కాలీ భుజంగ స్తోత్రం

విజేతుం ప్రతస్థే యదా కాలకస్యా-
సురాన్ రావణో ముంజమాలిప్రవర్హాన్ .
తదా కామకాలీం స తుష్టావ
వాగ్భిర్జిగీషుర్మృధే బాహువీర్య్యేణ సర్వాన్ .. ౧..

సరళ అనువాదం:
ఎప్పుడైతే రావణుడు ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలను జయించడానికి స్వర్గం వైపు బయలుదేరాడో, అప్పుడు తన బాహుబలంతో యుద్ధంలో అందరినీ జయించాలనే కోరికతో (జిగీషుః), అతను కామకాలీ దేవిని ఈ మాటలతో స్తుతించాడు.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):
ఇక్కడ రావణుడి ఉద్దేశ్యం 'ముక్తి' కాదు, 'విజయం' (విజిగీషు). తంత్ర శాస్త్రం ప్రకారం, దేవి భోగం (ఐహిక సుఖం/అధికారం) మరియు మోక్షం (ముక్తి) రెండింటినీ ప్రసాదించగలదు. రావణుడు తన అహంకారం మరియు బలంపై నమ్మకం ఉంచి, దైవిక శక్తిని యుద్ధ విజయం కోసం ఆవాహన చేస్తున్నాడు. ఇది రావణుడి రాజసిక భక్తిని సూచిస్తుంది.

మహావృత్తభీమాసృగబ్ధ్యుత్థవీచీ-
పరిక్షాలితా శ్రాంతకంథశ్మశానే .
చితిప్రజ్వలద్వహ్నికీలాజటాలే
శివాకారశావాసనే సన్నిషణ్ణాం .. ౨..

మహాభైరవీయోగినిడాకినీభిః
కరాలాభిరాపాదలంబత్కచాభిః .
భ్రమంతీభిరాపీయ మద్యామిషాస్రాన్యజస్రం
సమం సంచరంతీం హసంతీం .. ౩..

సరళ అనువాదం:
రక్త సముద్రపు అలలతో కడగబడిన, మండుతున్న చితి మంటల పొగ మరియు జ్వాలలతో నిండిన భయంకరమైన స్మశానంలో, శివుని ఆకారంలో ఉన్న శవంపై (శవాసనం) దేవి కూర్చుని ఉంది. ఆమె చుట్టూ మాంసం మరియు మద్యాన్ని సేవిస్తూ, పొడవైన జుట్టు కలిగిన భయంకరమైన డాకిని, యోగిని మరియు భైరవి శక్తులు నర్తిస్తున్నారు. వారి మధ్యలో దేవి నవ్వుతూ సంచరిస్తోంది.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):

• శవాసనం (శవం అనే ఆసనం): ఇక్కడ దేవి శివుని రొమ్ముపై కూర్చుని ఉంది. తంత్ర శాస్త్రంలో ఒక ప్రసిద్ధ వాక్యం ఉంది: "శక్తి లేని శివుడు శవంతో సమానం". అంటే, చైతన్య శక్తి (దేవి) లేకపోతే పరమాత్మ (శివుడు) నిష్క్రియుడు. ఆమె అతనిపై కూర్చున్నప్పుడే సృష్టి క్రియ జరుగుతుంది.

• స్మశాన సంకేతం: స్మశానం అనిత్యత్వానికి సంకేతం. లౌకిక కోరికలు, అహంకారాలు కాలి బూడిదయ్యే చోటు అది. అక్కడ దేవి నవ్వుతోందంటే, ఆమె మృత్యువును మరియు భయాన్ని జయించినది అని అర్థం.

మహాకల్పకాలాంతకాదంబినీ-
త్విట్పరిస్పర్ద్ధిదేహద్యుతిం ఘోరనాదాం .
స్ఫురద్ద్వాదశాదిత్యకాలాగ్నిరుద్ర-
జ్వలద్విద్యుదోఘప్రభాదుర్నిరీక్ష్యాం .. ౪..

సరళ అనువాదం:
ప్రళయకాలపు కారుమబ్బుల వలె నల్లని శరీర కాంతి కలిగినది, భయంకరమైన శబ్దం (ఘోరనాదం) చేసేది. అయినా సరే, ద్వాదశ (పన్నెండు) ఆదిత్యులు ఒక్కసారిగా ఉదయించినట్లు, ప్రళయ అగ్నిలా మరియు మెరుపులా కళ్లు మిరుమిట్లు గొలిపే తేజస్సును కలిగి ఉంది. ఈమెను చూడటం అత్యంత కష్టంతో కూడుకున్న పని.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):
ఇక్కడ ఒక వైరుధ్యం (Paradox) ఉంది. ఆమె కారుమబ్బులా నల్లగా ఉన్నప్పటికీ, సూర్యుని కంటే ప్రకాశవంతంగా ఉంది.

• నలుపు రంగు: ఇది 'అవ్యక్త' స్థితి లేదా 'తమోగుణం' యొక్క సంకేతం. సృష్టికి ముందు ఉన్న చీకటి ఆమె.

• అత్యుగ్ర ప్రకాశం: ఇది జ్ఞానం మరియు చైతన్యానికి సంకేతం. ఆమె కేవలం అజ్ఞానపు చీకటి మాత్రమే కాదు, సత్యపు పరంజ్యోతి కూడా. ఈ రెండు రూపాలు ఒకే దేవిలో ఉన్నాయి.

లసన్నీలపాషాణనిర్మాణవేది-
ప్రభశ్రోణిబింబం చలత్పీవరోరుం .
సముత్తుంగపీనాయతోరోజకుంభం
కటిగ్రంథితద్వీపికృత్త్యుత్తరీయాం .. ౫..

సరళ అనువాదం:
నీలమణితో చేసిన వేదిక వలె మెరిసే నడుము కలిగినది. బలమైన తొడలు, ఎత్తైన మరియు పుష్టిగా ఉన్న వక్షోజాలను కలిగినది. పులి చర్మాన్ని చీరలా కట్టుకుని, ఏనుగు చర్మాన్ని పై వస్త్రంగా ధరించినది.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):

• పులి చర్మం (ద్వీపికృత్తి): పులి అనేది అహంకారం మరియు కామవాంఛకు సంకేతం. దేవి పులి చర్మాన్ని ధరించిందంటే, ఆమె కామ-క్రోధాలను తన అదుపులో ఉంచుకుందని మరియు ప్రకృతిలోని క్రూర శక్తులపై కూడా ఆమెకు ఆధిపత్యం ఉందని అర్థం.

స్రవద్రక్తవల్గన్నృముండావనద్ధా-
సృగాబద్ధనక్షత్రమాలైకహారాం .
మృతబ్రహ్మకుల్యోపక్లృప్తాంగభూషాం
మహాట్టాట్టహాసైర్జగత్ త్రాసయంతీం .. ౬..

నిపీతాననాంతామితోద్ధృత్తరక్తో-
చ్ఛలద్ధారయా స్నాపితోరోజయుగ్మాం .
మహాదీర్ఘదంష్ట్రాయుగన్యంచదంచ-
ల్లలల్లేలిహానోగ్రజిహ్వాగ్రభాగాం .. ౭..

సరళ అనువాదం:
రక్తం కారుతున్న నరముండాల (మనుషుల తలల) మాలను నక్షత్ర మాల వలె ధరించినది. మృతుల ఎముకలతో చేసిన ఆభరణాలను ధరించినది. తన భయంకరమైన అట్టహాసంతో ఈ జగత్తు మొత్తాన్ని భయపెట్టేది. రక్తపానం చేస్తూ, బయటకు చాచిన నాలుకను కదిలిస్తూ, కోరపళ్ళ ద్వారా భయం పుట్టించేది.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):

• ముండమాల (తలల హారం): దేవి సాధారణంగా 50 పుర్రెల హారాన్ని ధరిస్తుంది. ఇది సంస్కృతంలోని 50 అక్షరాలను (వర్ణమాల) సూచిస్తుంది. అంటే ఆమె సకల జ్ఞానానికి, మంత్రాలకు మరియు శబ్దాలకు మూలం (శబ్ద బ్రహ్మ). మనిషి అహంకారం నశించినప్పుడే తల్లి మెడలో స్థానం దొరుకుతుందని దీని అర్థం.

• రక్తపానం: రక్తం ప్రాణశక్తికి సంకేతం. అన్ని జీవుల ప్రాణశక్తి అంతిమంగా ఆమెలోనే లీనమవుతుందని ఇది సూచిస్తుంది.

చలత్పాదపద్మద్వయాలంబిముక్త-
ప్రకంపాలిసుస్నిగ్ధసంభుగ్నకేశాం .
పదన్యాససంభారభీతాహిరాజా-
ననోద్గచ్ఛదాత్మస్తుతివ్యస్తకర్ణాం .. ౮..

సరళ అనువాదం:
పాదాల వరకు వేలాడుతున్న నల్లని, దట్టమైన కేశరాశిని కలిగినది. ఆమె అడుగు వేస్తే భూమి భారం మోయలేక ఆదిశేషుడు వణుకుతున్నాడు. ఆ ఆదిశేషుని నోటి నుండి భయంతో వెలువడే స్తుతులను వినడంలో ఆమె చెవులు ఆసక్తిని చూపుతున్నాయి.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):
ఇది రావణుడి కల్పనలోని అద్భుత దృశ్యం. జగత్తును మోస్తున్న ఆదిశేషునికి కూడా దేవి పాదాల భారాన్ని మోయడం సాధ్యం కావడం లేదు. అయినా ఆమె పాదాలు 'పద్మం' (తామర) వలె మృదువుగా ఉన్నాయి. భక్తులకు మృదువైన పాదాలు, దుష్టులకు వజ్రం అంత కఠినం అని కవి ఇక్కడ సూచించాడు.

మహాభీషణం ఘోరవింశార్ద్ధవక్త్రై-
స్తథాసప్తవింశాన్వితైర్లోచనైశ్చ .
పురోదక్షవామే ద్వినేత్రోజ్వలాభ్యాం
తథాన్యాననే త్రిత్రినేత్రాభిరామాం .. ౯..

లసద్వీపిహర్య్యక్షఫేరుప్లవంగ-
క్రమేలర్క్షతార్క్షద్విపగ్రాహవాహైః .
ముఖైరీదృశాకారితైర్భ్రాజమానాం
మహాపింగలోద్యజ్జటాజూటభారాం .. ౧౦..

సరళ అనువాదం:
ఆమె పది తలలను (వింశార్ద్ధ = ఇరవైలో సగం) కలిగి ఉంది. మొత్తం ముప్పై కళ్లు ఉన్నాయి (ప్రతి తలకు మూడు). ఆమె ముఖాలు చిరుత, సింహం, నక్క, కోతి, ఒంటె, ఎలుగుబంటి, గరుడ, ఏనుగు, మొసలి మరియు గుర్రం ఆకారంలో ఉన్నాయి. ఆమె జుట్టు పింగళ వర్ణంలో (ఎరుపు-పసుపు మిశ్రమం) ఉంది.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):

• జంతువుల ముఖాలు: ఇక్కడ దేవిని 'విశ్వరూపి'గా మరియు 'పశుపతి'గా చూపబడింది. జగత్తులోని అన్ని రకాల జీవుల శక్తి ఆమెలోనే ఉంది. ప్రతి జంతువు ఒక గుణాన్ని సూచిస్తుంది (ఉదాహరణకు: సింహం-పరాక్రమం, నక్క-యుక్తి, ఏనుగు-బలం). ఆమె ప్రకృతి యొక్క సమగ్ర రూపం.

• పది తలలు: పది దిక్కులకు (దశదిక్కులు) ఆమె వ్యాప్తిని ఇది సూచిస్తుంది.

భుజైః సప్తవింశాంకితైర్వామభాగే
యుతాం దక్షిణే చాపి తావద్భిరేవ .. ౧౧..

(మరియు తదుపరి శ్లోకాలలో ఆయుధాల వర్ణన)

సరళ అనువాదం:
ఎడమ వైపున 27 మరియు కుడి వైపున 27, ఇలా మొత్తం 54 చేతులను కలిగి ఉంది. ఆ చేతులలో కపాలం, డాలు, పాశం, శక్తి ఆయుధం, పుర్రె, ధనస్సు, చక్రం, గంట, శవం, పర్వతం, పాము, గద, అగ్నిగుండం, డమరుకం, కత్తి, త్రిశూలం, అంకుశం, కమలం, మద్య పాత్ర మొదలైనవాటిని ధరించి ఉంది.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):

• సంఖ్య 27 ప్రత్యేకత: 27 అనేది జ్యోతిష్య శాస్త్రం ప్రకారం 'నక్షత్రాల' సంఖ్య. దేవి 27+27 చేతులను కలిగి ఉంది అంటే, ఆమె కాలం (Time) మరియు నక్షత్ర మండలానికి అధిపతి. ఆమె ఆజ్ఞ లేనిదే కాలచక్రం కదలదు.

• ఆయుధాల వైవిధ్యం: ఆమె చేతిలో కేవలం సంహార ఆయుధాలే కాదు, 'కమలం' వంటి సౌమ్య వస్తువులు మరియు 'గంట' వంటి నాదబ్రహ్మ సంకేతాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆమె సృష్టి, స్థితి మరియు లయల సమాహారం.

జవాపుష్పరోచిష్ఫణీంద్రోపక్లృప్త-
క్వణన్నూపురద్వంద్వసక్తాంఘ్రిపద్మాం .
మహాపీతకుంభీనసావద్ధనద్ధ
స్ఫురత్సర్వహస్తోజ్వలత్కంకణాం చ .. ౧౭..

(మరియు తదుపరి శ్లోకాలలో సర్పాలంకార వర్ణన)

సరళ అనువాదం:
మందార పువ్వు వలె ఎర్రగా ఉన్న పాములతో ఆమె కాలి గజ్జెలు చేయబడ్డాయి. పసుపు రంగు పాములు ఆమె చేతి గాజులుగా ఉన్నాయి. తెల్లని పాములు యజ్ఞోపవీతంగా ఉన్నాయి. ఇలా వివిధ రంగుల నాగపాములతో ఆమె అలంకరించబడి ఉంది.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):

• సర్పం మరియు కుండలిని: తంత్రంలో సర్పం 'కుండలిని శక్తి'కి సంకేతం.

• రంగుల రహస్యం:

  • ఎరుపు పాములు: రజోగుణం (క్రియ/శక్తి).

  • పసుపు/తెలుపు పాములు: సత్వగుణం (జ్ఞానం/శాంతి).

  • నల్ల పాములు: తమోగుణం (లౌకికత/లయం).
    దేవి త్రిగుణాతీతురాలు మరియు త్రిగుణాలను ఆభరణంలా ధరించి నియంత్రించేది అనే గూఢార్థం ఇక్కడ ఉంది.

ఫలశ్రుతి (శ్లోకం ౨౧-౨౩):

సదా సంస్మరామీదృశీం కామకాలీం
జయేయం సురాణాం హిరణ్యోద్భవానాం...

సరళ అనువాదం:
హిరణ్యగర్భుని నుండి పుట్టిన దేవతలను జయించడానికి నేను (రావణుడు) ఎప్పుడూ ఈ కామకాలీని స్మరిస్తాను. ఎవరు ఈ స్తోత్రాన్ని భక్తితో పఠిస్తారో, వారు యుద్ధంలో శత్రువులను ఖచ్చితంగా జయిస్తారు. వారికి శోకం, పాపం, దారిద్ర్యం, రోగం లేదా భయం ఉండదు. వారు ఐశ్వర్యం, దీర్ఘాయుష్షు, సుఖం, బుద్ధి, కీర్తి మరియు అంతిమంగా ముక్తిని పొందుతారు.

స్వారస్యమైన అంతరార్థం (విశేషార్థం):
ఇది రావణుడి ఆత్మవిశ్వాసం మరియు తాంత్రిక దృక్పథాన్ని చూపిస్తుంది.

1. ఉద్దేశ్యం: ఇక్కడ ప్రార్థన 'శత్రు విజయం' కోసం. ఇది లౌకిక లక్ష్యం.

2. ఫలం: కానీ చివరలో 'భవేన్ముక్తిరంతే' (చివరలో ముక్తి లభిస్తుంది) అని కూడా చెప్పబడింది.
   దేవి 'భుక్తి' (లౌకిక సుఖం) మరియు 'ముక్తి' (మోక్షం) రెండింటినీ ఇచ్చే తల్లి. రావణుడు ఎంత క్రూరుడైనా, అతని పాండిత్యం మరియు తాంత్రిక జ్ఞానానికి ఈ స్తోత్రం సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది. స్మశానంలో నెలకొని ఉన్న భయంకర దేవతను, తల్లి రూపంలో చూసి, ఆమె నుండి రక్షణ మరియు విజయాన్ని కోరే అద్భుతమైన రచన ఇది.

విజేతుం ప్రతస్థే యదా కాలకస్యా-
సురాన్ రావణో ముంజమాలిప్రవర్హాన్ .
తదా కామకాలీం స తుష్టావ
వాగ్భిర్జిగీషుర్మృధే బాహువీర్య్యేణ సర్వాన్ ..

మహావర్త్తభీమాసృగబ్ధ్యుత్థవీచీ-
పరిక్షాలితా శ్రాంతకంథశ్మశానే .
చితిప్రజ్వలద్వహ్నికీలాజటాలే
శివాకారశావాసనే సన్నిషణ్ణాం ..

మహాభైరవీయోగినీడాకినీభిః
కరాలాభిరాపాదలంబత్కచాభిః .
భ్రమంతీభిరాపీయ మద్యామిషాస్రాన్యజస్రం
సమం సంచరంతీం హసంతీం ..

మహాకల్పకాలాంతకాదంబినీ-
త్విట్పరిస్పర్ద్ధిదేహద్యుతిం ఘోరనాదాం .
స్ఫురద్ద్వాదశాదిత్యకాలాగ్నిరుద్ర-
జ్వలద్విద్యుదోఘప్రభాదుర్నిరీక్ష్యాం ..

లసన్నీలపాషాణనిర్మాణవేది-
ప్రభశ్రోణిబింబాం చలత్పీవరోరుం .
సముత్తుంగపీనాయతోరోజకుంభాం
కటిగ్రంథితద్వీపికృత్త్యుత్తరీయాం ..

స్రవద్రక్తవల్గన్నృముండావనద్ధా-
సృగాబద్ధనక్షత్రమాలైకహారాం .
మృతబ్రహ్మకుల్యోపక్లృప్తాంగభూషాం
మహాట్టాట్టహాసైర్జగత్ త్రాసయంతీం ..

నిపీతాననాంతామితోద్ధృత్తరక్తో-
చ్ఛలద్ధారయా స్నాపితోరోజయుగ్మాం .
మహాదీర్ఘదంష్ట్రాయుగన్యంచదంచ-
ల్లలల్లేలిహానోగ్రజిహ్వాగ్రభాగాం ..

చలత్పాదపద్మద్వయాలంబిముక్త-
ప్రకంపాలిసుస్నిగ్ధసంభుగ్నకేశాం .
పదన్యాససంభారభీతాహిరాజా-
ననోద్గచ్ఛదాత్మస్తుతివ్యస్తకర్ణాం ..

మహాభీషణాం ఘోరవింశార్ద్ధవక్త్రై-
స్తథాసప్తవింశాన్వితైర్లోచనైశ్చ .
పురోదక్షవామే ద్వినేత్రోజ్జ్వలాభ్యాం
తథాన్యాననే త్రిత్రినేత్రాభిరామాం ..

లసద్వీపిహర్య్యక్షఫేరుప్లవంగ-
క్రమేలర్క్షతార్క్షద్విపగ్రాహవాహైః .
ముఖైరీదృశాకారితైర్భ్రాజమానాం
మహాపింగలోద్యజ్జటాజూటభారాం ..

భుజైః సప్తవింశాంకితైర్వామభాగే
యుతాం దక్షిణే చాపి తావద్భిరేవ .
క్రమాద్రత్నమాలాం కపాలం చ శుష్కం
తతశ్చర్మపాశం సుదీర్ఘం దధానాం ..

తతః శక్తిఖట్వాంగముండం భుశుండీం
ధనుశ్చక్రఘంటాశిశుప్రేతశైలాన్ .
తతో నారకంకాలబభ్రూరగోన్మాద-
వంశీం తథా ముద్గరం వహ్నికుండం ..

అధో డమ్మరుం పారిఘం భిందిపాలం
తథా మౌశలం పట్టిశం ప్రాశమేవం .
శతఘ్నీం శివాపోతకం చాథ దక్షే
మహారత్నమాలాం తథా కర్త్తుఖడ్గౌ ..

చలత్తర్జ్జనీమంకుశం దండముగ్రం
లసద్రత్నకుంభం త్రిశూలం తథైవ .
శరాన్ పాశుపత్యాంస్తథా పంచ కుంతం
పునః పారిజాతం ఛురీం తోమరం చ ..

ప్రసూనస్రజం డిండిమం గృధ్రరాజం
తతః కోరకం మాంసఖండం శ్రువం చ .
ఫలం బీజపూరాహ్వయం చైవ సూచీం
తథా పర్శుమేవం గదాం యష్టిముగ్రాం ..

తతో వజ్రముష్టిం కుణప్పం సుఘోరం
తథా లాలనం ధారయంతీం భుజైస్తైః .
జవాపుష్పరోచిష్ఫణీంద్రోపక్లృప్త-
క్వణన్నూపురద్వంద్వసక్తాంఘ్రిపద్మాం ..

మహాపీతకుంభీనసావద్ధనద్ధ
స్ఫురత్సర్వహస్తోజ్జ్వలత్కంకణాం చ .
మహాపాటలద్యోతిదర్వీకరేంద్రా-
వసక్తాంగదవ్యూహసంశోభమానాం ..

మహాధూసరత్త్విడ్భుజంగేంద్రక్లృప్త-
స్ఫురచ్చారుకాటేయసూత్రాభిరామాం .
చలత్పాండురాహీంద్రయజ్ఞోపవీత-
త్విడుద్భాసివక్షఃస్థలోద్యత్కపాటాం ..

పిషంగోరగేంద్రావనద్ధావశోభా-
మహామోహబీజాంగసంశోభిదేహాం .
మహాచిత్రితాశీవిషేంద్రోపక్లృప్త-
స్ఫురచ్చారుతాటంకవిద్యోతికర్ణాం ..

వలక్షాహిరాజావనద్ధోర్ధ్వభాసి-
స్ఫురత్పింగలోద్యజ్జటాజూటభారాం .
మహాశోణభోగీంద్రనిస్యూతమూండో-
ల్లసత్కింకణీజాలసంశోభిమధ్యాం ..

సదా సంస్మరామీదృశోం కామకాలీం
జయేయం సురాణాం హిరణ్యోద్భవానాం .
స్మరేయుర్హి యేఽన్యేఽపి తే వై జయేయు-
ర్విపక్షాన్మృధే నాత్ర సందేహలేశః ..

పఠిష్యంతి యే మత్కృతం స్తోత్రరాజం
ముదా పూజయిత్వా సదా కామకాలీం .
న శోకో న పాపం న వా దుఃఖదైన్యం
న మృత్యుర్న రోగో న భీతిర్న చాపత్ ..

ధనం దీర్ఘమాయుః సుఖం బుద్ధిరోజో
యశః శర్మభోగాః స్త్రియః సూనవశ్చ .
శ్రియో మంగలం బుద్ధిరుత్సాహ ఆజ్ఞా
లయః శర్మ సర్వ విద్యా భవేన్ముక్తిరంతే ..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras