ಹನುಮಾನ್ ಆರ್ತ್ತೀ

Verse 1
ಆರತೀ ಕೀಜೈ ಹನುಮಾನ ಲಲಾ ಕೀ.
ದುಷ್ಟ ದಲನ ರಘುನಾಥ ಕಲಾ ಕೀ.
ಜಾಕೇ ಬಲ ಸೇ ಗಿರವರ ಕಾಂಪೇ.
ರೋಗ ದೋಷ ಜಾಕೇ ನಿಕಟ ನ ಝಾಂಕೇ.
ಈ ಪವಿತ್ರವಾದ ಆರತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಶ್ಲೋಕವು ಭಕ್ತರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯ ಬಾಲಕನಾದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಆತನನ್ನು ದುಷ್ಟರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮನ ದೈವಿಕ ಅಂಶವೆಂದು ಇದರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆತನ ಅಪಾರವಾದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸಹ ನಡುಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಇದರ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ರೋಗಗಳು ಅಥವಾ ದೋಷಗಳು ಆತನ ಅಥವಾ ಆತನ ಭಕ್ತರ ಹತ್ತಿರ ಬರಲು ಧೈರ್ಯಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಾಲುಗಳು ಆತನ ಮುಗ್ಧವಾದ ಬಾಲಕನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಆತನಿಗಿರುವ ಅಪಾರವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಆತನ ದೈವಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಆತನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಡುಗುವ ಪರ್ವತಗಳು ಆತನು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಾರಿದಾಗ ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತವನ್ನು ಒತ್ತಿದ್ದನ್ನು ಮತ್ತು ದ್ರೋಣಗಿರಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಶಿವನ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಅವತರಿಸಿದ ಶ್ರೀರಾಮನ ದೈವಿಕ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಹನುಮಂತನನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ದೈವಿಕ ಕೃಪೆಯ ದ್ವಂದ್ವ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಕ್ತರ ಕಡೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಅಶುದ್ಧತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಡುಗುವ ಪರ್ವತಗಳು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಪಾರವಾದ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತವೆ ಅವು ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯ ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ದೋಷಗಳು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ದುರಾಸೆ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆಯಂತಹ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಕನು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿ ಲೌಕಿಕ ದುಃಖಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 2
ಅಂಜನೀ ಪುತ್ರ ಮಹಾ ಬಲದಾಈ.
ಸಂತನ ಕೇ ಪ್ರಭು ಸದಾ ಸಹಾಈ.
ದೇ ಬೀಡ಼ಾ ರಘುನಾಥ ಪಠಾಯೇ.
ಲಂಕಾ ಜಾರಿ ಸಿಯಾ ಸುಧಿ ಲಾಯೇ.
ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಹನುಮಂತನನ್ನು ಅಂಜನಾ ದೇವಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮಗನೆಂದು ಮತ್ತು ಸಾಧುಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಜನರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವವನೆಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸೀತಾಮಾತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನು ಆತನಿಗೆ ಹೇಗೆ ವಹಿಸಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಹನುಮಂತನು ಲಂಕೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿ ಆ ಚಿನ್ನದ ನಗರವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು ಮತ್ತು ಸೀತಾಮಾತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಂದನು.
ಪೌರಾಣಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಲುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರಕಾಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ತೋರುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಹನುಮಂತನು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಆತನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆತನು ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟದ್ದು ಕೇವಲ ಕುರುಡು ಕೋಪದ ಕೆಲಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅದು ರಾವಣನಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸ ಪಡೆಯ ನೈತಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಅದ್ಭುತ ತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು.
ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಂಜನಾ ದೇವಿಯು ಶುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾಳೆ ಅದರಿಂದ ಅಂತಿಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀರಾಮನು ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸೀತಾಮಾತೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಳೆದುಹೋದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಒಳಗಿನ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಲಂಕಾ ಎಂಬುದು ಅಹಂಕಾರ ಭೌತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಗಳ ಬಲವಾದ ಕೋಟೆಯಾಗಿದೆ. ಲಂಕೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು ಎಂಬುದು ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನದ ತೀವ್ರವಾದ ಬೆಂಕಿಯ ಮೂಲಕ ಲೌಕಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 3
ಲಂಕಾ ಸೋ ಕೋಟ ಸಮುದ್ರ ಸೀ ಖಾಈ.
ಜಾತ ಪವನಸುತ ವಾರ ನ ಲಾಈ.
ಲಂಕಾ ಜಾರಿ ಅಸುರಿ ಸಬ ಮಾರೇ.
ಸೀತಾ ರಾಮಜೀ ಕೇ ಕಾಜ ಸಂವಾರೇ.
ಈ ಸಾಲುಗಳ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥವು ಲಂಕಾ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಲಂಕೆಯು ಎತ್ತರವಾದ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದಷ್ಟೇ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಂದಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಅಡೆತಡೆಗಳಿದ್ದರೂ ವಾಯುದೇವನ ಮಗನಾದ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಟಲು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆತನು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀರಾಮ ಹಾಗೂ ಸೀತಾಮಾತೆ ತನಗೆ ವಹಿಸಿದ ದೈವಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಇದು ರಾವಣನ ಕೋಟೆಯ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಶುದ್ಧವಾದ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಜೇಯ ನಗರವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ವಾಯುವಿನ ಮಗನಾದ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ತಂದೆಯಂತೆಯೇ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ವೇಗ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜಿಗಿತದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿದನು. ನಗರದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಆತನು ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದನು.
ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಬಲವಾದ ಕಾವಲಿರುವ ಲಂಕಾ ನಗರವು ಹಠಮಾರಿ ಮಾನವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ ಇದು ಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಚಕ್ರಗಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಾಕ್ಷಸರು ಕಾಮ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರೌರ್ಯದಂತಹ ನಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾಳಿಯು ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಉಸಿರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧವಾದ ಭಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಆ ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯು ಪರಮ ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅದು ಮಾಯೆಯ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟುತ್ತದೆ. ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುಡುವುದು ಎಂಬುದು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನಾಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 4
ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮೂರ್ಛಿತ ಪಡ಼ೇ ಧರಣೀ ಮೇಂ.
ಲಾಯೇ ಸಂಜೀವನ ಪ್ರಾಣ ಉಬಾರೇ.
ಪೈಠಿ ಪಾತಾಲ ತೋರಿ ಜಮ ಕಾರೇ.
ಅಹಿರಾವಣ ಕೀ ಭುಜಾ ಉಖಾರೇ.
ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮೂರ್ಛೆಹೋಗಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ದುರಂತ ಘಟನೆಯನ್ನು ಈ ಭಾಗವು ಅಕ್ಷರಶಃ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹನುಮಂತನು ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಸಂಜೀವಿನಿ ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ತಂದು ಆತನನ್ನು ಸಾವಿನ ದವಡೆಯಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಿದನು. ಆನಂತರ ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಮತ್ತೊಂದು ಕತ್ತಲೆಯ ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ ಹನುಮಂತನು ಪಾತಾಳ ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು ಮೃತ್ಯುದೇವತೆಯ ಭಾರವಾದ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುರಿದನು ಮತ್ತು ಮಾಯಾವಿಯಾದ ಅಹಿರಾವಣನ ಕೈಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಲುಗಳು ಮಹಾ ಲಂಕಾ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಮೇಘನಾಥನು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಸ್ತ್ರದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ ಹೊಡೆದಾಗ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗದೆ ಹನುಮಂತನು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಇಡೀ ದ್ರೋಣಗಿರಿ ಪರ್ವತವನ್ನೇ ಹೊತ್ತುತಂದನು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಬಲಿಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಹಿರಾವಣನು ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಪಾತಾಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅಪಹರಿಸಿದಾಗ ಹನುಮಂತನು ಭಯಾನಕವಾದ ಪಂಚಮುಖಿ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಆತನು ಪಾತಾಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಹಿರಾವಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.
