ಮಾರ್ತಾಂಡ ಸ್ತೋತ್ರ
ಗಾಢಾಂತಕಾರಹರಣಾಯ ಜಗದ್ಧಿತಾಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಾಯ ಪರಮೇಶ್ವರಲೋಚನಾಯ . ಮಂದೇಹದೈತ್ಯಭುಜಗರ್ವವಿಭಂಜನಾಯ ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
'ಗಾಢವಾದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವವನೂ, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಒಳಿತನ್ನು ಮಾಡುವವನೂ, ಪ್ರಕಾಶಮಯನಾದವನೂ, ಪರಮೇಶ್ವರನ ಕಣ್ಣಾಗಿರುವವನೂ, ಮಂದೇಹ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರ ಮತ್ತು ಸರ್ಪಗಳ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೂ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನೂ ಆದ ಸೂರ್ಯದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.'
'ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸೂರ್ಯದೇವನ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸುವವನು. ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬೆಳಕು, ಶಾಖ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಮಸ್ತ ಜೀವರಾಶಿಗಳಿಗೂ ಒಳಿತನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು 'ಪರಮೇಶ್ವರಲೋಚನಾಯ' ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ ಶಿವನ ಕಣ್ಣು. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನು ಶಿವನ ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಮಂದೇಹ ರಾಕ್ಷಸರ ಕಥೆಯು ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಮಂದೇಹರು ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಅವರು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ವಿಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.'
ಛಾಯಾಪ್ರಿಯಾಯ ಮಣಿಕುಂಡಲಮಂಡಿತಾಯ ಸೂರೋತ್ತಮಾಯ ಸರಸೀರುಹಬಾಂಧವಾಯ . ಸೌವರ್ಣರತ್ನಮಕುಟಾಯ ವಿಕರ್ತನಾಯ ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
'ಛಾಯಾದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನೂ, ಮಣಿಕುಂಡಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾದವನೂ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೂ, ಕಮಲಗಳಿಗೆ ಬಂಧುವಾದವನೂ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ರತ್ನಖಚಿತ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನೂ, ವಿಕರ್ತನನೂ ಆದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.'
'ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸೂರ್ಯನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 'ಛಾಯಾಪ್ರಿಯಾಯ' ಎಂದರೆ ಛಾಯಾದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು. ಛಾಯಾದೇವಿ ಸೂರ್ಯನ ಪತ್ನಿ ಸಂಜ್ಞಾದೇವಿಯ ನೆರಳಿನ ರೂಪ. ಸೂರ್ಯನು ಮಣಿಕುಂಡಲಗಳು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ರತ್ನಖಚಿತ ಕಿರೀಟದಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅವನ ದೈವಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 'ಸರಸೀರುಹಬಾಂಧವಾಯ' ಎಂದರೆ ಕಮಲದ ಹೂವುಗಳಿಗೆ ಬಂಧು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಕಮಲಗಳು ಅರಳುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಮಲಗಳ ಸ್ನೇಹಿತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ವಿಕರ್ತನಾಯ' ಎಂಬುದು ಸೂರ್ಯನ ಒಂದು ಹೆಸರು, ಇದರರ್ಥ 'ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುವವನು' ಅಥವಾ 'ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹರಡುವವನು'. ಇದು ಅವನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕಿರಣಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.'
ಸಂಜ್ಞಾವಧೂಹೃದಯಪಂಕಜಷಟ್ಪದಾಯ ಗೌರೀಶಪಂಕಜಭವಾಚ್ಯುತವಿಗ್ರಹಾಯ . ಲೋಕೇಕ್ಷಣಾಯ ತಪನಾಯ ದಿವಾಕರಾಯ ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
'ಸಂಜ್ಞಾದೇವಿಯ ಹೃದಯ ಕಮಲಕ್ಕೆ ದುಂಬಿಯಂತಿರುವವನೂ, ಶಿವ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಸ್ವರೂಪನಾದವನೂ, ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣಾಗಿರುವವನೂ, ತಾಪವನ್ನು ನೀಡುವವನೂ, ಹಗಲನ್ನು ಮಾಡುವವನೂ ಆದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.'
'ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸೂರ್ಯನ ದೈವಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 'ಸಂಜ್ಞಾವಧೂಹೃದಯಪಂಕಜಷಟ್ಪದಾಯ' ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಸಂಜ್ಞಾದೇವಿಯ ಹೃದಯ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ದುಂಬಿಯಂತೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಅವರ ಆಳವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ಗೌರೀಶಪಂಕಜಭವಾಚ್ಯುತವಿಗ್ರಹಾಯ' ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು ಶಿವ (ಗೌರೀಶ), ಬ್ರಹ್ಮ (ಪಂಕಜಭವ) ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು (ಅಚ್ಯುತ) ಈ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನು ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 'ಲೋಕೇಕ್ಷಣಾಯ' ಎಂದರೆ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣಾಗಿರುವವನು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದಲೇ ಜೀವಿಗಳು ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುತ್ತವೆ. 'ತಪನಾಯ' ಎಂದರೆ ತಾಪವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಮತ್ತು 'ದಿವಾಕರಾಯ' ಎಂದರೆ ಹಗಲನ್ನು ಮಾಡುವವನು. ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮೂಲಭೂತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ.'
ಸಪ್ತಾಶ್ವಬದ್ಧಶಕಟಾಯ ಗ್ರಹಾಧಿಪಾಯ ರಕ್ತಾಂಬರಾಯ ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲಾಯ . ಜಾಂಬೂನದಾಂಬುಜಕರಾಯ ದಿನೇಶ್ವರಾಯ ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
'ಏಳು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ರಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನೂ, ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಾದವನೂ, ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನೂ, ಶರಣಾದವರ ಮೇಲೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯವನ್ನು ತೋರುವವನೂ, ಚಿನ್ನದ ಕಮಲದಂತಹ ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನೂ, ದಿನಕ್ಕೆ ಒಡೆಯನಾದವನೂ ಆದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.'
'ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸೂರ್ಯನ ವಾಹನ, ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಕರುಣಾಮಯಿ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. 'ಸಪ್ತಾಶ್ವಬದ್ಧಶಕಟಾಯ' ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು ಏಳು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಥದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಏಳು ಕುದುರೆಗಳು ಸಪ್ತ ವರ್ಣಗಳನ್ನು (ಮಳೆಬಿಲ್ಲು) ಅಥವಾ ವಾರದ ಏಳು ದಿನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಗ್ರಹಾಧಿಪಾಯ' ಎಂದರೆ ನವಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಮುಖನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗ್ರಹಗಳ ಅಧಿಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ರಕ್ತಾಂಬರಾಯ' ಎಂದರೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವನು, ಇದು ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ. 'ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲಾಯ' ಎಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಶರಣಾದವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರುವವನು. ಸೂರ್ಯನು ಭಕ್ತರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. 'ಜಾಂಬೂನದಾಂಬುಜಕರಾಯ' ಎಂದರೆ ಚಿನ್ನದ ಕಮಲದಂತಹ ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು, ಇದು ಅವನ ಉದಾರತೆ ಮತ್ತು ಶುಭತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ದಿನೇಶ್ವರಾಯ' ಎಂದರೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಒಡೆಯನಾದವನು, ಅಂದರೆ ಹಗಲನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು.'
ಆಮ್ನಾಯಭಾರಭರಣಾಯ ಜಲಪ್ರದಾಯ ತೋಯಾಪಹಾಯ ಕರುಣಾಮೃತಸಾಗರಾಯ . ನಾರಾಯಣಾಯ ವಿವಿಧಾಮರವಂದಿತಾಯ ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
'ವೇದಗಳ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತವನೂ, ನೀರನ್ನು ನೀಡುವವನೂ, ನೀರನ್ನು ಹೀರುವವನೂ, ಕರುಣೆಯ ಅಮೃತ ಸಾಗರನೂ, ನಾರಾಯಣ ಸ್ವರೂಪನೂ, ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನೂ ಆದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂರ್ಯದೇವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.'
'ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸೂರ್ಯನ ಜ್ಞಾನ, ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. 'ಆಮ್ನಾಯಭಾರಭರಣಾಯ' ಎಂದರೆ ವೇದಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತವನು. ಸೂರ್ಯನು ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ವೇದಗಳ ರಕ್ಷಕ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 'ಜಲಪ್ರದಾಯ ತೋಯಾಪಹಾಯ' ಎಂಬುದು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಮಳೆಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ನೀರನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಹೀಗೆ ಜಲಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. 'ಕರುಣಾಮೃತಸಾಗರಾಯ' ಎಂದರೆ ಕರುಣೆಯ ಅಮೃತ ಸಾಗರ. ಸೂರ್ಯನು ಸಮಸ್ತ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಜೀವನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. 'ನಾರಾಯಣಾಯ' ಎಂದರೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ವರೂಪನಾದವನು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವನ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 'ವಿವಿಧಾಮರವಂದಿತಾಯ' ಎಂದರೆ ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು. ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.'
ಗಾಢಾಂತಕಾರಹರಣಾಯ ಜಗದ್ಧಿತಾಯ
ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯಾಯ ಪರಮೇಶ್ವರಲೋಚನಾಯ .
ಮಂದೇಹದೈತ್ಯಭುಜಗರ್ವವಿಭಂಜನಾಯ
ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
ಛಾಯಾಪ್ರಿಯಾಯ ಮಣಿಕುಂಡಲಮಂಡಿತಾಯ
ಸೂರೋತ್ತಮಾಯ ಸರಸೀರುಹಬಾಂಧವಾಯ .
ಸೌವರ್ಣರತ್ನಮಕುಟಾಯ ವಿಕರ್ತನಾಯ
ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
ಸಂಜ್ಞಾವಧೂಹೃದಯಪಂಕಜಷಟ್ಪದಾಯ
ಗೌರೀಶಪಂಕಜಭವಾಚ್ಯುತವಿಗ್ರಹಾಯ .
ಲೋಕೇಕ್ಷಣಾಯ ತಪನಾಯ ದಿವಾಕರಾಯ
ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
ಸಪ್ತಾಶ್ವಬದ್ಧಶಕಟಾಯ ಗ್ರಹಾಧಿಪಾಯ
ರಕ್ತಾಂಬರಾಯ ಶರಣಾಗತವತ್ಸಲಾಯ .
ಜಾಂಬೂನದಾಂಬುಜಕರಾಯ ದಿನೇಶ್ವರಾಯ
ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
ಆಮ್ನಾಯಭಾರಭರಣಾಯ ಜಲಪ್ರದಾಯ
ತೋಯಾಪಹಾಯ ಕರುಣಾಮೃತಸಾಗರಾಯ .
ನಾರಾಯಣಾಯ ವಿವಿಧಾಮರವಂದಿತಾಯ
ಸೂರ್ಯಾಯ ತೀವ್ರಕಿರಣಾಯ ನಮೋ ನಮಸ್ತೇ ..
Other stotras
