണ് അദ്ദേഹം ഇവിടെ വഹിച്ചത്.

പതിനൊന്നാമത്തെ നാമമായ ലക്ഷ്മണപ്രാണദാതാ എന്നത് ലക്ഷ്മണന് ജീവൻ നൽകിയവൻ എന്ന അർത്ഥം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ ബോധരഹിതനായപ്പോൾ സഞ്ജീവനി ഔഷധം അടങ്ങിയ പർവ്വതം മുഴുവനായി ഹനുമാൻ കൊണ്ടുവന്നു. ഈ പുരാണ സംഭവം അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ പ്രായോഗിക ബുദ്ധിയെയും അതോടൊപ്പം പ്രാണവായുവിന്‍റെയും ജീവശക്തിയുടെയും സംരക്ഷകൻ എന്ന ആത്മീയ പദവിയെയും ഉയർത്തിക്കാട്ടുന്നു. അവസാനമായി ദശഗ്രീവസ്യ ദർപഹാ എന്ന നാമത്തിന്‍റെ അർത്ഥം പത്ത് തലകളുള്ള രാവണന്‍റെ അഹങ്കാരത്തെ നശിപ്പിച്ചവൻ എന്നാണ്. ലങ്കാദഹനം നടത്തുന്നതിലൂടെ ഹനുമാൻ രാക്ഷസരാജാവിന്‍റെ അഹങ്കാരത്തെ തച്ചുടച്ചു. ദാർശനികമായി രാവണന്‍റെ പത്ത് തലകൾ അഹങ്കാരത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. ഇത്തരം ഭൗതിക അഹങ്കാരങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കുന്ന ശുദ്ധമായ ബുദ്ധിയുടെയും ആത്മജ്ഞാനത്തിന്‍റെയും പ്രതീകമാണ് ഹനുമാൻ.

Verse 3

ദ്വാദശൈതാനി നാമാനി കപീന്ദ്രസ്യ മഹാത്മനഃ|

സ്വാപകാലേ പഠേന്നിത്യം യാത്രാകാലേ വിശേഷതഃ|

ഈ ശ്ലോകം പന്ത്രണ്ട് നാമങ്ങളുടെ വിവരണത്തിൽ നിന്ന് മാറി അവ ജപിക്കേണ്ട രീതിയും നിയമങ്ങളും വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആദ്യവരിയുടെ അർത്ഥം വാനരന്മാരുടെ രാജാവും മഹാത്മാവുമായ ഹനുമാന്‍റെ ഈ പന്ത്രണ്ട് നാമങ്ങൾ എന്നാണ്. കപീന്ദ്രൻ എന്ന പദം വാനരന്മാർക്കിടയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ നേതൃത്വത്തെയും പരമോന്നത സ്ഥാനത്തെയും അംഗീകരിക്കുന്നു. മഹാത്മാവ് എന്ന വാക്കാകട്ടെ അദ്ദേഹത്തെ ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ഒരു ആത്മീയ സത്തയായി പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. ഹനുമാൻ കേവലം ഒരു പുരാണ കഥാപാത്രമല്ലെന്നും മറിച്ച് പൂർണ്ണത പ്രാപിച്ച ഒരു ആത്മാവാണെന്നും ഈ വരികൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. മഹാത്മാവ് എന്ന് വിളിക്കുന്നതിലൂടെ ഭൗതിക രൂപത്തിനപ്പുറമുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ദാർശനിക ജ്ഞാനവുമായും ശുദ്ധമായ ബോധവുമായും ബന്ധപ്പെടാൻ ഈ ശ്ലോകം സാധകനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

രണ്ടാമത്തെ വരിയുടെ അർത്ഥം ഉറങ്ങാൻ പോകുന്ന സമയത്തും പ്രത്യേകിച്ച് യാത്ര പുറപ്പെടുന്ന സമയത്തും ഈ നാമങ്ങൾ നിത്യവും ജപിക്കണം എന്നാണ്. പുരാണ വിശ്വാസമനുസരിച്ച് ഉറങ്ങുന്നതിന് മുൻപ് ഈ നാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നത് ദുഷ്ടശക്തികളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം നൽകുകയും അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ കാവലിൽ സമാധാനപരമായ ഉറക്കം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദാർശനിക വീക്ഷണത്തിൽ ഉറക്കം എന്നത് മനസ്സ് ദുർബലമാകുന്ന അജ്ഞാനത്തിന്‍റെ അവസ്ഥയാണ്. ഈ സമയത്ത് ഈശ്വരനെ സ്മരിക്കുന്നത് ഉപബോധമനസ്സിനെ പരമസത്യവുമായി എപ്പോഴും ബന്ധിപ്പിച്ചു നിർത്തുന്നു. യാത്രയ്ക്ക് മുൻപുള്ള നാമജപം സമുദ്രങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും കടന്ന ആ വലിയ യാത്രികനോടുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്. ഭൗതികമായ യാത്രയിലെ തടസ്സങ്ങൾ നീക്കാനും അതോടൊപ്പം മനുഷ്യജീവിതം എന്ന ആത്മീയ യാത്രയിൽ സുരക്ഷിതമായ മാർഗ്ഗദർശനം ലഭിക്കാനും ഈ നാമജപം സഹായിക്കും എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 4

തസ്യ മൃത്യുഭയം നാസ്തി സർവത്ര വിജയീ ഭവേത്|

ഭഗവാൻ ഹനുമാന്‍റെ പന്ത്രണ്ട് നാമങ്ങൾ പതിവായി ജപിക്കുന്നതിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന പരമമായ ആത്മീയവും ഭൗതികവുമായ നേട്ടങ്ങളെയാണ് ഈ അവസാന ശ്ലോകം വിവരിക്കുന്നത്. ഈ ശ്ലോകത്തിന്‍റെ ആദ്യ ഭാഗത്തിന്‍റെ അർത്ഥം അങ്ങനെയുള്ള വ്യക്തിക്ക് മരണഭയം ഉണ്ടാകില്ല എന്നാണ്. പുരാണങ്ങളിൽ ശ്രീരാമന്‍റെ കഥ ഭൂമിയിൽ ഉള്ള കാലത്തോളം ചിരഞ്ജീവിയായി ജീവിക്കാൻ വരം ലഭിച്ച വ്യക്തിയാണ് ഹനുമാൻ. അദ്ദേഹത്തോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നത് ഭൗതികമായ ആപത്തുകളിൽ നിന്നും അകാല മൃത്യുവിൽ നിന്നും സംരക്ഷണം നൽകുന്നു. ദാർശനികമായി നോക്കുമ്പോൾ മരണഭയമാണ് മനുഷ്യന്‍റെ എല്ലാ ഉത്കണ്ഠകളുടെയും ഭൗതികമായ ആസക്തികളുടെയും അടിസ്ഥാന കാരണം. ഈ ഭയത്തെ മറികടക്കുക എന്നത് ഉയർന്ന തലത്തിലുള്ള ആത്മീയ സാക്ഷാത്കാരത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ആത്മാവിന്‍റെ ശാശ്വതമായ സ്വഭാവത്തെ ഒരു ഭക്തൻ പൂർണ്ണമായും മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ഈ ഭയം ഇല്ലാതാകുന്നു.

ശ്ലോകത്തിന്‍റെ രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം അയാൾ എല്ലായിടത്തും വിജയിയാകും എന്ന് അർത്ഥമാക്കുന്നു. ഇത് കേവലം ഭൗതികമോ ലൗകികമോ ആയ കാര്യങ്ങളിലെ വിജയത്തെ മാത്രമല്ല ആന്തരികമായ പോരാട്ടങ്ങളിലെ വിജയത്തെയും ഉറപ്പുനൽകുന്നു. പുരാണങ്ങളിൽ ഇരുണ്ട ശക്തികൾക്കെതിരെയുള്ള എല്ലാ യുദ്ധങ്ങളിലും ഹനുമാൻ അജയ്യനായിരുന്നു. ഉയർന്ന ആത്മീയ തലത്തിൽ ഈ ഇരുണ്ട ശക്തികൾ എന്നത് കോപം അത്യാഗ്രഹം കാമം അഹങ്കാരം തുടങ്ങിയ ആന്തരിക വൈകല്യങ്ങളെയാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്. എല്ലായിടത്തും വിജയിക്കുക എന്നതിനർത്ഥം സ്വന്തം മനസ്സിന്‍റെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും മേൽ പൂർണ്ണമായ നിയന്ത്രണം നേടുക എന്നതാണ്. ഈ പുണ്യനാമങ്ങൾ നിത്യവും ജപിക്കുന്നത് ഭൗതികമായ വിജയത്തോടൊപ്പം ആത്മീയമായ മോക്ഷവും നൽകുമെന്നും അതുവഴി ഈശ്വരഭക്തിയിൽ ഉറച്ചുനിന്ന് നിർഭയമായ ജീവിതം നയിക്കാൻ സാധിക്കുമെന്നും ഈ ശ്ലോകം ഉറപ്പുനൽകുന്നു.

ഹനുമാനഞ്ജനാസൂനുർവായുപുത്രോ മഹാബലഃ|
രാമേഷ്ടഃ ഫൽഗുണസഖഃ പിംഗാക്ഷോഽമിതവിക്രമഃ|
ഉദധിക്രമണശ്ചൈവ സീതാശോകവിനാശകഃ|
ലക്ഷ്മണപ്രാണദാതാ ച ദശഗ്രീവസ്യ ദർപഹാ|
ദ്വാദശൈതാനി നാമാനി കപീന്ദ്രസ്യ മഹാത്മനഃ|
സ്വാപകാലേ പഠേന്നിത്യം യാത്രാകാലേ വിശേഷതഃ|
തസ്യ മൃത്യുഭയം നാസ്തി സർവത്ര വിജയീ ഭവേത്|

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras