ಷಣ್ಮುಖ ಅಷ್ಟಕ ಸ್ತೋತ್ರ

Lyrics:

ದೇವಸೇನಾನಿನಂ ದಿವ್ಯಶೂಲಪಾಣಿಂ ಸನಾತನಂ.
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಂ..1..

ಕಾರ್ತಿಕೇಯಂ ಮಯೂರಾಧಿರೂಢಂ ಕಾರುಣ್ಯವಾರಿಧಿಂ.
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಂ..2..

ಮಹಾದೇವತನೂಜಾತಂ ಪಾರ್ವತೀಪ್ರಿಯವತ್ಸಲಂ.
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಂ..3..

ಗುಹಂ ಗೀರ್ವಾಣನಾಥಂ ಚ ಗುಣಾತೀತಂ ಗುಣೇಶ್ವರಂ.
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಂ..4..

ಷಡಕ್ಷರೀಪ್ರಿಯಂ ಶಾಂತಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಸುಪೂಜಿತಂ.
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಂ..5..

ತೇಜೋಗರ್ಭಂ ಮಹಾಸೇನಂ ಮಹಾಪುಣ್ಯಫಲಪ್ರದಂ.
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಂ..6..

ಸುವ್ರತಂ ಸೂರ್ಯಸಂಕಾಶಂ ಸುರಾರಿಘ್ನಂ ಸುರೇಶ್ವರಂ.
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಂ..7..

ಕುಕ್ಕುಟಧ್ವಜಮವ್ಯಕ್ತಂ ರಾಜವಂದ್ಯಂ ರಣೋತ್ಸುಕಂ.
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಂ..8..

ಷಣ್ಮುಖಸ್ಯಾಷ್ಟಕಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪಠದ್ಭ್ಯೋ ಭಕ್ತಿದಾಯಕಂ.
ಆಯುರಾರೋಗ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ವೀರ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಮಾನುಷಃ..9..

Meaning:

Verse 1
ದೇವಸೇನಾನಿನಂ ದಿವ್ಯಶೂಲಪಾಣಿಂ ಸನಾತನಮ್।
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಮ್॥೧॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಭಗವಾನ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. “ದೇವಸೇನಾನಿನಂ” ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಸೈನ್ಯದ ಅಧಿಪತಿ. “ದಿವ್ಯಶೂಲಪಾಣಿಂ” ಎಂದರೆ ದಿವ್ಯವಾದ ಆಯುಧವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿರುವವನು. “ಸನಾತನಮ್” ಎಂದರೆ ಅನಾದಿ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಸ್ವರೂಪನು. “ಷಣ್ಮುಖಂ” ಎಂದರೆ ಆರು ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವರು.

ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಾರಕಾಸುರನ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ಅವತರಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ದೇವಸೇನಾನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

“ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ” ಎಂಬ ಪದವು ಅವನ ದಿವ್ಯ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲೀ ಮತ್ತು ದೇವಸೇನಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ದೇವಿಯರ ಪತಿಯಾಗಿ ಅವನು ಭಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಲ್ಲೀ ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ದೇವಸೇನಾ ದೈವಿಕ ಶಿಸ್ತಿನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಪ್ರತೀಕಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಆರು ಮುಖಗಳು ಆರು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು, ಆರು ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆರು ವಿಧದ ಅಜ್ಞಾನಗಳ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಭಕ್ತನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಷಣ್ಮುಖನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ದೈವಶಕ್ತಿಯು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯವನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲ, ಆಂತರಿಕ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಮದ ಮತ್ತು ಮತ್ಸರಗಳ ಮೇಲೆ ಜಯ ಸಾಧಿಸುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 2
ಕಾರ್ತಿಕೇಯಂ ಮಯೂರಾಧಿರೂಢಂ ಕಾರುಣ್ಯವಾರಿಧಿಮ್।
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಮ್॥೨॥

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಮಯೂರವಾಹನ ಮತ್ತು ಕರುಣಾಸ್ವರೂಪತೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. “ಕಾರ್ತಿಕೇಯಂ” ಎಂದರೆ ಕೃತ್ತಿಕಾ ದೇವಿಯರಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು. “ಮಯೂರಾಧಿರೂಢಂ” ಎಂದರೆ ನವಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಆರೂಢನಾಗಿರುವವನು. “ಕಾರುಣ್ಯವಾರಿಧಿಮ್” ಎಂದರೆ ಕರುಣೆಯ ಅಪಾರ ಸಾಗರ.

ನವಿಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದನ ವಾಹನವಾದ ನವಿಲು ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನವಿಲಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ದೇವರು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶುದ್ಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯೋಧಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ ಎರಡೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನು ದುಷ್ಟರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರೂ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ. “ಕಾರುಣ್ಯವಾರಿಧಿ” ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವು ಅವನ ಹೃದಯದ ದಯಾಗುಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.

ವಲ್ಲೀ ಮತ್ತು ದೇವಸೇನಾ ಸಮೇತನಾಗಿ ಇರುವ ಅವನ ರೂಪವು ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನು ಲೋಕಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ದೇವರ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ದೇವರ ಕರುಣೆ ಅಸೀಮವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆತನು ಕೇವಲ ಶಕ್ತಿಯ ದೇವರಲ್ಲ, ದುಃಖಿತರ ಆಶ್ರಯವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 3
ಮಹಾದೇವತನೂಜಾತಂ ಪಾರ್ವತೀಪ್ರಿಯವತ್ಸಲಮ್।
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಮ್॥೩॥

“ಮಹಾದೇವತನೂಜಾತಂ” ಎಂದರೆ ಮಹಾದೇವನ ಪುತ್ರನು. “ಪಾರ್ವತೀಪ್ರಿಯವತ್ಸಲಮ್” ಎಂದರೆ ತಾಯಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ ಮಗ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ ದೈವಿಕ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ ಅವತಾರ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಅವನು ಶಿವನ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿರೂಪ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಕರುಣೆ ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ.

ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಸಂಬಂಧವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಮಾತೃಭಾವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವರು ಕೇವಲ ಭಯಭಕ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ; ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಮಮತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೂ ಪಾತ್ರನು. ಪಾರ್ವತೀಪ್ರಿಯವತ್ಸಲ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವನೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶಿವನು ಪರಮಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯು ಪರಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ ಸ್ಕಂದಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯ ಏಕತೆಯ ಸಂಕೇತ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಭಕ್ತನು ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೈವಿಕ ಕೃಪೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 4
ಗುಹಂ ಗೀರ್ವಾಣನಾಥಂ ಚ ಗುಣಾತೀತಂ ಗುಣೇಶ್ವರಮ್।
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಮ್॥೪॥

“ಗುಹಂ” ಎಂದರೆ ರಹಸ್ಯಸ್ವರೂಪನು ಅಥವಾ ಹೃದಯಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು. “ಗೀರ್ವಾಣನಾಥಂ” ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿ. “ಗುಣಾತೀತಂ” ಎಂದರೆ ಮೂರು ಗುಣಗಳಾದ ಸತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಿದವನು. “ಗುಣೇಶ್ವರಮ್” ಎಂದರೆ ಗುಣಗಳ ಅಧಿಪತಿ.

ಗುಹ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸ್ಕಂದನ ಪ್ರಮುಖ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅವನು ಬಾಹ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಎಂದರೆ ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿಯುವುದೇ ಆಗಿದೆ.

ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕನಾಗಿರುವ ಅವನು ದೈವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಕ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉನ್ನತವಾದ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಗೂ ಅತೀತನು. ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಪರಮಾತ್ಮನು ಗುಣಾತೀತ. ಆತನು ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರವಾದರೂ ಯಾವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಸೀಮಿತನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಸ್ಕಂದನನ್ನು ಆ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಕ್ತನು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸುವಾಗ ಹೊರಗಿನ ದೇವರ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಗುಹನಾಮದ ಆಳವಾದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.

Verse 5
ಷಡಕ್ಷರೀಪ್ರಿಯಂ ಶಾಂತಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಸುಪೂಜಿತಮ್।
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಮ್॥೫॥

“ಷಡಕ್ಷರೀಪ್ರಿಯಂ” ಎಂದರೆ ಆರು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಂತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯನಾದವನು. “ಶಾಂತಂ” ಎಂದರೆ ಶಾಂತಸ್ವರೂಪನು. “ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ” ಎಂದರೆ ಶುಭಕರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುವವನು. “ಸುಪೂಜಿತಮ್” ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು.

ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ “ಸರವಣಭವ” ಎಂಬ ಷಡಕ್ಷರೀ ಮಂತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಂತ್ರದ ಜಪವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ದೇವರ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವನು ಯುದ್ಧದ ದೇವರಾಗಿದ್ದರೂ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಪರಮಶಾಂತಸ್ವರೂಪಿ. ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಅಶಾಂತಿ ಅಲ್ಲ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಸಮತೋಲನ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ವಿಶೇಷಣ ನೀಡುತ್ತದೆ.

“ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ” ಎಂಬ ನಾಮವು ಬ್ರಹ್ಮತತ್ತ್ವದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಸ್ಕಂದನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಕೇವಲ ಯೋಧನಲ್ಲ, ಮಹಾಗುರುವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಮಂತ್ರಜಪ, ಶಾಂತಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 6
ತೇಜೋಗರ್ಭಂ ಮಹಾಸೇನಂ ಮಹಾಪುಣ್ಯಫಲಪ್ರದಮ್।
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಮ್॥೬॥

“ತೇಜೋಗರ್ಭಂ” ಎಂದರೆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನು. “ಮಹಾಸೇನಂ” ಎಂದರೆ ಮಹಾಸೈನ್ಯದ ನಾಯಕ. “ಮಹಾಪುಣ್ಯಫಲಪ್ರದಮ್” ಎಂದರೆ ಮಹತ್ತರ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು.

ಸ್ಕಂದನ ಜನನವೇ ಶಿವನ ದಿವ್ಯತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ತೇಜಸ್ಸಿನ ಅವತಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಕಾಶವು ಅಜ್ಞಾನರೂಪದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಾಸೇನ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅವನ ಯೋಧಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ನೇತೃತ್ವ ನೀಡಿದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅವನು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಈ ಸೈನ್ಯವು ಹೊರಗಿನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತನೊಳಗಿನ ಸತ್ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಗುಣಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ನಾಯಕನಾಗಿ ದೇವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಅವನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪುಣ್ಯವು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಸುಖಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಅದು ಮನಶ್ಶುದ್ಧಿ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ದೈವಿಕ ಸಂಪತ್ತಾಗಿದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಆ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 7
ಸುವ್ರತಂ ಸೂರ್ಯಸಂಕಾಶಂ ಸುರಾರಿಘ್ನಂ ಸುರೇಶ್ವರಮ್।
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಮ್॥೭॥

“ಸುವ್ರತಂ” ಎಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು. “ಸೂರ್ಯಸಂಕಾಶಂ” ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು. “ಸುರಾರಿಘ್ನಂ” ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನು. “ಸುರೇಶ್ವರಮ್” ಎಂದರೆ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ.

ಕಾರ್ತಿಕೇಯನು ಸದಾ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ವ್ರತಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಂಯಮವು ಆದರ್ಶ ಜೀವನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಸೂರ್ಯನಂತಹ ಪ್ರಕಾಶವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯನು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರ ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸುರಾರಿಘ್ನ ಎಂಬ ಪದವು ತಾರಕಾಸುರ ಮತ್ತು ಇತರ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಹಾರವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಈ ಶತ್ರುಗಳು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ದುರ್ಗುಣಗಳ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತನಿಗೆ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ಜ್ಞಾನಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಈ ವಿಜಯ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 8
ಕುಕ್ಕುಟಧ್ವಜಮವ್ಯಕ್ತಂ ರಾಜವಂದ್ಯಂ ರಣೋತ್ಸುಕಮ್।
ಶ್ರೀವಲ್ಲೀದೇವಸೇನೇಶಂ ಷಣ್ಮುಖಂ ಪ್ರಣಮಾಮ್ಯಹಮ್॥೮॥

“ಕುಕ್ಕುಟಧ್ವಜಂ” ಎಂದರೆ ಕೋಳಿಯನ್ನು ಧ್ವಜಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವವನು. “ಅವ್ಯಕ್ತಂ” ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅಗ್ರಾಹ್ಯವಾದ ಪರತತ್ತ್ವ. “ರಾಜವಂದ್ಯಂ” ಎಂದರೆ ರಾಜರಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು. “ರಣೋತ್ಸುಕಮ್” ಎಂದರೆ ಧರ್ಮಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸದಾ ಸಿದ್ಧನಿರುವವನು.

ಕುಕ್ಕುಟಧ್ವಜವು ಸ್ಕಂದನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿಹ್ನೆ. ಕೋಳಿ ಅಜ್ಞಾನನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಧ್ವಜವು ಜಾಗೃತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಅವ್ಯಕ್ತ ಎಂಬ ಪದವು ಅವನ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವರು ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ, ರೂಪಾತೀತನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ. ಈ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ಈ ಒಂದು ಪದ ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದು ಧರ್ಮರಾಜ್ಯದ ಆದರ್ಶವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಆಡಳಿತವು ದೈವಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ರಣೋತ್ಸುಕ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣವು ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತನೂ ಸಹ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 9
ಷಣ್ಮುಖಸ್ಯಾಷ್ಟಕಂ ಪುಣ್ಯಂ ಪಠದ್ಭ್ಯೋ ಭಕ್ತಿದಾಯಕಮ್।
ಆಯುರಾರೋಗ್ಯಮೈಶ್ವರ್ಯಂ ವೀರ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಮಾನುಷಃ॥೯॥

ಈ ಫಲಶ್ರುತಿ ಶ್ಲೋಕವು ಈ ಅಷ್ಟಕದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. “ಷಣ್ಮುಖಸ್ಯಾಷ್ಟಕಂ ಪುಣ್ಯಂ” ಎಂದರೆ ಷಣ್ಮುಖನ ಈ ಎಂಟು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸ್ತೋತ್ರವು ಪುಣ್ಯಪ್ರದವಾಗಿದೆ. “ಭಕ್ತಿದಾಯಕಮ್” ಎಂದರೆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.

ಸ್ತೋತ್ರಪಠಣವು ಕೇವಲ ಪದಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲ. ಅದು ದೇವರ ಗುಣಗಳ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾತ್ಕರಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಕ್ತಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

“ಆಯುಃ” ಎಂದರೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ. “ಆರೋಗ್ಯಂ” ಎಂದರೆ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಷೇಮ. “ಐಶ್ವರ್ಯಂ” ಎಂದರೆ ಸಮೃದ್ಧಿ. “ವೀರ್ಯಂ” ಎಂದರೆ ಶಕ್ತಿ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಬಲ.

ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಈ ಫಲಗಳನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವರ ಸ್ಮರಣೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ವಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಗುಣಗಳೇ ಆರೋಗ್ಯ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಫಲಗಳ ಪರಮ ಗುರಿ ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಭಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಮಾನವನು ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತು ಜೀವನದ ಪರಮಪುರಷಾರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದೇ ಈ ಅಷ್ಟಕದ ಅಂತಿಮ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras