అంబా స్తుతి

శ్లోకము 1

చేటీ భవన్నిఖిలఖేటీ కదంబవనవాటీషు నాకిపటలీ

కోటీరచారుతరకోటీమణీకిరణకోటీకరంబితపదా .

పాటీరగంధికుచశాటీ కవిత్వపరిపాటీ మగాధిపసుతా

ఘోటీఖురాదధికధాటీముదారముఖవీటీరసేన తనుతామ్ ‖ 1 ‖

ఈ శ్లోకం కదంబ వనంలో కొలువై ఉన్న పరాశక్తి యొక్క అద్భుతమైన సౌందర్యాన్ని మరియు ఆమె వైభవాన్ని వర్ణిస్తుంది. ఆకాశంలో సంచరించే దేవతలందరూ తమ అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టి ఆమెకు సేవకురాళ్ళుగా మారి ఆమె పాదాల చెంత నిలబడి ఉన్నారు. ఆ దేవతల కిరీటాలలో పొదిగిన కోట్లాది నవరత్నాల కాంతులు అమ్మవారి పాదాలపై పడి ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. తన వక్షస్థలంపై చందనపు పూతను అలంకరించుకున్న ఆ పర్వతరాజ పుత్రిక, తన భక్తులకు కవిత్వం చెప్పే అపారమైన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఆమె తన నోటిలో తాంబూలం ధరించి, అత్యంత మంగళకరమైన ఎర్రటి ముఖవర్చస్సుతో దర్శనమిస్తుంది. అటువంటి ఆ పరమేశ్వరి మనందరికీ మేలు చేయాలని ఈ శ్లోకం ప్రార్థిస్తోంది.

పురాణ నేపథ్యం ప్రకారం, ఈ పద్యం మధురైలోని కదంబ వనంలో వెలసిన మీనాక్షి దేవిని లేదా సమస్త విశ్వానికి మూలకారణమైన జగన్మాతను కీర్తిస్తోంది. సృష్టిని నడిపించే ఇంద్రాది దేవతలు సైతం ఆమె పాదాలకు నమస్కరించడం ఆమె సర్వోన్నత శక్తికి నిదర్శనం. హిమవంతుని కుమార్తెగా అవతరించిన పార్వతీదేవి జ్ఞానానికి అధిదేవత అని, ఆమెను ఆరాధించడం వల్ల అద్భుతమైన కవితా శక్తి లభిస్తుందని ఈ వర్ణన తెలియజేస్తుంది.

తాత్విక దృక్పథంతో చూస్తే, దేవతలు ఆమె పాదాలపై పడటం అనేది మనిషిలోని అహంకారం మరియు మాయ పూర్తిగా నశించిపోవాలని సూచించే ఆధ్యాత్మిక సత్యం. అమ్మవారి నోటిలోని తాంబూలం కేవలం ప్రాపంచిక వస్తువు కాదు, అది నిరాకార బ్రహ్మము అందించే బ్రహ్మానంద స్థితికి ప్రతీక. ఈ ప్రపంచంలోని అజ్ఞానమనే చీకట్లను పారద్రోలి, స్వచ్ఛమైన ఆత్మజ్ఞానాన్ని మరియు శాశ్వతమైన మోక్షాన్ని అమ్మావరు తన భక్తులకు ప్రసాదిస్తుందనేది దీని అంతరార్థం.

శ్లోకము 2

ద్వైపాయనప్రభృతిశాపాయుధత్రిదివసోపానధూలిచరణా

పాపాపహస్వమనుజాపానులీనజనతాపాపనోదనిపుణా .

నీపాలయా సురభిధూపాలకా దురితకూపాదుదంచయతు మామ్

రూపాధికా శిఖరిభూపాలవంశమణిదీపాయితా భగవతీ ‖ 2 ‖

ఈ శ్లోకం అమ్మవారి పాదధూళికి ఉన్న అపారమైన మహిమను కీర్తిస్తుంది. వ్యాసుడు వంటి గొప్ప గొప్ప మహర్షులు ఇచ్చే భయంకరమైన శాపాలనే ఆయుధాల నుండి సైతం భక్తులను కాపాడే రక్షణ కవచం ఆమె పాదధూళి. అంతేకాకుండా, ఆ పాదరేణువులు స్వర్గాన్ని చేరుకోవడానికి మార్గం చూపే మెట్లుగా పనిచేస్తాయి. నియమబద్ధంగా మంత్రాలను జపిస్తూ ఆమెను ఆరాధించే మనుషుల సమస్త పాపాలను పూర్తిగా తొలగించడంలో ఆమె అత్యంత నైపుణ్యం కలది. కదంబ వృక్షాలు నిండిన అడవిలో నివసిస్తూ, పరిమళించే కేశాలు కలిగిన ఆ తల్లి, పాపాలు అనే ఈ లోతైన బావి నుండి నన్ను ఒడ్డుకు చేర్చాలని భక్తుడు వేడుకుంటున్నాడు.

పురాణ కథల ప్రకారం, అమ్మవారి భక్తులు ఎటువంటి మునుల కోపానికి గానీ, కర్మ ఫలాలకు గానీ భయపడాల్సిన అవసరం లేదని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తోంది. పర్వతరాజు వంశానికే ఒక మణిదీపంగా ప్రకాశించే పార్వతీదేవి కరుణకు హద్దులు లేవు. పర్వతరాజ పుత్రికగా జన్మించి, యావత్ ప్రపంచానికే వెలుగునిచ్చే అఖండ దీపంగా ఆమె విరాజిల్లుతున్న తీరును ఈ పద్యం చాలా అందంగా వర్ణించింది.

ఆధ్యాత్మిక మరియు తాత్విక కోణంలో పరిశీలిస్తే, ప్రతి మనిషి జనన మరణ చక్రం లేదా పాపాల బావి అనే మాయలో చిక్కుకుని ఉన్నాడు. ఆ మాయ అనే అజ్ఞానపు చీకటిని పారద్రోలే జ్ఞానకాంతి మాత్రమే అమ్మవారి పాదధూళి. మహర్షుల శాపం అనేది మనం గత జన్మలలో చేసిన కర్మల సముదాయానికి ప్రతీక. నిజమైన భక్తితో దేవిని శరణువేడినప్పుడు, ఆ కర్మలన్నీ నశించిపోయి, ఆత్మ ఉన్నతమైన మోక్ష స్థితిని చేరుకుంటుందని దీని అంతరార్థం.

శ్లోకము 3

యాలీభిరాత్మతనుతాలీనకృత్ప్రియకపాలీషు ఖేలతి భవా

వ్యాలీనకుల్యసితశూలీభరా చరణధూలీలసన్మణిగణా .

యాలీభృతి శ్రవసి తాలీదలం వహతి యాలీకశోభితిలకా

సాలీకరోతు మమ కాలీ మనః స్వపదనాలీకసేవనవిధౌ ‖ 3 ‖

ఈ శ్లోకంలో కాళికామాత యొక్క మనోహరమైన రూపం మరియు ఆమె ప్రసాదించే అభయం వర్ణించబడ్డాయి. తన ప్రాణసఖులతో కలిసి ఆనందంగా ఆడుకునే ఆ తల్లి, చేతిలో కపాలం ధరించిన పరమశివునికి తన శరీరంలో సగభాగాన్ని ప్రేమతో పంచింది. ఆమె పాదధూళి నవరత్నాల వలె ఎంతో కాంతివంతంగా ప్రకాశిస్తోంది. తన చెవులకు తాటి ఆకును ఆభరణంగా ధరించిన ఆ దేవి, నుదుటిపై ప్రకాశవంతమైన తిలకాన్ని కలిగి ఉంది. ఎంతో శక్తివంతమైన ఆ కాళీమాత, నా మనస్సు ప్రాపంచిక విషయాలలో పడి దిగజారిపోకుండా, ఎల్లప్పుడూ తన పాదపద్మాలను సేవించేలా నన్ను కాపాడాలని భక్తుడు ప్రార్థిస్తున్నాడు.

పురాణాల దృక్పథంలో, పార్వతీదేవి శివుని ఎడమ భాగాన్ని పొంది అర్ధనారీశ్వరునిగా దర్శనమివ్వడం ఇక్కడ ప్రస్తావించబడింది. అలాగే, సహజంగానే శత్రువులైన పాము మరియు ముంగిస దేవి సన్నిధిలో తమ శత్రుత్వాన్ని మరచిపోయి ప్రశాంతంగా కలిసి ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. కాళికా దేవి సన్నిధిలో ఎటువంటి వైరుధ్యాలైనా, పగ ద్వేషాలైనా సమసిపోయి సంపూర్ణమైన శాంతి నెలకొంటుందనడానికి ఇది ఒక గొప్ప నిదర్శనం.

తాత్విక పరంగా చూస్తే, శివుడు మరియు శక్తి వేరు కాదు, ఇద్దరూ ఒక్కటే అనే అద్వైత భావన ఇక్కడ స్పష్టమవుతోంది. ద్వంద్వాలు నశించి ఏకత్వం ఉదయించే స్థలమే దేవి పాదపద్మాలు. పాము మరియు ముంగిసల మధ్య ఉన్న శత్రుత్వం అనేది మనిషి మనస్సులో నిరంతరం జరిగే మంచి, చెడు ఆలోచనల పోరాటానికి ప్రతీక. కాళీమాతపై స్వచ్ఛమైన భక్తిని పెంచుకున్నప్పుడు, మనస్సులోని చాంచల్యాలు తొలగిపోయి ఆత్మ సమతుల్యతను సాధిస్తుంది.

శ్లోకము 4

బాలామృతాంశునిభఫాలామనాకరుణచేలా నితంబఫలకే

కోలాహలక్షపితకాలామరాకుశలకీలాలశోషణరవిః .

స్థూలా కుచే జలదనీలాకచే కలితలీలా కదంబవిపినే

శూలాయుధప్రణతిశీలా దదాతు హృది శైలాధిరాజతనయా ‖ 4 ‖

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి దివ్యమైన రూపం మరియు అపారమైన శక్తి ధ్యానించబడుతున్నాయి. దేవి నుదురు పెరుగుతున్న బాలచంద్రుని వలె ఎంతో అందంగా ప్రకాశిస్తుండగా, ఆమె తన నడుముపై లేత ఎరుపు రంగు వస్త్రాలను ధరించి ఉంది. అటువంటి తల్లి ఎల్లప్పుడూ భక్తుల హృదయాలలో స్థిరంగా కొలువై ఉండాలి. మరణ భయాన్ని కలిగించే యముని గర్వాన్ని అణచివేయడంలో ఆమె ఎంతో సమర్థురాలు. జీవితంలో ఎదురయ్యే అమంగళాలు, కష్టాలు అనే జలాలను పూర్తిగా ఇంకిపోయేలా చేసే శక్తివంతమైన సూర్యుని వంటిది ఆమె. మేఘాల వలె నల్లటి దట్టమైన కేశాలను కలిగి కదంబ వనంలో విహరించే ఆ తల్లి మనల్ని అనుగ్రహించాలి.

పురాణాల ప్రకారం, కదంబ వనంలో నివసించే పార్వతీదేవి, త్రిశూలాన్ని ఆయుధంగా ధరించిన పరమశివుని చేత సైతం అత్యంత గౌరవంతో పూజించబడే గొప్ప వ్యక్తిత్వం కలది. పర్వతరాజైన హిమవంతుని కుమార్తెగా అవతరించిన ఈమె, భక్తుల యమ భయాన్ని పారద్రోలి, దుష్ట శక్తులను నాశనం చేసే శక్తి స్వరూపిణిగా విరాజిల్లుతోంది.

తాత్విక కోణంలో, బాలచంద్రుడు అనేది వృద్ధి చెందుతున్న జ్ఞానానికి, ఎరుపు రంగు వస్త్రం అనేది సృష్టికి మూలమైన రజోగుణానికి ప్రతీకలు. మరణ భయం అనేది అజ్ఞానం వల్ల కలిగే ఒక భ్రమ మాత్రమే. దేవిపై చేసే ధ్యానం అనే సూర్యకాంతి, అజ్ఞానం మరియు పాపాలు అనే కలుషితమైన నీటిని పూర్తిగా ఆవిరి చేస్తుంది. శివుడే స్వయంగా ఆమెను పూజిస్తాడని చెప్పడం ద్వారా, శక్తి లేకుండా శివం లేదు అనే అత్యున్నతమైన శాక్తేయ తత్వాన్ని ఈ శ్లోకం మనకు బోధిస్తోంది.

శ్లోకము 5

కంపావతీవ సవిడంబా గలేన నవతుంబాపవీణసవిధా

బింబాధరా వినతశంపాయుతాదినికురుంబా కదంబవిపినే .

అంబా కురంగమదజంబాలరోచిరిహ లంబాలకా దిశతు మే

శం బాహులేయశశిబింబాభిరామముఖసంపాదితా స్తనభరా ‖ 5 ‖

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి ముఖ సౌందర్యం మరియు ఆమె కంఠస్వరంలోని మాధుర్యం అత్యంత అద్భుతంగా వర్ణించబడ్డాయి. కొత్తగా తయారు చేయబడిన వీణ నుండి వెలువడే నాదం కంటే ఎంతో మధురమైన కంఠస్వరాన్ని దేవి కలిగి ఉంది. తీగ లాంటి సన్నని నడుమును, దొండపండు లాంటి అందమైన ఎర్రటి పెదవులను ఆమె సొంతం చేసుకుంది. గుంపుగా చేరిన మెరుపు తీగల వలె మహా తేజస్సుతో ప్రకాశించే ఆ దేవి కదంబ వనంలో కొలువై ఉంది. కస్తూరి సువాసనలు వెదజల్లేలా అందంగా కదులుతున్న కేశాలను కలిగిన ఆ అంబిక, నాకు అన్ని విధాలైన శుభాలను అనుగ్రహించాలని భక్తుడు వేడుకుంటున్నాడు.

పురాణాల ఆధారంగా చూస్తే, ఈ పద్యం కుమారస్వామి తల్లియైన పార్వతీదేవిని స్తుతిస్తోంది. ఆమె ముఖారవిందం ఆరుముఖాల దేవుడైన మురుగని ముఖాన్ని, నిండు చందమామను పోలి ఉండి ఎంతో అందంగా మరియు చల్లగా ఉంటుందని చెప్పబడింది. కదంబ వనంలో నివసించే ఈ తల్లి కంఠస్వరం, కళలకు అధిదేవత అయిన సరస్వతీదేవి వీణా నాదాన్ని సైతం మించిపోయేంత మధురంగా ఉంటుందట.

తాత్విక స్థాయిలో, అమ్మవారి మధురమైన కంఠస్వరం అనేది విశ్వ సృష్టికి మూలమైన ఓంకార నాదానికి ప్రతీక. మెరుపు తీగల వంటి ఆమె తేజస్సు, అజ్ఞానమనే చీకటిని ఒక్క క్షణంలో చీల్చివేసే ఆత్మజ్ఞానానికి గుర్తు. కస్తూరి సువాసన అనేది ఆత్మలో సహజంగానే దాగి ఉన్న దైవిక సుగుణాల బహిర్గత రూపం. దేవిని నిరంతరం ధ్యానించడం వల్ల ప్రాపంచిక మాయలు తొలగిపోయి, జీవాత్మకు నిజమైన శాంతి, ఆనందం మరియు శాశ్వతమైన మంగళం చేకూరుతాయి.

శ్లోకము 6

దాసాయమానసుమహాసా కదంబవనవాసా కుసుంభసుమనో-

వాసా విపంచికృతరాసా విధూతమధుమాసారవినితమధురా .

కాసారసూనతతిభాసాభిరామతనురాసారశీతకరుణా

నాసామణిప్రవరభాసా శివా తిమిరమాసాదయేదుపరతిమ్ ‖ 6 ‖

ఈ శ్లోకంలో దేవి కురిపించే కరుణా వర్షం, ఆమె చిరునవ్వులోని అందం వివరంగా వర్ణించబడ్డాయి. తనను పూర్తిగా నమ్మి శరణువేడిన భక్తులను తన సేవకులుగా స్వీకరించి, వారిని ఆకర్షించే అద్భుతమైన చిరునవ్వుతో అనుగ్రహించే తల్లి ఆమె. కదంబ వనంలో నివసించే ఆమె, కుసుంభ పూల వలె ఎర్రటి రంగులో ఉన్న అందమైన వస్త్రాలను ధరించి, తన చేతులలో వీణను పట్టుకుని సునాదాన్ని వినిపిస్తూ ఆనందిస్తుంది. వసంత కాలంలో పుష్పాల నుండి ఊరే స్వచ్ఛమైన కొత్త తేనె వలె దేవి కరుణ అత్యంత మధురమైనది.

పురాణ నేపథ్యం ప్రకారం, పార్వతీదేవి వసంత కాలపు సమృద్ధికి, సకల కళలకూ అధిదేవతగా విరాజిల్లుతోంది. నీటితో నిండిన తామర కొలను వలె ఎంతో చల్లనైన కరుణా కటాక్షాలను ఆమె తన భక్తులపై నిరంతరం కురిపిస్తుంది. తన నాసికపై రత్నాలు పొదిగిన అందమైన ముక్కుపుడకను ధరించిన ఆ జగన్మాత, సర్వ మంగళ స్వరూపిణియై నా జీవితంలో అలుముకున్న చీకట్లను పారద్రోలి వెలుగులు నింపాలని భక్తుడు ఇక్కడ ప్రార్థిస్తున్నాడు.

తాత్విక దృక్పథంలో చూస్తే, చీకటి అనగా మనుషులను ఆవరించి ఉన్న అజ్ఞానం మరియు కష్టాలకు ప్రతీక. దేవి కరుణ అనేది అజ్ఞానం వల్ల కలిగే జనన మరణాలనే మంటలను చల్లార్చే అమృత వర్షం లాంటిది. ఆమె చేతిలోని వీణా నాదం విశ్వం యొక్క నిరంతర కదలికను, లయను సూచిస్తుంది. ఎర్రటి వస్త్రాలు సృష్టికి మూలమైన శక్తికి సంకేతం కాగా, ఆమె చిరునవ్వు భక్తులకు ఆమె అందించే అభయానికి మరియు అంతిమ మోక్షానికి ప్రతిరూపంగా నిలుస్తుంది.

శ్లోకము 7

న్యంగాకరే వపుషి కంకాలరక్తపుషి కంకాదిపక్షివిషయే

త్వం కామనామయసి కిం కారణం హృదయపంకారిమే హి గిరిజామ్ .

శంకాశిలానిశితటంకాయమానపదసంకాశమానసుమనో-

ఝంకారిభృంగతతిమంగానుపేతశశిసంకాశవక్త్రకమలామ్ ‖ 7 ‖

ఈ శ్లోకంలో మానవ శరీరం యొక్క అశాశ్వతమైన స్వభావం, దేవిపై ఉంచవలసిన శాశ్వతమైన భక్తి యొక్క ఆవశ్యకత చాలా లోతుగా నొక్కిచెప్పబడ్డాయి. ఓ మనసా, కేవలం ఎముకలు, రక్త మాంసాలతో నిర్మించబడి, రోగాలకు మరియు ముసలితనానికి గురై, చివరకు రాబందులు, నక్కలకు ఆహారంగా మారబోయే ఈ తుచ్ఛమైన శరీరంపై నీకెందుకు ఇంత వ్యామోహం. నిలకడ లేని ఈ దేహంపై ఉన్న మమకారాన్ని వెంటనే విడిచిపెట్టి, పర్వతరాజు కుమార్తె అయిన పార్వతీదేవిని నీ హృదయంలో నిలుపుకుని సంపూర్ణంగా ధ్యానించు అని భక్తుడు తన మనస్సుకే హితబోధ చేస్తున్నాడు.

పురాణ దృక్పథంలో, ఉలితో చెక్కబడిన శిల వలె అత్యంత దృఢమైన పాదాలను కలిగిన తల్లిగా దేవి ఇక్కడ వర్ణించబడింది. ఆమె ముఖారవిందం అందమైన నిండు పున్నమి చంద్రుని వలె, మకరందాన్ని ఆశించి తుమ్మెదలు వాలే వికసించిన పద్మం వలె అత్యద్భుతంగా దర్శనమిస్తుంది. ఈ వర్ణన ఆమె దైవికమైన సౌందర్యాన్ని, ఎప్పటికీ మారని ఆమె శాశ్వతమైన తత్వాన్ని ఏకకాలంలో స్పష్టం చేస్తోంది.

తాత్విక పరంగా చూస్తే, ఇది కఠినమైన వైరాగ్యాన్ని మరియు వివేకాన్ని బోధించే అద్భుతమైన శ్లోకం. ప్రాపంచిక సుఖాలు, మానవ శరీరం శాశ్వతం కాదనే కఠిన సత్యాన్ని గ్రహించి, వాటిపై ఉన్న మాయను వదులుకోవాలి. దానికి బదులుగా, ఎన్నటికీ నాశనం లేని, బ్రహ్మానందాన్ని ప్రసాదించే పరాశక్తి పాదపద్మాలను ఆశ్రయించడమే ఆత్మ తరించడానికి ఏకైక మార్గం అని ఇది జ్ఞానోపదేశం చేస్తోంది.

శ్లోకము 8

జంభారికుంభిపృథుకుంభాపహాసి కుచసంభావ్యహారలతికా

రంభాకరీంద్రకరదంభాపహోరుగతిడింభానురంజితపదా .

శంపా ఉదారపరిరంభాంకురత్పులకదంబానురాగపిశునా

శం భాసురాభరణగుంఫా సదా దిశతు శుంభాసురప్రహరణా ‖ 8 ‖

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి అపారమైన పరాక్రమం, మరియు ఆమె అద్భుతమైన దివ్య దేహసౌందర్యం రమణీయంగా వర్ణించబడ్డాయి. దేవతల రాజైన ఇంద్రుని వాహనమైన ఐరావతం అనే ఏనుగు కుంభస్థలాల కంటే పెద్దవిగా ఉండి, ఆ ఏనుగు గర్వాన్ని సైతం పరిహసించేంతటి వక్షస్థలాన్ని దేవి కలిగి ఉంది. ఆమె అనేక రకాలైన అందమైన ముత్యాల హారాలను, రత్నాల ఆభరణాలను ధరించి కాంతివంతంగా మెరిసిపోతోంది. ఏనుగు తొండం లాంటి బలమైన, అందమైన తొడలు కలిగిన ఆమె పాదాలను భక్తులందరూ ఆశ్రయిస్తున్నారు. మెరుపు లాంటి ప్రకాశంతో, పులకింపజేసే ప్రేమతో నిండిన ఆ తల్లి నాకు ఎల్లప్పుడూ సకల శుభాలను ప్రసాదించాలి.

పురాణాల ఆధారంగా, శుంభుడు, నిశుంభుడు అనే అత్యంత క్రూరమైన రాక్షసులను సంహరించి ముల్లోకాలను రక్షించిన తల్లిగా పార్వతీదేవి ఇక్కడ కీర్తించబడింది. ఆమె ధరించిన ఆభరణాల ప్రకాశం ఆకాశంలో మెరిసే విద్యుల్లతలతో సమానంగా వర్ణించబడింది. రాక్షసులను అంతం చేయడంలో ఆమె ఎంత ఉగ్రరూపాన్ని ప్రదర్శిస్తుందో, తనను నమ్ముకున్న భక్తులకు మంగళాలను ప్రసాదించడంలో అంతే దయారసమూర్తిగా ఆమె నిలుస్తుంది.

తాత్విక కోణంలో, ఐరావతం అనేది దేవలోకపు అహంకారానికి, ప్రాపంచిక సంపదలకు ప్రతీక. దేవి వైభవం వాటన్నింటి కంటే ఎంతో ఉన్నతమైనది అనేదే ఏనుగు కుంభస్థలాలను పరిహసించే వర్ణనలోని అంతరార్థం. శుంభుడు అనే రాక్షసుడు మనిషిలోని అహంకారం మరియు మాయకు ప్రతిరూపం. మానవ మనస్సులో దాగి ఉన్న అసుర గుణాలను నాశనం చేసి, ప్రకాశించే జ్ఞానమనే ఆభరణాలతో ఆత్మను అలంకరించి మోక్షాన్ని ప్రసాదించే తల్లి ఆమె అని ఇది బోధిస్తోంది.

శ్లోకము 9

దాక్షాయణీ దనుజశిక్షావిధౌ వికృతదీక్షా మనోహరగుణా

భిక్షాశినో నటనవీక్షావినోదముఖి దక్షాధ్వరప్రహరణా .

వీక్షాం విధేహి మయి దక్షా స్వకీయజనపక్షా విపక్షవిముఖీ

యక్షేశసేవితనిరాక్షేపశక్తి జయ లక్షావధానకలనా ‖ 9 ‖

ఈ శ్లోకంలో దాక్షాయణి దేవి రూపం, ఆమె పరాక్రమం మరియు కరుణ అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో వర్ణించబడ్డాయి. దక్ష ప్రజాపతికి కుమార్తెగా అవతరించిన ఆమె, క్రూరులైన రాక్షసులను శిక్షించి నాశనం చేయడాన్నే తన ప్రధాన దీక్షగా స్వీకరించిన మనోహరమైన సద్గుణాల రాశి. చేతిలో కపాలం ధరించి భిక్షాటన చేస్తూ లోకాలను రక్షించే పరమశివుని ఆనంద తాండవాన్ని చూసి మురిసిపోయే ముఖారవిందం ఆమె సొంతం. దక్షుని అహంకారంతో నిర్వహించబడిన యజ్ఞాన్ని పూర్తిగా ధ్వంసం చేసిన ఆ జగన్మాత, తన కరుణాపూరితమైన కటాక్షాలతో నన్ను అనుగ్రహించాలని భక్తుడు వేడుకుంటున్నాడు.

పురాణ కథల ప్రకారం, తన పతియైన పరమశివుని అవమానించిన తండ్రి దక్షుని యాగశాలను దేవి భస్మం చేసిన ఘట్టం ఇక్కడ స్మరించబడుతోంది. అంతేకాకుండా, యక్షులకు రాజైన కుబేరుని చేత అపారమైన సంపదల కోసం పూజించబడే గొప్ప దేవి ఈమె. తనను ఆశ్రయించిన భక్తులను అక్కున చేర్చుకుని కాపాడటంలో, దేవతలకు కష్టాలు కలిగించే శత్రువులను దండించడంలో ఆమె ఎల్లప్పుడూ అత్యంత అప్రమత్తంగా వ్యవహరిస్తుంది.

తాత్విక స్థాయిలో చూస్తే, దక్షుని యజ్ఞం అనేది ఒక మనిషిలోని అహంకారం మరియు గర్వానికి ఉచ్ఛదశ. దేవి ఆ యజ్ఞాన్ని నాశనం చేయడం అనేది, ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణంలో మనిషి తన అహంకారాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలని సూచిస్తుంది. శివుని భిక్షాటన రూపం, ప్రాపంచిక వ్యామోహాలను విడిచిపెట్టిన పరిపూర్ణ వైరాగ్యానికి సంకేతం. అతని నాట్యాన్ని దేవి ఆస్వాదించడం అనేది, విశ్వ సృష్టి లయలను శివశక్తులు ఇద్దరూ కలిసే నడిపిస్తారని, అదే అద్వైత ఆనంద స్థితి అని మనకు స్పష్టం చేస్తోంది.

శ్లోకము 10

వందారులోకవరసందాయినీ విమలకుందావదాతరదనా

బృందారుబృందమణిబృందారవిందమకరందాభిషిక్తచరణా .

మందానిలా కలితమందారదామభిరమందాభిరామమకుటా

మందాకినీజవనభిందానవాచమరవిందాననా దిశతు మే ‖ 10 ‖

ఈ శ్లోకంలో దేవి పాదపద్మాల మహిమ, మరియు ఆమె ముఖసౌందర్యం అత్యంత భక్తిభావంతో కీర్తించబడ్డాయి. తనను సంపూర్ణంగా విశ్వసించి నమస్కరించే భక్తులకు వారు కోరుకునే అత్యుత్తమమైన వరాలన్నింటినీ ఉదారంగా ప్రసాదించే తల్లి ఆమె. ఆమె దంతాలు మచ్చలేని స్వచ్ఛమైన మల్లెపూల వలె తెల్లగా, ఎంతో అందంగా ప్రకాశిస్తుంటాయి. ఆమెను స్తుతిస్తూ ప్రణమిల్లే దేవతల సమూహం కిరీటాలలోని నవరత్నాల కాంతులతో, వారు సమర్పించే తామర పూల మకరందంతో ఆమె పాదాలు నిరంతరం అభిషేకించబడుతున్నాయి. అటువంటి గొప్ప వైభవం కలిగిన పాదాలు కల దేవి నాకు అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించాలి.

పురాణాల ఆధారంగా, దేవలోకంలో పూసే మందార పుష్పాలతో అల్లిన అందమైన పూలమాలలను దేవి ధరించి ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. చల్లని మందమారుతం వీస్తుండగా, గంగానదికి మరో పేరైన మందాకినీ నదిలో వికసించిన స్వచ్ఛమైన పద్మం వలె ప్రకాశించే ముఖారవిందంతో ఆమె దర్శనమిస్తుంది. సమస్త దేవలోకమే ఆమె పాదాల వద్ద శరణుజొచ్చిందని ఈ వర్ణనలు మన కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపుతున్నాయి.

తాత్విక కోణంలో, మల్లెపూల వంటి స్వచ్ఛమైన దంతాలు, ఎటువంటి మాలిన్యం లేని నిర్మలమైన బ్రహ్మజ్ఞానానికి ప్రతీకలు. దేవతల కిరీటాలు ఆమె పాదాలకు తాకడం అనేది, ప్రాపంచిక అధికారాలు, సంపదలు అన్నీ దైవిక శక్తి ముందు తలవంచాల్సిందేననే పరమ సత్యాన్ని గుర్తుచేస్తుంది. మందాకినీ నదిలోని పద్మం అనేది జీవాత్మ యొక్క స్వచ్ఛతను, మనుషుల హృదయ కమలంలో వికసించే భక్తి అనే పుష్పాన్ని సూచించే గొప్ప ఆధ్యాత్మిక సంకేతం.

శ్లోకము 11

యత్రాశయో లగతి తత్రాగజా భవతు కుత్రాపి నిస్తులశుకా

సుత్రామకాలముఖసత్రాసకప్రకరసుత్రాణకారిచరణా .

ఛత్రానిలాతిరయపత్త్రాభిరామగుణమిత్రామరీసమవధూః

కుత్రాసహీనమణిచిత్రాకృతిస్ఫురితపుత్రాదిదాననిపుణా ‖ 11 ‖

ఈ శ్లోకంలో అమ్మవారి సర్వాంతర్యామిత్వం మరియు ఆమె చేసే అనుగ్రహ కార్యాలు గొప్పగా వర్ణించబడ్డాయి. నా మనస్సు ఎక్కడికి వెళ్ళినా, దేని మీద ఆశ పడినా, ఆ ప్రదేశాలన్నింటిలోనూ పర్వతరాజ పుత్రిక అయిన పార్వతీదేవి నిండి ఉండాలని భక్తుడు హృదయపూర్వకంగా వేడుకుంటున్నాడు. తన చేతులలో సాటిలేని అందమైన చిలుకను పట్టుకున్న ఆమె, దేవతలకు మరియు దేవేంద్రునికి మరణ భయాన్ని తొలగించి వారిని సంరక్షించే అత్యంత శక్తివంతమైన పాదాలను కలిగి ఉంది. చల్లని గాలి కంటే కూడా అతి వేగంగా స్పందించి భక్తులను ఆదుకునే సామర్థ్యం ఆమె సొంతం.

పురాణ దృక్పథంలో, దేవి తన చేతులలో చిలుకను ధరించి ఉండటం ఇక్కడ ప్రత్యేకంగా స్మరించబడుతోంది. దేవలోక స్త్రీలచే అత్యంత భక్తితో ఆరాధించబడే ఈ తల్లి, అంతులేని మంగళకరమైన సుగుణాలకు నిలయం. నవరత్నాలు పొదిగిన ఆభరణాలతో ప్రకాశించే ఆ దేవి, తనను పూజించే భక్తులకు శుభాలను, ఉత్తమమైన సంతాన ప్రాప్తిని, మరియు సమస్త ఐశ్వర్యాలను ప్రసాదించడంలో అత్యంత నేర్పు కలిగినది.

తాత్విక పరంగా పరిశీలిస్తే, ఇది దేవి యొక్క సర్వవ్యాపకత్వాన్ని స్పష్టం చేస్తోంది. మనస్సు ఎక్కడికి వెళ్ళినా అక్కడ భగవంతుని చూడగలగడమే అత్యున్నతమైన యోగ స్థితి. చేతిలోని చిలుక అనేది వేదాలకు మరియు వాక్కులకు సంకేతం. సాక్షాత్తూ వేదాలే దేవి చేతిలో చిలుకగా కొలువై ఉన్నాయి. సమస్త చరాచర జగత్తులోనూ దేవిని దర్శించే సమదృష్టిని పెంపొందించుకున్నప్పుడు, మనస్సు మాయల నుండి విముక్తమై, భయం లేని శాశ్వతమైన మోక్ష సామ్రాజ్యాన్ని చేరుకుంటుంది.

శ్లోకము 12

ఇందానకీరమణిబంధా భవే హృదయబంధావతీవ రసికా

సంధావతీ భువనసంధారణే(అ)ప్యమృతసింధావుదారనిలయా .

గంధానుభావముహురంధాలిపీతకచబంధా సమర్పయతు మే

శం ధామ భానుమభిరుంధానమాశు పదసంధానమప్యనుగతా ‖ 12 ‖

ఈ చివరి శ్లోకంలో, దేవి కొలువై ఉన్న అమృతమయమైన నివాసం మరియు ఆమె రక్షణా సామర్థ్యం అద్భుతంగా వర్ణించబడ్డాయి. తనను ఆరాధించే భక్తుల హృదయాలను ప్రేమ అనే అదృశ్యమైన తాడుతో కట్టిపడేసేంత గొప్ప ఆకర్షణ కలిగిన తల్లి ఆమె. తన చేతులలో ప్రకాశించే అందమైన చిలుకను ధరించిన ఆ దేవి, జనన మరణాలనే సంసార సాగరాన్ని దాటడానికి సహాయపడే అత్యుత్తమమైన మార్గంగా విరాజిల్లుతోంది. అమృత సముద్రం మధ్యలో ఉన్న ఉత్కృష్టమైన మణిద్వీపంలో నివసించే ఆమె, యావత్ బ్రహ్మాండాన్ని పరిరక్షించే జగన్మాత.

పురాణ నేపథ్యం ప్రకారం, శ్రీచక్రానికి అధిదేవతగా, అమృత సాగరం మధ్యలో ఉన్న చింతామణి గృహంలో నివసించే మహారాజ్ఞిగా దేవి ఇక్కడ కీర్తించబడింది. దట్టమైన నల్లని కేశాలను కలిగిన ఆమె, సూర్య చంద్రులనే తన రెండు కళ్ళుగా చేసుకుని ప్రకాశిస్తూ, తనను శరణువేడిన భక్తులను వారి భావితరాలను సైతం విడవకుండా నిరంతరం రక్షించే కరుణామూర్తి. అటువంటి తల్లి నాకు అతిత్వరలో సకల శుభాలను, ఐశ్వర్యాలను ప్రసాదించాలని ప్రార్థన.

తాత్విక కోణంలో, అమృత సముద్రం అనేది మనిషి అంతరంగంలో ఉన్న సహస్రార చక్రానికి ప్రతీక, అక్కడ దేవి బ్రహ్మానంద స్వరూపిణిగా కొలువై ఉంటుంది. పుట్టుక, చావు అనే ఈ సంసార మాయ నుండి విముక్తి పొందడానికి ఆమె పాదపద్మాలను ఆశ్రయించడమే ఏకైక మార్గం. చేతిలో ఉన్న చిలుక స్వచ్ఛమైన వేద జ్ఞానానికి సంకేతం. భగవతిపై ఉంచే కల్మషం లేని భక్తి మాత్రమే జీవాత్మను మోక్ష తీరానికి చేర్చే పడవ అని ఈ శ్లోకం మనకు అత్యంత లోతుగా బోధిస్తోంది.

చేటీ భవన్నిఖిలఖేటీ కదంబవనవాటీషు నాకపటలీ
కోటీరచారుతరకోటీమణీకిరణకోటీకరంబితపదా .
పాటీరగంధికుచశాటీ కవిత్వపరిపాటీ మగాధిపసుతా
ఘోటీఖురాదధికధాటీముదారముఖవీటీరసేన తనుతాం ‖ 1 ‖

ద్వైపాయనప్రభృతిశాపాయుధత్రిదివసోపానధూలిచరణా
పాపాపహస్వమనుజాపానులీనజనతాపాపనోదనిపుణా .
నీపాలయా సురభిధూపాలకా దురితకూపాదుదంచయతు మాం
రూపాధికా శిఖరిభూపాలవంశమణిదీపాయితా భగవతీ ‖ 2 ‖

యాలీభిరాత్మతనుతాలీనకృత్ప్రియకపాలీషు ఖేలతి భవా
వ్యాలీనకుల్యసితచూలీభరా చరణధూలీలసన్మణిగణా .
యాలీభృతి శ్రవసి తాలీదలం వహతి యాలీకశోభితిలకా
సాలీకరోతు మమ కాలీ మనః స్వపదనాలీకసేవనవిధౌ ‖ 3 ‖

బాలామృతాంశునిభఫాలామనాగరుణచేలా నితంబఫలకే
కోలాహలక్షపితకాలామరాకుశలకీలాలశోషణరవిః .
స్థూలా కుచే జలదనీలాకచే కలితవీలా కదంబవిపినే
శూలాయుధప్రణతిశీలా దధాతు హృది శైలాధిరాజతనయా ‖ 4 ‖

కంబావతీవ సవిడంబా గలేన నవతుంబాభవీణసవిధా
బింబాధరా వినతశంబాయుధాదినికురుంబా కదంబవిపినే .
అంబా కురంగమదజంబాలరోచిరిహ లంబాలకా దిశతు మే
శం బాహులేయశశిబింబాభిరామముఖసంబాధితా స్తనభరా ‖ 5 ‖

దాసాయమానసుమహాసా కదంబవనవాసా కుసుంభసుమనో-
వాసా విపంచికృతరాసా విధూతమధుమాసారవిందమధురా .
కాసారసూనతతిభాసాభిరామతనురాసారశీతకరుణా
నాసామణిప్రవరభాసా శివా తిమిరమాసాదయేదుపరతిం ‖ 6 ‖

న్యంకాకరే వపుషి కంకాలరక్తపుషి కంకాదిపక్షివిషయే
త్వం కామనామయసి కిం కారణం హృదయపంకారిమే హి గిరిజాం .
శంకాశిలానిశితటంకాయమానపదసంకాశమానసుమనో-
ఝంకారిభృంగతతిమంకానుపేతశశిసంకాశవక్త్రకమలాం ‖ 7 ‖

జంభారికుంభిపృథుకుంభాపహాసి కుచసంభావ్యహారలతికా
రంభాకరీంద్రకరదంభాపహోరుగతిడింభానురంజితపదా .
శంభా ఉదారపరిరంభాంకురత్పులకదంభానురాగపిశునా
శం భాసురాభరణగుంభా సదా దిశతు శుంభాసురప్రహరణా ‖ 8 ‖

దాక్షాయణీ దనుజశిక్షావిధౌ వికృతదీక్షా మనోహరగుణా
భిక్షాశినో నటనవీక్షావినోదముఖి దక్షాధ్వరప్రహరణా .
వీక్షాం విధేహి మయి దక్షా స్వకీయజనపక్షా విపక్షవిముఖీ
యక్షేశసేవితనిరాక్షేపశక్తి జయ లక్షావధానకలనా ‖ 9 ‖

వందారులోకవరసంధాయినీ విమలకుందావదాతరదనా
వృందారువృందమణివృందారవిందమకరందాభిషిక్తచరణా .
మందానిలా కలితమందారదామభిరమందాభిరామమకుటా
మందాకినీజవనభిందానవాచమరవిందాననా దిశతు మే ‖ 10 ‖

యత్రాశయో లగతి తత్రాగజా భవతు కుత్రాపి నిస్తులశుకా
సుత్రామకాలముఖసత్రాసకప్రకరసుత్రాణకారిచరణా .
ఛత్రానిలాతిరయపత్త్రాభిరామగుణమిత్రామరీసమవధూః
కుత్రాసహీనమణిచిత్రాకృతిస్ఫురితపుత్రాదిదాననిపుణా ‖ 11 ‖

ఇంధానకీరమణిబంధా భవే హృదయబంధావతీవ రసికా
సంధావతీ భువనసంధారణేఽప్యమృతసింధావుదారనిలయా .
గంధానుభావముహురంధాలిపీతకచబంధా సమర్పయతు మే
శం ధామ భానుమపి రుంధానమాశు పదసంధానమప్యనుగతా ‖ 12 ‖

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras