శరవనభవ స్తోత్రం
Lyrics:
శక్తిస్వరూపాయ శరోద్భవాయ
శక్రార్చితాయాథ శచీస్తుతాయ.
శమాయ శంభుప్రణవార్థదాయ
శకారరూపాయ నమో గుహాయ..1..
రణన్మణిప్రోజ్జ్వలమేఖలాయ
రమాసనాథప్రణవార్థదాయ.
రతీశపూజ్యాయ రవిప్రభాయ
రకారరూపాయ నమో గుహాయ..2..
వరాయ వర్ణాశ్రమరక్షకాయ
వరత్రిశూలాభయమండితాయ.
వలారికన్యాసుకృతాలయాయ
వకారరూపాయ నమో గుహాయ..3..
నగేంద్రకన్యేశ్వరతత్త్వదాయ
నగాధిరూఢాయ నగార్చితాయ.
నగాసురఘ్నాయ నగాలయాయ
నకారరూపాయ నమో గుహాయ..4..
భవాయ భర్గాయ భవాత్మజాయ
భస్మాయమానాద్భుతవిగ్రహాయ.
భక్తేష్టకామప్రదకల్పకాయ
భకారరూపాయ నమో గుహాయ..5..
వల్లీవలారాతిసుతార్చితాయ
వరాంగరాగాంచితవిగ్రహాయ.
వల్లీకరాంభోరుహమర్దితాయ
వకారరూపాయ నమో గుహాయ..6..
Meaning:
Verse 1
శక్తిస్వరూపాయ శరోద్భవాయ
శక్రార్చితాయాథ శచీస్తుతాయ।
శమాయ శంభుప్రణవార్థదాయ
శకారరూపాయ నమో గుహాయ।।1।।
ఈ శ్లోకంలో గుహుడు అంటే కుమారస్వామి, సుబ్రహ్మణ్యుడు, స్కందుడు. “శక్తిస్వరూపాయ” అంటే పరాశక్తి యొక్క ప్రత్యక్ష రూపం. ఆయన కేవలం దేవసేనాధిపతి మాత్రమే కాదు. జగత్తులో ఉన్న చైతన్యశక్తి అంతా ఆయనలోనే నిండి ఉంది. “శరోద్భవాయ” అంటే శరవణంలో జన్మించినవాడు. అగ్ని ద్వారా వచ్చిన శివతేజస్సు గంగలో ప్రవహించి, అక్కడి శరవణంలో ఆరు శిశువుల రూపంలో ప్రత్యక్షమైంది. ఆ తరువాత పార్వతీదేవి వారిని ఒక్కరుగా కలిపింది. అందుకే ఆయనకు షణ్ముఖుడు అనే నామం వచ్చింది.
“శక్రార్చితాయ” అంటే ఇంద్రుడు పూజించినవాడు. తారకాసురుని సంహరించలేక దేవతలు భయపడినప్పుడు, స్కందుడే వారికి రక్షకుడయ్యాడు. “శచీస్తుతాయ” అంటే ఇంద్రాణి సైతం స్తుతించినవాడు. ఇది ఆయన మహిమను తెలియజేస్తుంది. దేవతలకే ఆశ్రయమైన దైవశక్తి ఆయనలో ఉంది.
“శమాయ” అంటే శాంతి స్వరూపుడు. యుద్ధదేవుడైనా ఆయన అంతరంగంలో పరమశాంతి నిండి ఉంటుంది. “శంభుప్రణవార్థదాయ” అంటే శివుడికే ప్రణవార్థాన్ని ఉపదేశించినవాడు. స్వామిమలై కథ ఇందులో ప్రసిద్ధం. అక్కడ కుమారస్వామి గురువుగా, శివుడు శిష్యునిగా నిలిచాడు. ఇది జ్ఞానం వయస్సుతో సంబంధం లేదని తెలియజేస్తుంది.
“శకారరూపాయ” అనే పదం అక్షరతత్త్వాన్ని సూచిస్తుంది. శబ్దబ్రహ్మలో ప్రతి అక్షరమూ దైవశక్తి. ఇక్కడ “శ” అక్షరం శివశక్తుల ఐక్యాన్ని సూచిస్తుంది. గుహుడు బయట కనిపించే దేవుడు మాత్రమే కాదు. హృదయగుహలో దాగి ఉన్న పరబ్రహ్మతత్త్వం కూడా ఆయనే.
Verse 2
రణన్మణిప్రోజ్జ్వలమేఖలాయ
రమాసనాథప్రణవార్థదాయ।
రతీశపూజ్యాయ రవిప్రభాయ
రకారరూపాయ నమో గుహాయ।।2।।
“రణన్మణిప్రోజ్జ్వలమేఖలాయ” అంటే మణులతో అలంకరించబడిన కట్టుబట్ట ధరించినవాడు. ఆ మణులు కదులుతున్నప్పుడు వచ్చే శబ్దం ఆయన దివ్యచలనం, శక్తి, యౌవనాన్ని సూచిస్తుంది. స్కందుడు నిత్యయువకుడు. ఆయన రూపం వీరత్వంతో పాటు అపూర్వ సౌందర్యాన్ని కలిగివుంటుంది.
“రమాసనాథప్రణవార్థదాయ” అనే పదంలో “రమాసనాథ” అంటే బ్రహ్మదేవుడు. ఒకసారి స్కందుడు బ్రహ్మను “ఓంకారార్థం ఏమిటి?” అని అడిగాడు. బ్రహ్మ సరైన సమాధానం చెప్పలేకపోయాడు. అప్పుడు స్కందుడు బ్రహ్మను బంధించాడు. తరువాత శివుడు వచ్చి కారణం అడిగినప్పుడు, కుమారస్వామి ప్రణవసత్యాన్ని వివరించాడు. ఇక్కడ స్కందుడు జ్ఞానానికి పరాకాష్టగా నిలుస్తాడు.
“రతీశపూజ్యాయ” అంటే మన్మథుడు కూడా పూజించినవాడు. ఇది కేవలం కామదేవుని కథ కాదు. మనస్సును ఆకర్షించే అందమంతా దైవసౌందర్యం నుంచే వస్తుందని సూచన. “రవిప్రభాయ” అంటే సూర్యుని వంటి తేజస్సు కలవాడు. ఆయన వెలుగు అజ్ఞానాంధకారాన్ని తొలగిస్తుంది.
“రకారరూపాయ” అనే పదం అగ్నితత్త్వాన్ని సూచిస్తుంది. “ర” అక్షరం చలనం, ఉత్సాహం, జీవశక్తి యొక్క సూచకం. గుహుడు భక్తుని హృదయంలో జ్ఞానాగ్నిని వెలిగించే దైవం. బయట యుద్ధరంగంలో అసురులను సంహరించినట్టు, అంతరంగంలో అహంకారం, మోహం, అవిద్యలను నాశనం చేస్తాడు.
Verse 3
వరాయ వర్ణాశ్రమరక్షకాయ
వరత్రిశూలాభయమండితాయ।
వలారికన్యాసుకృతాలయాయ
వకారరూపాయ నమో గుహాయ।।3।।
“వరాయ” అంటే వరప్రదాత. భక్తుని యోగక్షేమాలను కాపాడే దైవం. “వర్ణాశ్రమరక్షకాయ” అంటే ధర్మవ్యవస్థను రక్షించే వాడు. వేదసంస్కృతిలో వర్ణాశ్రమం అనేది కేవలం సామాజిక విభజన కాదు. ప్రతి మనిషి తన స్వభావానికి తగిన విధంగా జీవించడం. స్కందుడు ధర్మరక్షకుడిగా ఈ సమతౌల్యాన్ని నిలబెడతాడు.
“వరత్రిశూలాభయమండితాయ” అంటే చేతిలో త్రిశూలం, అభయముద్ర కలిగినవాడు. త్రిశూలం మూడు గుణాలపై ఆధిపత్యాన్ని సూచిస్తుంది. సత్త్వ, రజస్, తమస్ అన్నీ ఆయన నియంత్రణలో ఉంటాయి. అభయముద్ర భయాన్ని తొలగించే దైవకరుణ. భక్తుని మనస్సులో ధైర్యాన్ని నింపుతుంది.
“వలారికన్యాసుకృతాలయాయ” అంటే ఇంద్రుని కుమార్తె దేవసేనకు భర్త అయినవాడు. దేవసేన దేవతాశక్తుల సమాహారం. ఆమెతో స్కందుని వివాహం దైవశక్తి మరియు ధర్మశక్తి ఐక్యాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది కేవలం కుటుంబకథ కాదు. విశ్వశక్తుల సమన్వయానికి సంకేతం.
“వకారరూపాయ” అనే పదం వాయుతత్త్వానికి సంకేతం. “వ” అక్షరం వ్యాప్తి, చలనం, ప్రాణశక్తిని సూచిస్తుంది. గుహుడు భక్తుని జీవితంలో నిలిచిపోయిన శక్తిని మేల్కొలుపుతాడు. ధర్మమార్గంలో ముందుకు నడిపిస్తాడు. అందుకే ఆయన యుద్ధదేవుడు మాత్రమే కాదు. జీవనాన్ని సరిచేసే ఆధ్యాత్మిక శక్తి.
Verse 4
నగేంద్రకన్యేశ్వరతత్త్వదాయ
నగాధిరూఢాయ నగార్చితాయ।
నగాసురఘ్నాయ నగాలయాయ
నకారరూపాయ నమో గుహాయ।।4।।
“నగేంద్రకన్యేశ్వరతత్త్వదాయ” అంటే పార్వతీదేవి యొక్క పరమతత్త్వాన్ని తెలియజేసే వాడు. పార్వతీదేవి కేవలం శివపత్నిగా మాత్రమే కాదు. జగజ్జననీ. ఆమె తత్త్వాన్ని తెలుసుకున్నవారికే శక్తిస్వరూపం అర్థమవుతుంది. స్కందుడు ఆ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే గురుస్వరూపుడు.
“నగాధిరూఢాయ” అంటే పర్వతంపై నివసించే వాడు. స్కందుని అనేక క్షేత్రాలు కొండలపై ఉంటాయి. పళని, తిరుచెందూర్, స్వామిమలై వంటి క్షేత్రాలకు ఇది ఉదాహరణ. పర్వతం ఆధ్యాత్మికోన్నతిని సూచిస్తుంది. భౌతికస్థాయి నుండి చైతన్యస్థాయికి ఎదగడమే ఆ కొండారోహణం.
“నగార్చితాయ” అంటే పర్వతవాసులు, సిద్ధులు, ఋషులు పూజించినవాడు. ప్రకృతికి దగ్గరగా జీవించిన ఋషులు స్కందుని అంతరంగశక్తిగా అనుభవించారు. “నగాసురఘ్నాయ” అంటే పర్వతాలలో దాగి ఉన్న అసురులను సంహరించినవాడు. ఇది బాహ్యకథ మాత్రమే కాదు. మనస్సులో దాగి ఉన్న దుర్వాసనలను నాశనం చేయడమూ ఇదే.
“నగాలయాయ” అంటే పర్వతమే ఆయన ఆలయం. ప్రకృతిలోని నిశ్శబ్దం, గంభీరత, విశాలత అన్నీ ఆయన చైతన్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. “నకారరూపాయ” అనే పదం భూమితత్త్వంతో సంబంధం కలిగి ఉంది. “న” స్థిరత్వం, ఆధారం, నిలకడను సూచిస్తుంది. గుహుడు భక్తుని జీవితానికి ఆధ్యాత్మిక పునాది వేస్తాడు.
Verse 5
భవాయ భర్గాయ భవాత్మజాయ
భస్మాయమానాద్భుతవిగ్రహాయ।
భక్తేష్టకామప్రదకల్పకాయ
భకారరూపాయ నమో గుహాయ।।5।।
“భవాయ” అంటే సృష్టిరూపుడు. “భర్గాయ” అంటే పాపనాశక తేజస్సు. గాయత్రీమంత్రంలో ఉన్న “భర్గః” పదంలా, అజ్ఞానాన్ని దహించే దివ్యవెలుగు. స్కందుడు కేవలం యోధుడు కాదు. అంతరంగాన్ని పవిత్రం చేసే జ్ఞానాగ్ని.
“భవాత్మజాయ” అంటే శివుని కుమారుడు. శివుడి తపస్సు, పార్వతీదేవి శక్తి కలిసినప్పుడు వచ్చిన దైవప్రకాశమే స్కందుడు. “భస్మాయమానాద్భుతవిగ్రహాయ” అంటే భస్మంతో కప్పబడిన అద్భుతరూపుడు. భస్మం శివతత్త్వానికి చిహ్నం. శరీరం నశ్వరమని గుర్తు చేసే వైరాగ్యసూచకం. స్కందుడు యౌవనసౌందర్యంతో ఉన్నప్పటికీ, లోపల పూర్తి వైరాగ్యజ్ఞానం నిండి ఉంది.
“భక్తేష్టకామప్రదకల్పకాయ” అంటే భక్తుల కోరికలను తీర్చే కల్పవృక్షంలాంటి వాడు. కానీ ఆయన ఇచ్చేది కేవలం భౌతికఫలితాలు మాత్రమే కాదు. భక్తునికి సరైన మార్గాన్ని కూడా చూపిస్తాడు. కొన్నిసార్లు కోరిక నెరవేరకపోవడమే నిజమైన కరుణగా మారుతుంది.
“భకారరూపాయ” అనే పదం భాస్వరత, భూమి, భక్తి అనే భావాలతో అనుసంధానమై ఉంది. “భ” అక్షరం ప్రకాశాన్ని సూచిస్తుంది. గుహుడు భక్తుని చీకటి మనస్సులో దైవజ్యోతిని వెలిగిస్తాడు.
Verse 6
వల్లీవలారాతిసుతార్చితాయ
వరాంగరాగాంచితవిగ్రహాయ।
వల్లీకరాంభోరుహమర్దితాయ
వకారరూపాయ నమో గుహాయ।।6।।
ఈ శ్లోకం స్కందుని వల్లీదేవితో ఉన్న మాధుర్యభావాన్ని తెలియజేస్తుంది. “వల్లీవలారాతిసుతార్చితాయ” అంటే వల్లీదేవి మరియు దేవసేన చేత పూజించబడినవాడు. దేవసేన రాజసత్త్వానికి ప్రతీక. వల్లీ సహజమైన ప్రేమభక్తికి ప్రతీక. స్కందుడు ఈ రెండు మార్గాలను స్వీకరించిన దైవం. క్రమశిక్షణతో వచ్చిన భక్తి కూడా ఆయనదే. అమాయకహృదయంతో వచ్చిన ప్రేమ కూడా ఆయనదే.
“వరాంగరాగాంచితవిగ్రహాయ” అంటే సుగంధద్రవ్యాలతో అలంకరించబడిన దివ్యశరీరం కలవాడు. ఇది కేవలం బాహ్యఅలంకారం కాదు. భక్తి, ప్రేమ, పవిత్రత అనే అంతరంగసుగంధాల ప్రతీక. దైవసన్నిధి దగ్గరికి వెళ్తే మనస్సులో కలిగే ఆనందాన్ని ఈ పదం గుర్తు చేస్తుంది.
“వల్లీకరాంభోరుహమర్దితాయ” అంటే వల్లీదేవి పద్మంలాంటి చేతులతో సేవించబడినవాడు. ఇక్కడ దైవం మరియు భక్తుని మధ్య ఉన్న స్నేహభావం కనిపిస్తుంది. స్కందుని ఉపాసనలో మాధుర్యం, సాన్నిహిత్యం, ప్రేమ చాలా ముఖ్యమైనవి.
“వకారరూపాయ” అనే పదం ఇక్కడ మరోసారి జీవశక్తిని సూచిస్తుంది. ప్రేమతో కూడిన భక్తి మనస్సును మృదువుగా మార్చుతుంది. గుహుడు యుద్ధదేవుడైనా, భక్తునితో ప్రేమతో మెలిగే కరుణామూర్తి. ఆయన హృదయంలో వీరత్వం ఎంత ఉందో, అంతే మాధుర్యమూ ఉంది.
Other stotras
