శ్రీనృసింహ స్తోత్రం

'జయ జయ భయహారిన్ భక్తచిత్తాబ్జచారిన్ జయ జయ నయచారిన్ దృప్తమత్తారిమారిన్ । జయ జయ జయశాలిన్ పాహి నః శూరసింహ జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ ॥ 1॥'

ఓ భయమును హరించువాడా, నీకు జయమగుగాక! భక్తుల హృదయ కమలములలో విహరించువాడా, నీకు జయమగుగాక! నీతి మార్గమున ప్రవర్తించువాడా, గర్వముతో మదించిన శత్రువులను సంహరించువాడా, నీకు జయమగుగాక! ఓ శూరుడవైన సింహమా, సదా విజయుడవై ఉండువాడా, మమ్ములను పాలించుము. దయతో ఆర్ద్రమైన హృదయము గలవాడా, ఓ శ్రీ నృసింహా, మమ్ములను రక్షించుము.

ఈ శ్లోకంలో కవి, శ్రీ నరసింహస్వామి యొక్క గుణగణాలను స్తుతిస్తూ, ఆయనకు జయజయధ్వానాలు పలుకుతున్నాడు. స్వామి కేవలం ఉగ్రరూపుడే కాదు, భక్తుల యొక్క సంసారమనే మహా భయాన్ని కూడా హరించేవాడు ('భయహారిన్'). ఆయన నివసించే స్థానం భక్తుల యొక్క నిర్మలమైన హృదయమనే పద్మం ('భక్తచిత్తాబ్జచారిన్'). ఆయన చర్యలన్నీ ధర్మబద్ధంగా ఉంటాయి. హిరణ్యకశిపుడి వంటి గర్వాంధులైన శత్రువులను సంహరించడానికే ఆయన అవతరించాడు. ఆయన ఉగ్రరూపం దుష్టుల పట్లనే కానీ, భక్తుల పట్ల ఆయన హృదయం ఎల్లప్పుడూ దయతో నిండి ఉంటుందని, అందువల్ల మమ్మల్ని రక్షించమని ఈ శ్లోకం ద్వారా ప్రార్థన.

'అసురసమరధీరస్త్వం మహాత్మాసి జిష్ణో అమరవిసరవీరస్త్వం పరాత్మాసి విష్ణో । సదయహృదయ గోప్తా త్వన్న చాన్యో విమోహ జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ ॥ 2॥'

ఓ దేవా! నీవు అసురులతోడి యుద్ధమునందు ధీరుడవు, మహాత్ముడవు, విజయుడవు. దేవతల సమూహమునకు వీరుడవు, నీవే పరమాత్మవైన విష్ణువు. దయగల హృదయముతో రక్షించువాడవు నీవే, నీకంటే అన్యుడు రక్షకుడు లేడు, ఈ భ్రమను తొలగించుము. దయతో ఆర్ద్రమైన హృదయము గలవాడా, ఓ శ్రీ నృసింహా, మమ్ములను రక్షించుము.

ఈ శ్లోకంలో నరసింహస్వామి యొక్క యథార్థ స్వరూపాన్ని కవి ఆవిష్కరిస్తున్నాడు. ఆయన కేవలం ఒక అవతారమూర్తి మాత్రమే కాదు, ఆయనే సాక్షాత్తు పరమాత్మ అయిన శ్రీమహావిష్ణువు. దేవతలను రక్షించే వీరుడు, రాక్షసులతో యుద్ధంలో వెనుకంజ వేయని ధీరుడు. ఈ సృష్టిలో దయతో కాపాడేవాడు ఆయన తప్ప వేరొకరు లేరనే సత్యాన్ని గ్రహించమని, వేరొక రక్షకుడు ఉన్నాడనే భ్రమను వీడమని ఈ శ్లోకం స్పష్టం చేస్తోంది. ఇది స్వామిపై సంపూర్ణ విశ్వాసాన్ని, ఆయన ఏకైక రక్షకుడనే దృఢమైన నమ్మకాన్ని తెలియజేస్తుంది.

'ఖరతరనఖరాస్త్రం స్వారిహత్యై విధత్సే పరతరవరహస్తం స్వావనాయైవ ధత్సే । భవభయభయకర్తా కోऽపరస్తార్క్ష్యవాహ జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ ॥ 3॥'

నీవు మిక్కిలి పదునైన గోళ్ళను ఆయుధములుగా నీ శత్రువుల సంహారమునకే ధరింతువు. నీ శ్రేష్ఠమైన వరద హస్తమును నీ భక్తులను రక్షించుట కొరకే కలిగియున్నావు. గరుడ వాహనుడా! సంసారమనే భయానికే భయాన్ని కలిగించేవాడవు నీవు కాక ఇంకెవరున్నారు? దయతో ఆర్ద్రమైన హృదయము గలవాడా, ఓ శ్రీ నృసింహా, మమ్ములను రక్షించుము.

ఈ శ్లోకంలో స్వామి యొక్క ఉగ్ర, శాంత స్వరూపాల ప్రయోజనాన్ని అద్భుతంగా వర్ణించారు. ఆయన పదునైన గోళ్ళు ('నఖరాస్త్రం') కేవలం దుష్టులను, శత్రువులను శిక్షించడానికి మాత్రమే. అదే సమయంలో, ఆయన అభయహస్తం భక్తులకు వరాలను ఇవ్వడానికి, వారిని అన్నివేళలా కాపాడటానికి సిద్ధంగా ఉంటుంది. 'భవభయభయకర్తా' అనే ప్రయోగం అత్యంత గంభీరమైనది. ఆయన సంసార భయాన్ని తొలగించడమే కాదు, ఆ భయానికే భయం పుట్టించి, దానిని భక్తుల దరి చేరకుండా చేస్తాడని దీని అర్థం. ఆయన శరణుజొచ్చిన వారికి ఇక ఏ భయమూ ఉండదు.

'అసురకులబలారిః స్వేష్టచేతస్తమోऽరిః సకలఖలబలారిస్త్వం స్వభక్తారివైరీ । త్వదిత స ఇన్దృక్ సత్పక్షపాతీ న చేహ జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ ॥ 4॥'

నీవు అసుర కులమునకు, వారి బలమునకు శత్రువు. నీ భక్తుల మనస్సులలోని అజ్ఞానమనే చీకటికి శత్రువు. నీవు సకల దుష్టుల బలమునకు విరోధివి, మరియు నీ భక్తుల శత్రువులకు కూడా పరమ శత్రువువి. నీవు తప్ప ఈ లోకంలో సూర్యుని వంటి చూపుతో సజ్జనుల పట్ల పక్షపాతం చూపేవాడు ఇంకెవరున్నారు? దయతో ఆర్ద్రమైన హృదయము గలవాడా, ఓ శ్రీ నృసింహా, మమ్ములను రక్షించుము.

ఈ శ్లోకంలో స్వామి ఎవరికి శత్రువో వివరిస్తున్నారు. ఆయన కేవలం బయట ఉన్న రాక్షసులకే కాదు, మన లోపల ఉన్న అజ్ఞానం, అహంకారం వంటి అంతశ్శత్రువులకు కూడా ఆయనే విరోధి. ముఖ్యంగా, ఆయన తన భక్తుల శత్రువులను తన శత్రువులుగా భావిస్తాడు ('స్వభక్తారివైరీ'). ఇది భగవంతునికి, భక్తునికి మధ్య ఉన్న విడదీయరాని అనుబంధాన్ని తెలుపుతుంది. భగవంతుడు నిష్పక్షపాతి అయినా, తన భక్తుల విషయంలో మాత్రం ప్రత్యేకమైన కరుణ చూపిస్తాడు. ఆ 'పక్షపాతం' వారిని రక్షించడానికే.

'సకలసురబలారిః ప్రాణిమాత్రాపకారీ తవ భజకవరారిర్ధర్మవిధ్వంసకారీ । సురవరవరదృప్తః సోऽప్యరిస్తే హతో హ జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ ॥ 5॥'

సమస్త దేవతల బలమునకు శత్రువై, ప్రాణికోటికంతటికీ అపకారము చేయువాడై, నీ ఉత్తమ భక్తులకు విరోధియై, ధర్మమును ధ్వంసము చేయువాడై, దేవతాశ్రేష్ఠుల నుండి పొందిన వరములచే గర్వించినవాడైన ఆ శత్రువు (హిరణ్యకశిపుడు) నీ చేత సంహరింపబడెను కదా! దయతో ఆర్ద్రమైన హృదయము గలవాడా, ఓ శ్రీ నృసింహా, మమ్ములను రక్షించుము.

ఈ శ్లోకంలో హిరణ్యకశిపుడి దుర్మార్గపు స్వభావాన్ని వర్ణిస్తూ, అటువంటి మహా శక్తివంతుడైన దుష్టుడిని సైతం స్వామి సంహరించాడని గుర్తుచేస్తున్నారు. హిరణ్యకశిపుడు దేవతలను, లోకాలను పీడించాడు, ఉత్తమ భక్తుడైన ప్రహ్లాదుడిని హింసించాడు, ధర్మాన్ని నాశనం చేశాడు. ఇంతటి దుర్మార్గుడిని సంహరించిన నీకు, మా వంటి సాధారణ భక్తుల కష్టాలను తీర్చడం అసాధ్యం కాదనే ప్రగాఢ విశ్వాసం ఈ స్తుతిలో ధ్వనిస్తోంది.

'దహనాదహహాబ్ధిపాతనాద్గరదానాద్భృగుపాతనాదపి । నిజభక్త ఇహావితో యథా నరసింహాపి సదావ నస్తథా ॥ 6॥'

ఓ నరసింహా! అగ్నిలో దహించుట నుండి, సర్పములచే కరిపించుట నుండి, సముద్రములో పడవేయుట నుండి, విషము నిచ్చుట నుండి, మరియు పర్వత శిఖరము నుండి త్రోసివేయుట నుండి కూడా, నీ భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని ఏ విధముగా రక్షించితివో, ఆ విధముగానే మమ్ములను కూడా సదా రక్షించుము.

ఈ శ్లోకం ప్రహ్లాద చరిత్రను స్మరించుకుంటూ చేసే ఆర్తనాదం. హిరణ్యకశిపుడు తన కుమారుడైన ప్రహ్లాదుడిని చంపడానికి చేసిన ఘోరమైన ప్రయత్నాలన్నింటినీ గుర్తుచేసుకుంటూ, 'ఓ నరసింహా! ఆనాడు అన్ని ఆపదలనుండి ప్రహ్లాదుడిని ఎలా కాపాడావో, అదే విధంగా మమ్ములను కూడా మా జీవితంలోని కష్టాల నుండి, ఆపదల నుండి ఎల్లప్పుడూ కాపాడు' అని భక్తుడు వేడుకుంటున్నాడు. ఇది భగవంతుని కరుణను ఉదాహరణపూర్వకంగా అభ్యర్థించడం.

'నిజభృత్యవిభాషితం మితం ఖలు కర్తుం త్వమృతం దయాకర । ప్రకటీకృతమిధ్మమధ్యతో నిజరూపం నరసింహ దర్శయ ॥ 7॥'

ఓ దయామయా! నరసింహా! నీ దాసుడైన ప్రహ్లాదుడు పలికిన మాటను సత్యము చేయుట కొరకే కదా, నీవు స్తంభము మధ్య నుండి నీ నిజ స్వరూపమును ప్రకటించితివి! ఆ దివ్య రూపాన్ని మాకు దర్శింపజేయుము.

ఈ శ్లోకం నరసింహావతారంలోని అత్యద్భుత ఘట్టాన్ని స్మరిస్తుంది. 'నీ హరి సర్వాంతర్యామి' అన్న తన భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని మాటను నిజం చేయడానికి ('నిజభృత్యవిభాషితం అమృతం కర్తుం'), ఆ దయామయుడు ఒక నిర్జీవమైన స్తంభం నుండి ఆవిర్భవించాడు. భగవంతుడు తన భక్తుని మాట నిలబెట్టడానికి ఏదైనా చేస్తాడనే తత్వానికి ఇది నిలువుటద్దం. ఆ అద్భుతమైన, భక్తవత్సలమైన రూపాన్ని మాకు కూడా చూపించు అని భక్తుడు ప్రార్థిస్తున్నాడు.

'నారాధనం న హవనం న తపో జపో వా తీర్థం వ్రతం న చ కృతం శ్రవణాది నో వా । సేవా కుటుంబభరణాయ కృతాదిదీనా దీనార్తిహన్ నరహరేऽఘహరేహ నోऽవ ॥ 8॥'

నేను నీకు ఆరాధన చేయలేదు, హోమము చేయలేదు, తపస్సు గానీ జపము గానీ ఆచరించలేదు. తీర్థయాత్రలు, వ్రతములు చేయలేదు, నీ కథలను శ్రవణము చేయుట వంటివి కూడా చేయలేదు. నేను కేవలము నా కుటుంబ పోషణ కొరకే పాటుపడుతూ దీనుడనైతిని. ఓ దీనుల ఆర్తిని హరించువాడా! నరహరీ! పాపములను పోగొట్టువాడా! ఈ లోకమున మమ్ములను రక్షించుము.

ఇది సంపూర్ణ శరణాగతికి ప్రతీక అయిన శ్లోకం. భక్తుడు తన అసమర్థతను, నిస్సహాయతను వినయంగా ఒప్పుకుంటున్నాడు. శాస్త్రోక్తంగా చేయవలసిన ఏ పుణ్యకార్యాలూ తాను చేయలేదని, తన జీవితమంతా లౌకిక వ్యవహారాలలోనే గడిచిపోయిందని నివేదిస్తున్నాడు. తన వద్ద ఎలాంటి పుణ్య ఫలమూ లేదని, తన ఏకైక ఆధారం స్వామి యొక్క కరుణే అని స్పష్టం చేస్తున్నాడు. 'దీనార్తిహన్' (దీనుల బాధలను పోగొట్టేవాడు), 'అఘహర' (పాపాలను హరించేవాడు) అనే స్వామి బిరుదులనే నమ్ముకుని, తనను రక్షించమని వేడుకుంటున్నాడు. ఏ సాధనలూ చేయలేని వారికి కూడా భగవంతుని నిష్కల్మషమైన కరుణ మాత్రమే ఏకైక మార్గమని ఈ శ్లోకం తెలియజేస్తుంది.

జయ జయ భయహారిన్ భక్తచిత్తాబ్జచారిన్
జయ జయ నయచారిన్ దృప్తమత్తారిమారిన్ .
జయ జయ జయశాలిన్ పాహి నః శూరసింహ
జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ .. 1..

అసురసమరధీరస్త్వం మహాత్మాసి జిష్ణో
అమరవిసరవీరస్త్వం పరాత్మాసి విష్ణో .
సదయహృదయ గోప్తా త్వన్న చాన్యో విమోహ
జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ .. 2..

ఖరతరనఖరాస్త్రం స్వారిహత్యై విధత్సే
పరతరవరహస్తం స్వావనాయైవ ధత్సే .
భవభయభయకర్తా కోఽపరస్తార్క్ష్యవాహ
జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ .. 3..

అసురకులబలారిః స్వేష్టచేతస్తమోఽరిః
సకలఖలబలారిస్త్వం స్వభక్తారివైరీ .
త్వదిత స ఇనదృక్ సత్పక్షపాతీ న చేహ
జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ .. 4..

సకలసురబలారిః ప్రాణిమాత్రాపకారీ
తవ భజకవరారిర్ధర్మవిధ్వంసకారీ .
సురవరవరదృప్తః సోఽప్యరిస్తే హతో హ
జయ జయ దయయార్ద్ర త్రాహి నః శ్రీనృసింహ .. 5..

దహనాదహహాబ్ధిపాతనాద్గరదానాద్భృగుపాతనాదపి .
నిజభక్త ఇహావితో యథా నరసింహాపి సదావ నస్తథా .. 6..

నిజభృత్యవిభాషితం మితం ఖలు కర్తుం త్వమృతం దయాకర .
ప్రకటీకృతమిధ్మమధ్యతో నిజరూపం నరసింహ దర్శయ .. 7..

నారాధనం న హవనం న తపో జపో వా
తీర్థం వ్రతం న చ కృతం శ్రవణాది నో వా .
సేవా కుటుంబభరణాయ కృతాదిదీనా
దీనార్తిహన్ నరహరేఽఘహరేహ నోఽవ .. 8..

Ramaswamy Sastry and Vighnesh Ghanapaathi

Other stotras