ಈ ವೀರಕೃತ್ಯಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದದ್ದು. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆತ್ಮದ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲೌಕಿಕ ಅಜ್ಞಾನದ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಮೂರ್ಛೆಹೋಗಬಹುದು. ಹನುಮಂತನು ತಂದ ಸಂಜೀವಿನಿಯು ಸಾಧಕನ ಆಂತರಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ಅಹಿರಾವಣನು ಉಪಪ್ರಜ್ಞೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಕದಿಯುವ ಅಡಗಿರುವ ಭಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹನುಮಂತನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದು ಆತ್ಮವನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಲು ಉಪಪ್ರಜ್ಞೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಕತ್ತಲೆಯ ಆಳಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 5
ಬಾಈಂ ಭುಜಾ ಅಸುರ ಸಂಹಾರೇ.
ದಾಈಂ ಭುಜಾ ಸಬ ಸಂತ ಉಬಾರೇ.
ಸುರ ನರ ಮುನಿ ಜನ ಆರತೀ ಉತಾರೇಂ.
ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಹನುಮಾನ ಉಚಾರೇಂ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥವು ಹನುಮಂತನ ಅವಳಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಎಡಗೈಯಿಂದ ಆತನು ರಾಕ್ಷಸ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬಲಗೈಯಿಂದ ಸಾಧುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಇದರಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಮಹಾಮುನಿಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ಆರತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಆನಂದದಿಂದ ಆ ವಾನರ ದೇವನ ವಿಜಯಗಾಥೆಗಳನ್ನು ಜಯಘೋಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಂಗಳಕರವಾದ ಕೈಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಧುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಲಗೈಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಹನುಮಂತನು ಪರಮಾತ್ಮನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ದಯೆಯನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಡಗೈಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಠಿಣವಾದ ಕೆಲಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವರು ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆರಾಧನೆಯು ಹನುಮಂತನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತಾ ವಿಶ್ವದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಈ ಎರಡು ಕೈಗಳು ವಿಶ್ವದ ಆಟದಲ್ಲಿ ದೈವಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಕೃಪೆಯ ಅವಳಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಎಡಗೈಯಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾನಿಕಾರಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬಲಗೈಯಿಂದ ಸಾಧುಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುವುದು ಆಂತರಿಕ ಸದ್ಗುಣಗಳು ಆಳವಾದ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳ ಜಯಘೋಷವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ದೈವಿಕ ಇಚ್ಛೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದಾದಾಗ ಇಡೀ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 6
ಕಂಚನ ಥಾರ ಕಪೂರ ಕೀ ಬಾತೀ.
ಆರತೀ ಕರತ ಅಂಜನಾ ಮಾಈ.
ಜೋ ಹನುಮಾನ ಜೀ ಕೀ ಆರತೀ ಗಾವೈಂ.
ಬಸಿ ಬೈಕುಂಠ ಅಮರ ಪದ ಪಾವಁ.
ಲಂಕ ವಿಧ್ವಂಸ ಕಿಯೇ ರಘುರಾಈ.
ತುಲಸೀದಾಸ ಸ್ವಾಮೀ ಕಾೀರ್ತಿ ಗಾಈ.
ಈ ಮುಕ್ತಾಯದ ಶ್ಲೋಕವು ಅಂಜನಾ ದೇವಿಯು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕರ್ಪೂರದ ಬತ್ತಿಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿನ್ನದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೀರ ಮಗನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆರತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಹಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪರಮಪದವಾದ ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಇದು ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಲಂಕಾ ದಹನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಅಂತಿಮ ಕಾರಣಕರ್ತನು ಶ್ರೀರಾಮನೇ ಎಂದು ಮತ್ತು ಕವಿ ತುಳಸೀದಾಸನು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಈ ಗೀತೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಆರತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಂಜನಾ ದೇವಿಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಣವು ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಕಥೆಯನ್ನು ಅದರ ಮಧುರವಾದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ತರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆತನ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ನಡುಗಿಸಿದ ವೀರಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ತಾಯಿಯೊಬ್ಬಳ ಮೃದುವಾದ ಪ್ರೀತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿನ್ನದ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕರ್ಪೂರವು ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋದಾಗ ಯಾವುದೇ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕವಿಯು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮನಿಂದ ಹನುಮಂತನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಅಪಾರವಾದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿ ತಾನು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ತಾತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ತಟ್ಟೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನೋದಯವಾದ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಕರ್ಪೂರವು ಮಾನವನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ಪೂರವು ಯಾವುದೇ ಕುರುಹುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವಂತೆಯೇ ಭಕ್ತಿ ಎಂಬ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಅಹಂಕಾರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಬೇಕು. ವೈಕುಂಠವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಎಂದರೆ ಮರಣದ ನಂತರ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ಆತಂಕಗಳಿಲ್ಲದ ಶುದ್ಧವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧಕನು ಜನನ ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀರಬಲ್ಲನು.

ಆರತೀ ಕೀಜೈ ಹನುಮಾನ ಲಲಾ ಕೀ.
ದುಷ್ಟ ದಲನ ರಘುನಾಥ ಕಲಾ ಕೀ.
ಜಾಕೇ ಬಲ ಸೇ ಗಿರವರ ಕಾಂಪೇ.
ರೋಗ ದೋಷ ಜಾಕೇ ನಿಕಟ ನ ಝಾಂಕೇ.
ಅಂಜನೀ ಪುತ್ರ ಮಹಾ ಬಲದಾಈ.
ಸಂತನ ಕೇ ಪ್ರಭು ಸದಾ ಸಹಾಈ.
ದೇ ಬೀಡ಼ಾ ರಘುನಾಥ ಪಠಾಯೇ.
ಲಂಕಾ ಜಾರಿ ಸಿಯಾ ಸುಧಿ ಲಾಯೇ.
ಲಂಕಾ ಸೋ ಕೋಟ ಸಮುದ್ರ ಸೀ ಖಾಈ.
ಜಾತ ಪವನಸುತ ವಾರ ನ ಲಾಈ.
ಲಂಕಾ ಜಾರಿ ಅಸುರಿ ಸಬ ಮಾರೇ.
ಸೀತಾ ರಾಮಜೀ ಕೇ ಕಾಜ ಸಂವಾರೇ.
ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮೂರ್ಛಿತ ಪಡ಼ೇ ಧರಣೀ ಮೇಂ.
ಲಾಯೇ ಸಂಜೀವನ ಪ್ರಾಣ ಉಬಾರೇ.
ಪೈಠಿ ಪಾತಾಲ ತೋರಿ ಜಮ ಕಾರೇ.
ಅಹಿರಾವಣ ಕೀ ಭುಜಾ ಉಖಾರೇ.
ಬಾಈಂ ಭುಜಾ ಅಸುರ ಸಂಹಾರೇ.
ದಾಈಂ ಭುಜಾ ಸಬ ಸಂತ ಉಬಾರೇ.
ಸುರ ನರ ಮುನಿ ಜನ ಆರತೀ ಉತಾರೇಂ.
ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಹನುಮಾನ ಉಚಾರೇಂ.
ಕಂಚನ ಥಾರ ಕಪೂರ ಕೀ ಬಾತೀ.
ಆರತೀ ಕರತ ಅಂಜನಾ ಮಾಈ.
ಜೋ ಹನುಮಾನ ಜೀ ಕೀ ಆರತೀ ಗಾವೈಂ.
ಬಸಿ ಬೈಕುಂಠ ಅಮರ ಪದ ಪಾವಁ.
ಲಂಕ ವಿಧ್ವಂಸ ಕಿಯೇ ರಘುರಾಈ.
ತುಲಸೀದಾಸ ಸ್ವಾಮೀ ಕಾೀರ್ತಿ ಗಾಈ.

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras