ಕಾಲೀ ಭುಜಂಗ ಸ್ತೋತ್ರ

ವಿಜೇತುಂ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ಯದಾ ಕಾಲಕಸ್ಯಾ-
ಸುರಾನ್ ರಾವಣೋ ಮುಂಜಮಾಲಿಪ್ರವರ್ಹಾನ್ .
ತದಾ ಕಾಮಕಾಲೀಂ ಸ ತುಷ್ಟಾವ
ವಾಗ್ಭಿರ್ಜಿಗೀಷುರ್ಮೃಧೇ ಬಾಹುವೀರ್ಯ್ಯೇಣ ಸರ್ವಾನ್ .. ೧..

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ಯಾವಾಗ ರಾವಣನು ಇಂದ್ರನೇ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸ್ವರ್ಗದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನೋ, ಆಗ ತನ್ನ ಬಾಹುಬಲದಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಜಯಿಸುವ ಹಂಬಲದಿಂದ (ಜಿಗೀಷುಃ), ಆತನು ಕಾಮಕಾಲೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):
ಇಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಉದ್ದೇಶ 'ಮುಕ್ತಿ'ಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ 'ವಿಜಯ' (ವಿಜಿಗೀಷು). ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ದೇವಿಯು ಭೋಗ (ಐಹಿಕ ಸುಖ/ಅಧಿಕಾರ) ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ (ಮುಕ್ತಿ) ಎರಡನ್ನೂ ಕರುಣಿಸಬಲ್ಲವಳು. ರಾವಣನು ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಬಲದ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು, ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯುದ್ಧದ ಗೆಲುವಿಗಾಗಿ ಆವಾಹನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ರಾವಣನ ರಾಜಸಿಕ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹಾವರ್ತ್ತಭೀಮಾಸೃಗಬ್ಧ್ಯುತ್ಥವೀಚೀ-
ಪರಿಕ್ಷಾಲಿತಾ ಶ್ರಾಂತಕಂಥಶ್ಮಶಾನೇ .
ಚಿತಿಪ್ರಜ್ವಲದ್ವಹ್ನಿಕೀಲಾಜಟಾಲೇ
ಶಿವಾಕಾರಶಾವಾಸನೇ ಸನ್ನಿಷಣ್ಣಾಂ .. ೨..

ಮಹಾಭೈರವೀಯೋಗಿನೀಡಾಕಿನೀಭಿಃ
ಕರಾಲಾಭಿರಾಪಾದಲಂಬತ್ಕಚಾಭಿಃ .
ಭ್ರಮಂತೀಭಿರಾಪೀಯ ಮದ್ಯಾಮಿಷಾಸ್ರಾನ್ಯಜಸ್ರಂ
ಸಮಂ ಸಂಚರಂತೀಂ ಹಸಂತೀಂ .. ೩..

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ರಕ್ತದ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ, ಉರಿಯುವ ಚಿತೆಗಳ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಭಯಂಕರ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ, ಶಿವನ ಆಕಾರದ ಶವದ ಮೇಲೆ (ಶವಾಸನ) ದೇವಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳ ಸುತ್ತಲೂ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮದ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾ, ಉದ್ದನೆಯ ತಲೆಗೂದಲುಳ್ಳ ಭಯಂಕರ ಡಾಕಿನಿ, ಯೋಗಿನಿ ಮತ್ತು ಭೈರವಿ ಶಕ್ತಿಗಳು ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಮಧ್ಯೆ ದೇವಿ ನಗುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):

• ಶವಾಸನ (ಶವದ ಆಸನ): ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿಯು ಶಿವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ. ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೇಳಿಕೆಯಿದೆ: "ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಶಿವನು ಶವಕ್ಕೆ ಸಮಾನ". ಅಂದರೆ, ಚೈತನ್ಯ ಶಕ್ತಿ (ದೇವಿ) ಇಲ್ಲದೆ ಪರಮಾತ್ಮನು (ಶಿವ) ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ. ಅವಳು ಆತನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಾಗ ಮಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

• ಸ್ಮಶಾನದ ಸಂಕೇತ: ಸ್ಮಶಾನವು ಅನಿತ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳು, ಅಹಂಕಾರಗಳು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿಯಾಗುವ ಜಾಗವದು. ಅಲ್ಲಿ ದೇವಿ ನಗುತ್ತಿದ್ದಾಳೆಂದರೆ, ಅವಳು ಸಾವು ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಮೀರಿದವಳು ಎಂದು ಅರ್ಥ.

ಮಹಾಕಲ್ಪಕಾಲಾಂತಕಾದಂಬಿನೀ-
ತ್ವಿಟ್ಪರಿಸ್ಪರ್ದ್ಧಿದೇಹದ್ಯುತಿಂ ಘೋರನಾದಾಂ .
ಸ್ಫುರದ್ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರ-
ಜ್ವಲದ್ವಿದ್ಯುದೋಘಪ್ರಭಾದುರ್ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಾಂ .. ೪..

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಕಾರ್ಮೋಡಗಳಂತೆ ಕಪ್ಪಾದ ಮೈಬಣ್ಣದವಳು, ಭಯಂಕರ ಶಬ್ದ (ಘೋರನಾದ) ಮಾಡುವವಳು. ಆದರೂ, ದ್ವಾದಶ (ಹನ್ನೆರಡು) ಆದಿತ್ಯರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಉದಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರಳಯದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಮತ್ತು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವಳು. ಇವಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರ.

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):
ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿರೋಧಾಭಾಸವಿದೆ (Paradox). ಅವಳು ಕಾರ್ಮೋಡದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೂ, ಸೂರ್ಯನಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

• ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ: ಇದು 'ಅವ್ಯಕ್ತ' ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ 'ತಮೋಗುಣ'ದ ಸಂಕೇತ. ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ಕತ್ತಲೆ ಅವಳೇ.

• ಅತ್ಯುಗ್ರ ಪ್ರಕಾಶ: ಇದು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯದ ಸಂಕೇತ. ಅವಳು ಕೇವಲ ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲ, ಸತ್ಯದ ಪರಂಜ್ಯೋತಿಯೂ ಹೌದು. ಈ ಎರಡೂ ರೂಪಗಳು ಒಂದೇ ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿವೆ.

ಲಸನ್ನೀಲಪಾಷಾಣನಿರ್ಮಾಣವೇದಿ-
ಪ್ರಭಶ್ರೋಣಿಬಿಂಬಾಂ ಚಲತ್ಪೀವರೋರುಂ .
ಸಮುತ್ತುಂಗಪೀನಾಯತೋರೋಜಕುಂಭಾಂ
ಕಟಿಗ್ರಂಥಿತದ್ವೀಪಿಕೃತ್ತ್ಯುತ್ತರೀಯಾಂ .. ೫..

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ನೀಲಮಣಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ವೇದಿಕೆಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಸೊಂಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವಳು. ಬಲವಾದ ತೊಡೆಗಳು, ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟವಾದ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವಳು. ಹುಲಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಸೀರೆಯಂತೆ ಉಟ್ಟು, ಆನೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಮೇಲಂಗಿಯಾಗಿ ಧರಿಸಿರುವವಳು.

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):

• ಹುಲಿ ಚರ್ಮ (ದ್ವೀಪಿಕೃತ್ತಿ): ಹುಲಿಯು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾಮದ ಸಂಕೇತ. ದೇವಿಯು ಹುಲಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾಳೆಂದರೆ, ಅವಳು ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕ್ರೂರ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೂ ಅವಳಿಗೆ ಹಿಡಿತವಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ.

ಸ್ರವದ್ರಕ್ತವಲ್ಗನ್ನೃಮುಂಡಾವನದ್ಧಾ-
ಸೃಗಾಬದ್ಧನಕ್ಷತ್ರಮಾಲೈಕಹಾರಾಂ .
ಮೃತಬ್ರಹ್ಮಕುಲ್ಯೋಪಕ್ಲೃಪ್ತಾಂಗಭೂಷಾಂ
ಮಹಾಟ್ಟಾಟ್ಟಹಾಸೈರ್ಜಗತ್ ತ್ರಾಸಯಂತೀಂ .. ೬..

ನಿಪೀತಾನನಾಂತಾಮಿತೋದ್ಧೃತ್ತರಕ್ತೋ-
ಚ್ಛಲದ್ಧಾರಯಾ ಸ್ನಾಪಿತೋರೋಜಯುಗ್ಮಾಂ .
ಮಹಾದೀರ್ಘದಂಷ್ಟ್ರಾಯುಗನ್ಯಂಚದಂಚ-
ಲ್ಲಲಲ್ಲೇಲಿಹಾನೋಗ್ರಜಿಹ್ವಾಗ್ರಭಾಗಾಂ .. ೭..

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ರಕ್ತ ಸೋರುತ್ತಿರುವ ನರಮುಂಡಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರ ಮಾಲೆಯಂತೆ ಧರಿಸಿರುವವಳು. ಮೃತರ ಎಲುಬುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದವಳು. ತನ್ನ ಭಯಂಕರವಾದ ಅಟ್ಟಹಾಸದಿಂದ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ನಡುಗಿಸುವವಳು. ರಕ್ತಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಹೊರಚಾಚಿದ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಾ, ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳ ಮೂಲಕ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವವಳು.

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):

• ಮುಂಡಮಾಲೆ (ತಲೆಗಳ ಹಾರ): ದೇವಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೫೦ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ೫೦ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು (ವರ್ಣಮಾಲೆ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಅವಳು ಸಕಲ ಜ್ಞಾನ, ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಮೂಲ (ಶಬ್ದ ಬ್ರಹ್ಮ). ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರವು ನಾಶವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ತಾಯಿಯ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ತತ್ವವೂ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.

• ರಕ್ತಪಾನ: ರಕ್ತವು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವಳಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಚಲತ್ಪಾದಪದ್ಮದ್ವಯಾಲಂಬಿಮುಕ್ತ-
ಪ್ರಕಂಪಾಲಿಸುಸ್ನಿಗ್ಧಸಂಭುಗ್ನಕೇಶಾಂ .
ಪದನ್ಯಾಸಸಂಭಾರಭೀತಾಹಿರಾಜಾ-
ನನೋದ್ಗಚ್ಛದಾತ್ಮಸ್ತುತಿವ್ಯಸ್ತಕರ್ಣಾಂ .. ೮..

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ಪಾದದವರೆಗೂ ಇಳಿಬಿದ್ದಿರುವ ಕಪ್ಪಾದ, ದಟ್ಟವಾದ ಕೇಶರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವಳು. ಅವಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಾಗ ಭೂಮಿಯ ಭಾರ ತಾಳಲಾರದೆ ಆದಿಶೇಷನು ನಡುಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ಆದಿಶೇಷನ ಬಾಯಿಂದ ಭಯದಿಂದ ಹೊರಡುವ ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ಅವಳ ಕಿವಿಗಳು ಆಸಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):
ಇದು ರಾವಣನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರಣ. ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಹೊತ್ತಿರುವ ಆದಿಶೇಷನಿಗೂ ದೇವಿಯ ಪಾದದ ಭಾರವನ್ನು ತಾಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವಳ ಪಾದಗಳು 'ಪದ್ಮ' (ಕಮಲ) ದಂತೆ ಮೃದುವಾಗಿವೆ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮೃದುವಾದ ಪಾದಗಳು, ದುಷ್ಟರಿಗೆ ವಜ್ರದಷ್ಟು ಕಠಿಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.

ಮಹಾಭೀಷಣಾಂ ಘೋರವಿಂಶಾರ್ದ್ಧವಕ್ತ್ರೈ-
ಸ್ತಥಾಸಪ್ತವಿಂಶಾನ್ವಿತೈರ್ಲೋಚನೈಶ್ಚ .
ಪುರೋದಕ್ಷವಾಮೇ ದ್ವಿನೇತ್ರೋಜ್ಜ್ವಲಾಭ್ಯಾಂ
ತಥಾನ್ಯಾನನೇ ತ್ರಿತ್ರಿನೇತ್ರಾಭಿರಾಮಾಂ .. ೯..

ಲಸದ್ವೀಪಿಹರ್ಯ್ಯಕ್ಷಫೇರುಪ್ಲವಂಗ-
ಕ್ರಮೇಲರ್ಕ್ಷತಾರ್ಕ್ಷದ್ವಿಪಗ್ರಾಹವಾಹೈಃ .
ಮುಖೈರೀದೃಶಾಕಾರಿತೈರ್ಭ್ರಾಜಮಾನಾಂ
ಮಹಾಪಿಂಗಲೋದ್ಯಜ್ಜಟಾಜೂಟಭಾರಾಂ .. ೧೦..

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ಅವಳು ಹತ್ತು ತಲೆಗಳನ್ನು (ವಿಂಶಾರ್ದ್ಧ = ಇಪ್ಪತ್ತರ ಅರ್ಧ) ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳಿವೆ (ಪ್ರತಿ ತಲೆಗೆ ಮೂರು). ಅವಳ ಮುಖಗಳು ಚಿರತೆ, ಸಿಂಹ, ನರಿ, ಕೋತಿ, ಒಂಟೆ, ಕರಡಿ, ಗರುಡ, ಆನೆ, ಮೊಸಳೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಅವಳ ಜಟೆಯು ಕಪಿಲ ವರ್ಣದ್ದಾಗಿದೆ (ಕೆಂಪು-ಹಳದಿ ಮಿಶ್ರಿತ).

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):

• ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮುಖಗಳು: ಇಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು 'ವಿಶ್ವರೂಪಿ'ಯಾಗಿ ಮತ್ತು 'ಪಶುಪತಿ'ಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಜೀವಿಗಳ ಶಕ್ತಿಯು ಅವಳಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯೂ ಒಂದು ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಸಿಂಹ-ಪರಾಕ್ರಮ, ನರಿ-ಚಾಲಾಕಿತನ, ಆನೆ-ಬಲ). ಅವಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮಗ್ರ ರೂಪ.

• ಹತ್ತು ತಲೆಗಳು: ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ (ದಶದಿಕ್ಕು) ಅವಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಭುಜೈಃ ಸಪ್ತವಿಂಶಾಂಕಿತೈರ್ವಾಮಭಾಗೇ
ಯುತಾಂ ದಕ್ಷಿಣೇ ಚಾಪಿ ತಾವದ್ಭಿರೇವ .. ೧೧..

(ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳ ವರ್ಣನೆ)

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ೨೭ ಮತ್ತು ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ೨೭, ಹೀಗೆ ಒಟ್ಟು ೫೪ ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಆ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಪಾಲ, ಗುರಾಣಿ, ಪಾಶ, ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧ, ತಲೆಬುರುಡೆ, ಧನುಸ್ಸು, ಚಕ್ರ, ಗಂಟೆ, ಶವ, ಪರ್ವತ, ಹಾವು, ಗದೆ, ಅಗ್ನಿಕುಂಡ, ಡಮರು, ಕತ್ತಿ, ತ್ರಿಶೂಲ, ಅಂಕುಶ, ಕಮಲ, ಮದ್ಯದ ಪಾತ್ರೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾಳೆ.

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):

• ಸಂಖ್ಯೆ ೨೭ ರ ವಿಶೇಷ: ೨೭ ಎಂಬುದು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ 'ನಕ್ಷತ್ರ'ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. ದೇವಿಯು ೨೭+೨೭ ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದರೆ, ಅವಳು ಕಾಲ (Time) ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರ ಮಂಡಲದ ಒಡತಿ. ಅವಳ ಅಣತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಕಾಲಚಕ್ರ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

• ಆಯುಧಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ: ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಂಹಾರದ ಆಯುಧಗಳಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲ, 'ಕಮಲ'ದಂತಹ ಸೌಮ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು 'ಗಂಟೆ'ಯಂತಹ ನಾದಬ್ರಹ್ಮದ ಸಂಕೇತಗಳೂ ಇವೆ. ಅವಳು ಸೃಷ್ಠಿ, ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯಗಳೆರಡರ ಸಮಾಗಮ.

ಜವಾಪುಷ್ಪರೋಚಿಷ್ಫಣೀಂದ್ರೋಪಕ್ಲೃಪ್ತ-
ಕ್ವಣನ್ನೂಪುರದ್ವಂದ್ವಸಕ್ತಾಂಘ್ರಿಪದ್ಮಾಂ .
ಮಹಾಪೀತಕುಂಭೀನಸಾವದ್ಧನದ್ಧ
ಸ್ಫುರತ್ಸರ್ವಹಸ್ತೋಜ್ಜ್ವಲತ್ಕಂಕಣಾಂ ಚ .. ೧೭..

(ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಾಲಂಕಾರದ ವರ್ಣನೆ)

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ದಾಸವಾಳ ಹೂವಿನಂತೆ ಕೆಂಪಗಿರುವ ಹಾವುಗಳಿಂದ ಅವಳ ಕಾಲುಗೆಜ್ಜೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಹಾವುಗಳು ಅವಳ ಕೈಬಳೆಗಳಾಗಿವೆ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಹಾವುಗಳು ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದ ನಾಗರಹಾವುಗಳಿಂದ ಅವಳು ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):

• ಸರ್ಪ ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಿನಿ: ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪವು 'ಕುಂಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ'ಯ ಸಂಕೇತ.

• ಬಣ್ಣಗಳ ರಹಸ್ಯ:

  • ಕೆಂಪು ಹಾವುಗಳು: ರಜೋಗುಣ (ಕ್ರಿಯೆ/ಶಕ್ತಿ).

  • ಹಳದಿ/ಬಿಳಿ ಹಾವುಗಳು: ಸತ್ವಗುಣ (ಜ್ಞಾನ/ಶಾಂತಿ).

  • ಕಪ್ಪು ಹಾವುಗಳು: ತಮೋಗುಣ (ಲೌಕಿಕತೆ/ಲಯ).
    ದೇವಿಯು ತ್ರಿಗುಣಾತ್ೀತಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಗುಣಗಳನ್ನು ಆಭರಣದಂತೆ ಧರಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವಳು ಎಂಬ ಗೂಢಾರ್ಥ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಫಲಶ್ರುತಿ (ಶ್ಲೋಕ ೨೧-೨೩):

ಸದಾ ಸಂಸ್ಮರಾಮೀದೃಶೋಂ ಕಾಮಕಾಲೀಂ
ಜಯೇಯಂ ಸುರಾಣಾಂ ಹಿರಣ್ಯೋದ್ಭವಾನಾಂ...

ಸರಳ ಅನುವಾದ:
ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ನಾನು (ರಾವಣ) ಯಾವಾಗಲೂ ಈ ಕಾಮಕಾಲಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಯಾರು ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಶೋಕ, ಪಾಪ, ಬಡತನ, ರೋಗ ಅಥವಾ ಭಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಐಶ್ವರ್ಯ, ದೀರ್ಘಾಯಸ್ಸು, ಸುಖ, ಬುದ್ಧಿ, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಒಳನೋಟ (ವಿಶೇಷಾರ್ಥ):
ಇದು ರಾವಣನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

1. ಉದ್ದೇಶ: ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಇರುವುದು 'ಶತ್ರು ವಿಜಯ'ಕ್ಕಾಗಿ. ಇದು ಲೌಕಿಕ ಗುರಿ.

2. ಫಲ: ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 'ಭವೇನ್ಮುಕ್ತಿರಂತೇ' (ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ) ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
   ದೇವಿಯು 'ಭುಕ್ತಿ' (ಲೌಕಿಕ ಸುಖ) ಮತ್ತು 'ಮುಕ್ತಿ' (ಮೋಕ್ಷ) ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುವ ತಾಯಿ. ರಾವಣನು ಎಷ್ಟೇ ಕ್ರೂರನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಭಯಂಕರ ದೇವತೆಯನ್ನು, ತಾಯಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡು, ಅವಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜಯವನ್ನು ಕೋರುವ ಅದ್ಭುತ ಕೃತಿ ಇದಾಗಿದೆ.

ವಿಜೇತುಂ ಪ್ರತಸ್ಥೇ ಯದಾ ಕಾಲಕಸ್ಯಾ-
ಸುರಾನ್ ರಾವಣೋ ಮುಂಜಮಾಲಿಪ್ರವರ್ಹಾನ್ .
ತದಾ ಕಾಮಕಾಲೀಂ ಸ ತುಷ್ಟಾವ
ವಾಗ್ಭಿರ್ಜಿಗೀಷುರ್ಮೃಧೇ ಬಾಹುವೀರ್ಯ್ಯೇಣ ಸರ್ವಾನ್ ..

ಮಹಾವರ್ತ್ತಭೀಮಾಸೃಗಬ್ಧ್ಯುತ್ಥವೀಚೀ-
ಪರಿಕ್ಷಾಲಿತಾ ಶ್ರಾಂತಕಂಥಶ್ಮಶಾನೇ .
ಚಿತಿಪ್ರಜ್ವಲದ್ವಹ್ನಿಕೀಲಾಜಟಾಲೇ
ಶಿವಾಕಾರಶಾವಾಸನೇ ಸನ್ನಿಷಣ್ಣಾಂ ..

ಮಹಾಭೈರವೀಯೋಗಿನೀಡಾಕಿನೀಭಿಃ
ಕರಾಲಾಭಿರಾಪಾದಲಂಬತ್ಕಚಾಭಿಃ .
ಭ್ರಮಂತೀಭಿರಾಪೀಯ ಮದ್ಯಾಮಿಷಾಸ್ರಾನ್ಯಜಸ್ರಂ
ಸಮಂ ಸಂಚರಂತೀಂ ಹಸಂತೀಂ ..

ಮಹಾಕಲ್ಪಕಾಲಾಂತಕಾದಂಬಿನೀ-
ತ್ವಿಟ್ಪರಿಸ್ಪರ್ದ್ಧಿದೇಹದ್ಯುತಿಂ ಘೋರನಾದಾಂ .
ಸ್ಫುರದ್ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರ-
ಜ್ವಲದ್ವಿದ್ಯುದೋಘಪ್ರಭಾದುರ್ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಾಂ ..

ಲಸನ್ನೀಲಪಾಷಾಣನಿರ್ಮಾಣವೇದಿ-
ಪ್ರಭಶ್ರೋಣಿಬಿಂಬಾಂ ಚಲತ್ಪೀವರೋರುಂ .
ಸಮುತ್ತುಂಗಪೀನಾಯತೋರೋಜಕುಂಭಾಂ
ಕಟಿಗ್ರಂಥಿತದ್ವೀಪಿಕೃತ್ತ್ಯುತ್ತರೀಯಾಂ ..

ಸ್ರವದ್ರಕ್ತವಲ್ಗನ್ನೃಮುಂಡಾವನದ್ಧಾ-
ಸೃಗಾಬದ್ಧನಕ್ಷತ್ರಮಾಲೈಕಹಾರಾಂ .
ಮೃತಬ್ರಹ್ಮಕುಲ್ಯೋಪಕ್ಲೃಪ್ತಾಂಗಭೂಷಾಂ
ಮಹಾಟ್ಟಾಟ್ಟಹಾಸೈರ್ಜಗತ್ ತ್ರಾಸಯಂತೀಂ ..

ನಿಪೀತಾನನಾಂತಾಮಿತೋದ್ಧೃತ್ತರಕ್ತೋ-
ಚ್ಛಲದ್ಧಾರಯಾ ಸ್ನಾಪಿತೋರೋಜಯುಗ್ಮಾಂ .
ಮಹಾದೀರ್ಘದಂಷ್ಟ್ರಾಯುಗನ್ಯಂಚದಂಚ-
ಲ್ಲಲಲ್ಲೇಲಿಹಾನೋಗ್ರಜಿಹ್ವಾಗ್ರಭಾಗಾಂ ..

ಚಲತ್ಪಾದಪದ್ಮದ್ವಯಾಲಂಬಿಮುಕ್ತ-
ಪ್ರಕಂಪಾಲಿಸುಸ್ನಿಗ್ಧಸಂಭುಗ್ನಕೇಶಾಂ .
ಪದನ್ಯಾಸಸಂಭಾರಭೀತಾಹಿರಾಜಾ-
ನನೋದ್ಗಚ್ಛದಾತ್ಮಸ್ತುತಿವ್ಯಸ್ತಕರ್ಣಾಂ ..

ಮಹಾಭೀಷಣಾಂ ಘೋರವಿಂಶಾರ್ದ್ಧವಕ್ತ್ರೈ-
ಸ್ತಥಾಸಪ್ತವಿಂಶಾನ್ವಿತೈರ್ಲೋಚನೈಶ್ಚ .
ಪುರೋದಕ್ಷವಾಮೇ ದ್ವಿನೇತ್ರೋಜ್ಜ್ವಲಾಭ್ಯಾಂ
ತಥಾನ್ಯಾನನೇ ತ್ರಿತ್ರಿನೇತ್ರಾಭಿರಾಮಾಂ ..

ಲಸದ್ವೀಪಿಹರ್ಯ್ಯಕ್ಷಫೇರುಪ್ಲವಂಗ-
ಕ್ರಮೇಲರ್ಕ್ಷತಾರ್ಕ್ಷದ್ವಿಪಗ್ರಾಹವಾಹೈಃ .
ಮುಖೈರೀದೃಶಾಕಾರಿತೈರ್ಭ್ರಾಜಮಾನಾಂ
ಮಹಾಪಿಂಗಲೋದ್ಯಜ್ಜಟಾಜೂಟಭಾರಾಂ ..

ಭುಜೈಃ ಸಪ್ತವಿಂಶಾಂಕಿತೈರ್ವಾಮಭಾಗೇ
ಯುತಾಂ ದಕ್ಷಿಣೇ ಚಾಪಿ ತಾವದ್ಭಿರೇವ .
ಕ್ರಮಾದ್ರತ್ನಮಾಲಾಂ ಕಪಾಲಂ ಚ ಶುಷ್ಕಂ
ತತಶ್ಚರ್ಮಪಾಶಂ ಸುದೀರ್ಘಂ ದಧಾನಾಂ ..

ತತಃ ಶಕ್ತಿಖಟ್ವಾಂಗಮುಂಡಂ ಭುಶುಂಡೀಂ
ಧನುಶ್ಚಕ್ರಘಂಟಾಶಿಶುಪ್ರೇತಶೈಲಾನ್ .
ತತೋ ನಾರಕಂಕಾಲಬಭ್ರೂರಗೋನ್ಮಾದ-
ವಂಶೀಂ ತಥಾ ಮುದ್ಗರಂ ವಹ್ನಿಕುಂಡಂ ..

ಅಧೋ ಡಮ್ಮರುಂ ಪಾರಿಘಂ ಭಿಂದಿಪಾಲಂ
ತಥಾ ಮೌಶಲಂ ಪಟ್ಟಿಶಂ ಪ್ರಾಶಮೇವಂ .
ಶತಘ್ನೀಂ ಶಿವಾಪೋತಕಂ ಚಾಥ ದಕ್ಷೇ
ಮಹಾರತ್ನಮಾಲಾಂ ತಥಾ ಕರ್ತ್ತುಖಡ್ಗೌ ..

ಚಲತ್ತರ್ಜ್ಜನೀಮಂಕುಶಂ ದಂಡಮುಗ್ರಂ
ಲಸದ್ರತ್ನಕುಂಭಂ ತ್ರಿಶೂಲಂ ತಥೈವ .
ಶರಾನ್ ಪಾಶುಪತ್ಯಾಂಸ್ತಥಾ ಪಂಚ ಕುಂತಂ
ಪುನಃ ಪಾರಿಜಾತಂ ಛುರೀಂ ತೋಮರಂ ಚ ..

ಪ್ರಸೂನಸ್ರಜಂ ಡಿಂಡಿಮಂ ಗೃಧ್ರರಾಜಂ
ತತಃ ಕೋರಕಂ ಮಾಂಸಖಂಡಂ ಶ್ರುವಂ ಚ .
ಫಲಂ ಬೀಜಪೂರಾಹ್ವಯಂ ಚೈವ ಸೂಚೀಂ
ತಥಾ ಪರ್ಶುಮೇವಂ ಗದಾಂ ಯಷ್ಟಿಮುಗ್ರಾಂ ..

ತತೋ ವಜ್ರಮುಷ್ಟಿಂ ಕುಣಪ್ಪಂ ಸುಘೋರಂ
ತಥಾ ಲಾಲನಂ ಧಾರಯಂತೀಂ ಭುಜೈಸ್ತೈಃ .
ಜವಾಪುಷ್ಪರೋಚಿಷ್ಫಣೀಂದ್ರೋಪಕ್ಲೃಪ್ತ-
ಕ್ವಣನ್ನೂಪುರದ್ವಂದ್ವಸಕ್ತಾಂಘ್ರಿಪದ್ಮಾಂ ..

ಮಹಾಪೀತಕುಂಭೀನಸಾವದ್ಧನದ್ಧ
ಸ್ಫುರತ್ಸರ್ವಹಸ್ತೋಜ್ಜ್ವಲತ್ಕಂಕಣಾಂ ಚ .
ಮಹಾಪಾಟಲದ್ಯೋತಿದರ್ವೀಕರೇಂದ್ರಾ-
ವಸಕ್ತಾಂಗದವ್ಯೂಹಸಂಶೋಭಮಾನಾಂ ..

ಮಹಾಧೂಸರತ್ತ್ವಿಡ್ಭುಜಂಗೇಂದ್ರಕ್ಲೃಪ್ತ-
ಸ್ಫುರಚ್ಚಾರುಕಾಟೇಯಸೂತ್ರಾಭಿರಾಮಾಂ .
ಚಲತ್ಪಾಂಡುರಾಹೀಂದ್ರಯಜ್ಞೋಪವೀತ-
ತ್ವಿಡುದ್ಭಾಸಿವಕ್ಷಃಸ್ಥಲೋದ್ಯತ್ಕಪಾಟಾಂ ..

ಪಿಷಂಗೋರಗೇಂದ್ರಾವನದ್ಧಾವಶೋಭಾ-
ಮಹಾಮೋಹಬೀಜಾಂಗಸಂಶೋಭಿದೇಹಾಂ .
ಮಹಾಚಿತ್ರಿತಾಶೀವಿಷೇಂದ್ರೋಪಕ್ಲೃಪ್ತ-
ಸ್ಫುರಚ್ಚಾರುತಾಟಂಕವಿದ್ಯೋತಿಕರ್ಣಾಂ ..

ವಲಕ್ಷಾಹಿರಾಜಾವನದ್ಧೋರ್ಧ್ವಭಾಸಿ-
ಸ್ಫುರತ್ಪಿಂಗಲೋದ್ಯಜ್ಜಟಾಜೂಟಭಾರಾಂ .
ಮಹಾಶೋಣಭೋಗೀಂದ್ರನಿಸ್ಯೂತಮೂಂಡೋ-
ಲ್ಲಸತ್ಕಿಂಕಣೀಜಾಲಸಂಶೋಭಿಮಧ್ಯಾಂ ..

ಸದಾ ಸಂಸ್ಮರಾಮೀದೃಶೋಂ ಕಾಮಕಾಲೀಂ
ಜಯೇಯಂ ಸುರಾಣಾಂ ಹಿರಣ್ಯೋದ್ಭವಾನಾಂ .
ಸ್ಮರೇಯುರ್ಹಿ ಯೇಽನ್ಯೇಽಪಿ ತೇ ವೈ ಜಯೇಯು-
ರ್ವಿಪಕ್ಷಾನ್ಮೃಧೇ ನಾತ್ರ ಸಂದೇಹಲೇಶಃ ..

ಪಠಿಷ್ಯಂತಿ ಯೇ ಮತ್ಕೃತಂ ಸ್ತೋತ್ರರಾಜಂ
ಮುದಾ ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ಸದಾ ಕಾಮಕಾಲೀಂ .
ನ ಶೋಕೋ ನ ಪಾಪಂ ನ ವಾ ದುಃಖದೈನ್ಯಂ
ನ ಮೃತ್ಯುರ್ನ ರೋಗೋ ನ ಭೀತಿರ್ನ ಚಾಪತ್ ..

ಧನಂ ದೀರ್ಘಮಾಯುಃ ಸುಖಂ ಬುದ್ಧಿರೋಜೋ
ಯಶಃ ಶರ್ಮಭೋಗಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸೂನವಶ್ಚ .
ಶ್ರಿಯೋ ಮಂಗಲಂ ಬುದ್ಧಿರುತ್ಸಾಹ ಆಜ್ಞಾ
ಲಯಃ ಶರ್ಮ ಸರ್ವ ವಿದ್ಯಾ ಭವೇನ್ಮುಕ್ತಿರಂತೇ ..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras